장음표시 사용
151쪽
sueui enuIIa. ctione inumuersium desinire possumu ed tunc mago ruruua de causa Δ quomodo ac hum fit udicamus. quae.n. oleagimus, eli 'mus,ae vicibilenda volumus:desnde iudicium subsequitur vel ob hoc,voluntarie, vel ob illud,s olui, ratiersiquidem finis haec quom appellari possunused tamen ut consequentia,no Ut scopus, ec finis euius eausa caetera omnia existimi. siponte aute tu I squi 'a agit,cum alterum alteri anteponit,& aliquatenus ad aetionem ipsam confert. na & principium partium coranoris momarum,quae instrumenta animae sunt,in agente est quando agit. non. na vento pellitur,aut vinctus a lictoribus ducitur: sed ipse,exempli gratia, tyranno iubente ut cisuem aliquem interficiat,alioqui ipse interficiatur,manu sua siponte sublata spontat igitur esse haec videntur,quorum principium in agentibus litum est. sed qtna t, meli ipsa per se eligerct nemo,absolute ac limpliciter dici sortasse ininta debent.
Ob actiones autem huiuscemodi interdum etiam laudatur homines, cum pro magnis Sc honestis rebus turpe aliquid,aut molestum sustinuerint: si uero eco rario,vituperatur. nam'turpissima sustinere nullius honestae,aut me.
diocris rei causa,malum est . . L cHinc etiam eiusmodi omnia esse sipontanea malaifestum est. Iaudantur enim homines lipotius subire molestias aliquas voluntri tyrannis turpisti obtemperare: atque eo magis si pro salute patriae id faciunt: ut Zopyrus Persa,qui pro suorum taute ac victoria aures ocnasum sibi detruncavit: ec Vlysses,ut inquit H omerus, si sibi deturpans inhonesto Uulnere corpus
Vestibus induitur Iaceris, pannosam collo Pallia circunda seruosi, simillimus urbem Hostilem est ausus Troianaq; tecta subirer
Atin inde ad socios multorum corpora ferro O Ga prosternens longe prudentior exit. Dolon vero econtrario vituperatur,qui tis inore perterritus hostibus omnia suorum consilia prodidit. cum vero, inquit,turpia quo fit stinenda esse: sciendum est e illis eum intelligere,qus non multam in se turpit udinem habeant,si inde tamen magna aliqua bona euentura sinuut si tyrannus grauem aliquem virum stola muliebri indutum prodire in publicum iubeat,minatus si id nonfaciat,patriam se eius Ieuersurum,parentes53 ac liberos interiecturum. bonus vir pro patriae parentumq; acrorum salute si paruam hanc turpitudinem subeat,laudabitur:item qui vel mentitur ostic icausa vel cum uxore tyranni liberandae patriae cupiditate consuescit, ut superius diximus. haec enim omnia licet turpia sint,quando tamen non turpiter aguntur,laudantur. qui vero contra nullius utilitatis cauia turpissima sustinent: Uituperio digni habentur: turpia.n.amit, etiam turpiter.sed si laus 5 vitupersum quae in spontandis tantummodo locum habent,haee consequuntur,quin spontanea appellari debeant,nemini dubium est.
Ob nonnulla uero laus quidem minime,sed uenia exhibetur: cum ea quae non debet,agit quispiam ob eiusmodi quae & humanam naturam excedunt, ganullo se itinerentur . quaedam autem fortasse sunt, ad quae perpetranda nemo cogi,compelli he potest: sed potius extrema quaeque Pati,ac mori constuenit. etenim ridicula ea sunt,quae Euripideum Alcmaeonem ad matrem in
terficiendam compulerunt. Interdum fit in quaedam actiones laude neq3 vituperio,sed venia digias habeantur:
id quod inuri esse huiuscemodi omnia facile declarazininuitis.n. venia,ut inquit,cic inter' dum misericordia existit. cp mirum id est: nam cum mistae actiones hae sint,in eis modo spontaneum dominatur, quod laus 6c vituperatio consequitur: modo inuitum,cui venia hi rite Cum.naurpe aliquid agit uuisipia ob ea quae naturam humatia excedunt, id est eum vel exutitur,vel secatur,vel vehementi aliquo huiuscemodi tormeto plecititur,ac cruciatu: tum demum ei ignoscendum est. Nonnulla vero adeo grauia atque immania peccata sunt ut nihil ad ea perpetranda cogere nos debeat. in paruis.n.Mema habere locum videtura in mapnis ae nefarns minime: sed bono viro omnia tormentorum gener ac mors demum o atrocliunia o
152쪽
xtrocissima subeunda potius est,u tale quippiam ageduni:VRS Anaxarcus,qui eum malaleis serreis tunderetur,tunde tunde Anaxarchi solle,clamabat: A Zeno, qui linguam sibi mordicus arrepta abscidit,aim expuit prius,u arcana sibi credita ensiciarer,ae proderet. NI, Alcmaeonem apud E uripidem nulla esse tam grauis causa potuit, quae ad matris caede com' mittendam induceret.apud eum enim ita inquit Alcniaeon. ω Nam tunc me ad istud incitauit maxime, Facinus,equestre vehiculum inscendens pater, ω Thebas tumultu cum petebat bellico: ec caetera quibus tum mandata paterna comemorat, re execrationes, si id non secisteri tum matris accusationes persequitur. quorum tamenso nihil habere eam vim debet, Ut ad tam nefarium scelus ac deic stabile committendum alis quem inducat.
Sed dissicile interdum est iudicare,quale pro quali eligendum,ac quid pro
quo sustinendum sit: disti cilius etiam in iis quae decreuerimus, persistere. ut plurimum enim quae expediantur molesta,qus uero cogunt,turpia sunt: uia de & Iaudes & uituperia ηs contingere consueuerunt, qui uel fuerunt,uel nosuerunt coaeti. Cum veluti in lancis aequilibrio oc paribus momentis utram videntur esse constituta,sive
malum quippiam agamus,sive n in agamuS: tunc i/nequalia pro qualibus eligenda sint,vis iaeo dere magnae prudentiae est:vt Achilli,virum, ut inquit Homerus,M In patria maneat,longosque inglorius annos M Exigat: an sacrae pugnans ad moenia Trois
v Ipse quidem pereat, sed vivat fama perennis. Non enim possumus de his licui de aliis quae in actionem cadunt,in uniuersiim quippiam definirersed oportet,vi occasionibus,euentibusq; obseruatis ita demum iudicemus. dissicistius item est in iis qus decreuerimus,persistere.iterdum enim fit,ut aliquis aut eu ipse sustinere vel quamlit et grauia ac molesta decreuerit,Vbi tormenta persentit e sententia dimo/Deatur: aut cu necem filii potius videre,u i niuste quiPPiam aut turpiter agere proposuerit, filium ad supplicia trahi conspexerit,non patiatur: sed mutanda esse sententia iudicet. atque so id euenit,propterea quod quae cogunt, turpia: n Olcsta vero sunt,quae expectantur, si tu,
pia facere noluerimus. Unde laudem consequuntur,qui molesta potius subire, quam turpia perpetrare eligunt: contra' viIuperantur,qui motu molestarunt rerum turpia non vere tur sustinere.
Qualia igitur esse uioIenta dicenda sunt et an simpliciter cum &causa ex trinsecus fuerit,& qui agit,nihil contulerit c quae uero licet per se inuita sint, nunc tamen & pro his eligenda suerint, Principium in agente habuerint:
ea per se inuita,nunc autem pro his spontanea sunt: immo sun t spontaneis similia.acstiones enim circa particularia fiunt: haec autem spotanea sunt,quo.
niam igitur disserentiae multae in particularibus existut: qualia pro qualibus eligenda sint,definiri non facile potest
Violenta absolute ac proprie ea sunt dicenda,quorum causa extrinsecus est,cui nihil confert qui agit.quae autem mista esse diximus,per se quidem inuita sunt,quippe cum nemo ea mentis compos eligeretatunc tamen quando aguntur,re pro his, pericuIis scilicet ae molostiis pro quibus eviradis aguntur,spontanea magis fiunt existimanda: Ut mercium iactura, cuius superius mentionem secit.ster se .n perinde est,ac si uniuersaliter dicamus. in agendis autem rebus vana omnis uniuersalis ratio est. actiones.nan particularibus suitu in particitaribus Uero Oontaneae conspiciuntur.Quare conficitur,ut in quibus maxima vim habent,o actiones, ut vel spontaneae dicantur,vel invitae: in his constitutae spontaneae magis u inuitae sint.fortasse etiam hoc verbum simpliciterrita est accipiendum, Ut non in uniuersum signis ficet, sed ex ser ut intelligamus ipsas ex sese actiones sine ulla vel Ioci ves temporis circumstantia esse inuitas: cum vero ingruunt terrores, inta spontaneas:m q, actiones in partis laribus tunc spontanes iudicantur,cum qui eas agit,volens ac jonte agit.
153쪽
Ouodsi quispiam Sc luciinda & molesta esse uiolenta iccirco xerat,
exraecus sint 8c nos cogant: in em cier,ut ea ratione omnia sibi esse uiolenota unusquisque putet: quippe cum horum causi omnia omnes agante uioleno ter& inuiti moleste: ob iucundum uero cum uoluptate.Sed ridiculii sane est in externa potius cautim referrea in seipsum, Phuiuscemodi rebus ficile cas piatur:&honesta sibi turpia iucundis ascribere.
Deridendi vero illi sunt,qui violenta ea esse dicunt, quae tam a voIuptate si a molestia
inductus uuispiani agit: nam cum extrinsecus sint iucunda dc nos cogat,dremtionem vio' lentorum iub re inquiunt. sed haec ratio sane' efficiet,ut omnia peccata violenta exi mratur.omnes enim exceptis bonisqprobis viris. i.omnes qui peccant horum id est iucundarum oc molestarum rerum causa,has fugientes,illas sectantes peccat,neque par est ut voluntatem potius,H nos ipsos ac senius,qui ita facile illecebr ' voluptatum capiamur: quip/De cum L nobis re agendi re non agendi situm principium sit: id quod in temperantibias recontinentibus videre optime licet. hac tamen ratione neque eos qui honeste quippia agum sponte agere diceremias: quippe cum etia ipsi ab honestis cogatur. Verum si nesta nobis ascribimus, nihil est cur turpia quoin nobis ascribere non des eamus.hoc ad Platonem νιν detur Meehare,qui bonos sponte,malos inuitos essici dicebat,na si nos in causa sumus,ut uni est e mur,sc virtus sipontaneum quoddam est. spontaneum quoque vitium sit, necessieest ataue ita mali sponte etiam ciemur.tamenim honesta , unicunda& turpia extransi
cita sunt.nem pares,ut si holiem sponte,turpia inuiti ag naus, are si boni l ec . sed sponte,at ellatione euasimus: perspicuu est in nostra quo potestate suisse,ut comitaria eligeremus. mali igitur sponte es re RomV ' . . . re..L.1
videtur autem uiolentum id esse, ius principium extrinlecus est,nihil pad id consert ille qui cogitur .at quod ob ignorationem fit, non spontaneum uuidem omne est: sed inuitum id est,quod uel dolorem uel poenitentiam aD seri qui enim cum ex ignoratione quippiam egerit, factum minime aegre sert: is sine neque sponte egit,id quod ignorauit: neque inuitus,cum non dooleat.exrjs igitur qui ex ignoratione agunt, quem facti poenitet, fecisse tui. tus uidetur uem non poenitet,quia tamen diuersius est,non sponte egisse dicatur. nam quia differt,melius est ut nomen quoque proprium habeat.
Eius duod ex ignoratione fit species duas esse inquit,alteram cognominem cum supromo genere, destinuitum: maliquisex.ignoratione aliquid sacit,quu non debet,dei evbi resciverit dolore ac poenitentia inicitur Nunc enim inuitum sane est quod factum luit. at vero si ubi cognouerit,neq; poenitentia vlla,nessi dolor,immo laetitiapotius interdu B, seciuatur: minime inuitum id dicendum est: quippe cum ab eo sponte iactum en videatur, licet iunorauerit.quia tamen ignorauit,aliusnomen imponendum ipsi est,nec inuitum an Dellacium sed potius non spontaneum:vt in hoc sola sipontanei negatio sufiiciat. Quoniazero diuisio haec ob aequivocationes quae insunt, satis videtur obscura: ciarius explicand est ea in hune modum se habet. inuituna genus supremis est,quod ide quodamodo eit cumon spontaneo:cuius duae species sunt,violentum,& ex ignoratione: haec ex' ignoratione
rursus in duas alias distribuitur, in inuitumhnon spontaneum:quorum virul cum supremo genere aequivocum est:illud cum inuito: hoc cuni non .pontaneo.
Diuersum quoque est ex ignoratione,& ignorantem agere: qui enim uel ebrius est,uel iratus,non uidetur ex ignoratione agere,sed ob aliud quippia ex ηs quae dicta sunt: quippe cum non sciens sed ignorans agat.
Diuersum praeterea e diiquit, ignoratione agere,cum principium actionis 5c causa non ignorantia est,sed aliquid aliud: verbi causa, chrietas,aut iramon erum ex ignoratio sed ignorans agere is dicendus est,qui ita agitata qui ex ignoratione agit,etia ignoras agitaqui autem ignoras agit,non prorsus ex ignoratione. qui.αob ebrietate ab d agit, merito
154쪽
non egisse ex ignoratione dicendus est: non solum quia agendi causam habet ebrietate, ν
rum cita propterea v iacin ignorans in ebrietatem incidit: cum. n. potuis let non tantum bis bere ut inebriaretur,uibit. sponte igitur inebriatus est: quare etiam sponte egit, quae in ebrietate commisit,non ex ignoratione. Idem dicendum est de eo qui ira incitatus peccat: quippe cum in potestate ipsius simili modo fuerit,animum suum ita moderari,ne ab ira ad quippiam iniuste perpetrandum exturbaresur.
Vnusquisque igitur prauus quid agendum, a quibus* abstinendum sit,
Ignorat: obo huiulcemodi errorem iniusti,& omnino mali homines effictu, .lo tur. inuitus igitur dici debet,non siquis ignorat id quod conducit: non enim ignoratio quae in electione conii sti inuiti est causa, sed prauitatis: neque ea quae est uniuersalis: quippe cum ob eam homines uituperentur: sed ea quae circa particularia uersatur,in quibus 8c circa quae actio existit. in his enim demisericordia & uenia locum habet. na qui horum aliquid ignorat, is sane inbuitus agit. inio a hic si iungit,potest re praecedentia subsequi,& per sese etiam intelligi inquit. n.
vi quem prauum hominem quae agenda lint,a quibus p abstinendum,igili rare:exq; hi iuscemodi ignoraticte iniustos oc malos omnes euadere. nam cum omnes homines bonum M appetant, ad iniusta perpetranda inducuntur, non Φ iniusta ea esie ignorent, sta ψ decepti utilia libi sore ea arbitrantur: quod cum faciunt,mitu me inuiti agere dicuntur. ignorat.n. qconducunt: ignoratioq; haec in electione consistit, estq; uniuersalis. ignorationem siquidein electione vocat hic λ ristoteles, quado ex ignoratione conducturae rei prauam eleelio nem habuerit aliquis: quam etia uniuersalem iccirco nominat,quia non circa unam aliquaue ionem huiuscemodi ignorantia existit sed conserentia omnia in uniuersunt ignorat,qui hae praeditus est.quae quidem ignorantia efficere minime potest,ut peccata aliqua inuoluntaria dicantur. Cuius rei id est argumentuna,q, qui inuiti agunt,& a' legibus,di a iudicibus venia consequuntur: qtii hac mora ignorantia peccant,odio omnibus sunt: oc merito qui idem: quippe cum ipsi talis isnoratiae causa libiipsis elle videantur,qui cognoscendis iis quet M vere oc utilia,& damnosa sunt,nullum studium adhibeatu. Potest igitur hoc,ut dixi sup rioribus adiungi in hunc modum: unusquis p prauus licet dici postii ignorare quae agit notamen ex ignoratione agit quae est in actionibus, sed ex uniuersali, ea quae in ele tione consistit: qua quid conserat, quid honestum,quid turpe,quid bonum,quid malum,quid itet expetendum aut fugiendum lit, in uniuersum ignorat, ac sponte id eligit. cum enim nesciat ea quae in potestate eius erat discere, sponte nescit: ipsiq; ignorariae causa ascribenda est pratiitatis siquidem,non inuoluntarii causa est,ea qus ex prauitate ele 'ionis prouenit tonorastia. Pol etia hoc idem per se ita accipi,ut aduersus eos dicatur,qui inuoluntaria ella prescata omnia asseuerabant: eo Q Unusquisque qui peccat,quae sibi conducant ignorare vide tatur. his enim occurrens Aristoteles, ignorare quidem prauos omnes quae sibi utilia sint, O concedit: negat tamen eam ignorantiam eiusmodi eise, ut actionem reddere inuolunt
Melius autem fortasse est,ut haec quaenam " sint,explicemus .co
siderandum igitur est quis,& quid, & circa quid, aut in quo agat: interdum
etiam quo ut instrumcto:& cuius causa,ut salutis:&quomodo,ut sensim ait uehementer. haec enim omnia nisi insanus sit,nemo ignorat: sed neque ipsum
agentem: quo pacto enim se ipsiam ignorauerit quisistam ignorare tamen id quod agit aliquis potest: exempli causa,cum lapsbs se dicendo esse inquiunt, 'so aut ignorasse arcanu esse ut Aeschylus mysteria.aut ostendere uolentes emissie, ut catapultam. existimare etia aliquis fisum esse hostem pos Iet,ut Mesrope:& mucronatam hastam retusam esse &Iapidem esse pumicem. posset item quis fritis causa uerberans ac seriens interficere: &Monstrare uolenta Eustrat. ii iiii
155쪽
quemadmodum iaciunt ij qui summis manibus certant, percutere.
Definit hic A ristoteles quae nam,ec quot ea sint in quibus ignoratio particinaris versa' tur: sunt autem haec:quis,quid, circa quia vel in quo, quo,cuius causa,& quo modo.quae ramen ignorari omnia nisi ab insano non possunt: scimipse qui agit,nisi insaniat,nuna ignorahit. quis/etenim personam significat quae agit: quae licet ignorari non possit, hic tamen ab Aristotele iccirco posita est,quia unum etiam ipsi ex illis particularibus est,quae ad aeti nem absoluendani connumerantur quid actionem indicat: in qua.dicunt lapses se esse qui loquuti sunt, quod nolebant: ut Aeschylus.videtur enim AeschyIus in sapittariis ita enimininibit fabulas quasdam in lacerdotibus,in Sisypho saxum voluente,in Iphigenia item,et O edipode de Cereris sacris curiosius quaeda evulgasse. de quo Heraclides Ponticus in pri ibino de H omero libro scribit, parum abfuisse quin in scena ea de causa fuerit interemptus, vnonnulla de mysteriis prodere videretur: praebensisse. n. Populi tumultum,inquit, atque ad aram Bacchi confugissim cuiq3 Areopagitae intercessissent,dicerenth; nihil prius de eo temere eonsuletidum uiudicio suo fuisset decretum: in iudicium ita suisse adductum,atq; absi/lutumresementia iudicum maxime veniam consequutum,q, strenue apud Marathone pro patria pi ignauerat. nam ct fratri Cynegyro manus obtruncatae fuerant: ct ipse grauiter saucius ex eo pilo fuerat exportatus.Cui rei carmen quo' eius sepulcro inscriptu attestatur Aesthylus E uphorione patre,& patria ortus Athenis DHic iacet hostiles qui obruit Gie rates. Simili modo ficti exemplum est: quis ea istapultam ostendere amico Volens, iacillum emisiar, amicumq3 vel vulnerauit vel interfecit: aliud enim facere Molens liud egit: ignorauit igitur quod fecit. /Circa quid et in quotide videtur esse: subiectum enim significat,circa quod vel in quo actio conlistit:Unde etia cum copula aut/quasi Una eademq; res sit,utraque haec fuerunt ab A ristotele coniuncta in hoe ignorantia contingit:si filium hostem esse aliquis putet,& interficiat,circa quem actio esti id quod Meropae apud Euripidem accidit in Cresphonte fabula. ibi enim Cresphontem filium quasi hostem ex iunoratione inta is appetit mater. possumus etiam/in quo ita intero pretari,ut intelligamus lacum significari,in s uo actio sacta sit: Utputa in sacro,quem prolanum aliquis existimauerit. licet hoc minime spectare ad lacum Uideatur: ut paulo inflarius manifestius patebit. Quo/autem,instrumetu significat, quod ignorare aliquis potest quoniodos habuerit:ut, siquis hasta mucronatam accuspide praeserratam, qua credat obtosam eisse, vel lapidem quem opinetur ei Ie pumicem,in aliquem proiiciat:atque ita imprus
dens interficiat. Cuius causa/ignoratur,cum aliud facere volumus,aliud euenit: vi,si venes num alicui salutis causa exhibeamus,idq; mortiferum esse liniorauerimuς: seriamusq; alia quem mente exturbatum, Ut resipiscat: vel caedamus curandi causa: ille autem pereat: cum tamen non ea de causa caesiis a nobis fuerit. A t vero quo modo quis agat quippiam,potest ignorare: Ut,cum leuiter percutere putans, ieiuna vehementem inflixit: Uerbi causa osten/dere volens ac docere,sicut faciunt ii qui summis manibus decertante quod ακροχc ei Piciet
graece dicitur,id est qui pugillantur,re sine complexu ac prehensione inter se exercendi causa dimicam: manu vehementius incitata percussit.
Cum in omnibus igitur his,in quibus est actio,ignorantia contingat: fit, ut qui aliquid ex his ignorauerit,inuitus egisse uideatur. at* id in praecipuis maxime. praecipua autem esse ea uidentur,in quibus ipsa adito est,& id cuius
inii igitur aliquid ex his ignorat, isse inuitus videtur: atque id maxime, n praecisuis. praecipua vero sunt ea in quibus amo ipsa, oc cuius causti consistit. iii ijs autem actio este dicitur, circa quae aliquid fit: Ut,circa filium,vel patrem,vel domesticum, et alienum ves amicum,uel hostem,vel iuuenem,uel senem,& id genus caetera at*hinc cognoscere iacile possumus circa quid reriri quo/superius ab Aristotele dictum fuisse, Vivnax radςmq; rem, id est subiectum ipsum actionis significaret.a, vero id quoaue cuius causa liquid agitur,i' ignoratione praecipua sit,inde adparetiet qui se excusant,ad hoc praecipui cohuisiere c5siueuerunt: dicuntq; agendi propositum considerandum,utrum seriindi,an siue fie&ndi caua semini. re terereliqua omnia reduci afflioepossunt.ossin inscitiueruulneraueri eiceωρ
156쪽
OH egisse inquis,m hastam serrorarere crediderit,qtrae tamen erat spicitatqusq; grauius percutiam,simili m5 ra de causa asseret se id perpetrasse,quia ostendere volebat ex
citationis modum,& non ita grauiter percutere.
Oportet tamen,ut actio lim quae ex tali ignoratione inuolutarie facta esse dicitur,dolorem ac poenitentiam asserat.
Haec tamen omnia tuc censentur inuita, dolore aut poenitentia afficitur is, qui egerite alioqui non inuita,sed non sipontanea dicentur. quaerere autem aliquis posset,quo modo si inuitum est,quod ex ignoratione fit: non omne quod ex ignoratione agitur,sit inuitum: id, o enim cuius genus est inuitu, ipsum quo nuitum sit, ceste est. an dicendii sortasse, prius generalius dixisse Aristotelem inuita ea eue quae vel vi vel ignoratione agerentur: Unde et verbuna videtur apposuissse,quod communitatem quada confitiam significandeinde Meroplanius distinxisse.non. n. quae ex ignoratione fiunt,abGlute inuita sunt:sed quae praeterv oe ascienter suerunt laeta, poenitentiam quom 5c dolorem afferre consueuerunt.
Cum igitur inuitum sit quod uel ui uel ignoratione agitur: spontanenm illud esse uidebitur,cuius principium est in eo qui agit, particularia cognoscente in quibus actio consistit.
Cum hucusipde inuito dixerit,nunc ad spontaneum trasit: neque id in duas species quo admodum inuitum diuidit: sed una eademq; definitionis ratio utrisq; illis respondet. ius φ enim principium in agente est,id non esse violentum constaucum item aetens particularia in quibus est actio, gnos est: is ex ignoratione agere minime dicendus est. vusm enim het particulae ad spontaneum constitiaendum necellariae sunt: ut.s5c principium sit ii gente: et agens particularia cognoscat. na re qui ex ignoratione agit, in se agendi habet primipium: ec qin particularia cognoscit,agere violentia inductus potest.
Fortasse enim non recte dicuntur inuita ea esse,quae uel ex ira,vel ex cupistditate efficiuntur: Primum enim nullum ex aliis animalibus sponte aget: sed neque pueri. Quoniam quae ex ira vel siditate aMntur,ab eo fiunt qui principiu in se habet,ae parso sicularia cognoscit videnturm nonnullis este inulta: non recte inquit eos existimare, qui ita opinantur addidit aute ortasseret si ficet haec quoque in spontaneid finitione nil neri. nam si ita esser,neque ullum ex aliis animalibus,neque pueri sponte agerent. cum ex cupiditate 5c ira non ex ratione a filo ipsorum omnis proueniat.sed alia quoque animalia ocpueri sponte agunt. non sunt igitur inuita quae ex ira re culeiditate profi istuntur. quod au/tem re alia animalia oc pueri s lite agant,perspicuum esste inde potest: in agere inuita no nulla conspiciuntur, cum vel vine a, vel aliquo alio modo coacta quippiam agunt, aut pa tiuntur. si vero inuita agunt aut patiuntur praeter suam ipsorum incitationem: efficietur,ut quae secundum suam ipserum incitationem,appetitionemq; faciuiu,sponte faciant.
Deinde utrum nihil ex ijs quae uel ex cupiditate uel ex ira agimus , sponν te faciemus an id ridiculum existimandum est,cum una causa utrorumque sitiabsurdum fortasse etiam est, inuita ea esse dicere, quae oportet appetere: oportet autem &ob aliqua irata,&nonnullaeappetere, ut sanitatem,& dio sciplinam. uidentur ea quae inuita sunt,molesta: quae ex cupiditate fiunt iucunda esse. . Adde q, abserdum nihilominus est,siquae eoegia ac praeclara ex ira aut cupiditate acta a nobis fise innspontaneaea essedicerer vi,siqias ira incitatus tyranum intersecerit,patria 53 ita in libertatem asseruerit: vel disciplinam aliquam,honestumq; aliquod studium appetis uerit: si vero contri cupiditate aut ira perturbati quippiam turpe perpetrauerimus, inuitos γ' nos id secille existimari praeterea qui fieri potest, ut quae dolorem non asserunt,inuita esse dicantur qui.nanuitus agit,dolet,molestiam assicitur: at quae ex cupiditate agimus iucumda sunt:non sint igitur inuit quae ex cupiditate efficiuntur. idem de ira dici potest: quippe
cum etiam G quae ex ira aguntur,pleruis esse iucunda videantur: qui.Oram vindican
157쪽
quasi explent ac saturant,laetari quodammodo consueuerunt: quia tamen id dubitationem quandam habere videbatur, de cupiditate solum Aristoteles hic meminit iucunda eisse ea inquiens,quae ex cupiditate mittur,ira omisia,quae afferre dubium aliquibus potuisset.
Praeterea quid interest inter ea qus ex ratione,aut ex ira peccamus,ad hoc ut inuiti sedisse uideamur fugienda. n.ambo sunt: uidetur irrationales assectus nihilo minus humani este: actiones ipsius hominis ab ira dc cupiditate proficiscuntur: ut absurdum sit inuita haec existimare.
Aliam absurditatem subiungit Aristoteles. na quae dimerentia esset inter ea peccata quae ex ratione, ec ex ira aut cupiditate committi mus cur.αquae ex ratione peccamus,inuiti se ciste non dicimur sunt tamen nihilo minus mala ac sugienda.* si quae ex ratione Gmittinυtur: peccata sunt Voluntaria ac spontanea, quia ratio animae hominis pars est: simili modo etiam de aliis dicendum est: quippe cum etiam ira θc cupiditas animae hominis partes sint. hominis igitur peccata,ea quom quae ab irrationali animae parte committuntur, censenda sunt: uti ea quae a ratione promiscuntur,ita haec quoque spontanea sunt existimanda. De electione. Cap. II.
CVmquid sit spontaneum,quid inuitum definiuerimus: sequitur ut de
electione iam disieramus: quippe quae&uirtuti maxime esse astinis,&magis quam actiones mores ipsses iudicare uideatur . Eleelio uero spontaoneum quoddam esse apparet: non idem tamen prorsus est. spontaneum enim latius patet . nam Sc spontaneum cum pueris & reliquis animalibus commune est eleehio minime:& quae de improvise fiunt,spontanea sunt,non autem
ex electione. Tra stationem despontaneo sequi de electione dissertatio videtur: nam re species sponὸtanei est electio,quippe cum virtus ec vitium in electione consistat: ct mores ipsi ex Iesistione magis,u ex actione perspiciuntur.honesta.n.agere oc sorte sortuna aliquis posset,et alia quapiam de causa dolose aliquid struens: quemadmodum siquis depositum reddiderit, ut maius aliquid fidei suae commendatum defraudare commodius queat: vel iudicij poena
formidans. qui vero ex electione id agit,maximum morum argumentum exhibet. electio autem spontanei quidem est,non tamen idem prorsus esse cum sipontaneo videtur.communius. n.& generalius spontaneum est: nam ec pueris ec brutis est comune. at elecBois,quippe quae cum ratione efficitur,nul Ium aliud animal nisi immo,ubi ei rationis usus are rit, esse particeps potest. Item quae improuisoseant, si mitranea sunt, Ac tamen ex electione non pro linintur: Ut ea sunt,quae ira repentino qu dam impetu exprimit.triplex.n. genus est eorum quae sponte re non ex electione agunt. nam alia ex clectione non agunt. quia idonea ad id natura minime sunt, ut bruta: alia,quia licet idoneὸ natura sim nondum tam aetate ea
praedita sunt,qua electione uti possbat,ut pueri alia ec idonea quidem stant natura, ct et i ctionis usum iam habent, sed quia repente ad actionem iiducuntiir, ex electione minime 'agunt: ut qui ira incitati prius si considerent atque eligant, repente ad agendum praecipitesseruntur.dicere enim solent huiustemodi homines,mina me se ex proposito re electione, sed ira incitatos,siqua ue alia causa repete exturbatos quippiam fecisse. spontaneunt igitur eleetionis genus esse manifestum est.s.n.est electio prorsus etia spontaneum si vero est spolυtaneum,non continuo electio quoque erilsubstituenda.
inii uero eam uel cupiditatem,uel iram, uel uoluntatem, uel opinionem quandam esse affrmant,non recte dicere uidentur: electio.n.non est communis nobis cum brutis,sed cupiditas & ira,est. Quaerit hie Aristotcles quid sit electio. nam cum alii eam esse appetitum, alii opinionEdicant: neutrum verum esse ostendit. ac prius distributo genere in suas species d est appetitu in cupiditatem,iram,& voluntatem nulla ex his esse clectionem demonstrat.*.n. neque cupiditas neq; ira sit,ex eo confirmi, st brutis quoque εc pueris hae communes sunt: cie '
158쪽
ctis vero esse nullo modo potest.: Et incontinens cum cupiditate quidem agit,non tamen cum electioe: continens contri cum electione,& non cum cupiditate.
Idem ex continente ec incontinente probat: incontinens enim,inquit,eiicimiditate agit, non cum esee ione,continens autem econtrario: non est igitur idem electio cupiditas.' Sed quaerendum quo modo hic in incontinente ec cotinete electionem accipiat: videtur.m hic eam ita accipere,ut ratiocinatio quaedam sine appetitu ullo esse intelligatur, Gundum quam continens agat: at electio cosuit arris appetitio est,ut inserius ciarius patebit. quapropter sciendum est,continenteni ex Electione agere,eo v rati ocinando,ac costiliando quod utile futurum est,agit,voluntatemq3 quae etiam ipsa appetitio est,rationi obseqtientem habet:contra vero incontinentem cupiditarem sequi restagante etia voluntate ac ratione. psit quom incontinens irae aliquis esse,oc item continens:vt eade hac ratione esectio non solii a cupiditate, verum etiam ab ira diuersum quid elia ostendatur.satis tame suit A ristoteli de incontinente secundum cupiditatem dixiste.
Adde quo delectioni cupiditas aduersiatur : cupiditas autem cupiditati
Praeterea,inquit, lectioni aduersatur cupiditas,ut in continete iam patuit: cupiditas vero cupiditati minime est contraria. sed hoc dubitationem quandam assert: videtur. n.s Eo numero incidere,Ut cupiditas cum cupiditate pugnet.vt,cum aliquis pecunias accipere ab aliquo cupiat,deinde gloriae fc honoris cupiditate erubescit: vel cum simul gloriam app tit quispiam,& lucrum: quorum altera magnos sumptus,alterum pecuniarum parsimonia requirit. Ide est quod inquit Plato,teperalites iton elle eiusmodi, ut legitimaru nuptiarumsppetitione alienarum mulierum cupiditates frenent ac superet:pugna. n.in his malitiasta
cupiditatum con*icitur, quippe qui modo ab hac,mόdo ab illa distrahlitur. sed fortasse minime contraria ea sunt dicenda quae aliquando inter se ita affecta sunt,sed non semper, quDadmodum album re nigrum,bonum re malum: haec enim non aliquando sunt contraria, aliquando novi sed semper. Ita quom bona electio malae cupiditati seniper est cotraria: cuspiditas vero gloriae re pecuniarum non semper: in sephistavi.vtrs p hae sine Ulla repugnantia esse reperiuntur:quippe qui arroganti illa docendi ostentatione 5c gloria re lucrum
mul aucupetur. Dicere etiam possumus cupiditates eas minime inter se esse contrarias,licet quandam repugnantia praescierant: q, contrarietas non in diuersis,sed in eadem re conanderari debetc cupiditates autem eiusdem rei contrariae inter sese reperiri nullo modo pos sint. quo modo n. fiet, ut idem 5c ali re non ali,ec comedere dc no comedere simul cupiatinam ita quom electis cupiditati esse contraria dicitur,quonia circa idem est.cotraria siquis dem ea deliniuntur,non quae de contrariis sunt, sed quae de eadem re contrario modo accis Piuntura ut in libro de interpretatione declaratum est. Oniam igitur cupiditas cupiditati contraria non est,electio vero cupiditati aduersaturicupiditatem ec electionem idem non esse manifestum est.
o Cupiditas praeterea iucundi & molesti est:eIectio neque iucund ne* mo Iesti. Sed ira quoque esse multo minus uidetur: minime enim quae ex ira fiur, ex electione facta esse existimantur.
Idem alia ratione confirmat,cum inquit: cupiditas iucundi est,& molesti,id est circa i cundum versatur 6c molestum:es iq; ut illius praesciitiam, huius absentiam appetamus. vel quia iucunditatem assert,ec molestiam.molestia enim quam ex absentia rerum concopitarum suscipimus,ex cupiditate ipsa est, re cupiditas nuncupatur.omne enim quod des ci in eo quod deficit,molestiam ac dolorem affert: piditas autem deficit,iccirco non tam iucunditatis est,quam doloris. at electio neque iucundi neque molesti,sed boni dc mali,h'so nesti re turpis esse consueuit: non est igitur electio cupiditas.ira vero,multo etiam minUS: minime M.quae ex ira fiunt,electione fieri videntur. quippe cu ea quae ex electione emetu tur,cum consultati onciquae ex ira, sine consultatione agantur. Ut neque iram nes cupidi,tem este electionem ex his satis constet.
. At uero neque uoluntas ullo modo est: licet prorinia ei esse uideatur . ele'
159쪽
ctio siquidem eorum minime est, quae geri non possunt: quae siquis diceret se
eligere,stolidus este videretur: volutas vero eli: ut immortalitatis. voluntas
Praeterea est eorum etiam,quae nullo modo ab eo qui uult agi queunt: ut his strionem aliquem,aut athleta vidiorem euadere. cuiusmodi sand nihil quis, piam eligit: sed ea solummodo quae ex sese fieri posse existimauerit. volun tas praeterea finis magis est: electio vero eorum quae ad finem spectantivi, sanies Ievodiamus: eligimus vero ea , quibus simi elle valeamus. felices quo pesse volumus,at* ita dicimus: dicere vero,eligimus felices esse,minime cono uenitiomnino eni in iis esse eleelio videtur, quae in nostra potet late sita sitiat.
Electionem nem voluntatem eme deinceras hic ostendit.licet enim affinis electioni esse videatur Uola: itas,non est tamen eleelior amnis autem est,primum,eo Q in rationali aniomae parte existit, ubi praecipue electio est: deinde quia pars quaedam esse electionis videtur voluntas: nam ubi mens consultans assensione elegerit quippiam, voluntas quae est appetitio ipsam consequitur,simulq3 cum ea incitatur: unde etiam in usu quotidiano Ioquendi velle Sc eligere quasi idem sisni Ment, pro eodem accipere consuevimus: Ut cum dicimus, eligo seu propono agrum caere, id est volo. 8c, voluntatem sane ille habet bonam i idest electioneni*proposit uni. id quod nulla alia. ex causa , nisi ex nominum vicinitate estoctum est: sed tamen non esse idem cum voluntate electio ,inde cognosci potest,quod nulla ΣοHectio rerum est quae fieri nequeant: nullus enim mortalis est, qui esse se deum eligat, nisi prorsus stolidus sit.electio siquidem rerum quae fieri pollunt, voluntas est: voluntas autem etiam earum quae non possiant. saepe enim ita dicere cosuevimus: Uellem semper uiuerer velalem esse in mortalis: eligere vero se id,diceret nemo: quippe cum eorum quae in nostra morestate non sunt,esse electio nullo modo possit. at voluntas de ijs quom dicitur,qus minime
aguntur,ab eo qui vult: ut cum volumus Vi storem aliquem euadere.voluntas praeterea est finis,ut valere: electio eorum quae ad finem speerant: nam Vt valeamus, hoc atm illud agere eligimus. ex quibus omnibus conficitur voluntatem minime esse eleetionem posse.
Verum neque opinio est.opinio enim circa omnia trersatur,nec minus ciro
ea aeterna,& quae fieri nequeant: quim quae in nostra sita fiant potestate: ad.
de quod uero & salse,non bono & malo distinguitur: at electio his magis.
Posteaquam partes omnes appetitus exequutus est Aristoteles, ad opinionem transer ostenditq; neque eam esse electionem circa omnia enim, inquit,versatur opimo, no solum quae in nostra potestate sunt, erum etiam alia tam aeterna re quae fieri possunt,u quae non possitntaeum.n.diametrum, id est dimetiente linea Opinamur nullam habere cum latere conuenientiam ecproportionem,tunc de aeternis Opinamur: m,mundos esse infinitos,de. tis quae fieri nequeut:cum, bonam esse agriculturant,ec fortasse ei nos daturos esse opera opinamur tunc opinionem habemus de rebus quae in nostra potestate sita sunt. at electio nemde aeternis,nem iis quae fieri nequeunt,sed de solis illis esse consueuit,quae in nobis sentinant . . neq; diametrii lateri non esse proportione aequiparabilem: ne. mundos esse infinitos eligere quempia dicimus. opinio praeterea vero di falso distinguitur: vera. n.velialsam esse opinionem dicimus, lectionem autem bonam vel malam.
In uniuersum uero esse idem cum opinione eleetionem sortasse neque di ceret quispiam: sed ne cum aliqua quidem in particulari. bona etenim aut masia eIigendo qualitate quadam assecti sumus : opinando autem minime.
Cum iam non tam de uniuersalibus,' particularibus esse opinionem dixerihelee ionem vero circa particularia tantummodo versari, id est ea quae in actione venire consueuerunt: fortasse, inquit elechionem esse opinionem in uniuersali quidem asseret nemo: sed in partis . . culari non esse diuersam ab opinione aliqua,quae scissicet agendarum rerum fuerit,existimare electionem quispiam posset.Verum neque in particulari esse idem inuenietur: eligendo enim bona ves mala quales quodam modo efficimuridicuntur enim qui bona eligunt hostntiqui mala ali:opinando vero minime. nam ne* si de aeternis, ijsq; quae fieri no posin opinemur,
160쪽
opinemur,ob id qualitate quada assi urineque si de Medis opimo nobis sit,iccirco quas
litas etiam in moribus nobis contingetaieri enim potest, ut qin iustitiam re sortitudinem nam esse opinatur: ipse neque iustus,nem sortis sit.non enim opinando sed Eligendo viratures ves vitia acquirunturiid quod in incontinere manifestum est,qui licet recte opinetur. male tamen esuit, vitiosusq; ex electione ecfit, ae dicitur.
Et eligimus capere aliquid,aut sugere,aut elusinodi quippiam: opinamur uero quid sit aliquid, aut cui,aut quo modo conserat, sed accipere uel fugere non admodum opinamur.& electio quidem laudatur,eo Φ eius est,cuius essero mTis oportet,aut sta est:opinio,quia est vera.
Capere sene eligimus quae videntur esse bona: quae videmur mala,fugere,atq; euitare,ves eiusmodi quippiam. naa. Iuni euitare aut apprehendere eligimus,sed abire aliquo, sed legere,sed dare quippiam alicui,5c similia:quorum nihil in opinionem cadit. sed quid sit unumquod*,opinamur: quid virtus,quid materia,quid diuitiae:aut cui quidq3,5 quomodo conducat: Ur, aegrotantibus tenuem vietum esse utilem ob concoctionis facilitatem: item iis qui atra bile laborant,dulce exhibendum esse alimentum,nem id simul uniuersum, sed paulatim dispertiendum. quae sane omnia non esigere dicimur,sed opinari.item electio laudatur,cum bonarum rerum cIectio est,iaut oportet: opinio autem cum vera est.
Quae item maxime scimus esse bona,eligimus: que no admodum scimus, Q ea opinamur. uidentur non iidem optima & eligere & opinari: sed nono nulli sunt,qui melius opinantur,ob uitium tamen ea quae non decet, eligere
constreuerunt. Sed hae de re dubitare quispiam posset: non enim omnes ea eligunt,quae maxime siciunt esse bona ed nonnulli decipiuntur,ut mali. quippe qui ignorant ca esse mala quae eligunt. at enim dicendum,omnes ea esivere qus cuiusmodi sint,cognoscere maxime se exi stimant, licet specie recti aliquando decipiantur: opinamur Uero ea,quae non admodum scimus. de multis.nata opinamur,ut fateamur nobis non plane exploratum qindpiam es , sed ita ta/men sentire,quoad mesius aliquid nobis visum luerit ciccedit ad hoc, m non qui optime elis o miri, dem optime etiam opinanturi noniatilli enim sunt,qui cum bene opinentur,male t men ob improbitatem eligunt:vr,siquis iustitiam bonum esse opinatus,iniustitiam tamen sibi utilem suturam existimet,atque ob id eligauhuici existimationi consentientem appe/titum habeat.
Antecedat autem an sequatur eleetionem opinio,nihil in terest: non enim id nunc consideramus: sed an idem cum opinione aliqua electio sit.
Non oportet autem Ut aliquo modo perturbemur siue electioi omni antecedat opinio, sue subsequatur: non.n hoc quaerimus, non.n si antecedit,vel sequitur, idem quomst necesse est.antecedit autem opinio electionem,cum cogitatio ita assensione quadam Atur, ut eligendum esse aliquid opinetur:deinde subsequitur appetitio,at lectio fit. subsequitur vero opinio, cum appetitu rei alicuius illecti eligimus:deinde ex elemone honu id quom esse opinamur . his omnibus inicitur, ut sectio non idem esse cum opinione maiuseste ostendatur.
uid igitur aut quale est opino,quando nihil eorum est quae dicta sunt
spontaneum sane esse quoddam uidetur.non omne tamen spontaneum eligibile est: sed id sciIicet,quod est preconsultatum: quippe cum electio seu prostposi tum cum ratione, ac cogitatioe eximit: id quod significare nomen etiam
ipsum uidetur.quasi id ι iuod eligitur seu proponitur, ex alijs legatur, ponast
so turbe ante Via. oniam igitur neque ira nem cupiditas neque voluntas neque opinio est,quid sit Hectio indagare conatur Aristotclesrtaeq; eam spontaneum praeconsiuitatum inquit sponta/neum enim genus ipsita videtvnpraeconsultatum diruentia,quae efficit,ut definitio haec uon iussi praeditis ratione conueniathrura siquidem *onte quidem agunt , sine ulla consula