장음표시 사용
201쪽
Non accipere praetereas dare sicilius est: suum enim quilque magis non prosundere,. alienum non accipere conssueuit.liberales quoque illi dicuntur quidant: qui autem non accipiunt non liberalitatis, sed iustitiae non minus laudem consequuntur: qui uero accipiunt,ne prorsus quidem laudantur.
Quin etiam cum inmissicilioribus uirtutis munus spectetur nam ea de causa maxime etiam sortitudo uirtus est difficiliusq; sit, sua erogare,' aliena non accipere:ossiciunt liberalis in dando quom magis si in non accipiendo uersabitur:quippe cum non accipere commune euni iusto etiam sit:non minus enim id est magis ob iustitiam laudem meretur, qui non accipit unde non oportet,neque permittit se muneribua sebornari.corrumpi, sed iu
ria ipsi assicerentur, leges de iustitia instituerunt.dare autem liberalis est proprium:circa id igitur uersari liberalitatem constat,quod ipsius proprium est. Neque tamen Aristotelem ira hic dicere existimandum est,ut re in non accipiendo unde non oportet, & in accipienstrio unde oportet,versari liberalitatem neget: nam haec a liberali uiro minime excluditi stain eo potissimum esse officium eius asserit,ut det ec largiatur. qui. n.non accipit unde tale cet non oponet iustus potius uidetur esse u liberalis. qui uero accipit,non Blum laude nomeretur,uerum etiam uituperio affici consueuit.
Quin etiam liberales maxime omnium sere qui uirtute quapiam alia praediti sunt,amari consueuerunt: utilitatem enim asserunt: at id in datsone collo Aliam rationem postremo ad idem tofirmandum subiungit quae eiusmodi emit Ii ama 3 ori maximeconsueuerunt,qui prosunt maxime: maxime aut amantur liberales: liberales igitur maxime omnium proitim. prosunt uero maxime quidam re largiuntur: in dando inotur largiendo liberalis officium magis G in accipiendo uersari necesse est. autem liberales maxime amentur,satis perspicuum δ. nam cum iusti interdum odio habeantur:pr dentes uero & sapientes apud pleros p inuidiosi sint: temperantes quom nonnulli importio nos simulatoresq3 esse existiment liberales uno consensu oes amore ac beneuolentia prosequuntur.adeo. n.accipere homi S gaudent,ut non solum erga liberales assecti omnes mis
modu sint,versi etia eos qui quomodocunq3 io pecuniis expendendis laraefuerint, propterea ament,quia similitudinem quandam cum liberalibus habere uideatur. Quod autem hie de liberalibus dicitur,non sine excretione quada dictum esse intelligatur. ita iccirν co addidit sere ut significaret aliquos,id est sortes esse excipiendos.sortes.n.quia utilitates maiores asserunt,utpote qui parentes,Patriam,aras socos' defendant,opes43 ipsas tueantur ut liberalibus ac magnificis simpetere ad exercendas uirtutes possinumaiori amore et B liheiales sine dubio prosequendisiunt' - - . - At uero omnes ex uirtute actiones nonestae sunt,'honestatis caula
sui:& liberalis igitur honestatis causia dabit,& rei hcidabit enim & quibus,& quaecunque,& quando oportet: reliquis* alijs modis,qui rectam datioo
nem consequutur: at p id uel iucunde,uel sine dolore. quod. n. ex uirtute fit,id Dei cum uoluptate,uel sine dolore certe essicitur: minime autem molestu est. sonam iret qui uel iis quibus non oportet,vel no honestatis, sed alia quapiam usa da Te liberalis dicetur,sed alius quidam: neque qui moleste dat: A. n. Decunias honestis actionibus anteponeret: at hoc minime liberalis est: Postead
202쪽
Posteasi in dando ab lute magis sistere liberalis munus probauindestico declarae
quo modo dare liberalem deceat.Na cum uirtutua filones honestae sint,honestatium cauia exerceatur: liberalis in dando eum scopum ac fine semperante oculos habeat, cesse est, ut omnes eas circunstaruias servet,quae ad res titudinem,mediocritatemq3 actionu requis runtur: hoc est,ut iis quibus oportet,largiatur, tunc quando opus est, ct ea quae debes, re quatenus debet,& cuius causa debet, et caetera ciusim iuncidere enim potest ut in dando quis modum excedat: et si eum seruet,non ob honestatem tamen id faciat, sed gloriae interdum & honoris caua una erogationem suam ostentando coram frequenti populo venditauquandom ob ta,ut maius aliquod lucrum aucupetur: aliquando etiam ob timos o rem. Liberalis autem non soliim ita non faciet, erum etiam luetide,& sine ullo dolore da,ihit: quippe cum omne quod ex virtute fit,vel iucundum si vel dolore sille vacet: id quod ob sortitudinem dictum videtur. nam ut superius declaratu est,non omnes sortis viti opes rationes cum iucunditate sunt,sed paruam quandam molestiam in se habent, qua tamen a voluptate quae ex honestate proficiscitur,superari consueuit. Ateium neque omnis datio quae iucunde sit iberalis estinam ec intemperantes re prodisi qui neque quibus couenit, neque hόnestatis causa dant,iucunde & cum voluptate opes solent prosundere. qui autem ita dant,minime liberales dicuntur sed alio quodam nomine appellari consi reuerunt: velati intemperantes,vel prodigi,vel gloriosi re ambitiosi, vel timidi, vel callidi negociatores nuncupantur. Verum neque ille dici liberalis debet,qui dat quidem,sed non sine dolore: vim sunt nonnulli,qui vel publice patriae contribuunt,Vel priuὸtim amicis donant: re tameta uia ξc molei teaiberalis enim hominis est ut mastis dando laetetur u alii accipiendo . at ille qui
moleste dat,pecunias etiam vidctur,ut molestia careat, honestati elle antepositurus. - θη .
Sed neque accipiet unde non oportet: non enim eius qui non magni facie pecunias, talis acceptio est: neque erit petax:non enim ad eum spectat qui be neficia in alios consere,ut facile beneficηs iniciatur: unde autem oportet, accipiet,ex proprηsDidelicet possessionibus: non quia honestum id sit,sed quia necessarium,ut habeat quod det: nes p res suas negliget: quippe cum ex ipsis,o uelit aliquibus suppeditare: ne dabit quibuslibet, ut habeat quod det quia bus oportet,& qua do,& ubi honestum est, Liberalis uiri etiam ualde est ita in dando excedere, ut pauciora sibi relinquat: quippe cum ad se minime respicere liberalis proprium sit.
Proprietates quassam liberalis persequituriac primo quo modo in accipiendo se gesturus sit,ostendit. ireque enim,inquit,accipiet,unde non decet, id enim est hominis pecunias magni aestimantis. neque erit petax,hoc est promptus ad petet actum: propteream qui alios beneficiis afficere conuieuit,accipere beneficium ab alqS non facile patitur. nam licet utracp tam bene facere quam bene assici ad liberalem spectet: magis tamen virtus in benefaciei. o do elucet: quippe quae cisse diuinum quoddam Uideatur, deii assimulatio quaedam. assicere autem beneficiis non assici des proprium est. ocirca no accipiet nisi unde rtet,id est ex propriis facilitatibus: atque id necessitatis causa,vi habeat unde dare,hoc est exerces re Iiberalitatis operationem valeat. od vero subiungit,liberalem Bas opes minime esse neglecturum,facit illud quidem ad eandem honorum conseruationem,ut ad dandum sup/ petant: nihilo minus tamen ad tollendam salsam liberalitatis opinionem utile est. nam qui priuatas opes suas negligunt,speciem quandam virtutis prae se serunt, i non recte consis derantibus esse liberales videantur: id autem minime est.nam si curam suarum rerum non habererit liberales,quo pacto ex ipsis opem ferre indigentibus postent Quocirca oeconomica quaedam ac dispensetrix virtus est, qua efficiturint unusquisque virtute aliqua praedito tus eius rei curam habeat, qua in exercenda virtute sua uti consuetat.Sic sortis vir roboris ac virium suarum curam habet, t eis ad sortiter agendu uti postit.S ic liberalis opibus con seruadis studet,ut habere queat unde liberaliter operetur. perindeq; esset si liberalis opes, & vir sortis vires negligeret:siquidem ex his ecliberalitatis,& sortitudinis operatio exa stit.Pauciora tamen mi interdum relinquet liberalis ita praescribente ratioticiquippe cum
203쪽
cum neque pro aliis bonis inrequiramus: ut pro sinitare,dc robore. sanitatis enitri sitis idonea merces est sanitas: roboris item robur οῦ sic viri s locupletissima merces virtus
ipsi est. Non dabit tamen quibus non oportet, neque quando non oportet :&reliqua huiuscemodi: alioqui non ageret secundum liberalitatem: neque ita expensas pecunias posset in ea quae debet , expendere. Sicut enim diximus,la
est liberalis,qui pro facultatibus,& in ea quae deber,sumptus facit: qui uero
excedit, prodigus.atque ideo tyrannos Prodigos non uicimus: facile enim esse minime uidetur, ut dationibus Sc sumptibus excedere opum multitudiis nem Possint. Cum igitur liberalis pro facultatibus debeat aliis impertiri: qui supra facultates id ficit,
non liberalis sed prodigus est. ia vero tyranni id est reges opum copia adeo abundant, ut nulli sumptus sint,qui eam excedere polle videatur:prodigi minime dicuntur,sed econtrario potius Q in dando deficiant, vituperari consueuerunt.
Cum igitur liberalitas mediocritas sit , quae circa pecuniarum dationem acceptionem que uersatur: liberalis dabit & expendet in ea quae oportet, "cunque oportet,iam in paruis: quam in magnis: atque id iucunde iaciet:
accipiet item & unde oportet,& quotcunque oportet. Nam cum uirtus circa utraque sit mediocritas, utraque ut debe faciet. moderatam enim datione talis acceptio consequitur: quae autem non est talis,contraria est . quae igitur consequuntur,in eodem simul contingunt: qus uero sunt cotraris,minime.
iemadmodum artes non secus in paruis ac in m nis operibus perspiciuntur: verbi causa,Polycletus,& Praxiteles,re Myron tam paruau magna aliqua statua affabre facta specimen artis suae ostendebat ita virtvite Praeditus Vir in paruis re magnis iactis eandem actionis honestatem prae se seret. Idem quo liberalis faciet: na & in paruis'magnis te. bus non modo dabit ut oportet, Verum etia vi de oportet,accipiet: quippe cum moderata dationem acceptio moderata,iniustam, iniusta consequatur. id quod in prodigis videre locet,qui cum immoderate 5 iniuste profundata ut suppetere ipsas diuitiae pollint,aliena surantur latrocinia constituunt, a nullo B iniustiti genere abstinet. Nuqua. n.fit,ut vel qui ita iniuste accipere non veretur,bene ac iuste dispenset: Vel qui ita immoderate profundit, bene at* honeste accipiat. nam ii prodigus qui nullum in dando modum seruat,in accipiendo maratione oti vellet: cito in angustiam redactus non haberet unde prodigalitatem suam posset exercere.)rae igitur se mutuo cosequuntur dationes.sct acceptioes, in eodecontingui: in probo uiro, si honestae:in prauosi malae A turpes sint.licet. n. dationi in unis uersum acceptio est e contraria uideatur: quippe cum illa in compendio, haec in disipendio consistat ita bonorum acquilitio, haec abiectio fit atq; alienatio: non tamen reuera est. nasicut ne moderata atq; honesta datio,est abiectio at in alienatio bonorum,sed uisenem honesta ac moderata acceptio est acquisitio& posset Iio absolute,sed ad usum opportuna facultatum comparatio: ita nem immoderata datio est usus,sed abiectio: nem immoderata acceptio est acquisitio sed ad abiiciendum*profundedia reseruatio. Vt hoc modo datiqec acceptio,si uel moderatae uel immoderatae utrael fueriin, inter se minime sint contraris: sed se mutuo c5sequatur, in eodemq; existat: si aut altera moderata,altera immoderata sutunc uero contrariae sint,neque se mutuo consequi, neque consistere in eodem posssint.
Quod si inciderit,ut praeter u deceat,& bene se habeat,expenderit: dole.
hit quidem,sed moderate,&sicut debet. nam ob quae oportet,&sicut oporoso tet,&Iaetari S dolere ad uirtutem spe fiat. Est etiam liberalis quatum ad pecunias attinet,in societate uitae perfacilis. iniuria enim assici potest, cum masgni pecunias non aestimet. magis p aegre fert, siquid quod oportuerit, non expenderit: quam dolet,siquid expenderit,quod minime debuerit. neque Eustrat. i iiij
204쪽
Simonidi assentitur.prodigus uero etiam in his peccat: nam ob quae oporore S sicut oportet,neque laetatur,neque dolet id quod progredientibus manifestius patebit.
Si liberalis praeteru deceat atque honestum sit,quippiam expenderit,uel a tyranno ali/quo tres ciuitate etiam in ctacula oc ludos aut vi lcera loes,aut naumachias,aut tale qinppiani sumptus facere coactus: dolebit quidem, sed moderate tamen,& ut decet: neque ob . sumptum ed'quia non Ut oportebat,eum fecerit. QMia vero nonulli fiunt,qui nullam aegritudinem nulliam cis dolorem cadere in sapientem ac virtute praeditum opinanturrideo subsiungit,virtutis esse dest virtute praediti hominis,ut-laetetur, redoleat,sicut opus est: id io est cum ratione. nihil autem quod cum oderamine ratiois iussuq; emcitur, esse vitiosum potest: iusmodi est dolor,qui i Stoicis nondolor,sed contra 'io animi appellatur. Nam si probus vir necn laetitia,ne dolore ullo afficeretur,eandem in reliquis omnibus tranquillitatem 5c quietem animi eum seruare necesseeshtavcne ad virtutum quidem operatiora moueri ullo modo posset. quod si fieret,neque probus esse concederetur.asse 'ius.n.animi sutat,qui ad actiones incitare homines consueueruntanam ratio & iudicium satis non est: senes.nad res gerendas iuuenibus minus idonei fine dubio ob id ipsum elle perspiciuntur. Adde o, cum virtus habitus electivus sit, eleelio vero habitus consultatiuus,appetitio auteassestus. nullo modo operari secundum virtute sine affectu possemus. Dolebit igitur liboralis,si sumptus praeter honestatem aliquos fecisse videbitur: oc multo magis et ii non des eoderit,cum erat opus u si dederit cum non oportebat: atq; in hoc Simonidis sententiam mnime approbabit. De Simonidis.α Lyrici poetae auaritia cum alii nonullivum Theophrastus meminit θc in hilaro de moribus, in eo quem de diuit ijs inscripsit.
Dictum a nobis est prodigalitatem Sc illiberalitatem excessus esse 5c dese
ctus: atque eas in duobus datione dc acceptione consistere: nam etiam semoptum in dationem reponimus. Prodigalitas enim in dando Sc non accipienstdo excedit: in accipiendo autem deficit. illiberalitas contra in dando deficit, in accipiendo excedit: sed in paruis tamen.
Absbluta mediocritatis pertractatione ad vitia opposita explicanda descenditiae quia i soperius prodigalitatem dc auaritiam esse excelsius 5c desec' us dixerat,atque utrasque in dastione et acceptione versari: nunc quo modo id sit,declarata docetq; primum debere unumsquemcpsu naptum in dationis rationem venire. atque id ob prodi gos dierum videtur, qui non proprie dant ac donant,sed quomodocum in immoderatos,lithonestosq; sumptus pecunias solent profundere.Prodigalitas. n.in dando ac profundendo excedit,in accipiedo deficit tilliberalitas in dando deficit, in accipi edo excedita caeterum in paruis rebus. cuiusmodi sunt, qui paruos quaestus sordide conquirunt, paucorumq; compilatores ac raptores dicuntur. nam qui in magnis accipiendis excedunt,ut sunt tyranni,insatiabiles potius alienorum
usurpatores re iniusti,atque impii,u taliberales 5c auari appellarentur.
Ac qus ad prodigalitatem quidem spe fiant,non admodum coaugeri con go sueuerunt: quippe cum facile minime sit,ut qui nulla ex parte accipit, omni,hus largiaturi cito enim priuatos eos homines qui dant,ficultas deserit: qui quidem prodigi esse etiam uidentur: id est inseruati. Nam qui huiusmodi est, non paulo melior illiberali esse uideretur: cum Zc ab aetate ,& inopia curari facile possit:atque ita ad medium redire. m.n. ea habeat,quae fiant liberalis, quippe qui det quidem & non accipia sed neutrum tamen neque ut debet, neque bene iaciat: si ad hoc tantum uel assueuerit,uel aliquo alio modo fuerit mutatus,liberalis euadet. fiet siquidem ut SI det quibus oportet,& non accis sopiat unde nod oportet. unde neque esse moribus prauus uidetur. in dando. n.
& non accipiendo excedere non mali et ignobilis, sed stolidi potius hominis in.Qui aut hoc modo est prodigus ora illiberali et auaro,cu ob ante dicta,
205쪽
tum proptereri esse melior uidetur:quia ipse multis,iIIiberalis nemini immo ne sibi ipse quidem utilis est.
Cum dixerit prodigum in dando re non accipiendo esse nimium,ac propterea in ambpiendo deficere:lubdit utram haec in prodigalitate simul esse ac perseuerare no admodum solere: ut multa scilicet aliquis det, re nihil accipiat. qui enim ita faccit, cito in pecuniarii i opiam incidit,si fuerit priuatus: quippe qui cu ασωτος id est inseruatus sit, ac seipsum perdi derit, propriesrodigus dicitur. ira ressibus re tyrannis,etiam si multa dent,desicere opes minime solent: ut hac de causa hi ne petie prodigi posse videatur: m,sicut dictum superius est,ob pecuniaru proventuumq; copia nullos sumptus facere supra facultates suas queat. Q tanae ita est prodigus,qui re vera est prodigus,ut utram haec habeat, ut oc in dado excedat,& deficiat in accipiendo: is duabus de caulis illiberali longe melior est: primum quia corrigi non dissiculter potest: ius rei duae quoque sunt causae,una,q, cum in iuuetute contingere huiuscemodi vitium consueuerit,quo magis aetate unusquisq3 prouehitur,eo par cior, rerum v suarum studiosior redditur: altera,quia ad egestatem cito huiusmodi homi/nes deduc ii reprimunturia nimiam opum proiulione cogutur desistere: atque ita fit,ut ab his vitis* dc aetate oc inopia castigati,melius assuescant: eaq; assuetudine id quod habent, quod liberalis est proprium,hoc est ut dent ec non accipiat,licet deprauatum id sit,ad modiocritatem dirigant,atque emendent. praesertim cum vereprodigus neque esse malus moribus videatur,neque ignobili oc abiecto animo: magnanimitate enim quadam est praedis zo tus in & bolia sua c6municare cum alijs Velit,& vilis lucri cupiditate minime afficiatura
stolidusq; esse, id est stulte ec iperite potius facere sit existimadus. Quocirca facile fiesivis vel aetate vel inopia resipuerit,didiceritq; quis sibi in largiedo modus seruadus sit: muto tur,& ad mediocritatem redeat. Deinde vero in eo quoip illiberali est melior prodigus, hic quomodocunq; profundendo multis: ille nemini,ne sibi quidem ipsi utilis est: quippe qui,ut prouerbio dicimus iustulo solo sibi vivendum propositerit.
Plerit tamen prodigi sicut dictum est,etiam unde non oportet,accipiut: atl in hoc sunt illiberales: qui ideo ad accipiendum prompti efficiutur,quia cum uelint expendere,ficere id sacile nequeunt. cito enim ipsis opes defici ut: ut aliunde sibi comparare eas cogantur. quoniam praeterea nullam honestastiis curam habent,undi nullo habito delectu accipiunt.dare enim cum cubpiant, quo pacto & unde id faciant,non curant. Q uapropter neque liberales eorum dationes sunt,cum non sint honestae,neque huius ipsius causa, ne* ut oportet,efiiciuntur: immo interdum eos quos oporteret esse pauperes, diutistes reddut:atm iis qui moderati sitiat moribus, nihil,adulatoribus aut& ceteris qui aliam quampiam uoluptatem ipsis sumministrant, multa largiuntur. unde efficitur,ut pleri ex his inteperantes etiam sint.riam& quia iacile exo v pendunt,in intemperantias etiam profusessiimptus siciunt:& quia non ad honestatem spectantes uiuunt ad uoluptates quoque declinat. Prodigus igitur si incorrectus permaneat,in haec transit: si curatione admittat,ad medio, critatem deuenire,honestatem j potest.
Atque hic quidem prodigus in quo utram haec concurrunt, ut det-non accipiat,illiberali Oc auaro longe melior est. pleriq; vero suiu qui non j eram habent prodigalitat emsed commistam cum illiberalitate, ac confusam: qui & dant quibus non de nr, adulato viribus scilicet re flagitiosis hominibus: ec unde non debent,nulla honestatis habita ratione quocutra vel turpi modo accipereec rapere non verentur,quo in sumptis inhonestis vorluptuosis vi possitnt perseuerare: quisere sunt intemperantes. Nam eum praecipue prodiga appellare homines selent,qui ut libidinibus litemperatibusq; voluptatibus fruatur,opes suas dissipat, ac consumit cuiusmodi hominum varia genera reperiunturiatiij enim in venereas voluptares,oc meretrice alii inpotationes lil in epulaspatrimonia dilapidant Venq
206쪽
o ET STRATII 1N MORALI vM ARIST. reis dediti,libidinosi: vino,temulenti atque ebriosi uppellantur.inu autem epulis vacant, Pro vario ipsarum madio Maria etiam nomina sortiutur. Qui enim cibi inaedi praescripta tempora ob auiditatem anteuertui, nec expectare quippiam patiuntur,esinitores ac fame, licosi dictitur: rἱ-aνας graece.i.qui cito fame iritatur. si multo opsonio vescuntur, opsonatores atque edaces dixeris: quos Graeci ὁψοφάγους appellat. Qui curiose autem nimis varia ciborum condimenta,nimiasq; lautitias ac cupedias reouirut,ii lauti,ac mediarii nuncupatur: λιμβοι a Graecis nominati. Ganeones vero re gulosi,qui ex quouis edullio suavissimum quod ν excerpunt atque assediant: hi sinat qui Graeci, dicuntur. At ventres re eluones qui multa edere quomodocunque, re ventre risiere stulenta sicut obli rit res oc lurcones,qui in edendo voracitatem quandam oc furiam ac celeritatem prae te serui: 1 o illos λάχλιασ&γαwιμαργους hoc est ventrosos, re ventrifurentes: hos quin rus, id est guli iurentes Graeci Uocant.
At illiberalitas incurabilis est.nam 5c seneistus & omnis imbecillitas red, dere illiberales uidetur: magis* quam prodigalitas,hominibus natura infita est: nam plerim sunt pecuniarum cupidi magis,il ad dandum prompti:&late patet,multiformis* est.
Vitium per excessum,id est prodigalitas curari et corripi,ut dixit,no difficulter potesticum ob alia,tum quia ab aetate progrediente adiuuatur. illiberalitas vero et auaritia est in/curabilis,id est curari facile nequit, quippe quaecum aetate crescat. nam senectus reddere homines auaros consueuit. Cuius id cst argumentu ψ omnis imbecillitas id faciti qui enim corpore infirmiores,imbecillioresq3 sunt,auari etiam magis & illiberales plerundi efficiuntur,pecuniarumq; cupidiores,quibus maxime tibi opus fore existimat. At senectus imbecillitas quaedam est ec impotentia: ut insit una natura hominibus hoc vitium elle videatur, quippe quod re simul cum aetate augescat,& homines ad se propensiores habeat.quod vero natura inest, rari atque amoueri difficiliter potest. Didium siquidem superioribus in libris est magis ea esse incurabilia ad quae eramus procliuiores, quibusq; capi atque allici Dcilius poteramus. ad auaritiam autem pecuniasq; acquirenda unusquisque videtur es Ieu ad dandas procliuior.
Multi enim modi esse illiberalitatis uidetur. nam cum in duobus constitu
tast in dandi 'xcessu M defeeiubccipiedi: non omnibus integra adest, sed
interdum separatur.atly ita fit,ut nonnulli in accipi edo excedant,alii in danodo deficiant. nam qui his nominibus praediti sunt,ut dicantur parci,tenaces, retra isti & restridit,oes in dado deficiunt. Non appetunt autem aliena, ne accipere uolunt alii ob probitate quandam,turpium* rerum euitatione. ui,
ω obis detur. n.aliqui uel certe dicunt, propterea ' co seruare,ne aliquando agere turpe aliquid cogantur. Inter hos est etiam cumini seca,&unusquis 3 alius huiusmodi,qui nomen sortitus est ab excessu, quod nemini quicu daturus sit. Alii ob timorem ab alienis abstinent: propterea q: facile minime est,ut si aliquis aliena acceperit,alii ab eo quicquam non accipiant: atque iccirco neque accis Pere,neque dare ipiis his placet.
H aec ipsa autem auaritia multas habet species:nam parci dicuntur, qui in Buzdis rebus
suis nimis excedunt.Qui vero pauca quaedam exhibet ac minuta retracti appellatur ac rostricti: quos κιμβικας hic appellat Aristoteles, quia huiusmodi homines νυ 'αβια .vimouentur,ec ad dandum impelluntur.necnon cumini secata Ut qui etiam cumini granu secare,nec con ere integrum velint. Vocantur hi etiam a graecis & m mres.i.obstip/pi,ec minuti. inii vix dant,ac difficulter,γν ο ρ u.i, tenaces: qui cum tenti Oe 5c ira, sis ρολονοι, hoc est sordidi ac parvipenduli nominantur,utpote qui parua magni pendant atque 'restiment. Atm hi sine omnes in dando deficiunt. aduertendum autem,quod inquit hie no/nullos videri vel dicere se conseruare ne turpe aliquid Gere cogatur, id duobus modis instelligi silanam graece est se tantummodo,quod potest significare coseruare, echoc
207쪽
,r BRVM QVARTVM. ITI e modo subintelligetur /Bas o ut pecunias: ne si inopes euaserint,aut furari,aut pelarare,aut caluntari,aut quippiam aliud huiusinodi turpe eopantur perpetrare.Possumus et interpretari φυλα ν attendere dc obseruare ne quippia ab aliquo accipiant, ne scilicet accipiet,lo,assuescatit cic unde non debent Sc quantum non debent, postea accipere.
Nonnulli uero in accipiendo excedunt,dum & undecuncν 8c quodcunm
accipere non uerentiIr: ut sunt,qui illiberalia opificia exercent,& lenones, id genus ceteri:& Laeneratores, qui etiam parma magnis cu useris accipiunt. mu qui quidem omnes neque unde debent, neque quantum debent,accipiunt. io Communis autem his omnibus turpis quaestus uidetur: causa enim Iucri omnes, atque eius parui,opprobria subeunt. Nam qui magna unde no oportet, et quae nori oporter,accipiunt,ut tyrannos qui urbes populantur, & templa
diripiunt: no illiberales,sed improbos potius,sed impios, sed iniustos appeIalare consuevimus. At aleator,& sur seu spoliator, et latro ex illiberalibus etiaipsi sent: cum turpi Iucro dediti sint.utrique enim lucri causa negociantur. 8c opprobria liistinent.& hi quide pericula maxima acceptionis causa stabeunt:
illi ab amicis quibus dare deberent,lucrantur . utrique igitur cum unde non Eo oportet,velint lucrum comparare, turpi lucro dediti senti atque omnes huiuscemodi acceptiones sit ni illiberales. Merito uero illiberalitas contraria liberalitati propterea esse dicitur, P maius malum q prodigalitas est. magis pin ea peccant homines, i in prodigalitate,de qua superius iam diximus. De liberalitate igitur,& oppositis uit is haetenus dictum sit.
At i sunt qui in accipiendo exuperant,qui undecuiam tibi elie accipienda, nihilq3 quod
quaestuosum iit, turpe existin alit. t lenones qui meretrices alunt ac lucri causa prostitusit. publicani, oc foeneratores non absistute quidem omnes,sed qui praecipue parua magnis cavsuris accipi sit. tiau hic duplex teistio reperitur:altera Idvivat, im τα ιιικρά επι πολλῶLso Deneratores etiam parua magno cum foenore, t subintelligatur vel accipiete vel dantestut non omnes hoc in genere elle dicantur foeneratores ta qui vel dant parua magnis cum usuris: vel parua accipiunt magnis cum usuris, id est paulatim acciniendo magnas tamen Ysuras conficiunt.cui interpretationi altera quota te stio videtur astipulari quae huiusmos
diest. Ni τοκμου κοπὰ πικρον isti ἐπὶ πολλῆ,id eu Sc laeneratores qui paulatim ec manus cum usiaris accipi sit.Turpis autem lucri causa isti sebire quodlibet opprobrium patiuntur.
accipiuntq; Unde non debent, lenonorquantum non debent, foeneratores. sunt etiam nihiυ
Ioniinus huiust nodi latrones oc aleatores,quauis esse suorum bonorum profusi videri possitu: nam ct illi id est latrones respoliatores ob paruum lucrum magnis periculis sese e ponunt: 5c aleatores ab amicis lucrantur,quibus cum Versantur 5c deguntaaudetq; si eos o nudos,pectiniisq3 exhaustos dimiserint quosn agis iuuare beneficηsq; afficere deberent. E x his omnibus fit,ut auaritia maius malum fit u prodigalitassetque oo id magis c5trari
liberalitati esse censeatur. De magni feentia eius extremm Cap. II.
SEqui uidetur,ut de magnificentia seu magnidecentia disseramus. nam et ipsa esse quaedam uirtus uidetur,quae circa pecunias uersatur: non in oestamen quae ad pecunias spectant,am ones, sicut liberalitas,distunditur,sed insumptuosas tantum: atl in his liberalitatem magnitudine excellit. nam sicut so nomen ipsem significat,in magnitudine decens sumptus est. magnitudo austiem est ad aliquid. non enim aut triremis,aut supplicationum praesecto idem
siti aptus est: seci qui est decorus & ipsi,& in quo,& circa quod fit.
Cum ira status de magnificetitia dissertationem deliberalitate subsequatur,eam vel tan
208쪽
quam speciem genus,vel tanquam partem totum sequi manifestum est. Utro modo secivariir conliderandum Uidetur. sed prius in quo differat a' liberalitate magnificentia explicabis mus. liberat.tas circa dationem re acceptionem versatur: magnificentia circa dationem tantum. Liberalitas praeterea tam in magnis u in paruis datioibus spectaturimagnificentia vero, quemadmodii hic ab ipso Aristotele ex nomine definitur,quae αγαMires, et hoc est magni decentia graece dicitur,nihil aliud u in magnitudine decens sumptus est,seu decentiuin magnitudine siumptuum etactio:vt circa magnas dationes, magnos , sumptus versari eam tantum necesse fit.Cum igitur sit eiusmodi,species ne liberalitatis esse, an pars dicenda est nam si est species,cum nullum genus Oem unam tantummodo habeat,sed plures: quomodo liberalitas diuidi in plures species poterit an ita liberalitatem distribuemus,ut est Io .ram eius speciem dicamus esse, quae in dador alteram,quae in accipiendo consistantum eam quae in dando versatur, in duas etiam ipsam diuidi, unam,quae circa magnos sumptunal te Mim,qus circa paruos cosideretur:ex quibus ea quae circa magnos sumptus est,magnificentia vocetur,altera nomine careat Sed absurdum videbitur i acceptionem 5c datione duas liberalitatis species faciamus:primum quia liberalitas in sola datione magis consistit: simul enim aim ali quis in dando peccauerit,liberalis non est,etiam si recte acceperit: nam praetervam Q recte accipiat,recte etiam det,necessie est eum qui liberalis nomine appelladus siti Deinde ob id absurda est haec sipecierum liberalitatis diuisio, ' cum liberalitatis definitio sit,ut tam in dando u in accipiendo recte se gerat, ea utrisque speciebus conuenire minime poterit. ocirca melius est,ut partem liberalitatis esse magnificentiam asseramus. ita cum Totiberalitatem in omnes quae ad pecunias spectant,actiones distiandi dicat: quaerendum est, an in eas etiam,circa quas versatur mas ficentias enim in eas non pertino liberalitas Olystini erit, quod hic dixit Aristoteles: sua pertingit, vel eodem modo quo magnificentia in ipsis vel diuersis expendet: si diuerse,sumptus proculdubio secundum decorum oc rectam rationem minime faciet, neque ut oporter,ne, quatum oportet:atm ita inicietur,ut cum iidecore impedat,nem esse mediocritas & virtus possit. si vero eodem modo quo magnis si centia,pecuniis utetur,restat Ut magnificentia pars lil eralitatis esse videatii rara sic quos sequitur id quod inquit, siquis missicus sit, esse etia liberalem: siquis autem sit liberalis, non prorsus quo*esse magnificum. perinde ac siquis diuisa in tres partes medicina in medicamentalem, in ualem,oc manualem,hoc est et αραιγλsimi δν,δ ιρατητον εἱ-3o,o,siquis sit medicamentarius esse etiam medicum dicat, non autem siquis sit medicus esse
etiam prorsus medicamentarium. Verum si has esse sipecies medicinae quisipiam concedat, nihil erit,quo minus magnificentiam quo liberalitatis esse*eciem cocededum siti inradpollumus etiam ita intelligere,ut dicamus circa omnes pecuniarum ustis c5munes scilicet et consuetos versari liberalitatem:circa sumptuoses uero Blummodo magnificentia, id est eos qui ad siumptus spe stant,qui tamen largitate maiore, ac splendore indigeat: ut dias sint virtutes,quae circa pecunias versentur, quarum altera in consuetis omnibus 5 communishusialtera in siimptuosis tantum ac maioribus actioibus suo officio fungatur. ut in easdemetia circa quas magnificentia consistit,extendatur quidem liberalitas,sed ita tamen,ut pro prictates suas minime excedat. proprium autem eius est,ut honeste re secundum recta ras Urionem sumptus faciat. at spectare ad euentum, splendoremq3 oc excellentiam ex sumptuosa actione requirere,illud Vero totum magnificentiae, seu magnidecentiae est: quippe quae non sumptum absolute,sed decorum qiredasiimptum faciatis C si vero inquit in his, id est m mptuosis pecuniarum usibus mas incentiam magnitudine excellere liberalitatem,n5 id significat,ut in iisdem prorsus sumptuosis rebus vertari 5c liberalitatem 5c magnificentiam intelligamustiram si eaedem prorsus res essent,quae non nisi magnos sumptus exigerent, in ipsis liberalis minime pro dignitate ageret: atque ita se gerendo nem liberalis prorsus estet. sed cum dixerit in sumptuosis taluum versari magnificentiam,ostendere vult qua re,id est magnitudine qui in talibus sumptuosis versatur, excedat liberalem, cuius in minoribus 5c consuetis negocium est.Sed fortasse etia in eum sensum Aristotelis haec lectio est accipieti soda ut licet circa eadem versetur liberalitas,magni Mentia tamen non in eo dissore dicamus Q fecitndum rationem expendat sed in eo Q magnos sumptus ac splendidos faciat. magnis tudo autem est ad aliquid, hoc est alicuius est magnitudo: estq; alterius res alia,ais alia. Ut
non idem sit sumptusti ieraclio qui instructa trirem praesectus est,re architheoro qui publice
209쪽
blice ves ad Iudos Graeciae eum sacrificiis,vel ad deos scitatum oracula ut supplicata minicdsueuerat.Magnificus igitur decorum spectabit re quantum ad se,di quantum ad id attinet, in quo,& circa quod operabiturin quo & circa quod aute idem per diuersa videtur significare,in qua re videlicet ec circa quam rem sumptus facturus sit.aliud enim decorum est,si templum extruaualiud,si patriam muris cingat:aliud laedilitatem:aliud,si gymnicorum ludorum praesecturam gerat: in quibus omnibus ita sese moderabitur magnitieus, ut
magnitudinem in singulis accommodatam seruet.
At qui in paruis aut mediocribus pro dignitate fiam plus iacit magnificus minime dicitur: ut id, Mendico panem poscenti e serebam: sed qui in ma
gnis. nam qui est magnificus liberalis etiam continuo est: liberalis autem,nS continuo magnificus. Huius uero habitus defectus paruificentia seu paruidecentia,excessus'decori imperitia & ineptitudo quaedam operaria appellatur.&elusinodi caeteri habitus,qui non excedunt magnitudine circa quae opO tet: sed in quibus non oportet, sicut non oportet,splendorem assictat. Vesrum de his posterius dicemus.
Maiuseste haec diruentiam magnifici 5 liberalis ostendit,cum inquit qui in paruis remediinibus pro dignitate expendit,eum minime esse magnificum:in paruis enim V m Eo diocribus sumptibus liberalitas,in magnis magnificentia consistiti illius enim essentia in eo est,ut recte: huius,in eo,ut magnifice oc excellenter sumptus faciarato hinc patet liberales actiones posse etiam ab illis qui non sunt diuites,nihilo minus exercerit magnificas autem omnino diuitiis indigere.Sciendum vero,sicut parcificentia ab avaritia, re decori imperistia,ineptitudoq; operaria a prodigalitate differt. ita magnificetiam a liberalitate esse diuersam. sunt autem inepti operarii quos βακνήσους G raeci vocat,sordidi ae viles opifices,qui se dentarias manmalest artes exercent: proprie tamen fabri qui ad ignem oc caminos operastur,ab eo dicti Q caminos incendant: a ν enim incendere,βαυνος caminum tanificat.quia
vero huiusmodi homines plerump praeter dignitatem esseruntur,suisq; opificiis quasi masgnis ac praeclaris gloriari consueuerunt: inde factum est, ut hoc nomen ad eos etiam tram o feratur, qui maiora quam ipsis conueniant,indecore aggrediutur.Aristotelesq; hie vitium magnificentiae per excessum oppositum hoc nomine appellat: quae est asse statio quaedam
magnitudinis Sc splendoris in sumptibus pro dignitate ac decoro iaciendis,in quibus minis
Magnificus autem seu magnidecens esse scienti simiIis uidetur,quippe qui Sc quod decet contemplari,S magnos consione facere sumptus possit.quemmadmodum enim in principio diximus, habitus operationibus definitur iis quorum habitus est : magnifici uero sumptus,& magni sunt,&decenotes: talia igitur erunt etiam opera.ita enim fiesius sumptus 8c magnus,& operi decorus euadat. ut & opus sumptu,& silmptum opere dignum esse oporoteat,uel etiam excedere. Magnificum hic scienti similem esse inquit, aut quia est decentium silmptuum in magnis rebus contemplator et contemplati autem scientis proprium est,unde etiam scientias comtemplareuas appestant. nam in paruis dignitatem res aduertere haud difficile,in magnis non admodum fiat te est.Qui igitur in magnis sumptibus faciedis magnitudinem unicium rei accommodatam potest aduertere,atque obseruare,is merito esse scientia quadam prςditus videtura praesertim eum fieri etiam possit,ut licet magnos sumpti uis faciat,proposits tamen rei magnificentiam non assequatur'. aut scientem, artificem vocari hic dicendum est: so uniustia tu enim artificis est,res esus decorum contemplari ac spectare,quae arti suae subiicitur: verbi causa,sutoris munus est,id spectare,ut vel viri, vel mulieris,uel pueri,uel aduiti pedibus accommodatos calceos conficiat: pictoris, i heroem,regem,priuatum,istant aut dolentem pro dignitate vivae triuis coloribus exprimat,atque est imanita quoque ad
magnificum pertinet, ut id attendat. istet,vt pro magnitudine um uis in conueε
210쪽
I 4. EusTRATII IN MORALIVM ARIs T. tilenter,ac magnisce expendat. superius vero re ex operationibus habitus etiam inueniri dixit: quales enim sunt operationes alis habitus est,ex quo operationes proficisciantura &ex rebus illis,quarum est habitus, contemplatiuum,seuenes tiuum,seu a 'iuum voluer exempIi gratia edificatoriae artis operationes quaedam elusinodi sunt,quae ad aedificandum pertinent, quas nimirum ipsa ars aedificandi exererer subie 'um autem eius sunt lignare lapides, quibus tanquam materia ad operationes emciendas uti consueuit simili modo in virtutibus quoque res sese habet. Mut enim paulo superius liberalitatem versari circa pecunias demonitratum est propteream &operationes eius circa pecunias este,& subieciueius este pecuniae conspiciebantur: ita cum magnificentiae operationes sumptus sint m mi, ei decentes,subiectum vero magna opera atque excellentia,his habitus quoipeius de= Iotinitur,id est notatur,atque agnoscitur. est enim ea quae mamos sumptus ac decentes,ma' Misq; operibus ac praeclaris acc5modatos facit. Vel igitur hoc quod in pati habitum oporationibus definiri ita est intelligedum:ves altero etia modo:vt sensus talis emciatur.ini culmodum in principio diximus,habitus moralis non certam quandam ex se habet praescriptionem,sed ex incidentibus atque occurrentibus sigillatim operationibus definitur, exstatis quorum subinde est operator: non enim virtutum ipsarum,sed nostri tantum ratiGe hahita medium in virtutibus ac mediocritas ec est dicitur: sic magnifici hominis sumptus non certam habent magnitudinem,scit ita magni sitiit,ut unicui* magnae rei deceter ac pro dignitate accommodentur: Lintq; ita magna opera perinde ac praesens necessitaS,atcp usus requisiveritu ac sui respectu unumquodq;. ea enim ratione potissimum fit, ut & sumptus et omamrs,ec decens opus euadat, cum re opus siumptu,& sumptus opere dignus est,uel etiaexcedit. exuperat siquidem insumptibus taciendis aliquando magnificus,neque eos rebus mi det nimis exacte adaequare, id quod parci ac nordidi potius est: in per eum non stet,quo minus opus magnum ac splenaedum iniciatur.
Atque huiusmodi silmptus magnificus honestatis causa faciet: commune enim hoc est uirtutibus: iucunde etiam & Iarge: eo m nimis exae a ratio parstitisici est: considerabit magis quo modo pulcherrimum ac ducentissimum opus efficiatur,quam quanti constet, quomodo* fieri minimo precio poso sit. Necesse uero est,ut magnificus sit etiam liberalis.nam 8c liberalis expen, sodet 8c quae oportet,&sicut oportet. in his tamen quod est magnum, magnisset est: ut magnitudo.
M agnificus etiam eum finem ae scopum habet,qui caeteris quoque virtutibus proposistus est: primum,ut honestatis causii Macideinde ut iucunde,quippe cum virtutum operastiis iucunda esse consueuerit: tum id adiunget,ut large ac profuse, non ad exactam rati
Si circa eade liberalitas sit etiam ab squali silmptu opus magnificentius faciet. non. ri .eade 8c possessionis & operis uirtus es .nam possesino anteponio turesus est dignissima ac preciosissima: opus,quod magnu 8c pulchrum est. talis. n.rei spectatio est admirabilis. quod autem est magnificum est admira=hile: operis' magnificentia uirtus in magnitudine est.
Adde suod ab aequali sumptu maius opus essiciet magnificus, quam liberalis. si enim
oporteat sumptu centum talentorum patriae ipsum quippiam extruere ac fabrefacere,non in faciet paruum,quod auri tamen & gemmaru, margaritarumst, aestimatione preciosum sit: scis dabit operam,ut magnitudine praecipue excellat. N15c Pericles Iouem OIympia poterat iisdem sumptibus simi minorem ta auro et gemmis preciosiorem constituere: sed magnificum opus minime suisseti quippe cum non eadem sit Mirtus operis ec possessionis. Possesso enim id habere debet ut plurimi stet,atmaestimetur possit*,licet molere magnitudine esse exigua videatur,plurimum valere: ius odi est aurum, gemmae,uniones, ct id genus caetera. at opus quo maius re praeclarius, eo preciosius est atque excellentius: