장음표시 사용
231쪽
LIBRUM QUARTUM. I sulla dubitatione perspiciamus.
In conuiuendo igitur qui cum uoIuptate Sc dolore congres ires iaciunt, die i iam fiant.nunc de ueracibus & mentientibus atque ustam uerbis,qui maistionibus 8c fici ione dicendum est. A rrogans quide est is qui illustria quodam uel quae non habet,uel maiora a habeat,fingit, ac sibi uendicat. dissimu lator contra', qui quae sibi insunt uel negar,uel diminuit. At medius cum sit
ipse ille qui e Sc tam uita a uerbis uexax,ea ipsa plane quae sibi insent, ne pi , maiora, neque minora esse confitetur. Quoniam re verum dicere re mentiri non tam loctuendo, uagendo etiam Iicen veritas vero simplex est 5 aperta,mendacium multiplex ac iraudulentum et iccirco postem dixit de υeracibus se ec 'mentientibus esse dicturum, qui non tam in verbis u negociis essent hi iusmodi subiunxit/5 fi 'ione ut ostederet quo modo dc verbis 5 r inus mendax este aliquis posseniingendo scilicet ea quae non sunt. nam cum ea non instant alicui,quae finguntur, id proculdubio in re mendacium est. At vero qui in mendacio excedit, arrogas: qui deficit distimulator alip iron dicitur: qui est in mediocritate constitutus,verax seu veridicus. Is autem nihil nem simulat neq; dissimulat, sed est ille ipse qui est, qui graece κυθυι-ςος uno verbo melius exprimitur. qui ide qui est etia apparet, esto is simplexat apertus: singulum ipsas res ita ut sunt,apertas ac simplices ostendit ac profert non.i .est citisinodi, ut fingere aut loquendo aut agendo quippiam patiatur: ut si non sit diues,diuitias:si non fit robusti robur ac Mires: si non sit potens, tentia simuler,at ostent aut contra si adsinthaee om/nia,dissimulet ato occultet: sed talis omnino qualis est, videri etiam vult.
Atl horum unuquodcv potest 5 alicuius Sc nullius rei causa fieri. qua lis autem unusquis p est,talia etiam, nisi alicuius rei causa iaciat, & agit 8c discit: necnon ita uitam quot suam omnem instituit. ac per se quidem menda/cium prauum est& uituperatione dignum, uerum honestum & Iaudabile. iccirco sit,ut uerax ipse qui est medius laudem mereatur: mentientes autem
3o uituperio assiciendi sint: utricip illi quidem,sed magis tamen arrogas.Sed de utristi; his iam dicamus: ac prius de ueraci.no. n.de eo intelligi uolumus, qui in pactio ibus veru dicit,ato iis quae ad iniustitia uel iustitia spectat: id. n. est alterius uirtutis: sed de eo qui licet nihil huiusmodi intersit,& uita& uerbi, propterea uerum dicit,quia talis ex habitu est: qui sane cu sit huiusmodi merito esse probus uidetur. qui enim ueritatis est stirdiosius,cu ubi nihil refert uorum dicit: multo magis ubi reseret,id faciet, ubi enim turpe est mendacium, cauebit prosedio quod per se etiam euitabat.
o Atq; hoc nulla alia de causa facit verax, nisi quia veridicentiae habitu praeditus est. fieri enim potest ut re ex habitu re sine habitu quoin vel verum, vel falsium quispiam dicat. naaut iustitiae causa,vi in foederibus paciscenais ς comerciis, aut metu poenae ut in iudicns mendax etiam aliquando verum dicet: oc veridicus si quando ingruet necessi tas,ut vel amico, vel patriae in magna aliqua calamitate afferre opem possit:vim sibi quodam modo inseret, ac contra habitum suum mentietur,id est falsiim quippiam dicet. Verum de his non est hic sermo. non. x fis quae vel aliquando,uel aliquam ob cauiam fiunt,qualis unusquini est,agnoscitur: sed ex hs quae pleru*,5 ex habitu cinciuntur.qualis siquidem unusquiscnest talia etiam oc agit 5c dicit: at talis est unusquilin, qualis est habitus,quo est praeditura ex habitu igitur aget omnia ac dicet is qui verax est,nulla alia causa ni si ipsius veritatis stus o dio inductus. quocirca non immerito laude dignus videtur. nam si ubi nihil resere, nullam est necessitas,uerum dicit,multo nassis id ficiet ubi resem id est ubi nece rium est in eo, merces dc pactis: siq; mendaciu per sese absolute euitat,multo magis ubi id turpe erit,eiutabit. ibi autem est turpe maxime metiri,ubi veritas maxime requiritum id quod in pactis re conuentionibuspraecipue usu venit. nam alioqui si id vel ob patriae vel amici,ut dixi,s Eustrat. n η
232쪽
I3s EUSTRATII IN MORALIVM ARIST. Iutem fiat,nullam turpitudinem inuret.
Talis aute est laudabilis: licet magis ad id declinet, quod uero minus etianam quia inuidiota sunt nimiae excellentiae, id esse moderatius uidetur, aisque aptius. Licet aut verax hic veritatem in omnibus persequatur: quia tamen nonnulla sunt adeo excellentia Zc clara,ut siquis ea de se dixerit, molestus audientibus sit 5c inuidiosiis, a 'Dhunduscia potius videri possit,u verax: quiq3 probus est importunitatem omnem re ita uis
diam cauere omnino debet. iccirco interdum N,ut modestius de se a verius loqui coactus ad defectum veritatis declinare videatur. io
ui aute maiora a habeat, fingit,si id nullius rei causa iacit prauo quidem
similis est:alioqui enim minime gauderet mendacio: uanus tamen potius uiodetur,u malus. Sin alicuius causa,aut gloriae & honoris: atque is non admo adum est uituperabilis,sicut arrogans:aut argeti, eorum* quae ad argentum pertinent, qui deformior est.
Quemadmodum verax alter est qui sicuius rei causa verum dicit:alter qui nullius: qui ex habitu operatur,proprieque verax appellatur: ita quo mentietium ac maiora u tat,sibi arrogantium dus species sunt: quarum Una eorum est,qui maiora quidem v habeant,simulant: nullius tame rei causa magis id ficiunt,uΦhabitu eo mentiendi praediti sunt: qui satia ropratii sint,quippe qui mendacio oblectentur:'proprie sunt arrogantes: sed magis tamen stolidi ac vani habentur,u mali: oim nullo Isdendi studio ac malignitate, sed stultitia ou dani ac vanitate potius mentiantur. eorum altera species est, qui studiose ob aliquid aliud maiora sibi attribuunt,u re uera sint: atm hi superioribus peiores sunt: in duasq; etiam ipsi partes diuiduntur:alteri enim ex his mentivtur ea causa,vt honorem oc gloriam aucupem tur,qui non admodum sunt vituperandi,sicut nem arrogans, id est ille qui proprie arroglis dicitur: alteri,ut pecunias lucrentur,aut ea quae pecunias suppeditat . qui profecto arrogantium omnisi pessimi ac tulistimi ob id fiant,q, licet omnes arrogantes dicantur,& proprie primi: hi praeter arrogantiam habere etiam in se iniustitiam quandam videntur.
At arrogans non in potestate sed in electioe consistit: ex habitu. n.& quia εο
Arrogans non in potestate consistit,sed electione:id est no in eo Q possit maiora re clastiora u habeat,sibi fingere atquearrogare,id enim unusquis petia probus et verax potest: sed in eo Q talis est,ut ex electione idyaciat: quippe cum iid potestas in causa sit,ut tales D. mus ac tales,sed electio. nam ut in topicis oc alibi quoque inquit, potestates oc facultates minime sunt vituperandae,sed electriones.ilis enim oppositarum rerum si int, inter seq3 asuersantium,quae Mul esse nullo pacto queunt,ut iccirco mereri necν laudem nem vituporium possint. hae uni rectae rei addicuntur. immo unam certam rem sibi ascistui, atque exi/munt,ut si praua ea sit,vituperium: si re stadaudem consequantur.
aueadmodum etiam medax,alter est,qui medacio ipse gaudet: alter, qui uel gloriam uel lucrum appetit. qui igitur gloris causae arroganter se gerunt, eiusmodi res simulant,ob quas laudari,felicesss praedicari homines consueuerunt: qui lucri,eas quarum fruitione at 3 oblectatur: quae* et si non adsint latere facile possimi: ut medicu esse, aut uate,aut sapiete. at* iccirco pleri* husiusmodi res sibi fingulat arrogant: quippe cuin ipsis ea sint,qus diximus.
Cum arrogantem in electione conlistere dixerit, mutato arrogaritis nomine in menda'
cem dem euidentius ostendit.mendax.n. non est qui potest, sed qui eligit mentiri: mentis tur aut eo ' mendacio gaudeat: nonnulli etenim huiusmodi reperiuntur r aut gloriae vel lucri appetitione. ac gloriae quidem causa ea fingere consueuerunt,quae aut ad natura aut sortuna proueniunt,ut pulchritudinem,ut uires,ut diuitias, Sc reliqua eiusdem generis: ob Iucrum autem ea quae oc aliis oblectationem exhibent, oc latere facile posIunt: quia enim I
tant,aeduntur: oc quia oblectat, cunias eliciunt cuiuslaodi est divinatis,medicina,ac sa/pientiar
233쪽
pientiac haec enim quia serim impetiti fiant,ac serre de eis Adicia nequeunt,difficulter mosint convinci:pulchritudinis vero,ac virium, necnon diuitiarum in promptu redargutio est. diuinationis praeterea suturarumq; rerum praescietia multi sunt cupidi ac studiosi: multos item medicina, ac sapientia obteistat: illa ob multos ac necessarios in vita usust sh,ientia ob admirationemrvi mercedem soluere ista profitentibus homines minime gravetur. Sed sapientiam tamen tam qui lucrum,u qui gloriam assectat,sibi BIent vendicare: necnon qui virorum horis causa menti utur,ut histae.Plerim igitur haec eo in antedicta omnia in se habeant, glori a scilicet,liuitione,dinicile redargutionem fingunt tibi inesse,ac profitentur.
At dissimulatores minus qua m sit dicentes,moribus esse elegantiores uis dentur.apparet enim eos non quaestus gratia id facere,sed ut mitent importunitatem ac fastum. atque hi quoque maxime illustria & clara solent recusa re: quemadmodum etiam Socrates faciebat.
Eorum quoque qui minora sua dicendo efficiunt,duo sunt genera: alti enim cIariora re quae fastum aliquem poties it prae se ferre,recusare consueuerunt relegantioresq3,id est hu/mani ac modesti videntur:quippe qui non gloriam aut lucrum appetere,sed importum tatem ac fastum euitare velle videantur.
Q ii autem parua & manifesta dissimulant,fuersute delicati dicuntur,&eo contemnendi sunt.adde Φ haec arrogantia interdum uidetur: ut Lacedaemoniorum uestitus nam tam excelsus,u nimius desectus ad arrogantia spectat. qui uero moderate dissimulatione utuntur,ea* dissimulant,quae non nimisHint aperta,atque ante oculos posita elegantes uidentur. Alii quaelibet ves parua re aperta dissimulant,quos versute delicatos Vocat, seu versute gloriosis, graece βρωκοπορωρυς. 3αῖκον enim delicatum,molle,iucundum antiquis dice batur,sumptum Verbum a luxurioso quodam Ionicorum calceoru genere mulieribus a commodatorum, qui βαναίδες nuncupantur: de quibus mentionem sacit Aristophanes in ea sabula qua sacra Cereris celebrates inscripsit. Clitarchus σεμνον, id est gloriosum intera pretati ir.parua enim de se negant liuiusmodi nomines fraudulenter ac maliuo se,ut magna sibi arrogent,maiorem de se opinionem in audientium animis relinquam: Ut arrogantes potius G dssimillatores esse cetendi sint quemadmodum etiam Lacones qui vilibus admodum vestibus ac breuibus usque ad genua pertingentibus uti consueuerant ede quibus tradit Xenophon. id enim sacere videbantur,ut frugalitatis ac continentiae gloriam aucupa/rentur: unde merito Comoediae eos carpunta ut Plato in Legatis . G audes,inquit,credo et eum curaris supplantarier Barbatulum, Sparticomum, Ardidimanun ,lacerni traham. nimia enim haec abiectio ac vilitas o stentatio potius quaedam erat,ati arrogantia.
Ac ueraci quidem arrogans magis opponitur: peior enim est.
o M agis autem mediocritati aduersatur arrogantia u dissimulatio propterea Q peius est atq; odiosius, cum seipsum effert aliquis u cum deprimit. illud enim praui,modum. excedentis: hocprobiliomin selie ac modesti videtur.
Desueindine ereius extremis. Cap. VIII.
Vin autem in uita requies etiam quaedam sit,in qua homines ioco utan tur: uidetur etiam hic esse congreslso quaedam moderata λ dicendi ea quae oportet,& ut oportet,& audiendi. disterentia quoque in eo erit,ut & inoter tales quosdam dicamus,& tales audiamus. Circa quae excessum etia esse Io med a,S desectum perspicuum est. Qui igitur ridiculis excedunt, scurrae esse atque importuni uidentur: qui ridicula penitus affectant,adeo ut studeat potius risum mouere, q honeste loqui,doloret eum non assicere quem cauillan uir. Qui autem neque ipsi quicu ridiculi dicunt,neque alios diceres aequo aniEustrat. n iij
234쪽
mo patiuntur,rustici&duri sunt. Atqui apte ac moderate iocantur,saceti aeversatiles dicuntur,quasi ad uersionem apti: moru enim huiuscemodi esse uis
dentur motiones: atque ut corpora,ita etiam mores ex motionibus iudican
tur. Quonia uero ridiculum admodum redundat,&plerique sunt qui iocis delectantur & cauillis magis ii deceat: esse stum est,ut sciareae quasi elegantes faceti nuncupentur: quos tamen disserre ab elegantibus,ac non parum qui, dem ex iis que diximus, manifestum est.Huic autem medio habitui congruit
etiam urbanitas seu dexteritas. urbani uero est ac dexteri hominis talia dice= .iore dc aud Ire,qualia probo atque ingenuo conueniunt.
Duae ante dictae virtutes & ea quae amicitiae similis est, quam conuersatriceni appellauinius, Ec Ueracitas circa omnes tam in vita η in verbis con essiones munus sirum exercet: haec de qua nunc agit,circa partem quadam vitae versatur.Cum enim probus vir in assidua seriarunt rerum tractatione occupatam mentem habeat,rectute aliqua ac recreatio e intersdum indiget: ne diuturna defatigatione oppressum ingen i sui acumen obtundatur,more arcuum,qtu si semper intenti relinquantur,durum illud suum robur amittunt axiq; & institiles evadunt: iccirco iocosa quaedam mediocritas extitit,quae animos ingenua urbanitate aliquantulum relaxaret: atque ita alacriores postea ad serias res obeundas remitteret. quae
ficetudo seu ut verba ex verbo exprimamus, apta versatio,id est UreMαλια appellaturreo Q faceti dicendo iocis & salibus faciunt eam re et repraesentant,quam imitatur: atque id non rustice,sed Urbane ait apte: Ut oratio ipsorum quali motio quaedam animi numerosa, ac gestus quidem concinnus atque ad uersionem aptus id est G 6πος esse videatur.sicut.α ex motione*gestu aptitudo corporis dignosci costicuit, agile ne sit, an lentum, num an aegrum alidum an in mum:ita ex facetis iocis qua si aptis motionibus quibusdam ae gonisus animi elegantia,& concinnitas agnoscitur. unde haec mediocritas quia apte & accomodate ad unaquam rem vertitur, non Qtum G eo: τελία, id est apta versatio ec agilitas a G raecis nominata estista quandom etiam επιδε ιμνς hoc est dexteritas re urbanitas dicis tur.debet enim qui apte iocari vult,dextere'urbane id sacere: id est id studere,ut non sestum neque alium quempiam offendat, neque eum in quem cauillis re salibus utitur,veru 3oma obiee et,voluptateq3 assiciat. non enim idem est dolore non assicere re obieetare: lotius enim illud minat: qualia item oportet, Si dicat, oc audiata necaue semper, neque ubim, neque apud omnes dicat: sed temporis oci,personae rationem habeat, caeterorsiq; omniuquae ad virtutes abibluendas requiruntur.
Quaedam enim sunt, quae& ioco dicere Sc audire talem hominem decet:& ingenui hominis Iocus a seruilis , & item eruditi ab ineruditi ioco distat. Id quod ex comoed is ueteribus & nouis licet unicui perspicere: illis enim uerborum obscoenitas,his obscoenitatis suspicio tantum risum ficiebat. Haec autem in honestate non paruam habent dinrentiam. 4o
Allius est iocus qui conuenit ingenuo Iibero homini,ali us qui seruili & ignobili,υlius item qui eruditum,alius qui ineruditum decet: id quod veterum re nouarum comoediarum exemplo declarat. qui enim veteres comoedias scripsere, omnia suis verbis explocabant,r umq3 obscoenitate dicendi captare consueuerant. nouaru aut audiores modestius
atm honestius se gesserunt, risum censentes non turpitudine sed suspicione,id est latenti aliqua significatione re allusione, non manifesta expressione dile faciendum: quippe cum non parum intersit,ad elegantiam oc honestatem aperte ne exprimas quae turpia sunt,an laten/rer innuas ac significes.
Vinim Igitur ea re definiendus est aptus cauillator, i ea dicat quae ingest sonuum hominem decet,anm molestia non assciat audientem, aut etiam oblectetur in hoc quoque nullam certam defini itionem admittit . aliud enim atq&odiosum&iucundum esse c5sueuit: quocirca taliaetium audiet: nam quae quisque
235쪽
ouisiliae audire patitur dem quoque sacere uideturiis non omnia iaciet:cauillum enim conuicium quoddam et t.legum latores autem cu nonnulla con. ustia prohibeant,debebant fortasse cauilla etiam uetare. Elegas igitur&in genuus quassi sibi ipse lex sit,ita se geret. ac talis quidem medius est,siue urba,nus & dexter,sive facetus appellandus sit.
Onia,si ut superii et dixit,morales hae virtutes in particularibus verantur,nihilse de eis sigillatim definiri certo pota iccirco merito utra re disinendus facetus sit,dubitato os Io cando ne ut eruditu virum decet, an non molestando audientes,aut etia delectando.licet.m opus sit sortassie,ut diximus utram haec habere eu qui iocis ac salibus uti apte debet: vitu tam . n magis faciendu sit,difficile eit definire, cum id ab audientium persena dependeat. nonide.α est iucundii aut molestu omnibus:fieri. inpotest, ut bene quis re ingenue facetiis vias tur,ob rusticitate vero eorum qui audiunt, non modo non delectet, verum Gia onendat ac molestia afferat: ut nisi peribitae ratione habeat apud qua vel in qua dicit,talia et audit rus esse videatur,quali a dixerit: talia.n nusquisq; audire patitur,quae facit. non faciet iitur omnia facetus: id est non qualibet vietur dicacitate,& quocun . dicacitas siquidem et cavillatio nisi modii seruet,conuicium est conuiciu aut non omne legibus permittitur, nisi quod citra contumelia insignem aliqua fit: ut hoc modo cauilla et quae turpitudine oc eo tumelia prae se ferus,interdi 'a quot esse debuerint.At qui recte cauillaturus est, iocis usurus,omnia haec cauebae sibiq; ipse erit lex, praescribet'; quid, apud quos ii quosAn, quo modo iocandum sibi sit,aut non iocandum: ut in omnibus seruet mediocritatem.
Scurra autem cum superetur ridiculis,neque sibi neque aliis parcit,modo risum moueat: ea que dicit, quorum nihil elegans diceret,nonnulla autem ne audiret quidem.
Hanc mediocritatem qui excedit, βωμ λοχος a Graecis, id est aripeta dicitur: quod quidem nomen tam de auibus quibuseam auidioribus proprie sumebatur,quae aris circus uolitabant,ut reliquias aliquas ex sacrificiis raperentia de hominibus infimae sortis qui aris, o assidebant,aliquidq3 s sacrificantibus adulando mendicabant.postea ex similitudine tranasta ad hos appellatio est,qui cauillari student quomodocunm,ac risum mouere. ii non diiumili admodum ratione si urrae nucupantur,quasi sequurras dixeris:co Φ genus hoc homi/num oblectassicausa risum m faciendi sequi ditiores seleat. Hi igitur nullum alium scopum habent, u risum excitare,etiam si omnes cauillis suis dolore affecturi sint, neque sibi parcentes,neque alijs,sive amici filerint,sive inimici: addev ne a diis quidem abstinent interdum: id quod in antiquis comoediis videre licet:vbi ta homiliesu dij promitare scurrili acrim nia perstrii Buntur.sed apud vulgus tamen quia plerim risui nimis dediti sunt udol ec ioco vacant,starae faceti appestantur.
At rusticus est ad huiuscemodico suetudines ineptus: cum enim nihil ipse confera omnia aegre accipit. Ac requies sand & iocus in uita esse necessaria uidentur.Tres igitur hae quas diximus mediocritates,in uita sent: qus in uexhorum omnes,aistionum Φ quarundam communitate uersantur: in quibus illud interest,q, una circa ueritatem,reliquae circa iucunditatem consitiunt: ex iis uero quae circa uoluptatem sunt,altera in iocis,altera in reliquis uitae con/gressionibus locum habet. Alii si int qui deficiunu qui nulla in re iocum adhibedum cesent, sisti aliquis id fecerit,stomachantur,ac ferre non possunt,instaues prorsus,atque agrestra homines: unde etiam diciso agrestes acrustici consueuerunt. De uerreundia. Cap. IX.
DE uerecundia autem quasi de uirtute aliqua dicendum non est: asseetias enim magis esse ii habitus uidetur: quippe quae timor quidam infamis
236쪽
esse desiniatur,no secus ac timo qui circa res terribilis aeri litvita hescunt siquidem qui pudore assiciuntur: qui mortem timent,pallent:ut corporalia utraque esse uideantur:id quod Meetionis magis u habitus est. At non omni aetati assectus hic conuenit,sed iuuenili tantum . nam qui ea sint state,oportere esse uerecundos existimamus: propterea . cum ex perturbati ne uiuant,ob id* in multis peccensia uerecundia peccare prohibenturiae tuo Denes quidem qui uerecundi sunt,laudamus: seniorem, sit pudibudus,lauodauerit nemo. nihil enim eum quicquam agere debere censemus, in quo pu dorcosistat. nam pudor probi uiri esse nullo pacto potes cum ob malas res exoriaturineque enim agedae res eiusmodi fiant. Quod si alia stini re uera turpia, alia Ninione,nihil refert: neutra enim agi debent.
Non esse habitum verecundiam ex desinitione ostendit,ex eo, quod accidere circa ipssam consueuit: Mut enim timor afficit corpus,ita etiam verecundia: tam enim in timore, quam in verecundia corporis color immutatur. id quod eam esse affectionem indicat almideo inter virtutes minime reponendam. ut si etiam duplice eam esse dicendum fit,in Ho/merus ae Hesiodus inquiunt laudabilem alteram,alteram vituperabissem: non nisi iuueni/li aetati tamen ita quoque conuenire debeat. nihil enim agere senem decet, ob quod possit erubescere, siue re Vera,siue opinione turpe aliquid sit: re vera,ri intemperanter agerctopinione, Ut comedere in soro,atm eiusmodi quae non ex se,sed anticipatione hominum i stituto esse turpia videntur.sed utro modo tuerit turpe quippia,aprobo viro similiter euis
Quare minime est erubescendum: praui nanque hominis est,esse eiusnodi,ut turpe aliquid agat. ita uero esse assieistum, ut si turpe quid egeris erube. scas,ae propterea probum te esse existimare, absurdum plandest. nam ex iis quae sponte agimus, uerecundia e istit: probus autem uir sponte nunquam
male aget. Nam etiam si eorum esset pudor, quae non facta, sed si vida essent turpiter, ad probum virum nullo pacto siti pertinere.prauus enim est, Vt inquit,etia ille qui est talis ut tur/pe aliquid acturus lit. Vin etiam absurdum videtur dicere probum hominem esse ver eundu,propterea q, eiusmodi est, ut vel si aliquid mali inuitus Nerit, vel si ipsi turpe quip/psam extrinsecus contigerit, pudore assciatur, pudor enim ex iis quae sponte agimus, euranit, non quae inustuprobus autem vir nunu sponte turpiter quippiam aget.
socirca uerecundia ex conditione probata res est: Renim ageret erubesceret. at hoc circa uirtutes minime contingit. si uero impudentia malum est,&cum quis turpia agere non uerecundatur, nihilo magis bonum est existis mandum cum quis turpia agendo erubescit. Sed neque continetia, uirtus est,
sed quoddam aliud mistum: de qua posterius pertractabimus.Nunc de iusti
tia dicamus. Cum in secundo Iibro verecundia dixerit non esse quidem virtutem,sed assectionem tamen quandam laudabilem: nunc eam videtur quodam modo vituperare, cum a probo vis ro esse prorsus alienam demonstret. ex conditione enim bonus re laudabilis affectus est verecundia,non per se ac simpliciter: nam si ageret tale quippiam probus vir,erubesceret: non aget autem: quare neque etiam erubescet.Perinde autem est verectata ex conditione ec suppositione bona, sicut materia est necessariar non absolute stilicet Ac simpliciter,sed si statuatur aliquid re supponatur: si enim fuerit serra, serream eam esse necesse est.quemas modum igitur illic ne tu materiae: ita hic verecundiae probitas ex conditione demo stratur. quae res eum minime uirtutibus conueniat, quippe quae ex sese expetedae sunt a amplectendae, nex conditione aliqua: uerecundiam non esse uirtutem inanifestum est.
237쪽
Quod vero inquMetiam si impudentia 5c non vereredari eum turpiter aliquid egerimus
malum sit, non propterea sequi,ut bonum si cum turpiter agendo erubescim licet id velit significare,ut non ob turpia non erubescere , sed agere turpia esse malum intelligamus: quandam tamen habet dubitationem. nam tolli hoc modo videtur,quod malo est contrasmum si pIura sint contraria, medium aliquod inueniatur,id esse vel bonum,uel malum: si nullum sit medium, id omnino esse bonum.ignauiae enim quae malum est,alterum ex cootrariis est bonum,sortitudo:alterum quae est audacia, malum. morbo autem,quod mala. quidem etiam ipsiam est, non habet tamen medium et sola aduersatur sanitas, quae bona est. Idem esse circa impudentiam debet: nam si alterum contrarium est malum,quae est pauidi I o tas,3ua fit,ut propter omnia re apud omnes verecundentur aliqui:alterum,id est verecundia, nonum est. In quibus enim est excessias ae defeetu in iisdem esse quom mediocritate necesse est: est autem circa eundem assectu excessus re desectus, excessus impudentia,desectus pauiditas: verecundia igitur circa eundem erit mediocritas: quae quidem,si illa fiunt v ruperanda,laudabilis esse merito videri debet.Sed solui hoc poteu ex eo Q dixit,ex conditione este bonum verecundiam: nam cum turpia agere mal si iis,qui verecundaretur, si tur
pia ageret,elegans est ac moderatus:reliqui Utri praui. nam impudens non solum ob fas cta turpiter non erubescit,sed etiam est talis, ut si ea ageret, nullo pudore afficeretur. pauladus autem propter omnia,etiam si turpia non sint,verecundatur. Fortasse etiam ita dicedo ostendere vult,n ob actione rerum malarum tantum existere verecundiam,sed ob alia et o etiam noni villa. nam sicut agere quid turpiter pravi hominis est ita est probi ubi merit,si agere tamen posset,verecundari: neque id ob facta solum,quae cum conditione intellige da sunt, sed ob alia complura.uerecundia enim timor infamiae esse definituriat infamia non tam ex turpibus actionibus oritur,si ex iis quae natura licet non sint turpia, esse tame videntur:nectam ex agendis turpibus, uinspiciendis, S audiendis . nam cum aspicit,aut audit quippiam huiusmodi probus vir erubescit ac verecundatur. uerecundia autem apudore in eo videtur differre, pudor ob perpetrata mala euenit: uerecundia timor est infamiae obturpium sit spicionem. Videturq; hic Aristoteles a uerecundia quam visa, 'appellat d puodorem, id est α - transiuisse: atque ita de pudore intelligendo assectionem hane neque probo viro conuenire, que esse laudabilem demonstrasse.sic etenim ex conditioere si ipso positione bona est Uerecundia, non ex se, re per se,oc quatenus est uerecsidia,sed quatenus pudor intelligiturasin.turpiter quid agatur, pudor cdsequitur,id est ruxi orat pudore assici est etiam uerecundari,quod αδῶλυ dictit, non aut econtrario. Ita fit,ut uerecundiam prostatas necessario consequatur.Cum vero in secundo libro neque uerecundiam neque indugnationem esse uirtutes dixisset,sed assectus quosidam tamen laude dignos qui in mediocritate consisterent: hie de uerecundia paulo accuratius pertractauit:de indignatione autem nihil amplius adiunxit. De continentia satis habet in praesentia id monere, neque ipsam esse virtu/ten de ea enim Sc tolerantia remollitie posterius,
id est in septimo libro distia sitis disputati
ηι, rus est. nam sequens totus totam de iustitia absoluetper= . l tractationem. . QUARTI LIBRI FINI s.
238쪽
Nhoequinto Moralium Nicomachiorrum libro proposimn
Aristotelis est de paniculari iustitia,ac iure,quod ei affine, cognatuminest, positisq; his iniustitia 5c iniuria disserere. Di plexa iustitia est, altera, quae est uniuersa virtus: altera,de qua nunc agitur particularis,quae a prudentia,sortitudine temperantia distinista cardinalium virtutum quaternionem abibluit. illae soenim tres praeterv q, iustitiae etiam ipsae appellantur, priuatim tamen singulae proprium nomen sertitae sunt: haec autem praeter iustitiae nomen peculiari nullo alio vocabulo insignita est. sed sis Otille OIympicus victor neque Socrates, neque Plato,neque Aristides dicebatur,sed communi omnium hominum nomine homo nuncupari consueuerat Ista praesens haec Virtus comuni uniuersalis iustitiae appellatione iustitia dicitur . cuius quidem duae sunt partes distributi altera:altera emendati . De quibus utristaec latius explicabimus, meo peruenerimus,ubi diuinus G1 ipse Aristoteles de ijsde pertractat. Dei litia erinis Ilitia, modis inium. Cap. I.
DE iustitia 5c iniustitia considerandum est,circa quales actiones uersen
rer . qualis item sit mediocritas iustitia:& ius etiam quorum sit mediu.
oniam unius 8c eiusdem considerationis re scientiae est contraria cotemplari, ut muscae con num,&dissenum: arithmeticae par 6c impar: oc reliquarum simili modo: est iustitia iniustitiae contraria,& ius item iniuriae:consentaneum rationi est,ne dicam neceontium e viris p circa quales 3ctiores versentur, speetarc Sicut.n. ititudo θc ignauia circa timores re fiducias quae in bello existunt,versabantur: temperantia 5 intemperatia circa voluptates 5c dolores,quae tum ex maris 5c foeminae commistione tum ex ciborum oc tuum sumptione percipiuntur: ita oc proposita haec iustitia 5ciniustitia circa aequum et ibiniquum munus suum exerceti quemadmodum progrediendo declarabit. Actioes autem appellat hic oc iustam distributionem, quaerationeia geometrica,& iniuste factoru cor rectionem non geometrica ,sed arithmetica proportione constantem: quartim disserentiasio loco dicemus,ubi.tae ipsis Aristoteles aget . malis aut e mediocritas,ilest quarsi res
tum sis mediocritas iustitia: quandoquidem virtutes este mediocii intra demostratum estire quorum
239쪽
& quorum medium ius finest enim,utomdet,iustitia excessita 5c desectus mediocritas:
' ius autem medium pluris,&paucioris.
Haec autem consideratio eadem docendi uia progrediatur,qua usi in seperioribus etiam suimus.
In principio quoque primi huius moralis disputationis libri dixerat non omnia exae a posse demonstratione admittere,quae videlicet ex iis constat,quae per se insent rebus,qu tenus ipsae res sanununc etiam idem hic repetit non iisdem quide verbis sed eiusmodi,quae eandem vim habent ac si diceret: non aliter polle eum qui de iustitia disierit,ratioibus prcisi , ex qs sumptis quae Sc pluribus modis,ut dixit etiam illic, ae plerum eueniunt: ' iis item quae vel omnibus videntur,vel sapientibus. unde etiam incipit insequae videntur, in hunc modum subiungens. RVidemus igitur omnes eiusmodi habitum appellare iustitiam solare, ex quo ad agendas res iustas homines idonei essiciuntur: ex quo ite iuste agunt,
uolunt iusta: iniustitiam quot simili modo. ex quo iniuste agunt,& uolue
iniusta. Iccirco etiam a nobis ut in figura haec statuantur.
Haec ratio, quae iustitiam inquit esse habitum, ex quo volunt homines iusta agere non definitio sta desicriptio est existimanda: fieri enim non potest, ut ea quae multis modis dicuntur, cuiusmodi esse iustitiam posterius explicabit,Una ratione ac definitione notentur. propterea etia inseri, ut in figura haec statuantur,id est ut in destriptione iustitia haec sit.
Neque enim inscient as Sc facultatibus,& in habitibus idem est modus.
nam facultas&scientia eadem cum sit esse contrariorum uidetur: habitus autem contrarius contrariorum esse nullo modo potest. uerbi causa , ex sanitate contraria minime aguntur,sed salubria tantummodo: quippe cum saneque piam incedere dicamus,cum ita incedit, ut sanus.
H abitus hic proprie virtutes appellat a scientiis oc facultatibus eas distinguens: na scientias quom alibi habitus vocari nemini dubium est. Cum autem dixerit iustitiam esse habi, o id, ex quo volunt homines iusta agere: nunc causam subiungit, cur in hac descriptione non absolute ita dixerit habitum este,ex quo homines iusta agunt,sed appositerit volunt: perinde ac si in hunc modum diceret:propterea apposui volunt,ut iustitiam ipsem ascient is re facultatibus separarem: quae non in eo q, volunt homines agere,naturana suam haben sed in eo Q possunt.qui enim medicinae scientia praeditus est,etiam si nolit sanare,medicus nihilo minus'est & dicitur: simili modo qui rhetoricam facultatem callet,orator est,quamsuis aut ius negligat oc iniuria defendat,aut pro utrism dicere iure ec iniuria aequaliter possit.iustiis autem is est, non qui potest iusta agere,na iniustias quoque id pot: sed qui vultiis autem vult,qui habitu antedictio praeditus est.Verum qua decausa ec medio dicimus tam salubria quam contraria agere posse: Sc dialecticum eodem modo, ec oratorem in o virlli partem versari. quia scilicet scientiae hae 5c facultates eaedem cotrarioru sunt:earum natura haud eiusmodi eli, Ut alterum ex oppositis oc possint re velint demonstrare, sicut iustitia stola iusta agere re pol re vult:sed apparatum Omnem,uoluntatem,esseretiamst, in eo habent,ut opposita aggrediantur. quod tame de oratoria 5c dii sertatrice facultate id est rhetorica 5c dialectica,non de medicina diei uesse intelligatur. eius enim. . medicinae esse tia in cognoscendis opposeis,non etiam pertractandis consistit.sacultates enim seu potestates dissertatoriam, sc oratoriam vocat: musicam 5c medicinam scientias: quarum in cotras riis cognoscendis munus versatur. Habitus autem no Uirtutes animi tantum, sed omnes ta animi u corporis Mirtutes, oc vitia etiam appellat nam Virtutes quae habitus dicuntur, non versarat easdem circa contraria ex sanitate euidenter ostendit,quae virtus corporis esta Ita so bria enim tantum a sanitate efficiuntur,non autem morbosa etiam: sed morbosa a morbo fiunt sanitatis contrario, a quo salubria fieri nullo modo possunt.ille enim sine incedit atqueamblilat,qui sanitate est praeditus,quo modo nuquam morbo asse 'us ingredietur:sequi
iustitiam liabet ad sola ilista: qtii iniustitiam,ad sola iniusta agenda idoneus est: ip vlla ratione vel ille iuste,vel hic iniuste, quoad videlicet talis sileti se gerere unu poterit.
240쪽
Saepe quidem contrarius habitus ex contrari o,saepe item idem habitus ex stibieetis sibi rebus agnoscitur . nam dc si bona corporis habitudo fuerit noota, mala quoque habitudo innotescet:&ex bene habitis corporibus bona habitudo,& ex bona habitudine uicissim corpora ipsa qus bene assecta sint,fiut manifesta. si. n.bona habitudo carnis densitas es necem est ut et mala habitudo raritas sit:& quod bona habitudine est af ehum,spissitudine in car,
ne essiciat. Sequitur autem plerunque,ut si unum multis modis dicitur,alteru quoque dicatur: ut si ius etiam iniuria.
Cum ostendere velit iustitiam multis modis dici, alteramq; esse in totum,astera ut partem: seu alteram ut genus, alteram ut speciem: alij enim uniuers,lem iustitiam sortitudinis, caeterarum vi trium virtutum genus, alii non genus sed totum este affirmant: hoc igitur do, monstraturus praeparat prius nonnulla quibus ad huiuscemodi demonstrationem utatur, ex habitu inquiens contrario contrarium saepe agnosci. vi,siquis bonam corporis habitudinem carnis ei te densationem. cognorit, idem malam habitudinem eise carnis rarefactione non ignorabit. neque tantum ex contrario habitu corrarius innotescit,scis etiam ex ijs quae subiecta ipsi sunt,ab eoq; insormantur: εc vicissim ex habitu ipso res quae ab eo sint ast , . clae,perspiciutur. Aduertendum autem est,cum dixerit rcontrariMm habitum ex contrario m V --- agno .,recte admodum atque accurate sepe adiunxisse:vt significaret scilicet utplurima Σοκαι-wωed id contingere,non semper tamen c um enim dili ere multis modis dicatur,ut in topicis disri . ctum est,contrarium eius odis una habet sisnincationem: ut in his alterum altero agiis sciminime possi.nam diligere et amare significatet eue ruta di geraemisiicererpriori siqnificato odiste est oppositum, secundo nequaquam.melius tamen ex verbo graeco quod in φιλῶν cognosci haec diuersitas pol.signi sidat enim et ιλῖν tam animo aliquem amplecti et amarevi labiis excipere.i.osculari: cuius secundo significato nullum contrarium reperitura priori odisse contrarium est.
Iustitia autem & iniustitia dici pluribus modis uidetur.sed quia proxima ipsarum cognominatio es latet, nec sicut in is quς procul distant,magis. apparet magna enim in serma disserentia est. ut clauem aequivoce dici mani se stum est,& eam quae collo animalium subiacet,&eam qua seres clauduntur. Sed semamus quot modis iniustus dicatur.
Causam hic affert,cur cum iustitia multis modis dicatur, eius tamen aequivocatio non admodum pateat. at in inquit propterea id accidere,quia eae quae iustitiae nomen suscipiunt, proximae inter se sunt,magnaq; inter se affinitate Oc similitudine colunctae.aequivoca enim ea quae longe a se mutuo distant, non obsciara sunt: sed esse aequivoca manifeste cognoscitiatur: ut Alexander rex, re Alexander Aristotelis interpres: ut clauis qua clauduntur ostia, i, re subiacens collo animalium os iuguli,quod clauis et ipsum appellatur: ut demum caetera quae exsortuna quada idem sortita sunt nomen. at quae iuxta sunt,ea vero no in solo nomi 4one sed in re & natura etia videntur conuenire. sunt alit prope, entia quae vocantur, moti nes,bona,iustitiae et ut declarabimus.Na ex iustitiis altera de omnibus virtutibus dicitur, altera huic tan' species supponitur: ut tanu generis re species earum aequivocatio sit, quae obscura est: quippe cisi species generis sui dennitionem admittat. Qitatenus igitur ea qus ut species sumitur, idem nomen habet,quod altera:ineo aequivocae sunt.na eiusdem nominis
non idem, sed utrius* diuersum est significatum.Idem de iniustitia dicendum estisicut pro/cedente disputatione clarius patebit.mulus modis autem dici iustitiam demostraturus,abiniustitia incipit,immo ab iniusto: notius enim est iniustiam multis modis dici, u iniustitia. sed si iniustiis multifariam dicitur etiam iniustitia: si iniustitia, iustitia quo dicatur necto se est.nam ut plurimum,sicut superius dieiuna est, si alterum: ex contrariis multipliciter dis socitur,sequitur Ut alterum quoq; eodem modo dicatur.
Videtur igitur iniustus is esse, qui & illegitimus, pluris usurpator, Sciniquus est: quare lumina quoque esse & legitimum&aequum patebit. Ius