장음표시 사용
221쪽
te tam odium si amorem prae seserat: latere. n.uelle timentis hominis est.
Duplex laic in exemplaribus reperitur lectio, quae sententiam etiam ipsam Miquantula variat:altera est cum negatione,altera sine negatione. Si ita cum negatione Iegamus,erit sensius: superiora ad magnanimum pertinere,quemadmodum etia hoc , Ut inter imbecillos vires suas non ostentet, oc caetera quae sequuntur. si absque negationer ita erit annexa senstentia,ut a praecedente ac proxima clausula dependeat,hoc modo: inter nagnos gloriari generosum,inter humiles inuidiosumac molestum est.quemadmodum etiam odiosum elle solet,si inter imbectatos vires qui iam ostenter, viribusq; velit contendere.Pergit deinde magnanimiproprietates percensere:&inquit eius quoque eite ad res honoratas minime ι Q adire ubiq; Hii principatum obtinent. amuis enim fi ciem quandam magnanimitatis prae se ferre videantur vel oratores, vel musici, vel quilibet artifices,qui id dant operam dc contendunt,ut primas habeant:siquis tamen recte consideret,eiusmodi certamen ac studiupuerile est,ad viles'; homines specta qui parua magni aestimare consueuerunt. nam magnanimus de principatu minime cum aliquo contendetecum ne secundus sit,si eum assequi non potuerit: tum vero quia virtutis suae magnitudine contentus satis sibi eam ad e*cellen/tiam honoremq3 esse arbitratur. ociosiisq; erit ac cuneiator,id est non admodum celer ad quaslibet res aggrediendas,sed magnas tantum aget, ex quibus magnus aliquis honor consequatur: neque id tam honoris, i honestatis causa faciet.
Maiore* curam ueritatis,q opinionis habeat dicathi et agat omnia aper' te: id. n.est conleptoris, ideo liberior in loquedo est: est. n.et eius,qui liberior in loquendo sit,unde est& contemptor,& uerax,nisi ubi per dissimulatione loquitur. dissimulatione autem utitur ad multitudinem.
D titq; apud probos viros veridicus apud vulgus dissimulatione interdum uteturivi manifeste hinc pateat A ristotelem non omnem distimulationem prauam esse re vitiosam existimare: ne*.n.eam magnanimo attribtuisset,qui probitate ac virtutum omnium integritas te maxime praestat .disssimulat enim magnitudinem suam apud vulgus imperitamq; multis tudinem magnanimus,aut quia eorum contemptor est,id est indignuse ei se existimat, qui
ab illis honore afficiatur: aut certe,id quod di quest,ne si apud humiles ingenue de se at*3o honorifice loquutus suerit,molestiis sit, at ν importunus. Nam apud alios sui similes veriq;
amatores homines sua minime extenuat,sed libere de se vere loqui non Ueretur.
Magnanimi quoque proprium id est,ut uiuere ad alterius arbitrium non possit, nisi ad amici: est enim seruile . unde etiam omnes adulatores simulaorii:& humiles homines adulatores sunt. Adde qudd neque est admirator: nihil enim magnum ipsi est: neque iniuriarum memor: quippe cum magna nimi non sit meminisse,& praesertim malorum,sed ea potius despicere.
Neque est eiusmodi magnanimus, ut ad alterius arbitrium vi trest enim seruile: ius . argumentum id est, ψ omnes adulatores ad alterius nutum uiuunt,ac propterea famularii, id est uiles humilest homines sunt: dc omnes humiles sere sunt adulatores. At magnύnimus minime potest alterius voluntati ita esse addictus,ut ex alterius sententia omnes votae sitae rationes instituat:nisi is amicus eius sis,quifrosecto nisi bonus, eius que similis esse nullo pacto potest.ut hoc modo non tam alieno, a suo arbitratu viuere etiam dicendus sis. Neque item magnanimus est admirabundus: vulgi enim id est: qui saepenumero vel aedes magnificas, vel dedicationes,vel corporum pulchritudines,vel musidorum certamina, vel tale quippiam selent admirari.quorum nihil magnanimo esse magnum Uidetur.
Neque hominiloquus: neque enim aut de se , aut de altero quippiam diocet. neque ut uel ipse laudetur,uel alii uituperentur, curat: sed neque est lau, datore atque iccirco sit,ut neque maledicus ne in inimicos quide,nisi ob contumeliam sit. Sed neque hominiloquus est,id est eiusmodi,qui de hominibus libenter Ioquatur,et de hominibus sibi esse loquenda ducat:ut nonnulli iaciunt, qui quo modo alii uiuat,quid bo/
222쪽
Ioiss EusTRATII IN MORALIUM ARIs T. ni.quid mali gesserint,inquirunt. quae omnia magnanimum vereq; philosophum mesto magis latent,ut inquit Plato in Theaeteto,u marinae arenae numerus. Magnanimus.n.ra tum abest,ut de aliis hominibus loquatur,ut neque de se quidem quippiam huiusmodi docturus sit. Verum qualido de hominibus sermotiem nullum habet,cuiusmodi esse eius cola loquutiones dicendum est Nimirum siquis magnanimum Dei loquum esse omnino exis stimet,hoc est Theologum,non male opinabitur: qui de Deo. naturael; rerum dissertastiones omnes suas faciat. ut siquis modo de humanis rebus sermo ei concedendus est,is cibra Virtutcs, earumcla operationes omnis versetur. Quia autem de hominibus non admoda loquitur,essicitur, ut neque se neque alios aut laudet , aut vituperet: ne inimicum quidem nisi ob contumeliam: non Q cdtumeliose in inimicum inuehatur, id enim crimini elut dandum: sed q, ne de inimico quidem male quippiam dicat, nisi is supra modum vel in ipsum, vel in alios inselenter contumelioseq3 se gesserit. De necessariis item, aut parin s minime est querulus,aut precabundus: ita
enim se gerere eius hominis est,qui circa haec studeat. eiusmodi praeterea est, ut honesta potius Sc infructuosa,u fructuosa S utilia acquirat,& possideat: est enim eius qui ex se sufficiat.
Si etiam necessariis,id est quae ad necessarios usus spectant,siqvado careat ae priuetur,nem admodum c onqueretur,sed patienter seret ac moderate: nem precibus uti aliquibus volet,ut ea consequatur: quippe cu ita facere eius hominis sit,qui haec magnifaciat, ma Σοgnum quoddam bonum eis possessionem eorum opinetur. Quocirca magnanimus dabit quidem operam,ut necessaria sibi ad vitam degendam comparet, non maMum tamen adsmodum studium huic rei adhibebita sed mori potius volet, u turpiter his ipsis assuere. requia omni lucro,omniq; utilitate celsiorem am num habet inutilia dc infructuosa pomidebit potius dii econtrario: ut deambulacra, mora, atm huiusmodi,quae sicut prouentus nubios afferunt,ita ingenua voluptate oblectare cuiuis animu possitiit: α eius praesertim, qui Pauca magnifacit, paucisq; admodum indiget.
Quin etiam & motus ipse magnanimi esse tardus uidetur,& uox grauis,& loquutio stabilis. nanel qui circa pauca studet est festinabudus: nem qui
nihil magnum existimat,contentus S uehemens .acuta autem uox, celeristas ex his emitur. Ac talis quidem magnanimus est. Atque hac de causa,quia scilicet re pauca sunt quae magnifacit, paucis que indiget,etiam
fit,ut tarditatem ae grauitatem in incesssu,omniqj alia motione seruet: voce item graui utatur,hoc est non admodum intenta atq3 alta ,sed si ibmissiore: non enim ad sonum magis grauitas haec referenda est, quam ad moverationem. nam loquutionem quom eius inquit si, bilem este oportererquod nihil aliud significalvi firmam ac lentam,non diuulsam,ac constatam.H aec eium omnia magnanimo maxime fiunt accommodata: ut neque in motu,nem
in voce, neque in loquutione sestinationem ullam prae se serat,nisi vineat necessitas: hocai. subintelligendum semper est. Nam si patriae,aut parentum, aut amicorum,aut alicuius alte Urius huiusmodi salus in discrimen veniat, usq; sit festinatione: tuc prosectio minime erit cunctabundus & tardus,sed accurret,sed vocem intender, sed clamabit,omniam aget festis nanter. Qiuod tamen sine necelsitate nunu faciendum sibi este existimabit is qui α paucis studet,ec nihil magnum putat,nisi pauca admodii ea videlicet,quae rein actione.in contemplatione magnitudine excellunt. Nam acuta re alta vox, εὶ celeritas ex his essicitur, id est propter haec: propterea q, stilicet vel circa multa versantur homines ut accelerandum: vel magnum quippiam esse opinantur,ut intendenda sibi esse voce,clamandat censeant.
Qui autem deficit, pusillanimus: qui excedit,inflatiis est.sed neque hi instmen mali,non enitii malefici sunt: sed esse peccantes uidentur pusillanimus
enim cum bonis dignus sit, seipsum iis ipsis priuat, quibus est dignus : ui, detur que prauum quoddam in eo habere,qudddc bonis dignum kno esse existimat, &se ipsum etiam ignorat . alioqui cum bona sint, quibus est dis
223쪽
Ubi magnaninii proprietates omnes absoluit,deinceps de pusillanimo,&instato dissistit:inquitq; pusillaruinum ob humissitatem vilitatenam minii omnia sirpra dignitate sitari bona esle existimare: ob id esse malum' recum indignit se arbitretur,nullius honi sibi esse conssus:*cum dignus sit,ignorare se ipsum videaturat enim non ignoraret, appetraret procii ldubio ea quibus dignus est.
Non tamen huiusmodi homines stolidi, sed esse intelligentes potius uia Maptos dentur: talis j opinio peiores etiam ipses reddit.singuli enim ea quae digni Io rati suae conueniunt,appetere cosueuerunt. adde Φ & ab honestis actidibus& midiis quasi sint idigni,&ab externis quot bonis simili modo abstinet.
Licet autem seipsum ignoret pusillanimus,non est tamen stolidus ut inflatus,sed intelligens,id est acris nimis re considerabundus: non. n. in laudem appellat huiusmodi homines νοερὰ,quippe quos ec peiores ei Ie inflatis dicat,& magnanimis magis aduersari: sed intelligere nimis eos inquit, oc importune: quod Mitio datur. intelligit.n pusillanimus quippiam in se esse,qiiod honore digniim sit,idq; importune modestiae causa dissimulat.qus quidem intelligentia,cum ut omitet ea utimur, laudanda sane est: quippe cum id facere inscripti ne illa Pythica nioneamur trios ipses scilicet cognoscamus: m male utimur, est vitupes randa. saepe enim fit,ut qui se intelligunt supra u deceat, dignitatem suam attenuent,ac d primant,ne arrogantes esse videantur: abiectioresq3 u oporteat, humiliores'3 evadant. qui pusillanimi sunt: qtii cum indignos se putenr,hac ipla opinione quam de se ipsis habet, o, indigni sint deteriores etiam initatis efficiuntur: tuni quia ita opinando se esse indignos, ncere se videntur indignofrium quia falsa hac de se persuasione eo deducuntur,ut non modo nullam praeclaram a stionem asirediendam nullum madijssi, incumbendum putent, unde aliquis vel es sapientibus,vel ab imperitis honor comperari possit: verum etia exter nis bonis,id est principatu, praecellentiaruiuitiis se eisse indisnos arbitretur. In nonnullis tamen exemplaribus loco remeaι/legitur/οκνηρ : quod ita possemus interpretari. huiusmodi homines non simi stolidi,sed pigri potius quidam, ac detreetatores: qui scissicet suavis cos gnoscere seipsos possent,tamen abiectione animi ad aggrediendas res pigri efficiuntur: ut recusent ac dore stent ea,quibus sunt digni,seqs indiguos esse opinentur.
At insati si olidi sunt, se* ipses ignorant,atque id palam: quasi enim sint
digni honorabiIes res aggrediuntur,deinde redarguuntur: uestitu etiam,&habim,atque huiuscem frebus ornantur: prosperas* fortunas suas esse manifestas uolunt: de ipsis* praedicant,quasi ob eas honores sint consequuν turi. Magnanimitati aute pusillanimitas magis est opposita, u inflatio: quippe quae&magis cotingat,& peior sit. Magnanimitas igitur circa honorem
magnum,sicut dictum est,uersatur. Inflati vero stolidi sunt,na cum ignorent seipsos, non occuIte id facii int,in pusillanimi sed manifeste ac clare vitium suum produnt. nam licet indigni sint,magnas res aggrediui υtur: volsitq; ec ad dicendum ec ad agendum idonei videri: honorifice item ac magnifice de se loquuntur: Ac si no sint diuites,diuitias simulatsi sint,importune eas atm inuidiose ostentant: ut facile eorum stoliditas deprehendatur. Sed licet ita sit,pusillanimitatem tamen masgnanimitati magis aduersari inquit, u inflatione duabus de causis: vna,qtria saepius cotingere hominibus solet,ut pusillanimi u inflati euadanut ad ea procliuiores esse videatur:ad qaut procliuiores sumus. maiora vitia esse superius declarat si emutpote naturae nraema/gis insita,atoe iccirco difficiliora,q ex aio nro extrahi at 3 euelli queat: altera, et sit apte natura et peior est,in ad honestas res, pclaram studia obesida segnes atminertes holes reddat.
De moderato honorispinsio er eius extremis. Cap. IIII.
CIrca honorem autem esse quaedam alia uirtus etiam uidetur,ut stiperius diximus, quae magnanimitati ita respondet, ut magnificentiae liberali.
224쪽
tas: ille enim uresque sicut a magnis abstinent, sic in mediocribus paruis nos ut oportet,afficiunt,ac disponunt. Quemadmodum autem in datione &
acceptione pecuniarum & mediocritas est & excessiis & deseetias: ita quo pin honoris appetitione licet & magis quam oportet& minus, & unde opor
tet,& ut oportet,unumquemque se gerere.nam Sc ambitiosum uituperamus quippe qui & magis quam oportet,& unde non oportet,honorem assediet:& inambitiosum, eo quo d ne ob honesta quidem facta honore assici uelit. Interdum tamen fit, ut uel ambitiosum quasi uirilem & elegantem, uel inamo lo
hitiosum quasi modestum & temperantem laude prosequamur,ut superiori, Ibus in Iibris dictum iam eZ
Post magnanimitatem de quadam alia virtute agit, quae etiam ipsa circa honores verssitur: ita que se ad magnanimitatem habet,ut liberalitas ad magnificentiam. Qui enim Gla circa paruos sumptus , ita haec circa paruos honores ae medioctes munus suum obit: quae tamen nomine vacat . quam quidem virtutem existere ex desecqu& excessu necesse vise ostendit:nam si magis potest qui iam honorem cupere quam oporteat, ει cuius rati si non licet,ec quando non licet,reliquis que aliis non seruatis circunstantiis: hunc que honoris cupidum,id est ambitiosum Vocare consuetiimus: vituperamus Ela contrarium,qui zominus u oportet,eum appetiy,ut nullam ob rem sibi honorem esse exhibendum censeat,ae propterea ab honestis etiam aestionibus abstineat: necesse proculdubio est,ut mediocritas quo reperiatur,eius videlicet qui ct ut oportet,& quaindo,&iquit iis,&ob quae oportet, terisq; determinatioibus seruatis honorem ipsum appetat. qui quidem medius,quia caret nomine,modo anibitiosus,id est honoripeta,modo inambitiosiis selet appellaritambitiosus ec honoris cupidus,propterea Q honores quos debet,appetit: inambitiosus,quia
Perspicuum autem est cum pluribus modis talis cuiusdam rei studiosiis et cupidus aliquis dicatur,rio semper nos ad idem honoris cupidum id est am
hitiosum relane: sed cum laudamus,ad id qu3d magis quam pleriqued uulo
go : cum uituperamus ad id quὀd magis quam oporteat,honores ipsos ap petat. inria uero nomine vacat mediocritas, fi t,ut de ea quasi deserta sede extrema decertent. Verum in quibus est excessus 8c desectus, ibidem quo pesse medium necesse est . appetunt autem honores & magis & minus: ergo
etiam ut oportet. N am cum multis modis talis alicii ius rei studiosiis cupidus i.talicola dicatur quispia: ita quom honoricolam,id est ambitiosum non semper eodem modo,sed nunc in bona, niicin malam partem accipimus. pleraque enim huiusnodi nomina quae studium θc amorem orci alicuius significant,modo vitio dantur,modo laudi. ut eqtistola,id est equorum studiossus interdum de eo dicitur,qui equis gaudet moderate: interdum de eo,qui nimium,& in eos alendos patrimonium emandit. item canicola hoc est canum studiosus modo eum no tat,qui canibus quomodo aequado decet,oblectatur: modo eum,qui in ea re modum excedit,aim ideo est vituperadiis.similiter pueri cola seu puerorum filiorumq; studiosus taliberos moderate diligentemvi in eos nimis indulgentem significat. Idem in philotheamo
neqpholecoo, id est oc ectandi,& audiendi studiosis perspici potest: quorum alter isin,qui aut spectaculis quibus debet,& ut debet studet: aut ita eis assicitur, ut supra moda ea persequatur,immo alia ola postponeta illis sibi esse cesean alter,qui tum iis quae debet, audiendis attentionem diligentiamq; adhibet: tum huc illuc vagando,ut de quibusdam in/ sbquit Plato,histrionibus,vanis* sabulis audiendis aetatem consumit. Haec ato huiusnodi pleram in utram partem accipiuntur. N onnulla vero fiant,quae vel laudabilem,vel vituperabilem solummodo assectionem significat. Sapientiae enim aut honestatis studiosi re cupidi. qui φιλόσοφοι,6c φλξκαλοι dicuntur,studios stilicet re elegantes, non nisi in bonami partem
225쪽
partem accipi consueuerum sicut non m si in malam,obsonipetae re vinicolae,quoru in o soniis aut vinis studia omne versatur. Honoripeta aute,id est ambitiosus seu honoris stu diosus in genere ancipitum est. unde quia Utro, modo sumi potest,non semper ad ide re serri conlueuit: sed cum laudatur,ad vulgi excellentiam:ad honestatis excessiim,cum vitiis peratur. pleriq3 enim e vulgo certum quendam finem sequendae honestatis,appetediq; honoris sibi pro nunt,non malum illum quidem,sed minime tame ad normam Virtutis exinquisitum at* absblutum: que qui excedit, re absoluit,id quod vulgus non potest,asi equi, tur,ac laudem meretur: qui autem supra et honesitam sit ro rem appetit, vituperatione dignus est. vi idem nomen Sc virtuti,5c vitio per excessum acconim dari post t. simili modo quom inambitiositas si ad ambitionem,quod est vitiu, reseratur, videri potest medio critas: si ad cupiditatem honoris laudabissem,vitium est.
Laudatur igitur hic habitus, quae est circa honurem nomine vacans meodiocritas: quae sane si ambitioni comparetur,inambitiositas: si inambitiosiotati,ambitiositas: si utrissique, utraque es le quodam modo uidetur. Id quod
etiam circa alias uirtutes eae
Atque ita sit,ut mediocritas ipsa, quia nomine caret, resbee u inambitiositatis,id quod etiam in s ndo libro didium iam est, ambitiositas respectu ambitiositatis ii iambitiositas esse celiseatur: Qq; respecstu utrius ν, utral quodam modo sit, id est ad alteram re altera comparata .essse alteraWaltera videtur,non abselute fc simpliciter est,sed quodam modo, id est specie Blummodo: quia non re vera est,sed videtur,speciem que eius praesesert.id quod etiam in aliis virtutibus contingitaliarum siquidem virtutum medius quocu habitus si alteri extremo comparatus, alterius appositi extremi prae se serre speciem videtur: si alte ri,alterius. Sed haec de innominata hac mediocritate adiacenta usq; hinc inde vitiis satis manifesta sunt. illud non paruam habere dubitationem potest quo modo esse virtus celisenda sit. nam si virtutis scopus ac finis est honestas,haec autem ad honorem inctat,virtus minime esse videretur: ippe quae honesta agat honoris quasi mercedis cuiusdam, non honostatis ipsius eausa.licet enim probior sit qui honoris, i qui pecunis mercede quippiam agit, non est tamen eius probitatis ac persectionis ut inter virtute praeditos reponendus sit: tu si honesta non alterius res holiestatis ipsius causa egerit. Verum de honoris madiosb idem dicendumnta est, quod de magnanimo superius diximus: finent quidem ac scopum ipsius esse honestatem: sea eum tamen praestare se talem,ut ob honestas actiones apopulo honores sequatur. Nam magnanimus no nisi magnos honores appetit,qui a probis Sc sapientibus viris exhibentur: hic autem cum honesta nonestatis ipsius causa egerit, vult tame po/pulo actiones suas ignotas mini me est ob easq3 honore artici non immerito cupit: cupis ditasq, haec quae pro dignitate est, non praecurrit honestatem, sed ex ipsis honeuis adiis
Extremi autem hic uidetur inter se oppon propterea q, medium nullum
nomen sortitum est. Inquit alit videri extremos hosaambitiosum ec inambitiosum inter se opponi, non mreliqua vitia inter se aut nor opponantur,aut no opponi videantur: sed quia reliqua vitia resibi inter se Oc medio aduersantur: haec quia mediu nomine Vacat inter se tantummodo,no medio Possi opponi videntur.Cui quide medio utrum magis oppositu sit,licet hic nihil dicat Aristoteles,ex hs tamen quae dicta sunt, facile subintelligi potest. nam inambitiositas cu& peior sit,quippe quae desides homines reddat,ad nullaq; egregiam actionem excitet: ecprocliuiores ad se animos hominum re praesertim vulgi habeat: mediocritati magis opposita v ambitiositas existimanda est.
I Am uero mansietudo circa iram mediocritas est. nam cum nomine hae in re careat medium,& sere etiam extrema,ad medium ma suetudinem ipsam reserimus: licet ad desectum qui nomen non habet,declinare magis uideatur.
226쪽
Iso EvSTRATII IN MORALIUM ARIST.
at excessius iracundia quaedam dici potest: nam affectus est ira,quam quς
Virtutes morales,sicut in superioribus libris dic um est, mediae sunt inter excessiim Sc desectum duorum vitiorum, quia in affectibus & habitibus eligunt mediocritatem: non enim omnes circa affectus versantur,nisi generales illos duos Med iis intelligamus, volt μptatem dc dolorem:quorum videlicet duorum unaquaeq; virtus esse mediocritas potet t. nam liberalitas nullum hisci specialem affectum quem moderetur,sed in dandi accipiemdicia actione munus totum suum exercet.licet postea liberalis cum dederat oportuit,
voluptate: cum econtrario in aliquam rem praeter quam decebat, sumptus facere coaci fuerit, tristitia ec dolore assiciatur. id quod commune est,ut dixi,omnibus vimitibus.Circa generales igitur as citus ec communes voluptatem inquam re dolorem virtutes omnes, erDntur: circa speciales oc proprios non omnes: licui de liberalitate iam patuit.quae 'vero circa hos proprios negocium habent,partim circa duos, partim circa unum tantum versantur. circa duos,ut sortitudo dc temperatia: illa enim circa Mucias & timores medio/critatem coniectat: haec circa voluptatem 5c dolorem,rio generales illos quidem assectus, sed qui ex tactu tantummodo percipiuntur.Circa unum tantum,id est ira ,haec de qua iasic agit, mansuetudo:est.n.virtus quae iram moderatur,eificitq3,ut ea unusquisque ec in quos
debet,& quando, ec quo modo debet,caeterisq; modis seruatis incitetur. quam quide inrtutem vn cum extremis etiam vitiis nomine carere inquit: id quod superius quoque in z ocundo libro iam dixit: non Q ipse nomina haec finxerit: erant enim etiam antiquitus,quiq3 ante ipsium libere philosophi tam mansuetudinem, i mansiretum appellasse inuenititur: sed si ut diximus etiam superius,eu illi hae appellatione significabant,qui ira nullo modo pomoueretur,auieto 3 acri iti animo esset:de eo Uero citu Sc cum opus esset,irasceretur, cum non Oporteret,non irasceretur,hoc verbo minime utebantur . sicut apud Platone insdere licet,qui in republica de custodibus loquens unusquisl inquit,vir 8c iracundus esse,
ec mansuetusumaxime debet .vtracp.ri.haec inter se ita opposuit,quasi 8c alterum cum altero nullam habeat communitate,& neutrum plane referri ad virtutem debeat. Aristoteles vero ad eum hoc nomen transtialit,qui in ira seruat mediocritatem: quem tamen declinare ad desectum iccirco inquit,quia mansuetus 5c si aliquando parum tame ac raro ira uti vis 3 odetur. Sed quaeri posset,qua de causa sitam medium uextrema nominibus Vacant,de modio asiirmative id dixerit,extremis/sere quae est dubitatiua particula appoterit f id proflpterea factum esse existimandum est,quia licet mansuetudo apud veteres appellaretur,de eo tamen,ut diximus,qui irasteretur,nullo modo dici consueuerat: iracundiae vero nomen
opud alios quoque in eadem significatione usurpatur,hoc est de eo dicitur,qui importune in iram solet concitari:quauis non habitum exprimat,de quo hic intelligit,qui in vitio em sed naturalem assectionem. At desectus nullum prorsus nomen apud Graecos non modo proprium sed ne improprium quidem sortitus est.Vnde etiam dubitat an a priuatione irae ωργοία,id est irae vacuitas, an alio quopiam nomine appellandus sit. lentitudo tamen dici non incongrue potest. 4o
Qui igitur ob que oportet,& quibus oportet irascitur,adde etia quo trio,
do,& quando,& quousi debet,laudatur: esse* is mansuetus potest: quippe
cu mansuetudo ipsa laude assiciatur. Masuetus n. ille est qui perturbatione uacat et ab assectu minime ducitur,sed quemadmodu ratio ipsa statuerit,ita Scob' id,& ta diu succenset: peccare* potius uidetur in desectu: quippe qui non ad ultione sed ad ueniam danda promptior sit. At defeetiis, siue irae vacuitas queda sit,sive quippia aliud uituperatur: nam qui & ob que oportet,& sicut oportet,& quando,& in quos oportet,non irascuntur,hi profecto esse stolidi uidentur. qui enim non irascitur: neq; uidetur sentire, neque dolore assici, neque esse idoneus ad ulciscendum. At tolerare si Iacessaris, pati p ut tui cono tumelia assiciantur,seruile profecto est.
227쪽
Mediocritu vero luee quam massuetudinem vocat audassis proculdubio estata cum ira affectus sit,circa quem haec versatur, ae multa sint quae in iram homines posscit inducer atque incitare:ab ira non periurbaricto duci,merito laudandum est. id enim nihil aliud est quam irascibilem animae partem ita moderari ac cohibere, ut rationis imperio penitus subiiciaturanec nisi ad ea incitetur,quae ratio ipsa ageda praescripserit. quod cum facit mansuetus,peccare in desectu illis stilicet videtur,qui non recte considerant. nam v clementer in venia danda aloe ignoscendo se gerit,nem ultionem ac siummum ius persequitur:M pe cati susipicionem stultis ρ vulgo hominibus exhibet, cum tamen non peccato, sed viniti sit ascribendum . Nam descere in hoc stolidi hominis est, re seruilis abiectioi animi. Io ut ostendit. 3 sExc iniis uero secundum omnes quidem modos sit: nam-in quos non oportet,& ob que non oportet,& magis item,&citius,& diutius il oportet,
existit: non tameita,ut uniuersa eidem in sint: non .n .id potest.nam maluetia
se ipsum perdit,& si integrum sit,intolerabile euadit.
Cum Unumquodq; vitium varium sit ac multiplex,& ex infinitatis ordine, ut superius ex Pytagoreorum sentetia dixit: id non minus in excestu hoc circa iram conspicitur. varie enim eius fiunt species,atin hae adeo perniciosae,ut esse simul in eode uniuersae minime po5 sint. nam malum,ut inquit,eius est naturae, tetia tapsum perdat,propteream .san sese ha/Σo bet contrarietatem:&si totum at Pintegrum sit, ferri nullo pacto potest.id quod in singulis huius excelsus speciebus manifeste apparet: ne .n esse simul omnes in eodem possiunt: et si essent, ut ita fingamus,vitium intolerabile efficeretur.
Iracundi igitur cito quidem irasciantur&quibus non debent,&ob quae non debent, & magis u oportet: sed,quod optimum in se habent,cito etiam
desistunt: hoc autem ipsis propterea euenit,quia iram minime continent,sed reddunt.unde ob celeritatem manisesti stant,deinde cessant. stipra modum autem celeres sunt,& ad omnes res & quacunt de causa iracundi,ti quislint exocandestentes Sc summe biliosi.unde nomen etiam habent.
Iracundia. n.visium ipsum inopia alterius verioris nominis appelIatur: euris una species est eorum, qui nom ipsius generis proprie vocantur iracundi. qui cum meriter irascantur,id tamen bonum in se habent,l cito etia sedantur. quod propterea fit,quia non retinent ira,sed reddunt eam cito quilibet Ultione saturati. noli.n.magnam aliquam vindictam exopectant: sed satis ipsis est, si aut subito verberarint, aut conuiciis etiam tantum assecerinta unde obirae celeritatem minime latent. excandescentes autem dc summe biliosi qui α Dχολοι dicuntur,aut sunt iidem prorsus cum his quos iracundos vomuitiaut in eo tantumodo disierunt, ψ intentiore acutiores iracundia praediti sunt. quod ex nomine etiam prae se fel unt,quasi qui ad summum bilis & excandescentiae peruenerint.
Acerbi uero difficulter reconciliantur,& longo tempore iratanti .corio tinent. n. ira. SI non nisi ubi reddiderint,cessant: na uItio his iram sedat,dum uolupta tem Ioco doloris inducit: quod quous p no euenit, grauatum animis
habent. quia uero id non est manifestu: nec 3 suasioe apud eos utitur quispia:& ipsi secu iram concoquere no nisi mora quada temporis possunt. sunt huiusmodi holas tum sibiipsi molestissimi, tum ijs qui maxime ipsis sunt amici.
Alia est,acerborum sipecies qui diutius iram intus occultant: nec placantur nisi ubi ea ni manifestam secerint,ac quasi grauas quoddam debitum reddiderint:id est viti fiterint: Blaenim visione mitigari vix tandem pol sunt. quia tamen sepitam in ani- ac recondita ino, o dignationem tenent, nec in lucem foras expromunt: efficitur,ut re nemo eos mitigare verbis conetur, ae ipsi occulte secum aestuent, nec nisi diuturna temporis mora cocoquere,hoc est conficere ac sedare perturbationem valeant:seinperi ferc tristes sunt insensem ac gra/uato animo. ut ob id ς sibi si, Sc iis praecipue molesti sint, quorum consiletudine ac sui υliaritate utatur. Atq; hi tale superioribus qui propite iracundi dc excandescentes dicut ,
228쪽
prorsus contrarii stin illis.in mens ac patens,liis occulta ira est hi ter illi cito mitigastur: ut nullo pacto esse simit missint.
Infestos autem eos dicimus, qui & ob quae non debent, magis item d UAE πὸ debent S diutius succensent: S placari sine ultionei uel etiam punitione non
Infesti vero quos χαλεπους vocat: atri sunt sere ridem cum acerbis,sicut iracundi eum excandescentibus,nisi quatenus vel magis vel minus alteri alteris perturbantur: cum enim ὐtriui reseruent iram, ec Ultionem acerbe exiganr,infesti tamen facere id magis Videntur. Aut no paruo interuallo distare ab acerbis dicendi sunt. acerbi.naeiusmodi sunt, quia dii ισniunam iram retinen eamq3 occultam seruant: infesti vcro tum haec faciut etiam ipsi, tum
illa adiungunt, ψ & in quos non oportet,& Ob quae non oportet, magis etiam u opor/tet,irascuntur.adde Φ apertiores quom si acerbi, ultionis v sunt appetentiores: ut virorussu eriorum tam excandescentis it acerbi excellum in se quoda modo complexi esse oldeantur. Quod autem eos inquit placari sine ultioe re punitione non posse,si cit/5 copula talistummodo legatur, ita accipietur,ut Ultio-punitio idem significet Asi cun elidisiunctiva particula,diuersa erit vitiois et punitionis significatio: magisq; ita infestorum affectio eo primetur non enim simplici vitione contenti sunt, id est vindicta,quae pro ratione iniuriae soluitur: sed irrogandam insuper punitionem censent, id est poenam ultra talionem quandaue castigat nem: id enim est κόλασις. E OAt uero mansuetudini excessum magis opponimus: quippe cum Sc ma,
gis fiat: humanum enim magis est uindictam sumere:& ad conuictum hominum in seri etiam peiores sint.
Mansuetudini autem magis oppositus est excessus, quia θcadiram vItionemq; appotendam stitit procliuiores homines, re excessus ipse desectu longe est deterior : quippe qui noceat magis,sitq; ad conuictum humanum grauior at in infestior. na infestos hic tam pro omnibus qui in irae excessu costituti sunt, sumere possumus,a pro iis Di proprie ita dicuntur: quod melius videtur. Cum ipsis enim versari ac degere molestissimum est,atque inisuauisanaum. 3o
O uod aut tum in superioribus etiam libris diximus, tum ex hs quae dicuntur,satis constat,quo modo,quibus, ob quae,quanto tempore irascendum sit, quoii et item aliquis progrediens uel recte facturus sit,uel peccaturus,no est facile desinire.qui. n.paululum transgreditur.rion uituperatur, siue ad nimiu,
siue ad parum deflexerit: immo interdum 8c eos qui deficiu silaudamus,mansiretosi appellamus:& eos qui infesti sunt,tanu ad imperadum idoneos uitariles nuncupare cosuevimus .Quantum igitur,& quo modo quispia trasgressias sit uituperandus,statui ratione non iacile potest : in particularibus enim re seni iudicium est. Veruntamen illud satis perspicuum est , sicut medium habitum,quo essicitur,ut et quibus oportet,irascamur, M ob que,& quo modo oportet,& secundum caetera omnia huiusmodi, este Iaudandum: ita exce sim & desectum si parum quidem peccant,parum: si paulo amplius, magis: si multum,uehementer esse uituperandos. ex quo essicitur, ut medium habitatum consectandum esse manifestum sit. Atque haec de habitibus qui circa ira existunt, dicta fassiciant.
Quod silperioribus in libris dixit fieri non posse vide agendis rebus exacte quippiam, sicut de mathematicis & disciplinaribus pertracteturridem hic repetit,non facile polle des finiri asserens ae statui exacte, aut quibus aut ob quae,aut quatenus ira utendum litapropterea in qui parum aberrant,in utral partem latere consueuerunt, nimo; effugiunt: tam
tum milli deprehenduntur, qui supra modu peccat.id quod in particularibus sensuiq; su M lectis
229쪽
LIBRUM QUARTUM. Issiectis lebtu consistit e quibus nulla esse uniuersalis determinatio potest.
De eomitate er ei extinnis. Cap. VI.
AT in congressionibus quom dc conuictu,sermonum Sc negociorum
communitate esse alii placidi & obsequiosi uidentur,qui omnia in gra, tia laudant,nulla* in re aduersantur: sed minime molestos existimant se esse oportere iis,quibus cum habent consuetudinem. alii econtrario in omnibus aduersantur,nullam sibi habendam rationem putant, ne molesti sint: qui io morosi Sc litigiosi nuncupantur.Verum sicut hos utrois habitus esse uituperabiles: ita medium esse laudabilem constat, quo uidelicetessicitur, ut unus, quisque Sc quς oporter,dc sicut oportet,uel admittat,uel grauate serat. nometamen huic medio nullum impositum est: sed amicitiae maxime similis uide, tur. talis. n.est qui habitu hoc medio est praeditus,qualem modestum ac proobum amicum esse uolumus: si id uidelicet assiumpserit ut diligat.nam ab amiscitia in eo disteri, si, est sine afleetu diligendi eos quibuscum uersatur . non
enim quia uel amat,uel odit,sitscipit singula ut debet,sed quia est talis: quippe Eo cum idem tacturus sit tam apud notos,u ignotos : tam apud familiares,u eos quibus cum nulla similiaritas intercesserit.
mroniam homo natura est ciuilisae eonsociabilis, sermonum atq; actionum comuniὸ
ratione cum atris utatur,necesse estun hac vero communicatione ac cosuetudine tres qua dam mediocritates,ut in secudo libro dixit, reperiuntur: quarum Una circa Uerum, quae vestritas vocatur Pu veracitas: aliae duae circa iucundum altera in iocis,altera in reliquo omni
conuictu,versantur Illam σὐτεπιτελίω quasi aptam versationem dixeris,id est facetudine, halae amicitiam ibidem appellauit:de qua nunc difflerit. sed quia exactius hic re pertractat, eam vacare nomine inquit: nem eisse amicitiam, sed mediocritatem quanda amicitiae persis 3O milem assirmat. qtiae tamen fortasse ομιλητα .i.conuersatrix facultas ac dispositio, id est co/mitas dici non inepte posset: qua qui est praeditus, in conuersitionibus hominum, re com gremibus mediocriter se gerit, studetq; quatenus potest, iucunde obsequi omnibus: sed si id nequit sine dedecore aut damno vel suo vel aliorum,molestus esse potius vult cum hos state, i sine ea iticundus:praesertim si sit parua aliqua offensiuncula oblata maiorem utilistatem ac voluptatem allaturus. benefica. in virtus haec est, adiutrixd; eorum quibuscum versatur,si potest,cum voluptate: sin minus,cum dolore omnino id iacere n6 veretur. qua quidem cum in descriptione virtutum in secundo , Ut dixi, libro amicitiam esse dixisset, communiori usus vocabulo, nunc exactius non esse amicitiam sed similem amicitiae ostendit. tiam sicut amicus iucundus esse amico semper conatur, nisi quando voluptatem ec4. obsequisi detrimento esse es aut dedecori viderit: ita hic habitus essicit,ut in congressu hostminii benigne 5 iucude admittamus ea, quae debet:quae non debetit,repudiemus, dempto tamen amandi affectu. na inter amicum re come hunc conuersandiq; peritu illud interestrv amicus amoris assiterum habet,hic non habet: ut si eum assumpserit, nulla prorsus inter utrosque futura sit differentia. amicus enim erga amicos tantum ita se gerit: hic erra omnes quibus cum habet consuetudine,congrestiisq; facit,quicunm illi fuerint siue noti siue ignoti siue familiares siue externi,siue senes siue iuuenes, siue principes siue priuatu, ac demum cuiuisinque generis homines.
Vbiw tamen prout singulis conuenieti non. n. perinde familiares ato exo Q ternos aut studio prosequi aut dolore assicere nos couenit. In uniuersum igio tur dictum est in congresssionibus hunc ut oportet,se esse gesturum. spectans autem ad honestatem Sc utilitatem id attendet,ut dolore non asserat,vel colo
laetificet& obsequatur.uideturin .circa uoluptates,dolores eos uersari qui
230쪽
Εvs TRATII IN MORALIUM ARIs T.
In congressionibus existunt: in quibus si uel non honestu ipsi fuerit,uel daninosium etiam obsequi,id minime faciet,sed grauate se geret potius esse mo
lestus uolet si item obsequium facienti aut Adecus atque id non partium aut damnum,aduersario aut dolorem paruum allatura sit,non admittet,sed egreseret ac repudiabit.diuerso aute modo cum iis qui in dignitate constituti sitiit 8c priuatis,cum magis ite & minus similiaribus,caeterisq; diuersi inter se gς neris hominibus congressones faciet: singulis* id quod decet, attribuet. accollaetificare quidem per se eliget cavebit contristare. sed euenientia tamen 1 oipsa si maiora suerint,lionestatem inquam & utilitate consequetur: uoluptatis p causa magnaequae postea subsequutura sit,paruum dolorem asterre non verebitur. Ac medius quidem talis est,nomen non habet.
Ii horum tamen omnium congressionibus comis nicat' amicus non uno modo Ullatum sed pro personarum varietate ita diuerso,ut quod singulis couenit,decorumq; est,um cui attribuat.ac per se quidem eligit voluptate afferre, per se item fugit molestare: ut noni si ex accidenti id faciat,mminde scilicet vel maior honestas,vel utilitas vel quado eti1 maior voluptas euentura est. Atm huiusmodi est haec virtus, quae definiri potest, esse me diocritas quae circa voluptates ec aegritudines versatur,non Omnes,sed eas tantum quae consuetudinibus,congressionibusq; euenire consueuerunt: necnon etiam actiones: quippe cum sermo Sc colloquutio in actionum numerum veniat. Nam quod operatione sua gaudet,dolet: si impediatur:id cum reliquis omnibus virtutibus habet commune.
Qui autem obsequitur,si nulla alia de causa id facit,nisi ut iucundus sit, pla, cidus est & obsequio fias: si ut emolumentum aliquod adipiscatur, ait id uel
pecun is,uel ijs rebus quae pecunηs comparantur,adulator.at eum qui omnia moleste accipit esse morosiam & litigiosum iam diximus. quia uero medium caret nomine,inter sese extrema ipsa opponi uidentur.
aede exces Iu&desectu hic inquit,satis manifesta sunt. nam qui omnibus applaudit 3o non alia de causa nisi ut placeat et obsessiuatur,placidus 6c obsequiosius: qui ut lucretur,adulator dicitur: qui contra omnibus obsistit,asperumq; ac molestum se exhibet, morosus litigiosiusq; est: quemadmodum qui a comicis introduci consueuit,morosus,asper,atin insita uis omnibus: qui cum immanior agrestiori se si qui exuperat, mediocritati quoque m gis aduersari vicendus est.
De ueracitate re eisG exnremis. ' Cap. VII.
CI rca eadem sere etiam arrogantiae mediocritas ueratur: quae quidem et ipsa nomen non habet. non ab re autem erit,ut de his quo* disseramus. nam 8c singula pertractando melius quae ad mores spectant,percipere potest rimus:& uirtutes esse mediocritates tunc demum credemus,ubi in omnibus id ita se habere perspexerimus.
Alius qui dam mediocris habitus est,qui circa eadem versatur, id est circa sermones reactus qui in conuictu,mutuisq; congressionibus fieri solentiadiungitur aut Teresquia licet in eo conueniat cum superiore,q, in conuictu hominum operationes suas exercet: non tamen circa eadem prorsus versari dicendus est. ille.αcirca iucunditatem: hic circa veritateni existit. quem quidem habitum nomine etiam ipsum vacare inquit. posses tamen appellari veridicentia seu veracitas,id est αλ Θωοῶ:vel ut ipse vocat, αλήθaα hoc est veritas aP s opelletur.qui enim eo est praeditus,veritatem praecipue colit, mendaciis auersatur atin oditu maxime, i vero utile sit de omnibus habitibus sigillatim ita pertractare satis manifesta est,ut inquit:quippe cum ex eo fiat,ut melius re quae ad mores spectant, hoc est habitus omnes qui in moribus consistunt,cognoscamus: ae virtutes omnes esse mediociitates sine ulla