장음표시 사용
251쪽
Est autem rivi conium' a proportio. disiuncta vero,sicut in arithmetiea ostendimus,nirilo minus hie quoque flari potest: si hoc modo sumamus. sexdecim, oe o. quatuor,duo. quam rationem eiu m sexdecim ad octo, eandem quatuor ad duo habet, duplam scissicet. diuersae tamen utrobique quantitatis dii tentia cicutit: cum illic octo, hic duo dista tiam eruiatig Σ
Sed his hactenustad resiqua progrediamur. Cuius duae sint partes. nam ex commerciis alia sunt spontanea, alia lauo luntariae spontanea eiusmodi sunt: uenditio,emptio,mutuatio, sponsio, usu=ra,depositio,conductio: atque haec spontanea ea de causa dicuntur,quia principium commerciorum horum spontaneum est.ex inuoluntariis autem esano destina alia sunt,ut surtum,adulterium,ueneficium,lenocinium,seruorum seo
ductio,dolose perpetratum homicidium,salsia testificatio: alia uiolenta ut fla
gellatio,vincula, mors,rapina,mutilatio,conuiciatio,contumeligillatio.
Iustitiae commerciorum emendatricis duae,inquit, sunt partes. ex commerciis enim aIta sint jontanea, alia inuoluntaria. cum enim quis vel frumentum uddit,ves vinum emit,vel pecunias mutuat, vel sponsionem facit, ec caetera huiushrodi ,sponte omnia haec contrahit. nam qui mutuat & sensbrem accipit,in eo immutationem di commercium facit, . properiiniis accipit spoidonem. qui item aut bovis sui usuram ad dies aIliquot ad agri cultione alicui concedit,pro eoq3,vel numos,vel frumentum ipse accipit: aut equum ad equitanda aliquo conducit:is proculdubio cum alio agit,commerciumq; habet. contrahit etiam cum alio qui depositum alicui committit, eum pro deposito probitatem ac fidem hominis apud quem deponit eam rem,quodam modo recipere videatur. Mando igitur in huiuscemodi rebus qui emit quippiam,verbi causa, prec a partem dederit,reliquuin daturum se promiserit,sed non det tamen d quod nihil aliud est,u iniuste agere:tunc emendatrice hae iustitia est opus. simili modo si depositum nolit restituere, aut uadimonium deserat,aut demum in caeteris omnibus ea non praestet,quae mutuae conuentionis obligatione tenetur. Ac comμ mercia quidem haec dicuntur spontanea non ob ea quae postea eueniunt, sed quia i princis q. pio sponte ea facere homines consueuerunt. I nuoluntaria autem, seu inuita ea sunt quae , Ut in tertio dixit, vel ex ignoratione Mel violentia aliqua inseruntur. ignoratione nobis contingunt,furta,& alia quae enumerat.Sed quaerendum quo modo commercia haec dicenda sint sortasse ob eam causam et qui furatus est,pro surto interdum alia quaedam restituit ira terdum aut flagellatur,aut manibus vel oculis priuatur:qua in re esse re datio & acceptio quodam modo videtur: in quibus commercandi, contrahendista ratio consistit . nam cum surripuerit pecunias sur,aut quippiam aliud,pro illis poenas soluit: simili modo qui adulterium commisit,vel pecuniis, vel supplicio aliquo mulcstatus flagitium luit:qui item venerno aliquem necauit,par aliquod damnum etia ipse perpetitur: non aliter et qui vel seduxit o seruum vel necem alicuius dolose molitus est,simili aliqua iactura scelus perpetratu conis Pensit, Leno autem proprie dicitur,qui vel suae,vel alienae uxori stuprum conciliat,& domum quas iam mulieres vitiandas prostituinde quo non intelligit hic Aristoteleti sed lonocinium appellat proprii viri ignorationem, id est cir in maritus propriae uxoris adulte rum deceptu iraude aliqua ignorati H aec igitur tae clandestina mala quae ex ignoratione
252쪽
eontingunt,ubi fuerint deprehensa, a iustitia hac emendatrice corriguntura emendam tur A t vero quae per violentiam nobis insermotur uni flagellationes,mortes,vincula θce. in quibus eadem correetio fieri consueuit.nam qui verberatus est,'ut in vincula coiectus, pro violentia stata aliquid accipitaimmo vero intersectus quo Nnam quae aut uxor aut lis heri aut cognati ipsius accipiunt,mortuo ipsi restitui quodam modo videntur. De iure tributivo. Cap. IIL
Quoniam autem & iniustus ini quus,& iniuria iniqua est, mediu quodo
dam esse iniqui perspicuum est: id autem est aequum. in quacunque enim actione est plus Sc minus,in eadem esse aequum necesse est. si igi, intur iniuria est iniqua,tus est squum: id quod etiam absque ratione omnibus manifestum est. cum uero aequum sit medium,ius quoque proculdubio meo dium quoddam erit.
Ius esse medium & iustitiam mediocritatem, hinc iam demonstrat: id quod proprium
virtutis est.nam virtutes esse mediocritates ius est 5 dictum,&demGstratu. Hoem do autem id probat:si iniuria est iniqua,tus esse aequum manifestum est:aequum autem seu aequale plurI 5c paucioris est medium. ius igitur est medium. ius autem este aemum regula illa topica videtur confirmati,quae inquisiui alterum contrarium alteri inest, re alterum alteri iniit,necesse est. nam quia oc aequum iniquo,& ius iniuriae contrarium est, re inius
riae inest iniquum necessario sequitur,ut ius quom aequum sit. si autem est aequum, est etiari aedium: qiua aequum est medium pluris & paucioris: ius igitur medium furis re paucioris quoq; erit.id quod etiam absq; ratione,ut inquit,apud omnes constat rationem autem appellat locum eum Unde sumitur hoc argumentum: cum duae.ssunt oppositiones,si alterii oppositum alteri attribuitur,alterum quoq; alteri omnino esse attribuendum: ut dictu est.
Est autem squum in minimis duobus.
Quoniam aequum seii aequale eorum est quae sunt ad aliquid,ea autem quae sunt ad alia quid in eo essentiam suam hinent,u ad aliquid quodam modo respiciunt: aequalis quoque essentia in eo erit,m ad aliud spectat,id est ad aequum.aequum enim alteri aequo aequum et est ec dicitur. Concludenda igitur ratio in huc modum est:aequum est ad aliquid:quod est ad aliquid in duobus consisticiaequum igitur consistit in duobus.c5sistere autem in duobus ea quae sitiit ad aliquid persipicuum est nam ec duplum dimidi ,α pater filii,5 squum desnim illi est aequum, cui esse aequale dicitur. At si ius est aequum,dic aequum in duobus conssistit ius quia in duobus consistere necesse est in re scilicet quae distribuitur, et eo cui ipsa sit distributio.aequatenus quidem aequii est,in duobus consistit: quatenus ius,in quatuor: in duobus quin accipiunt,& duobus quae distribui intur,seu pecuniae,seu honores,seu qui γpiam aliud fuerit dicet enim duobus plures sint qui accipiunt, verbi causa quinquaginta ut
centum, duorum tamen rationem semper subeunt: nam Ues ut aequalescosiderantur: aequa
autem est in duobus,sicut dictum est: vel ut inaequales:at iniquum cum in excessu ec des ctu cosistat, in duobus etiam ipsum spectatur.Cum igitur aequum in duobus minimis con 4 sistere dixerit,ita subditu
Necesse est igitur,ut ius 8c medium,& squum sit,& ad quoddam,Sc quisthusdam.&in eo quide quddest medium,est aliquorum, ea autem sint plus& minus: in eo quod est squum,duorum: in eo uero quoid ius,quibusdam,et ad quosdam.
Quo modo ius unumquod horum sit,ostedit. est enim medium,cum inter plus 5c minus constitutum sit: Sc quatenus est medium,duorum quorundam medium est: matenus vero aequale,seu aequum,in duobus consistit re quae datur oc distribuitur, oc persona cui
fit distributio: quatenus autem est ius quibusdam est,ec ad quosdamr id est ad alios quos/dam: idem enim fignificat oc quibusda/5c ad quosdammam iustitia ec ius ad sterum s ctat,sicut dictum est. ψ vero inquit aequum in duobus cosistere,id etiam vel de duabus res h quae distribu tyr,vel de duabuspersonis quae accipiunt,potiatelligi et ves enim unus so
253쪽
atm ster quibus aliquid datur,aequales inter se siunn vel res ipsae quae distribuuntur,ut numi,oc agri:cu staicet quin* dc quinq; numi, re quinquiiugerus oc quinquii erus ager
hibethir.nam in politicis oc talem quandam squalitatem commemorat eam etiadiximus.aequale enim vesculapillud est quod pro dignitate traditur.Nam cum apud geos metras ea sint aequalia,quae alicui ira accommodantur in aptantur, Ut nem excedant nec νdeficiant si Achilles duplo dignior u Aiax sit enturq; et octo numi, Aiaci vero quatuo pro dignitate aequam sibi ipsi uter b portionem accipi si videlicet neque ille aut plus ut minus si octo,nem hic si quanior accipere mereatur.
Ita* necessario consequitur,ut ius in quatuor minimis uersetur: nam Sc li
quibus ius aliquod es duo sunt,& res duae etiam, in quibus ius ipsam constistit: eade* & quibus & in quibus squalitas est.sicut enim se habet ea in quis
hus,eodem modo etiam illa.nam si non sunt equales,neque equalia habebuti Inde enim pugnae & criminationes oriri consueuerunt,cum aut equales non equalis,aut non equales squalia habent & potiuntur.
Quia distributio fit inter eos qui eiusde participes sium ciuitatis,in duobus minimis consistere ius necesse est. vet. equales stini agricolae militibus,aut patricii plebi:& sic illi duo, re hi duo sunt: vel inaequales, potioresqa sunt agricolae, quippe qui patria maiore afficiant
utilitate: milites vero inferiores, unon ita prosint ciuitati:vt in hoc quatenus sec meliores oc deteriores csse consulerantur,duo etiam sint: de patric is*plebe similiter. Eode modo ciuo ea quae dantur agricolis Ac militibus, patriciis item replebi, vel aequalia fiunt in ter se, ec sunx duo: vel inaequalia, plura videlicet oc pauciora,& sunt nihilo minus duo. Cssigitur re homines quibus ius est ut vel pecuniae,ves aliquid aliud detur, duo fiant:et ressi Equae datur,simili modosiunt duae: eis citur, tius inquatuor,duabus rebus,duabuscia perasonis consistatatuo autem vel numero,vel specie intestigendum est. Inquit ergo & ij quishus ius aliquod est duo sunt ,-res duae etiam in quibus ius ipsum consistit:id est aeres quarum distributio fit,duae sunt,eandemq; aequitatem, idemq; decorum in se habenti resimili modo homin es. res enim re homines sigiuiicat, cum inquit quibus ,rerin quibus quibus,homi ucs, in quibus,rcs. Qui enim sese habet homines inter se id res quae ipsis dans o tur inter se: ae sicut res,ita homilics.sicut enim liquit,ea in quibus,id est res sese habent inster se ta quoque illa sese habere,id est homines & ciues necesse est,qustras res ipsae distris buuntur. Lbando igitur ita saeta fuerit distributio,vt aequa singuli et conuenietia habeat
in pace in ciuitas. quando vero econtrario inaequalis AEqua habuerint,minores pauci ra, peiores plura: tuncpugnae N aiminationes,seditionesq; existunt.
Hoc autem ex eo quod pro dignitate fit,etiam patet.ius enim quod est in distributionibus pro dignitate quadam esse oportere omnes fatentur.
Cum dixerit iustam distributionem eam et te, cum res quae dantur,tales fuerint quales illi sunt, quibus exhibentur, id quod geometrica constat proῖortione:hoc , id estpropora o tione constare huiusmodi distributionem, ex eo esse manis am inquit, quod pro dignistate fieri consueuit. nam si ius est, quod sit pro distestate,quod vero pro dignitate fit, pro portione constat: ius profecto proportione constet, cesse est iram minorem propositi nem,quae est,ius esse id quod pro di iurate essicitur,illis verbis exprimincum inquit, con/cedere omnes, ius quod est in distributidibus pro dignitate quadam esse oportere:maiore vero, id est quod pro di itate fit,proportione conflare: re conclusionem rationis qua susquod est in distributionibus proportione constare demonstratur:omnino subintelligenda praetermittit. quod iacere ubio sere ipsi mos est.
Dignitatem tamen non oes esse eandem asserunt: sed populari statu utenoso tes libertatem : principatum paucorum sectantes diuitias,& nonnulli nobili tatem,qui in optimatum administratione degunt,uirtutem. Ius igitur quido
dam est quod in proportione consistit.
, Modu inquit, di terminum dignitatis ci aequalitatis non eundem omnes statussi,
254쪽
qui in populari statu degunt dignitatemhaequalitatem libertate metiuntur,omnesq; eos qui liberi iant quales esse aim:licet alius sit verbi causa Themistocles, vel Pericles,alius sutor,&cotiarius: in distributionibush; existimant Periclem qui praestantissimus suit ini, perator,nihil amplius accipere debere,q sutorem: ut si mercedis loco unus numus detur sumti numquo* Pericli aut Themistocli dandum esse censeaneo Q viri liberi&aequo lassimquippe qui eandem di talem ob libertatem habere videantur. ac populares qtii deni h modo.Qin autem principatu paucorum reguntur,aequalitate diuitiis aestimant, eos: aequales est aequaliaq; consequi debere arbitrantur,quibus aequalis diuitiarum c
pia sumit.na quibus pauciores diuitiae sunt, ij sicut inaequales,ita paucioribus digni apud
hos habentur. I n optimatum vero administratione virtus aequalitatem eruere iudicatura tot in qua omnes probi viri ditiores, pauperiores ue fuerint, aequales censentur. nonnulli item it,qui digni talem nobilitate metiuntiis, omnesq3 nobiles aequales inter se, iisdem robus dignos ducunt. Quod si ita est,non idem in on rubus rebus publicis aequum esse ac i stum tutet.De his autem Aristoteles multa in libris rerum publicarum dilueret.
Quod enim proportione constat, id non tam unitario numero, quam numero in uniuersiam proprium est. nam proportio aequalitas est rationum,
in quatuor p minimis reperitur.disiunctam sane inquatuor consistere per, spicuum est: sed & continentem nihilo minus. uno enim hςc perinde ac duo, hus utitur,bis id accipit,in hunc modum. qualis primi respectus est ad se cundum, talis secundi ad tertium: bis enim hic secundum dictum est. Quares secundum bis positum sit,quatuor erunt ea quae constant proportione. Est autem etiam ius in minimis quatuor. ratio* eadem est: quippe cum disium
simili modo inter se ea sint & quibus,& quae.
Vnitarium numeriam,id est aer g ρικον eum appellat, qui ex unitatibus constat,quo ni meramus t denarium, quo oc decem homines oc decem equos solemus numerare, qui etiam proprie numerus nuncupaturi similiter quinarium senarium,septenarium,necnsivis genarii im,trigenarium,fc caeteros huiusmodi .numerum Uero in uniuersum, res ipsas ni ,omerabiles vocata vi sunt decem boues decem homines: quinque equi,quinque asini: re id genus reliqua. Proportio enim,inquit,non tam eorum est numerorum qui ex unitatibus componuntur,sunt quasi rerum mensurae,quam rerum ipsarum numerabilium, seu nimeratarum: sicut enim in illis est proportio, ut cum dicimus quam octonarius ad quater/narium,eandem senarius ad ternarium rationem habet:sic quoque in numerabilibus esse reperitur,equis, rubus, lineis, planis, ac demum omiubus quae cadere innumerum pose
sint.in quibus enim est proportio aliqua , in his esse etiam numerum aliquem necesse est. quo autem id fiat modo , aduertendum est: dicimus enim: quam rationem habet aedificastor ad sutorem, eandem habet opus aedificatoris quae est aeues,ad calceum, quod opus sustoris emaedificator autem decuplo dignior est,quam sutor: domus igitur quoque ipsa ad
calceum decupla erit. Ut si domus decem,verbi gratia, numis censeatur, uno calceus aestis mandus sit. ita apparet ad proportionem constituendam numeris omnino opus essepro/Porreo enim, ut inquit, est aequalitas rationum, id est respectuum quaedam similitudo: atque ob id in quatuor minimis c5sistit. nam cum simile,si cui sit simile,necesse est: vi quae sunt similia duo ad naininium sintquod si ita est, rationes quoque quae inter se sunt similes, duae proculdubio erunt. sed cum ratio nihil aliud sit quam duarum magnitudinum inter se quaedam comp'ratio, in duobus etiam ipsa consistet. Essicitur igitur,vi,quia proportio duarum rationum ad mirumum est senilitudo, ratio autem unaquaeque inter duo est': nissi in quatuor ad minimum proportio consistere nullo modo possit. Proportio vero ex duabus constat rationibus , duabus ue,ut ita dicam, corre radentiis, hoc modo. quam rationem habent octo ad quatuor, eandem habent sex ad tria. hic enim duae sunt rationes octo ad quatuor res ad triarquatuor vero membrata Portiones Aristo, quatuor,sta,
uuaesti haec disiuncta proportio.
255쪽
verimi non tam disium' a Geontinenod est coniuncta in quatuor esse conspicitur:utela est. quemadmodum octo ad quatuor respiciunt, ta quatuor ad duo: nam cum quatuor bis sumatur , duorum vicem subit, ut nihilo minua in hac quoque quatuor ternunt existant, octo,quatuo quatuor,duo.
primus Secu. Tertius terminus. Inquit in tur quaIis primi termini respectus ad sicundum est, id est octo ad quatuore talis etiam esse secundi ad tertium,id est quatuor ad duo. in qua sataeproportione quia secundus terminus bis sumitur, quatuor nihilo minus esse existimandi sunt. Vnde es icitur,vi ius quo in quatuor ad minimum consistat. si vero inquatuor consistit,proportione constat. cuius rei conclutio in hunc modum colligitur. I us distributivum in quatuor consistit,duo/zo bus praecedentibus,&duobus subsequentibus: quod inquatuor huiusmodi consistit, prosportio geometrica est: distributivum igitur ius proportionecostat geometrica, seu mauis eo metrica proportio est.huius autem conclusionis minorem tantum propositionem po/iuit, cum dixit ius autem est in minimis quatuor . quod Vero subiungit inquiens, E A sD E M Q. V E rauo est. quippe disiuncta simili modo inter se ea sint dic quibus et quae ita est intestigendum,perinde ac si ita diceret:&ut in hominibus ad quos fit distributio, ab ter praecedens est, alter subsequens,ut Achilles praecedens, Aiax subseqtiensi ita quoque in rebus quaedisti ibuuntur,alteram praecedere,alteram substitui dicendum est.& ratio est eadem: idest,quam rationem Achilles habet ad R iacem, eandem habere existimandum
est otiod Achilli datur,ad id quod Aiaci: ut eodem modo diuisa inter se sint ec quibus,id 3o est re Achillesta Aiax quibus distributio fit: aequae destres quae re Achilli,& Aiasci distribuusatur.
Sicut igitur primus terminus sese habebit ad secundum,ita tertius ad quar
tum. igitur etiam alterna uice,sicut primus ad tertium, ita secudus ad quartu. quare etiam totum ad totum,quod distributio binatim copulat: quae, si etiaita composita suerint,iuste copulat. Sit primus terminus Achilles, Aiax secundus: statuattvrq, Achilles duplo dignior est
A Aiax et sit prieterea tertius,num ioctor quartus, numi quatuor. Sicut igitur Achil Ies ad Aiace est duplus: ita octo numi,ad quatuor. 5 alterna vice sicut Achilles ad octo num 4o qui ipsi danturiita Aiax ad quatuor suos sese habet. Vicis limenim immutata siue alternata ratio ea appelIatur apud geometras, cum antecedens cum antecedente,quasi subsequente, Ac subsequens quasi antecedens cum subsequente coime 'itur. antecedens autem primum terminum Mocant id est Achillem: subsequens secundum,id est Aiacem: tertium simili modo antecedens qui sunt numi octo: quartum hoc est inimos quatuor subseques.siquis igi/tur dicat icut Achilles ad Aiacem, ita octo ad quatuoriis re antecedetia,quae re vera sunt. Ioco antecedentium, Sc subsequentia item pro subsequentibus sumit, id est Achillem octo numos antecedentia Aiacem dc quatuor numos subsequentia.Cum Uero dicit quis piam,sicut Achilles sese habet ad octonumos, ita Aiax ad quatuor:alteriiatim dicit . alter nat enim terminos,& quod est antecedens id est octo numos,loco subsequentis ec quod est subsequens A larem scilicet antecedentis loco accipit. A teti hoc ad iustam distributione pertinet, geometricaq; ratione constantem proportione,cum unicuim homini conuenic portio ac donum bitiatim cum eo copulatur, ac iugatur: ut Mut homo ad hominem ita tostum ad totum respiciat. id est,ita homo cum rebus quaeipsi dantur, ad hominem cum re
bus sese habeat.Exempli causa, si Achilles duplo maior Aiace iuerit,opus cst ut distribu
256쪽
tione viris fi facta idem quom Una eum datis sibi numis,Aiacem simuI ec numos eius diis
plo excedataloe autem in numeris clarius patebit.Quocirca laciamus Achillem esse octo, Aiacem quatuor,Achilli datos numos sex, Aiaci tres. Vnum ad unum Achil. nu. Aiax. num.
Totum ad totum 8 6 AE 3 id est ro ad n dupla
Qua rationem I tur habent octo, qui est AchilIes ad quatuor, qui est Aiaxfeandem sex
numos ad tres habere perspicuum essἰ dupla enim est utrobi*,tam cum octo ad quatuor,ucum sex ad tria conseruntur.Idem contingitin alternetur comparatior sicut Achilles id est octo ad sex num os,ita quatuor id est Aiax ad tres: eadem enim utrobi est ratio. tamenim octo ad sex,u quatuor ad tria in sesquitertia consistunt. Quemadmodum igitur una ad unum respicit, id est Achilles ad Aiacem, ita totum ad totum id est duo simul lucta,ad duo: Achilles re sex numi,ad Aiacem di tres numos correspondebunt. Nam cum Achiules sit octo,sexq; habeat numos, re octo ec sex coniuncta quatuordecim efficiant: Aiax vero quatuor cum numis tribus,d. tria & quatuor sitem reddant: nemini dubium est,quin eandem rationem habeat Achilles,quieu octo,ad Aiacem qui est quatuor, quam habet 3 etiam totum,id est Achilles cum numis suis, id est quatuordecim, ad totum,id est Aiacem cum suis,hoc est septem .duplam enim oc octo ad quatuor,& quatuordecim ad septem habent proportionem. Si ergo ita com nantur, coniugenturq; res,vi sicut antecedens subsequenti applicatur,sic totum toti, id est duo simul antecedentia duobus simul subsequetibus annectantur,iusta ea distributio est: quippe quae geometrica proportione efficiatur.
Primi igitur termini cum tertio,&secundi cum quarto iugatio ius illud est quod in distributione consistit. Ius autem est medium: eius in qua quod Praeter proportionem est. quod enim proportione constat, est medium: ius
autem constat. Hanc uero proportionem mathematici geometricam uocat: clo propterea q= in geometrica euenit,Ut eandem totum ad totum rationem habeat quam habet alterutrum ad alterutrum.
Primum terminum 5c tertium duos antecedentes appellat, Achillem 5 sex numos ipsi distributon secundum vero re quartu duos succedentes, Aiacem θc tres numos,quod munus eius est. estq; huiusmodi c5iugatio ius ipsum distributiuum 5c medium pluris 8c paucioris:quod quidem plus'minus praeter proportionem est. nam si ius proportione constat viIus 5c minus, cuin iniustum sit, esse praeter proportionem, id est diuersium esse ab eo quod proportione constat,quod est ius,necesse est.I us autem esse medium hae conclusio' ne colligitur: quod proportione constat,est medium: ius proportione costatrius igitur est Fomedium. Sed unde probatur quod proportioe constat eue medium cinde proculdubios,ia quod proportione constat in aequum aequum autem est medium. Ut quod proportioeconstat,medium esse manifestu fit. Vocat vero,inquit,huiusmodi proportione mathematici geometrica, propterea m quod in illa euenit,id in hac quom euenire eoocituri ut sicut
257쪽
LI BRVM QVINTVM. interedem ad subseqtrens,ita totum ad totum correspondeat.
Non est autem continens haec proportio: non enim unus & idem termis
nus essicitur &cui&quod . Ius hoc igitur est id quod proportione constat: iniuria id quod praeter proportionem est.unde fit ut alteri plus,alteri minus exhibeatur. id quod Zc in atiionibus ipsis contingit: qui enim iniuria assicie
plus, qui assicitur, minus ex bonis habet: in malis autem contra : quippe cum minus malum,si ad maius tomparetur,boni locum obtineat. minus enim malum magis expetendum est, i maius: at quod est expetendum, est bonum:&quod magis,maius. At* hscuna iuris species est.
Cum inquit cui significat hominem, i numi,vel quodcsi aliud distribuitur:cimi in quit quod/rem ipsam quae datur, intelligit. Inquit igitur huiusmodi proportionem conunentem ac coniunctam minime esie,sed uisissetam: cum erum duo sint liomines, quibus restrum distributi ofit,duaeq; ipsae res quae distribuuntur,ec diuidiitur, fieriq; nullo pacto possit,ut 5c homo, re res quae ipsi tribuitur, unum re idem numero sit: necesse est,ut termini inter se omnes distineti ac separati collocentur: ec sicut duo homines,ita duae res a se muν tuo disiunctae habeantur. homo.n .cui res distribuitur,quo modo vel effici res ipsa,vel si efficiatur,este aequalis aut inaequalis res ipsi pol Ital ius hoc est id quod proportione coraro stat: iniuria,id quod praeter proportionem est. id quod fit,cum ante dicta minime seruatur aequalitas: sed qui dignitate excesiit,minus: plus vero habet, qui inferior est.Iniuria vero haec praeter proportionem, praeter aequum etiam est: nam si proportio est aequalitas, quod praeter proportionem est,est etiam praeter aequalitatem,& est iniquum: iniquum quippe est,cum alteri plus u dignitas eius postulet,alteri minus cxhibetur Ioc aute in rebus ipsis ec actionibus etiam patet.iniurium.n.eum dicimus seu iniustiam,qui amplius u mereatur,uccipit:iniuria aliae una,Fsminus. quau non semper, taut dictum est L perius, iniustus plus sibi vendicat, sed de bonis tantum plus,de malis minus: minus.n. malum maiori conas paratum quodam modo bonum videtur:magisq3 ea de causa eligendum est atin expete dum: quod autem eligendum est,est bonum : ergo quod magis, etiam maius. id est quod so magis est eligendum,maius bonum etiam est: ut hac ratione minus malum aius bonum
esse videatur. De iure eommutatiuo emendativo. Cap. III LD Eliqua uero altera iuris est emendatiui,quod in comerciis rum spontaν--neis tum inuoluntariis fit: diuersiaint i priore speciem habet.
Posteau de iure distributivo absoluit disputationem,de emendatiuo nunc agere aggreditur. Sciendum autem veteres συν-α,ματαicomercia seu contractus non ea selum modo appellare consiueuisse,quae sponte homir es inter sese ex conuentione quadam agunt: veqo rum etiam illa quae legibus instituta sunt,mutuare, re contrahere iubentibus. 5c fortasse inde etiam faetum est,ut συνα en οπα proprie appellarenturacommutationes oc comprensati ones,propterea . in aliorum consociatione non voluntaria ac sponte suscepta, sed ex necessaria permutatione conciliata existant. nemo enim aut adulterium committit,conuentione habita cum marito mulieris,quam vitiat: aut sacrilegi si facit,ex conuentione eiuscuius sacra diripita aut contumelia demum quapiam utitur ex conuentione.sed de his sup rius satis dictum est neq; opus est,ut iterum eadem repetamus.
Ius enim publicorum bonorum distributivum ea semper fit proportio ne, quae dicta superius est. nam si ex pecuniis publicis iacienda sit distribu, , , tio,eadem ratione siet,quam habent inter se ea quae suerint contributa. intuoria* item huic iuri opposita praeter eandem est proportionem.
B reuiter in memoriam nobis reuocat ea,quae de iure distributivo iam dixitiis dimibutione id publicorum bonorum versari inquiens,quae ad ciues fit geometrica proportione,
quemadmodum demonstratum G. siue enim pecuniae, siue agri iue aliud quippiam is,
258쪽
222 MICHAELIS IN MORALIUM A Ris T. quod distribuitur, eadem rati de omnino diuidetur,qua fuit comparatum. es siquidem qus plus contulertit, plus: es qui nuntis,minus dabitur: si modo iusta distributio facienda essita, cellentia enim re desicientia eorun quae distribuuntur, pro ratione contributionis aequa efficietur: ut quam rationem habent contributa ad publicum,eandem habeant ea quae dispertiuntur,ad contributores
Ius uero quod in commerciis est est quidem aequum quoddam,& iniuria
iniquum: non tamen illa constat proportioe, sed arithmetica. nihil enim re fert probus ne uir malum,an malus probum suo priuarit: neo probus ne an
sinprobus adulterium commiserit: sed ad solam nocumenti disserentiam lex spe stat . perindem personis utitur,ac si squales sint,si ille iniuria assiciat,hic afficiatur: hic laedat, ille Isdatur.
inroniam ius aequum esse demonstratum est, hoc etiam sus quod in commerciis exissitit,aequum quoddam erit. quoddam radiungitur,ut significetur diuersium quoddam esse ab eo quod in distributioe versatur. estq; ius hoc aequii arithmetica proportione.arithmetica autem proportio ea est,ut superius diximus,quae in squalitate numeri vel quantitatis, non qualitatis consistit. non enim legistator aut iudex pro ratione quam habet qui iniuria inseri,ad illum qui iniuria assicitur, iniuste factorum emendationem sacere studet: non. n. spectat nobissi,ne,an sapiens,an bonus,an malus sis,qui vel laesit,vel laesus est: sed aequales et o omnes accipiens id tantum considerat, iniuria ne affixerit aliquis,aut assectus suerit, quae 3α qualis differentia nocumenti sit,inquirit: atq; ita inaequalitatem quae ex iniuria orta est,
pro ratione laesilanis,non personarum corrigere conatur,atoe ad aequalitate reducere perindeq; utitur personis ac si aequales sint,iniuria assiciete.s& auecta, laesa et laedete. A duerto dii aut Aristotele laesione quoq; appellare iniustitiam licet PIato sentire aliter videatur. ille miniuria affici.iaeδικaM esi existimat,qui in aio ostendituresedi quod βλα c j Grscidicunt, qui in corpore Sc fortunis nocumetu patitur: Unde et Socrate accusat si ad iudices ita dicete inducit.Socrate Athenieses laedere possunt: iniuria amereno possunt.monsecus ac si diceret: Athenienses necare me possiant: vitiare animu meu non possunt. Lesu latore alit vel iudicem non ad persbnaru qualitate spectando vel leges instituere,vel iudicare,ins , o de manifestum est,q, in nulla lege ita scriptum est: qui nobilem aut probum principe constumelia affecerit,maioripoena mule etur, pluribusq; plectatur verberibus: qui improbum aut ignobilem,minorem poenam subeat. sed in uniuersunt statuitur,siquis principem laesoris,dece minas uoluito,aut patria exulato:siue probus,siue improbus,nue nobili siue ignobilis sit, nulla ratione habita.ut pateat,quia no diuersiam mulctam irrogat legislator ei qui nobiliorem aut probiorem,& ei qui ignobilioremWimprobiorem laeserit,apud eum hasberi aequales omnes qui afficiunt re assiciuntur iniuria:ad solam enim nocumenti dis, ferentiam Neiataiam si magna est laesis,magnam etiam correctione, re poenam instigius parua,paruam.
Quare iniuriam hane,cum sit iniqua,aequare iudex conatur. 4 o emadmodum in duobus aequalibus numeris fis , id est octo oc octo: siquis ab uno
duas unitates detrahat, at alteri aditingat,essicit ut qui prius erat aequales,inaequales reddantur:alter.n.cui additum est,decem:alter a quo est Gemptum,sex euadit. Ita in eo re qui inseri contumeliam, oc cui insertur, contingit: qui enim insere,quodam modo lucratur, maior eficit unqui pati tur,quasi damno assicitur Sc imminuiturati ita cis ante contum liam essent viri ι; aequales, post contumesiam effecti sunt inaequales. hoc initur iniquum iudex ad aequitatem aequalitatem 53 conatur reducere: sumit enim aliquid ab eo qui c5tumelia affecit, dc asseeto adiungit: vci si nihil ab eo sumat loco damni,verbera ei aut poenam aliquam infligit.
Nam cum hic percussus est,ille percussit: hic intersecit,ille autem interui: .
assinio & actio in partes non aequas diuisa est. sed de lucro detrahens iudex
damno redigere ad aequalitatem eas conatur. . Quaiusqualitas quae in damno pecuniarum, di usurpatione consistit,manifesta est,
259쪽
cilius' in ea, quanto excedat qui iniuriam facit, eum,cui fidia est,perspicere positamus:io
iis vero qus ad contumeliam spectant,aut violentiam, pluris usurpatio non admodum vis detur extare ac patererq uo modo correctio oc aequalitas in his obscurioribus iniciatur,
ostendi.Si enim,inquit, percusserit, ille percustius fuerit,atque in hoc iniustitia, truqui tasq; fuerit effecta: in his quoque euenit ut affectio eius s qui iniuriam passus est,ec actio eius qui fecit iniuriam, id est percussit,diuisis in ualiter sinuamplius enim habet,qui pera
flat:qui percussus est,minumat pille maior eue essectus,hic minor videtur. hanc igitur iniquitatem iudex redigere ad aequalitatem conatur damno videlicet illato,ei qui secit iniuriam. Id autem in hunc modum tacit: verbera oc percussionem prius tanti aestimat, quani o tum nocumentum quod percussus homo accepit,videtur postulare,quatuor,verbi causa, numis:deinde es qui verberauit,ati ex ea re superior euasit,accersito heus tu,inquit, antea sand tu re alter quem percussisti ,aequales inter vos eratis: nunc vero post percussionem es secti estis inaequales,cum tu ob id quatuor numos lucratus esse, ille totidem amississe cen statur. quocirca oportet,vi ego qui iudex sum,quatuor numos abs te auferam,eos is illi attribuam,qui damnum hoc ex percussione passus est . at in ita quatuor his numis demptisvnt,ati alteri traditis in pristinam aequalitatem virosy reuituit.
Dicuntur enim haec ab Iute loquendo de talibus etiam rebus.licet nono nullis minime idoneum nomen esse uideatur,ut lucrum ei qui percussisidamnum ei qui percussus est,accommodari possit. Sed ubi tamen perpessio ipsa
fuerit mensurata ,hoc damnum,illud lucrum uocatur. Quoniam lucrum & damnum de pecuniis tantum 5c opibus dici videtura ec qui ex his amplius sibi acquirit 6c comparat,lucrari,quit minus habet ano assici dicit riccirco a solute Sc proprie dici etiam inquit lucrum re damnum de talibus rebus. id est de contumelia deverberibus,de caede,at huiusmodi reliquis,& non de solo pecuniarum excessu aut desectu.quauis enim nonnullis lucrum oc damnum non esse accontodata nomina S cor uenientia contumeliae re caedi videantur:conuenire tamen asserit, ut qui asstatur columelia damnum pati: qui afficit,lucrari existimetur. Unde subiungit,sed Ubi tame perpessio ipsa fuerit mensurata.i. aestimata suerit iniuria,damnum 5 Iucrum existi cum emim tanti iniuso ria censetur,quanti aestimanda estitanto damno allicitur ille qui ituuria intulit: quippe qui tantundem etiam Iucratus elle videatur.
inrare aequum pluris 8c paucioris medium est: lucrum autem & damnu
est & plus & minus, contrario tamen modo: pIus enim boni,& minus mast Ii est lucrum: contrarium uero,damnum. quorum quidem medium aequum est, quod esse ius dicimus . Ius igitur emendatiuum Iucri& damni medium est et unde etiam cum altercantur homines adiudicem confugiunt. ad iudicem autem ire est ire ad ius ipsum: quippe cum iudex nihil aliud sit, qua m o ius quoddam animatum. & quaerunt iudicem medium :&uocant nonnulo Ii mediatores.quasi si medium fuerint consequulgius quoque ipsum sint conν sequuturi. I us igitur medium quoddam est: siquidem & iudex.iudex autem ad aequalitatem redigit.
Cum ostenderit noxam quae ex contumelia insertur, in damnum S luctu esse diuisam: econtrario ius quod in ea fit, medium damni re lucri esse in hunc modum colligit. Ius est aequum: aequum aUtem est medium pluris oc paucioris: at plus oc minus nihil aliud est udamnum α lucrum: ius icitur damni relucri medium sit necesse est. Oniam vero sepenumerosi,ut qui minus de malis accipit,iniuste agat re lucretur, hac de re etiam definiuinso lucro re damno inquiens vice versa plus oc minus inesse.lucrunt enim in bonis pluris usurpatio,in malis paucioris acceptio est: damnum vero econtrario pluris acceptio in malis,in bonis paucioris.sicut enim qui plus de bonis,minus vero de malis habet aureatur: ita qui maius malum re minus bonum accipit,damno proculdubio assicidicendus est. Ius igitur hoc emendativum damni ec lucri elli mediu distributivum enim minime ita erat: sicut
260쪽
zet4 MICHAEL Is IN MORALIUM ARIs T. superius vidimus. E sse autem medium ius hoc,inde etiam manifestum est,quod ess aliqui inter se altercantur,quasi aequo ac iure ipso careant,detrimentumst, patiantur,e6fugere ad iudicem consueuerunt,hoc est ad ius oc aequunt,vocantq3 iudicem mediatorem,qui με νυδ ita graece dicitur,seu μιτρου inoς.i. mediturius:vtracpenim lectio in exemplaribus reperi/tur: mediatore ina iudice vocant illi,qui iniuria affectos se esse arbitrantur,quasi iudex nyie sit qui medium sit inuenturia at* ita aequam ac iusta portionem Uniculo attributurus.
Et quemadmodum si linea in duas inaequales partes diuisa sit: illud quo
maior pars dimidium excedit,ab ea aufert,& adiungit minori cum autem totum aequaliter fuerit bipartitum,tum uero suum se habere inquiunt,cu equii quisque acceperit.
Cum dixerit ob id ius eisse medium propterea v iudex etiam medius est: quo modo ii dex medius lit atque aequus,lineae exemplo declarat. statuatur enim linea duodecim cubis torum longitudine,dividaturq; in partes duas aectuales sex &-: inaequales autem octo et quatuor: isq; iudex ipse serapturis usurpator ocio: iniuria affectus quatuor. iudex igitur xi est sex, partem illam qua odio,hoc est ille qui iniuriam intulit,dimidiuma .sex excedit,b eo ablatam ad quatuor,qui est iniuria aste fius apponit: atque ita viros in squales reddit. incidit enim iudex, qui est sex, medius inter octo Oc quatuor,im uria scilicet asticientem,ct affectum: demptisq; duobus de octonario: totidem siquidem senarium superat oelonori us: ea adiungit ad quatuor,ut sex utrissi efficiantur . nam 5 si de octo duo detrahantur, sex remanent: re si duo ad quatuor apponantur,seo simili modo evadunt. medius igitur est iudex,qui est sex inter octo oc quatuore aequus vero ijs 'uae ex detracstione oc additione iniciuntur m enim octo re quatuor ad sex. i. iudicem directa fuerint, hoc est effecta et ipsi sex suum iam recepit,qui iniuria suerat assectus,atque adaequatus est. iudex adaequator pars dempta
Aequumte medium est pluris εἴ paucioris arithmetica propcrtione: aepropterea appellatur ius eo Τ δίχα,id est bisariam diuisum est : quasi . o δ' itio, ,id est bipartitum dixeris: et iudex δικας φ,quasi διχας ι,id est bipartiator dicitur.
Dictum saepius est arithmeticam proportionem inaequali maioris re minoris exces suconsistere . quo enim sex excedit minus, id est quatuor,eodem a maiore quod est octo exceditur:duo enim utrobique excessum faciunuac propterea, inquit, e λωπ appellatur, quasi δίυMνi. bipartitum,quia διλα.i bipartitam aequaliter diuisionem admittit. ec iudex quas διχα atq; adaequator,
Si enim duo sint aequalia, Rab altero aliquid auseratur addatur alteri, id duabus talibus partibus alterum cedet: nam si dempta quidem esset una pars ab altero non adiumst a tamen alteri, una tantum parte eiusmodi excet deret.essicietur igitur ut id cui est adiunctum,una parte medium,et mediii una similiter illud excedat,a quo detractum est.