장음표시 사용
281쪽
inopi lino raro contingunt: ut siquis dum r*ente larea aperiat ire silum illic assistenteni
T steriuaut dum iii loco iaculatur,qua nullus uasire consueuerit,de improuisb aliquem forte quadam occurrentem emissio iam telo vulneraritataec enim assa huiusnodi cstera ii expediata, praeIero optiuonem euenerunt. nunquamara inatus esset quispiani, illac transiturum elle aliquem,qui nemo unqua transire vis iis fuerat. at quae licet ab ignorate essiciuariar,non sunt tamen inexpectata, oc praeter rationem:dicuntur peccata re error nam qui in via illa aut Ioco ubi multi versari consueuerunt,uel esse possiunt, sagittandi artem exer cendo aliquem serit: peccat: atqi huiusmodi laesio peccatu nominatur.peccat enim,inquit, cum in se quis p principium causae habuerit in ipsis siquidem sint principium, quatenus ini o locum eum ad iaculandum se coiitulit,qua transituros esse aliquos verisimile erat.Sunt im ur partim infortunia, partim peccata ea quae ex ignoratione committutur. iniuste iacta vς ro suiu,cum sciens quidem quispiam agit,sine tamen praeconsultatione: ut quae extra, necis seriisq; oc iraturalibus aiseetibus committi consueuertit Naturales asses' inr,amorra, dolores, metus. necessarii, fames oc sitis.qui em ni aut ob magnum dolorem aliquem laedit: aut timore perculsus amici arcana evulQt ac prodit. aut vehementis amoris stimulis incitatus aliquem percutit: aut fame vel siti amiciatus quippiam iitratur: is iniuste quidem agit, iniustasq; actiones committit,nondum tamen iniustus ipse est: propterea P non ex prauistate agit, sed esse quodam modo coaetus videtur. Iniustus vero tunc erit,cum nullis neque necessar is neque iraturalibus affectibus impulsus ex electione ea aget.Atq; haec tota hora verborum sententia est.9uod vero in principio inquit, C VM neque quem, neque quod, nem quo,nel cuius causa ita est intelligendum,ut quem eum dicat,circa quem est actio, ut patrem. quod actione ipsam: ut si qui evulgat arcana ec mysteria, esse ea mysteria ignorarit Vquo instrumentum,ut iaculum: cuius causa inem ipsam: ut qui non cociliare amorem veneficium aliquod, sed insaniam inducere ignorauit. sicut mutem modum significaci
uocirca recte ea quae ex ira fiunt,non esse ex prouidentia iudicantur: noenim principium assere,qui iratus facit, sed qui ad iram prouocauit.
Qui ob iram fecit,siciens quidem sit 5c fonte,non tamen praemeditatus,& cum Eractione.qui eium coiuumelia fuit asseclius oc propterea vulnerauit: non in se habuit princi pium causis, sed ab eo accepit,qui contumeliam intulit. ille enim prouocando causam Prrabuit,ut ad ulciscendum incitarctur.
P raeterea ne* hic factum sit nec ne,sed iure ne an iniuria saetiam sit cotrost
uersia est: ira si quidem apparens iniustitia est. non enim sicut in commerms, fictum ne sit,contendunt,ubi necesse est alterum prauum omnino esse,nisi ex
obliuione id saciant: sed de laeto consentientes,iure ne an iniuria id factu sit, alteratur: quod qui insidiose fecit,minime ignorat.quare alter iniuria se esse
astessitum putat,alter minime. Non ex proposito Sc electioile, nem insidiose eos agere qui ex ira quippiam faciut: haec
etiam declarant,qui.n.ex electione egerunt,negant se rectile:estq; inter hos controuersi secerint ne id malum,nec ne. nam cum accusatores ab idio id Distum sui sie contendant, ille inficiatur,ac negat sactum. at qui ex ira quippia fecit, non id negat: sed confitetur,& iure se id iecisse assirmat:quippe qui lacessiitus iniuria ex indignatione fuerit ultus. Appares enim dest pates atq; aperta iniustitia ira est. na qui in comercijs laedui,de facto altercatur: quippe qui insidiose id fecerint,alteri reddidisse se debitu contendentes, iteri se non rec isse. quostrum alterum omnino esse malli necesse est: vel qui dedisse,Uel qui non recepisse se affirmatriai si id ex obliuione faciat. nam qui oblitus est se vel non dedisse debitum, et creditum re=. cepisse:is etiam si contendat malus no est inui vero ob iram Iaedunt faetiam c5fitentiiroedi' iure ne an iniuria iactum id sit,inter eum qui egit,ec eum qui e assus, quaestio est.si ibi ρtur qui ex ele 'ione mali aliquid perpetrant,fecisse se id minime ratenti ir , qui vero ob ira agunt,fatentur: qui ex ira agunt, proculdubio ex ele 'ione non agunt. atque hic est sensus. uod vero inquit, Q. V ARE alter iniuria se esse affectium puta alter minime de illis estata piendum,lum MVel laeserunt,uel laesis t. si enim alter iniuria se esse assedium,alter
282쪽
MtCHAELis IN MORALrvM ARis T. Iem meas nexistiniat: peripimum est intereos esse continuersiam, non factum sit aliqttici,nam id cons sed utrum iuste id an iniuste factiam sit, existimandum.
Stautem ex Hectione laeserit,iniuste agit:& ex his iam iniuste iactis intubibis est,qui iniuriam facit:ci uel praeter proportionem fuerint,aut equum simili modo etiam iustus est unusquisque,cum ex electione iuste egerit. iuste agit autem si tantummodo sponte agat.
Cum ostenderit eum qui ex altastu quippiam eserit,nondum esse iniusti rquod con uaneum hulee deinde subiungit: eum ei te intuitum asserens, qui ex proposito Ac es
ctione laedit,dum aut plura de bonis sibi attribuit prino proportionem,aut plus usurpam do aequalitatem ipsam transgreditur. ita enim intelligi des et,quod inquit. C v M vel praester proportionem suerint,aut aequum.PQuare efficitur,ut iniuste agat,sitq; iniustus, ius ex electione laedit:qui autem siciens facit ita non ex electione iniuste agat etiam ipse, nii stus tamen nondum sit. Idem de iusto sentiendum est qui enim praetero Q sicit,ex Hecti etiani iuste agit: is est iustus. qui vero licet non ignoret,non tamen ex electione iusta agitata iuste quidem facitfed iustus tanteri minime est.
A t ex iis quς inuiti agimus,alia ignoscenda sunt,alia minime: nam que nomodo ignorantes, sed ex ignoratione committimus,sunt ignoscenda: quae uero non ex ignoratione,sed ignorates facimus,ex affectu tamen ne* naturali inem humano,uenia digna minime sunt.
Ignorantem eum appellat, qui uniuersale ignorat: qui enim nescit adulterium esse masiun is ignorans dicitur,ignoransq; agitaqui vero scit uniuersalci.malum esse adulterium, legibusq; interdictum,eam tamen qua cum rem habet,viro esse iunctam ignorat: ille intorans minimeest,sed ex ignoratione tamen coniugq,cum muliere cocumbit. E x ignoratione igitur ea fieri inquit,in quibus particularium aliquid in quibus est actio ignoratur: quae vel proprie inuiti agere dicebamur.ignorantium autem ea runt peccata qtiae circa uniuersalium ignorasionem versitatur. Sed aduertendum est,hic Aristotcle omnia quae praeteret etionem fiunt,ituroIuntaria apprilare, cum tamen paulo superius ea quae ex ira agerentur, 3o ntanea,sed non ex Electione esse dixissti. que mirum esse id debet, si haec re spontanea esse,& in Iuniaria dicat: quippe cum quatenus non ex ignoratione fiunt,spontanea: qua/tenuς non ex Hectione,inuoluntaria esse videatur.ex ilIis autem quae inuiti a* mus,ea tiunt venia digna,quae ec ignoramus re ex ignoratione etiam facimus. cienim qui nem uniuerssalenem particulare cognouerit,ec ob id peccauerit: nemo est qui ignoscendum non putas retra ero quae non ex ignoratione particularium committuntur, sed ab ignorantibus, id est quae examinu fiunt,n tamen ex aneelii nem naturali,neq; humano prosecta suerint: venia indigna habentur. natiIrat autem sunt scut diximus,assectus fame ae sitis: humani, dolor,timor,amor,misericordia t* huiusna t. non enim qui ob samem absolute aut sistim, necessariorumque inopiam et cupiditatem peccat,venia indignus est: sed qui certitque odam cibum aut potuin appetit: Uerbi us perdicis carnes ut vinum dulce, oc propterea
De eo quia spatiinumum. Cap. VIII.
DVbitare autem quispiam posset,an satis deficienda patienda* iniuria definitum sit: ac primansit id quod Euripides dixit:absurde inquies, .
Quo modo parentem occiderim,exponam breui. v Volens uolentem,uel nolentem non uolens:
utrum re uera fieri possit,ut sponte quispiam iniuria assiciatur,nec iacian o, sone id inuitum sit quemadmodum iniuria assicere quo* spontaneum totum
est: an spontaneum aliud, aliud sit inuitum & simili modo de iustificando:
iuste agere.n.spontaneu totum est:ut merito utrom modo opponi debeat,&
iniuria assici & iustificari:ut uel spontaneu uel imula russi esse assi onus.
283쪽
Quotta dixerat sirperius de inserenda Nitienda iniuria Merti a sponte a tibus eam asserens. scipi ab inuitivi hinc* opinioni aduersari videbatur E uripides,qui iniuria attici Oonte etiam quosdam inquiuquaerit hie Aristoteles an fieri possit, ut quis iniuria sponte afficiaturivirum item sicut iniuria assicere Nntaneum est: qui. sponte oc ex electione I dit,iniuste agit:ita quom oppositum eiusd.iniuria affici spontaneum sitan quia iniuria aricere, & iniuria assici inter se opponsitur,si alterum uaniuria assicere pontaneu est alteru α est iniuria assici, non nisi ab inuitis sustipiatur. idem et liqui dubitari de iustificando pol setanam cum iuste agere totum Montaneum sit, quemadmodum iniuste Fere seu iniuria assicererre sicut iniuria assicere & iniuria assici inter se sunt opposita,ita iuste agere seu tu, Io re assicere oc iustificari sibi mutuo opponanturisimilli modo iure sese habere vid ereiu ut uel tanquam inuitum inuito et tanquam spontaneum spontaneo inter sese reponaturis asst iustificarti a iudice corrigi m adaequari iure emendatiuo,sicut dictum est. iniuria igi tur assici,& assicere sic se la Let,sicut iuuificari re iuste apere . videndum tamen ne non in omnibus idem modus serueturiatq; haec Aristotelis qua o est. Senarri vero Euripidis, quos hic adducit,ὰ Bellerophonte sumo sunt et quibus confirmatur fieri posse,ut sponte quis iniuria assiciaturua uod tamen ipse Aristoteles statim reprobat,dum addit absurde inaquiens absurdum araest, a rationeq; alienum,quod inquit,matrem voletem a volente filiosuisse intersectam: vel nolentem a nolente: nam nolentem i volente, sentaneum est: quippe cum velle re nolles.spontaneum 6c inuitum opposita sint. volentem vero a volente,mieto nimersiquidem iniuria assici inuitum est,ut patebit. Quod aute dixitrabsurde inquies dapol vel ad Euripidem referri,ut absurde dixisse Euripide intelligamus 3 vel in uniuersiam ita dictum esse,perinde ac si dixisse: quod Euripides inquit, id quod ablurdum est ut iniu' tia scilicet sponte quispiam afficiatur.
Ab Ardum autem uideretur,si iustificari sporaneum esse totu diceremus: quippe cum nonnulli sint,qui non sponte iustificentur.
Absurduesse inquit,si dicamus omnes qui iustificantur,sponte iustificari: statim ha su iungit absurditatis causam,nonnullos esse inquiens, qui non sponte iustificentur. hi aut sunt illi, qui plus usurparunt:Iquibus id quod plus habent, a iudice ausertur, iniuria, assectoso traditur. dictum vero superius est iustificari dici etiam de eo qui accipit id, quod ab iniusto usurpatore sibi fuerat ablatum: quippe cum iustificari etiam is dicatur.de eo ite dicitur,qui punitur: qui.m iniuriam intulit,&punitus est, iustificatus esse etiam ipse dicitur . sed in eo disserunt,m ille sponte iustiscatur: hic qui iniuria assecit, inuitus. ex iis igitur qui iustificam
tur,alii . te iustificantur qui diminuti ac dei audati sunt: at i inviti, qui plus usurparunt
Nam etiam de eo dubitaret quispiam, utrum unusquisque qui iniustiam aliquid passus est,iniuria quoque assidiatur: an sicut in agendo, ita in patiendo quoque res se se habeat. fieri enim potest,ut in utriis ex accidenti iusta conse. 4o quamuriidem autem in iniusti, quoque euenire manisestum est: quippe cum
non idem sit iniusta agere& iniuste agere,id est iniuria assicere: nem iniusta pati,dc iniuria assici. similiter quo p iuste 'sere quepiam Sc iustificari dicen. dum est.non enim pol quisquam iniuria antes,nisi aliquis sit,qui iniuria assi clat: neque iustificari nisi iuste quispiam agasiiure assiciat.
Cum dubitarit,an fieri possit, ut sponte quispiam iniuria amatur, communem, esse hane ratione statuerit ei qui iustificatur,ut limili modo iniuria affici ad assicere sese habeat, sicut iustificari ad iuste agercideberest ostenderit utraque.i.tam iniuria eiu iustificari vel spontanea esse vel inuita,non quemlibet autem aut iustificari sponte posse aut inuitum so iniuria affici: probare hic conatur,vtru ν, si hoc modo fiat, oler si illo modo,inuitis nobis contingere.sita autem in agendo, ita in patiendo rem sese habere inquit,agere appellas i iuria arcere et iuste agere: pati,iniuria assici et iustificari. Quonia vero,simi superius deo monstratum est,tam iniuste agere,u iuste quispia 5t ec per secum sonte, ec per acci
densicum no sponte intinodem modo re iniuria assici ec iustificati dupliciter unu9uisp
284쪽
poterit, re per se,& per accidens. obscurius vero hoc ab Aristoteleenssciatur,cum in i, FIERI enim p6t, in viris ex accidenti iusta cosequamuryid autem eiusmodi est aesi ita dicereti cum quatuor sint personae,quae iniuria asticit, oc quae assicitur: quae iure assiscit,& quae iustificatur:in virisque.i. in duabus& quae iuste agit,seu iure assicit,ec quae t stificatur, fieri pol ut is qui iustificatur per accides consequatur: cum videliceque qui iure assicit,per accidens egerit. similiter etiam in iniustis.i. in duabus reliquis fieri pol, ut per accidens iniuria quis amassiciaturicii per accidens agit ille,qui asscit. Sed quado per accidens iniuria assicitur quispiam quando nimirum sponte patitubsicut declarabit.quemas dum benigni ac modesti homines facere consueuerunt,qui in distributioibus pauciora plerum ac mitiora accipiunt,a ipsis conueniatini igitur hi sponte id patiatitur: oc ipsi qui n
ria per accidens afficiunt. atque ita qui φonte iniuria afficitur,opposi ei est,qui non sinγnte afficit:*econtrario qui inuitus allicitur,sponte afficientiat tacin his qui iniuria alacit, abselute & per se iniuste agit,quia sponte S ex electione agit: ita qui iniuria auicitur,absolute etiam ipse iniuria aificitur,quia inuitus, aetercu elelmonem id patituri quare fit,in inater se oppotiti sint. idem vero accidit in eo quoque qui iustificatur: nam qui per accidens tuastificatur sponte ius ipsum consequitur,estin oppositus ei qui per acci iuste agit, iusmipssim exequitur: qui .s cum per accidens iuste set, inuitus id taciti nam si ille qui per se ius ste agit,sponte iuste agit: qui per accideos iuste se geret, inuitus proculdubio iuste aget. v si ita eu,qui per accidens quoque iustificatur, sponte iustificatur: est is qui iniuste quidem Ebegit, sed corrigitur.non. a. poc quispiam iniuria affici, nisi aliquis tu,qui iniuria afficiat: ne iustificari,nisi iuste quispiam agat ureos afficiat.si igitur fieri nequi ut vel iniuria afficias tur qu spiam,vel iustificetur,nili quis vertauuria afficiat,vel iure prosequatin et necetae est,
visi ut sese habet ille qui iniuste agit, ita quoque sese habeat ille qui iniuria afficit : simili modo & qui iure afficit,& qui ius iiivitur. nam si per se agit ille qui agit, per se eream patietur qui patitur: si per accidensassicit quispiam,per accidens quoque affici illum qui patitur,
Verusi abselute iniuria assicere est spote isdere, sponte aut Isdere,est scientem que,& t quod,& quo modo: intemperas uero spote seipsum laedit: sponte is iniuria asticeretur: posseti fieri,ut ipse seipsum quispiam iniuria astice,
ret.at hoc unum ex ηs est quae in dubium uen iunt, utrum iniuria assicere se ip, sum quispiam possit. Adde Q, sponte etiam ob intemperatiam aliquis ab alio uolente iniuria asticeretur: ut hoc modo quispiam sponte astici iniuria queat. an fortasse non recta definitio est: sed ,cum dicimus Iardere esse sciente& que, 8c t quod,& quo modo,addedum est, praeter illius uoluntatem qui Isditur.lsditur igitur sponte aliquis,atque iniusta patitur: nullus tamen est qui iniurias non te ametatur,quippe cum id uelit nemo: ne incontinens quidem:
Cum qussiverit verum ne tu, quod ab Euripide dicitur, iniuria afficere seipsum qu iapostes id confirmare hic conatur. nam sitiuuria assicere spontaneo definitur,cum iniuria te scit quispiam,bome afficit: ut iiihilo minus sponte etiam iniuria assciatur. fieri igitur pol, ut sponte quis iniuria attaciatur, sicut dixit Euripides.si cni na,inquit,ita absolute imeque ulla additione iniuria alacere nihil aliud est , u cum quis sponte laedit: spqnte autem laedere est non ex ignoratione id facere,sed scientem ea in quibus actio conlistit.i.circa quem est ita stitia,quod ita iniuste saeiumcdmittatur,cti quo modo fiat laesio:si igitur ita est, ote aliquis iniuria afficere seipsum possetaram & incontines libi se istite iiiiuriam facini iam custiat particularia, neci; ignoret quae ad damnum suum spectem,ea tamen agit:oe si sties agit, sponte te ipse laedin quare et sponte iniuria afficiturancontinens siquide cum ab amica pro priis pecuniis priuatur,siponte laeditur arsponte laedente: quapropter volens a volente.recte igitur dixit Euripides. Volentem Bellerophontem volentem matrem occidit se. Postera vero ita acriter dictum E uripidis confirmauit Aristoteles , deinde subiungit solutionem,
additione cuiusdam particulae Dcia,quae definitioni iniuria aficiendi de e videbatur: qua posita
285쪽
spposita fieri nullo modo posse ostedit,ut quis seipsum aut iniuria assciat,nisi ex eo quod
accidit, aut iniuria afficiatur. inquit igitur non esse dicendum laedere esse cum quis cognosscit re quem, ec quod, ec quo modo: sed addendum etiam esse ad haec, praeter eius qui Iae/ditur voluntatem. quo adiunctio, neque incontinens se ipsum laedere dicedus est:quippe cation praeter eius voluntatem pecunias meretrix auferat, sed a volente accipiat tunc.n.ini
ria assicit quis,cum sponte i it praeter eorum qui laeduntur volutatem. nam fieri pol qui dem ut laedatur quis sponte, i siponte et iniusta intiatur: ut vero iniuria assiciatur sponte, nullo pacto pol.eo Q iniuria atrici eo definitur, cum aliquisvi inuitus,& praeter sua ipsius volutatem laeditur. quemadmodum iniuria aruere, cum 'onte quis laedit praeter eius quii o laeditur voluntatem. Si igitur qui iniurii alii itur,praeter suam iptas votivitatem laeditura
incontinens vero non praeter suam laeditur voluntate incontinens minime iniuria aificis
tutam si non allicituraneasncere quidem seipsum dicen aestaponte quispiam laeditur, sicut dictum est, ae iniusta patitur. iniuria vero sponte afficitur nemo.
Sed prster uoluntatem agat. nemo enim uult iriquod no esse bonum existimat.at incontinens quod non esse agendum putat,id agit.qui enim sua ip/
sius dat,sicut Homerus inquit Glaucum dedisse Diomedi, ' Aurea P serreis, celena* .P septenis, nulla asscitur iniuria: quippe cu in ip
sius plate sit dare.iniuria uero asti ci minime in ipso est: sed esse alique oportet qui iniuria assciat. Atm iniuria assici quidem no esse sporaneu manistitu citi
Particula sed/ad incontinens annectenda est: vthoomodo orationem construamus. sed ne inconcinen quidem praeter voluntatem agat, sed ex voluntate: quare ireque iniuria afficiatur. Verum quo modo incontines quod no putat agendum esse git nimirum quia a voluptate vincitur. cum vero inquit agere insem quae adt,non praeter voluntatem: Ouendere vult in eo situm elle nonagere, re ad actionem mouere membra instrumentaria, ip/sumq; esse in causa ut vincatur a voluptate. Vel alio modo intelligedus locus hic est,rt co/iunctio sed mani qdem obtineata dicatq; Aristoteles nem incontinetem iniuria affici,sed agere quidem praeter voluntatem, quippe cum sola ea velimus quae bona sunt re honesta, 3o iiκontinens vero ea quae agit, mala re note agenda este cognoscata ut ex eo et praeter voluntatem agit,iniuria se ipsuna aincere minime possitani uruat .afficitur quisque praeter volui talem ab eo qui ex voluiitate assicit. si vero incontinens praeter voluntatem agit niuria assficere se ipsiani nequit: si nonas fitir, proculdubio neque alaci a semis dicendus est. sita .omnino qui iniuria afficiat,necesse est,siquis est iniuria asiiciendus. Qui vero sua ipsius dat,ut Homerus inquit de Glauco neque is se ipsum ostendit, cum sponte agat. nam cum iaciat
H omeriis Glaucum Cc Diomede sese in proelio amicos aMosecte, ita demum colloquentes inducit: v Arnia immutemus,quepossint noscere cuncti, Hospitio iunctos nos esse,aestirpe pari intum. repostea labiung t. o S ie sati inter Id accesserunt comin.US,atqueis Desiliere ab equis extramq; fidem l dedere. is Tunc vero Omnipotens Glauco de pectore mentemis luppiterermuit: Diomedi qui obtulit armav Aurea proferreis,centena pro septenis. neque Glaucus igitur se ipsum iniuria asserit, eo Q sponte sua ipsius dedit .v autem sponte dederit, inde mani testum est,t in ipso erat nodare. sicut ergo Glaucus,ita incontinentes sponte sita ipsorum proscindunt. Q si 'pote dant, datioq; ipsa est damnosa, sponte etiam Iaeduntur. at iniuria assci non est stante laedi,sed insultum: huius.n. principiu est non in eo qui assicitur iniuria,sed in eo qui asticinminime igi/tur assici iniuria incontinentem a se ipso perspicuum est.
so Duo praeterea ex iis quae proposuimus, superstini dicenda et utrum is qui plus praeter dignitatem distribuit, iniuriam asserat,an is qui id habet: fieri ne
item possit, ut se ipsium quispiam iniuria assiciat. nams fieri potest id , quod prius dictum est:et qui distribuit iniuria assicit,non qu i habet plus:siquis M.
286쪽
teri u sibi plus distribuit siponte & sesens,is se ipse iniuria assicit: id quod sice
remodesti homines consileuerunt.modestus eniniciusmodi est , ut imminui
sua no dissiculter patiatur. An neque hoc simplexest: ex alio enim bono,si ita incidit,plus usurpauit: ut ex gloria,aut eo quod abselute honestum est. sed inuitur etiam ex iniuria assciendi definitione . nihil enim praeter sitam patitur uoluntatem, ut propterea assici iniuria minime possit, sed laedatur tantumesi modo pati ipsum quippiam dictaum est. Perspicuum quoque est,eum qui distribuit etiam iniuria a triere,nbneum semper qui plus habetino enim cui iniustum inest,is iniuriam facit,sed cui inest id ut sponte hoc faciat: id autem est,unde principium actionis proficiscitur: quod sane in distribuente, non
De duabus hisdubitationibus quas proponit,nullam superius metione secit icet,quantum ex verbis coniicitur,antea de ipsis divisse videatur. inquit autem in hunc modum: cum de iustitia disserere proposuerimus,eiusq3 iam distestationem absoluerimeas:reliquum est, ut de duobus quibusdam dicamus. sunt autem haec duo qus in dubitatione venire possunt, ac quadam distinctione indigent: unum,uter impuriam facere dicendus sit, qui plus distris it praeter dignitatem n quia vit plus,atque habet quam sibi coireniat: alterum est,an se ipiam afficere iniuria quispiam postiaequae sane secunda dubitatio a priore dependet,ut etiam ipse inquit.vnde huius quaqua paulo superius de ea dixerat, nunc etiam rursus menstionem iacit. Mod vero ex priore dubitatioe in dubium venit,eiusmodi estisi fieri potest, ut iniuste agat non qui plus habet atque accipit praeter dis' talem, sed qui distribuit: essocietur,ut iniuria se ipsum aliquis siliciat.nam siquis re sibi malteri quippiam distribues inique id faciat,et illi amplius det,sibi autem minus relinquat, id quod maxime modesti ficere consueuerunt: is iniuria afficere se ipsum videtur.si enim qui inaequaliter distribuit iniuria insere, iniuria autem ei insertur,qui minus ab inaequaliter partiente accipit: ipse vero hic estrui & inaequaliter parti tur,di minus accipitripse proculdubio a se ipso iniuria affici dicemus est: quod fieri minime posse videbatur. Sed soluitur dubitatio primum Q modestus in huiusmodi distributione no sibi minus attribuit: sed minus quidem ex eo quod distribuit, sibi sumit: ob id tamen maius quoddam aliud bonum acquirit, gloriam scilicet,aut id quod ablatute ac proprie bonum est: ec hoc modo non minus accipere, aut imminui existiman diis sit.deinde alia solutio praeterea adhiberi potest,ut inquit,et licet imminueretur 5c Iederetur a se ipso,id non inuitus,praeterq3 voluntatem patitur,in quo iniuriae Uectio cosistitusi autem iniuria non asscitur huiusmodi inaequali distributione, ne assicit quidem: quippe cum qui iniuria asscit,is quempiam iniuria assiciat. at qui ita distribuit, neet eum cui plustribuit,neque se cui minus sumpsit,sicut demonstratum est ,vniuria afficit.Atque haec sunt quae inquit. quod vero ait/si fieri potest id, quod prius dictum est/&cad ita est intelligeda: si fieri potest, ut qui inique di stribint,iniuria afficiat,non autem is qui plus accipit : poterit quisbiam sibi ipsi iniuriam inferre.PosteaquΣ vero Bluit id quod videbatur occurrere,in iuste agere eum asserens qui distribuit iniuste, perspicuum, inquit,est eum qui tiraequalis ter distribuit 6c praeter digni tatem,esse iniuria assicientem, non eum semper qui plus hasbet. Cum autem adiungit/non semper ostendit eum qui plus habet, poste interdum iniuria assicere'esIdniustum,interdum no esse:id quod etiam declarabit. nam cum ille qui plus praeter di talem habet, ipse ille est qui inaequalem distributionem fecit, sibiq; plus indi/gne assumpsit: tunc is plus habet praeter dignitatem re iniustus est. quare non semper uplus habet,non est iniustus,sed aliquando: quando videlicet alter tuerit qui praeter dignitatem distribuerit,alter qui habeat.ac propterea fit, ut imustus semper plus habeat: qui aut dplus habet,non semper sit iniustus. non enim cisi inest mniustum, is continuos iniuria afficitus oportet, ut praeter iniustum illud etiam adsit,ut sponte secerit,ae sicut saepe dixit, cum Τelectione. 3onte autem is facit,in quo inest principia actionis:quod quidem principia est in eo qui distribuit,non qui accepit.
Adde quod cum iacere multis modis dicatur:& quodam modo inanima
287쪽
ta intersciant,& manus.& seruus,cum manda rit aliquis:haec sime non ita, iuste faciunt,sed iniusta tamen committunt.
Quoniam,inquit,sacere Miltipliciter dici ur,re non omnis qui iniustum quid facit,in iuriam facere absolute dicituraille etiam: qui distribuit inaequaliter, si s nte id secerit, insitici aesti ciet abselute, iniustiis incisi non sponte, per accides erit iniustus.tum ita quoq; inanimata di tur occidere,& iniuste agere,& manus:& imius iussus quispiam agere per accidens, non absblute facit: quia scilicet non ex electione agit. Sicut igitur facere mittitis modis dicimur,& s lite et cinnelemone,& inuiti re sine ele 'iocilic quoque plus habere per accidens postumus, cum non exese ione nec sponte id habemus. absolute vero re proprie iniuria assicit is,qui 'onte inuitu aliquem,praeter eius electionem laedit. Vnde proprie etiam iniuria ille assicietur, qui praeter voluntatem et inuitus laeditur es volente, minust ec inaequale accipit:qui autem inuitus volentem laedit, is per accides facit iniuriar simili modo qui volens ab inuito laeditur,iniuria per accidens asscitur.
Accedit q, si ignorans iudicauit quispiam non iniuste agit,quantum ad Iegitimum ius attinet,neque iniustum iudicium ess : sed quodam modo tamen iniustum .aliud enim legitimum,aliud primum ius est.at si scies iudicauit inoiuste, plus sibi usurpat&ipse uel gratiae uel uindictar: perinde quidem ac sistE. quis iniuste facti quoque ipse partem acceperit: S ille etiam qui ob haec initi νste iudicauit,plus habet.Etenim in illis qui agrum adiudicauit,is non agru,
sed argentum accePit. Cum dixerit ex eo quod sacere muItis modis dicitur, sequi, ut qui patitur, ita assciatu sicut ille qui facit,secerit: hic quoque idem confirmatinani quia fieri potest, ut idem quadam parte iuste faciat, uadam iniuste:& cui patitur item, in aliquo iuste patiatur,in aliquo
iniuste: hoc volens ostendere,ius ipsum diuidit in id quod lege constat,ec quod natura:ini qui ista tum qui inaequalem distributioiae secit,ves naturale ius et legitimum, vel utrum ignorante id fecisse di virum ignorans iudicauit, atque inaequali usus est dististutione ,non iniuste agit:quippe cum sponte id minime seceritateque si ex legitimo iure iudicans ignora 3 o to naturiu inaequale quippiam distribuerit,iniuste agit: seciuidum leges enim iudicatiit. at eos qui secundum leges iudicant, minime vituperamus. simili modo quoque qui licet lege ignorari modo naturale ius cognouerit,secundumq3 ipsum iudicarit: inius ageremini me censendus est quippe cum neque illi qui secundum naturale iusiudicant,reprehensiora aliquas merino subire videantur. Sed si utrunque sciens & legitimum ius re naturale a ctii tamen aliquo, aut muneribus inductus inaequalia distribuiri sponte iniuriam Gniussitasq; est: Sc qui minus hoc modo accipit non per accidens ed se re proprie iniuria af, ficitur.si item naturale ius cognouerit,& ignorarit legitimum, arictu tamen aliquo uυ aequalia iniuste distribuerit, proprie iniuste agit. iniuste etiam proprie agit,si ignorato na turali et cognito te timo ob ininiicitiam. Odium,aut muneribus corruptus non ita iugi go cauit,sicut lex praescribit: qui 3 iniquum hisce de causis ac tum habet,iniuria propri e af
sci existimandus est.Vtro igitur iure ignorato iniuste iudicarit quispiana,iudicium ipsum iniustum minime propterea est,quia secundum aliquam legem siue naturalem diue scripta existit: est tamen quodam modo iniustum,quia non idem est naturale ius re legitimii. vel enim secundit naturile est iniustum: s indu legitumu, iustunt, si secundit id videlicet factu fuerit: vel e contrario si ad naturale ius spectemus,est iustum, quod per se effectum est: si ad legitimum iniust una:& propterea α qui etiam ita iudicauit, per accidens afficit iniuria: re qui inaequalia accepit iniuria per accidens assicitur. Non est , inquit,idem legitimsi ius re primum: primum appellans id quod natura constat et quando ille qui iudicauit, sicut doctum est,non iniuste agit, neque iniustus absolute cst. qui tamen vel utrunque vel alterum cognouerit,ec inique iudicauerinplus sibi videtur usurpare,cum ab eo citi plus attribuir, vesauriam,vel omnino gratiam quandam accipiat.abeo item, i minus dedit,dum tanquainimicum Ulciscendi ac vindicandi causa id facit,quodam modo aliquid accipit, plusq: inde etiam surpat:iniuste enim secti quodam modo partem quandam accepit.sicut enim in pecuniarum acceptione qui arasi diuisit ei qui pecunias dederit,iniuste facti quodam modo est particeps: quia licet agrum non accipiat, pecunias tamen accipitis si ob inimicitiam ub
288쪽
tionem procurat, nusq; distii buit,agrum no accepi sed pecuniam: et* modo quodana iniuste iacit partem.quid autem id est libidinis,voluntatis 3 expletionem: ulcisci.n volens Ultionem est exequutus.Cum autem liis demonstrarit iniustum eum esse qui non
εgnorans sed sponte inaequaliter distribuit ut iudicauit:simul etiam ostendit eum iniuste minime agere aliquando, cui amplius distribuitur: nam qui plus habet, tunc iniuste agit, cum ob pecuniarum largitionem accepit: m autem ex iudicantis ignoratione plus habet, non iniuste agit. Cum inquit autem/oc ille etiam qui ob haec iniuste iudicauit, plus habet plus habetiea lignitisatione hic est intelligendum, aut pro eo quod est Plus usurpare,ac cipiatur, plusq; tibi iniuste praetem deceat,arrogare.
Homines autem in stra potestate situm existimant,ut iniuria assiciat. prostpterea etia ius ipsum putant facile esse: quod tamen non est. rem habere enim cum uxore uicini,& Percutere proximum, Sc manu porrigere pecuniam Sc
sacile est,& in ipsis: sed ita tamen se habentes hac sacere, neque facile, neque in ipsis est.
Iustitiam oc iniustitiam sponte fieri,in nobisq; esse, iusmodi omnia sunt,quae fiunt ex
electione,superius ubi*demonstratum est: nunc vero videtur dicere,ut iusti ves iniusti ibmus,lii nostra minime esse potestate: quod absurdum est: cum maxime omnium ec virtu/tes & vitia in nobis esse sine ullo dubio pateat. Sed videtur quidem hoc dicere,non hoc lasmen est,quod demonstrat ac probat .illud.n. ostendit his verbis,nos non simul ac voluerismus iustos esse aut iniustos,id quod declarat etia cum subiungit, propterea eri a ius ipsum putant facile ei se .sicutalayrannum interficere in nostra est potestate,non tamen quado UOiumus id sacere possumus: ita in virtutibus,5c vitiis in nobis quidem est situm,ut iusti vel iniusti simus,non tamen fieri p5t,ut quado voluerinaus,tunc continuo simus: quippe cum ad virtutum vel vitiorum quemadmodum etiam mentiarum acquisitionem Massuetudisne re exercitatione re disciplina indigeamus:ut non simul ac voluerimus vel iusti es iniusti esse valeamus. Nam quemadmodum vel medicinam vel geometriam discere in nobis est,non tamen cum volumus,vel acquirimus at' habemus ipsas has scientias,vel iam a quisitas amittimus:sic in virtutibus ae vitiis fieri manifestu est.tempore.n. 8c exercitationere disciplina opus est ad habitus comparados. uippiam igitur iniusti vel iusti sacere,verbi causa adulterium committere, aut verberare, in nobis est ac facite: Ed ita tamen nos lia, hentes haec facere,neque facile, neque in nobis est: id est ita assectos, ut ex habitu vel iustistiae vel iniustitiae operemur,non est saetae: sed ut dictum est, re tempore Sc disciplinare assisetudine non parma est opus. Nam incidere,&adurere purgans. medicamentum ex hibere facile est,in nostraq; potestate collocatum,cum voluerimus:ex habitu tamen id farcere non admodum facile est.tum enim ex habitu fit,cum tenemus quando, aut cui,aut quatenus unumquodque horum faciendum sit:id quod di rationem ec experiensiam noli mediocrem requirit, quam statim ubi voluerimus, habere nullo modo possumus.
Simili modo quo cognoscere iusta & iniusta nullam sapientiam esse existimant: propterea . dissicile minime est ea intelligere de quibus leges prae scribunt. Verii iusta non haec sunt nisi per accides: sed ea sunt iusta,quae quoodam modo aguntur,& quodam modo distribuutur. Id autem dissicilius est
quam salubria cognoscere: nam illic met,uinum,ueratrum adustionem item dc incisionem nostere facilius est: quo modo autem ad sanitatem asserenda,
cui, & quando adhibenda haec sint, tam est sane dissicile cognoscere, qua m
medicum esse. Ιus ipsum facile esse inquiunt homines, proptereaq3 5c agere iusta est in promptu,et cognoscere id quod iustum est, non est dissicile. nam leges de iustis 5c iniustis praescribunuat scire ea quae a legibus di litur, nullum negocium est. are fit ut cognoscere re iusta et iniusta nulla sit dii lacultas.Sed ad haec A ri stoteles occurrit usta inquiens, non in eo esse iusta ψ audita percipiantur,sciaturi, depositum non esse retinendum,no esse surandum. natustumio
289쪽
iustium ec iniustu aliud per sese esse,aliud ex accidenti.Ex accidenti illud est,quod vel exauditu tantum cognostitur,vel fraudulenter ac dolose agitura austriodi est,cum quis drapositum reddit, eo tamen consilio,ut plus postea accipiat,ec no reddat.iustum enim est, sed ex accideti,quatenus tantummodo id factum sit, quod lex ipsa praescribebat. per se a tem iustum'illud est, quod ex iustitiae habitu agitur. & qui ex habitu agit, proprie ius ac iustum ipsum cognostit. sed si propria iusti cognitio in agendo ex habitu consistit, acquirere autem habitus dissicile emconsequetur,ut cognoscere etiam iusta dissicile sit. I mmo eo maius negociu,inquit,ac difficilius est iusta ipsa cognoscere,u salubria quo esse iustumrime/dicii dissicilius est. nam illic,id est insalubribus quae ad medicum spectant, cognostere ea io quibus medius utitur,dissicile minime est,uinum panem, vetatrum, adustionem, secti nem. hoc modo enim cognoscere salubria per accides est: nam propria horum cognitio ex usu ipG existit,qui ex medicinae habitu sit. id autem est scire quando,quo modo,ec quat ' nus adhibere tabla oporteat: quodnnesacile non est,quippe cum neque is facile medicins habitum acquirere,ianta igitur est dii illas in medicaru rerum usu percipiendo,quis tum est in eo laboris ac nego R,ut medicus quispiam euadat.
Ob id autem ipsium etiam iusti hominis esse existimant nihilominus iniuste
agere: quoniam nihilominus iustus immo etiam magis facere unum quod ex his pol. nam & rem habere cum muliere,& percutere: 8c uir sortis scutum eo abiicere,& in sugam uersus in utram partem uelit,currere potest. Sed ignaue agere,& iniuste non est haec facere,nisi per accidens. nam hec facere est,cu aliquis ita se habens agit. Quemadmodum etiam mederi & sanare non est inci, der aut non incidere, v et medicamenta adhibere,aut no adhibere: sed quo dam modo utraque hec sicere.
Ob hanc causam, inquit,homines sacile esse cognoscere Ac iusta iniusta existimant: eo Q putant in uniuscuiusque potestate esse,ut quando vult,iustus sit Mel iniustus.ob ear dem causam iusti quom hominis iniusta agere nihilo minus , immo et magis et iniusti esse opinantur: eo in magis iustus vir possit iniusta agere u iniustus, re absoluteu quiuis alius, o Evulgo: quipi cum re iustus magis queatu quiuis sius vel rem habere cum uxore alte/rius,vel iaculere vicinum: dc sortisu timidus scutum abiicere dc si ere. magis.n os posse haec facere ob id existimant pleri*,quia min haec cognosciit,u alq: quippe cum eius sit
qui unum contrarium cognorit,cognoscere et alterum. A tφ hic dicunt,propterea re eum qui iniustum quippiam egerit,continuo et esse iniustum opinanturat iniustum quid agere Lacile est,fimiliter etiam iustum: iniustum igitur,oc iustum quippiam esse facilius est, sed verum minime est,eum qui vel iusti veliniusti aliquid agit,continuo etiam esse vel iustum vel iniustunia aut eum qui scutum abiecerit,esse ignauum . nisi ita se habens ea agat: id est ex habitu vel virtutis vel vitii operetur. ignauus mini est, qui ob ignauiam di timiditas
rem scutum abieci uiniustus qui ob vitium plus usu 'at. oc demum qui ex habitu quippia, o vel boni vel mali agit,est vel bonus vel malus. Qiiod si iniuste agere nihil aliud est V ex iratu tiae habitu operari: non solum non erit facile, ut iustus vir iniuste agat, sed etiam fieri nullo. modo poterit. sicut enim in principio libri dixit Aristoteles scientiae contrariorum
Iura autem inter eos sunt,qui bonorum simpliciter sunt participes: in qui bus 8c excessum habent & defessitu.quibusdam. n. horum non est excessus,ut sortasse dijs: quibusda nulla pars utilis est,ut incurabilibus 8c malis, sed nocent omnia: at quibusdam quadam tenus : atm hoc propterea humanum est.
Dilucidior es et lectio , si ita diceret: ius aliud est distributivum, aliud emendati m.
eo haec vero utra' inter eos consistunt,qui sunt participes bonorum sinipliciter,in quibus sest licitas consistit.Simpliciter vero bona ea sunt proprie,quae suapte natura bona sunt: Ut vire tutes,virtutum operationes secundo modo etiam simpliciter bona appellantur rona in strumentaria ac iacultates, quae secundum naturam arietis bona sunt. Qit nam autemtat instimentaria haec bona ac ficultates explicat,dum inquit in quibus oc excessum D
290쪽
Σ MICHAELIS IN MORALIUM ARIST.
bent & desectu/sunt. n.diuitiae,honores,ciuilis pias n quibus re excessus et desectus reperitur.na in virtutibus quae proprie sunt stiripliciter bona, sint definitae, Sin mediocritate coiistat cicut deniostratu est: neφ excellus item desectius esse ullo pacto pol.in quibus voro est excelliis et desedius,in iliae licet oc plus usurpare, et minus cosequiat in virtute nulla pluris usurpatio cotingit: quippe cuni fieri omnino nequeat, ut virtute alicuius per vim rapiamus,privemusq; habenre: id quod in pecuniis alijsq, limoi pollessionibus p6t.na D
tidie videmus accidere,ut alter alterius vel agrum, vel vinea,ves ciusmodi quippia violeter auferat: sortitudine vero a sorti viro,aut scientiam i sciente per vim crinere potest nemo.
In iis igitur in quibus excessum oc dilectum habent homines, iura consultat. cum enim horum bonorii possint di plus oc minus habere quam deceat: in distribuendis his re adaequa Iodis iura ipsa versantur. nam quibus nultu ex huiusmodi bonis adest,ils neque excessus no/rum, neque desectus esse ullus potest . si vero non est excessus oc desectus, nem emen/dativum aut distributivum ius ullum erit. Vnde diis apud quos neque diuitiae,neque o Na,neque honor,neque principatus,neque quicquam ex huiusmodi bonis reperiturinem ius est vel di stributivum vel emendatiuii sed neque illis ius est,qui licet bona iisc habeant, incurabiles tamen atque insanabiles ob luxum & intemperantiam, omnium* Ilagitiora genus euaserunt: quippe cum emendativum ac distributivum ius in boni alicuius aut vistis rei aequa distributione secundum proportionem versetur: siquidem plus usurpantem ei aequat,qui defraudatur. auibus enim hominibus bonum ipsum nullam utilitatem nulla lumq; commodum affert,hs ius non estiat insanabilibus nullii ex huiusmodi bonis est uti, zole.quibusdam vero aliquatenus sium utilia haec bona,ijs scilicet qui medii sunt, oi prora si deprauati,di secundum leses 5c instituta non praue admodum degunt. Ac sensus quis dem talidest.quod vero inquit mi irruisse diis ob Platonem dictum videtur,qui Dei esse etiam virtutem aflerebat: ut si virtutem habeat Deus, ius quoque habeat necMe sit:siius, etiam pecunias.iniocirca Aristoteles Platonis hac opinionem non admittebat. Ubi enim imisit: si virtus moderatrix affectuum est,re est in d is: esse etiam affectus in d is neces.se erit. De quitate,aluore bono. Cap. IX.
SEquitur,ut de aequitate & aequo & bono, quo modo scilicet illa ad iusti, so
tiam,hoc ad ius respiciat,disseramus. neque enim siquis recte consideret. Di idem absolute spectare,ne* ut diuersum prorsis genere uidetur. & intero dum squum&bonum hominem ipsiam eiusmodi laudamus ita ut ad alia quot transferre hoc nomen laudando consueuerimus,aequum homine prosthum appellantes: interdum,dum rationem sequimur,absiuesu uidetur squa& bonum, si preter ius quiddam est,esse laudabiIe.uel enim ius non est honestum: uel aequum & bonum non est ius, si diuersem quid est: vel si utruc ν est
honestum, idem utraque sent. Ac dubitatio quidem circa aequum & bonum 4osere: ex his contingit tin qua omnia quodam modo recte sese habent, nihil est quod sibi aduersetur ac repugnet. nam cum aequum & bonum iuris custiusdam aequum sir,melius ius quoddam est: neque tamen quasi diuersum ali
quod genus est iure ipse melius. Ius igitur & aequum & bonum idem est.
cum enim utraque honesta sint, aequum & bonum honestius, melius* est. Dubitatio autem haec oritur,quia aequum & bonum ius est non secundum Iegem,sed legitimi iuris correctio.
oniam aequitas quae επιε κerat dicitur,aequumq; honumicirca ius enae latiuum, Osicut cognoscentus,versatura merito ubi explicauit quid sit huiusmodi ius , de aequitate dises erere aggreditur:inquitq; aequum & bonum neque absolute idem esse cum iure, neque diuersiam in eoaest enim quodam iure melius,id est Iegitimo : quemadmodum et est ius ira turale. O stendens vero aequum bonum non esse idem quoa ius ubiungit: interdum,ii quiens,