장음표시 사용
291쪽
quiens,aequum 5c bonum, minem* ipsinn eiusmodi, id est aequitate praeditum Iauda
mus, eum dicetes meliorem eme iusto: quod cum facimus,diuersum proculdubio aequum re bonum a iusto esse existimamus. Verum etiam cum ad alia ut sortitudinem dc teniporantiam Ues artem aliquam transferimus hoc nomen,dicimus verbi gratia aut temperantem forti esse aequiorem,vel sortem ercontrario temperante,aut aedificatorem agricola, vesagricolam aedificatore: tunc perspicuum est nos hoc nomine aequi & boni non pro iusto, ω pro bono ac prsstante uti: ut diuersum hoc modo aequum re bonum a iusto esse videatur. Praeterea,inquit,dum rationem sequimur, absurdum videri,si aequum ec bonum a' ius re diuersum cum N,esse laudabile dicatur. nam si diuersum c iure est,& est laudabile: ius ipi o sum neque bonum erit, neque laudabileait si ius laudabile est: aequum dc bonum minime erit.Cum ita dubitarit,nihil contrarii in se habere orationes has,sed veras esse utrasque asserit, tam quae diuersum esse a iure aequum & bonum,u quae non diuersum esse ait. 5 simili modo ita eam,quae aequum re bonum iure ipso esse melius,ut eam, quae non esse melius astruit. E st enim quodam iure melius aequu re bonum,licet non omni. neque ut diuersum quid genere,est melius: sed cum re ipsum ius iis,quodam iure melius est.& cum utram honesta sint,melius est aequum 5c bonum,non omni tamen iure,sicut dictum est: nam etia ire
sumius est.si enim aequum 5c honu ius cum sit,omni iure ellet mesium efficeretur: se ipso quot esset milius:at id quod melius est, peiore aliquo est mesius et quare .seipso esset square bonum Sc peius re melius: quod absurdum est.Quocirca dicendum est aequum & ων eo num melius esse eo iure quod pacto re legibus constat: ius stilicet emendatio ac corroctio est,ut subiungit. Cum enim inracp honesta sint,id est 5c ius quod pacto 5c lege c5sta re aequum 5c bonum: aequa re bonum melius est .quippe cum ius sit non secundum lege, sed legiti mi iuris corre filo.
Cuius rei caus est,. Ieκ in uniuersem omnis statuitur: nec fieri potest, ut recte de quibusdam in uniuersum definiatur.in quibus enim necessie est,ut in uniuersum dicatur,reete autem id no pot: Iex id sumit quod uiplurimum fisi non ignorans sane quod peccatur. et nihilo minus tame re ste sese habet: quippe cum peccatum in lege minime sit, ne* in legislatore sed in rei ipsius natura consistat. statim enim rerum agendarum materia eiusmodi est. Quando igitur lex in uniuersum dixerit,& praeter uniuersale postea quippiam contio
gerit: tunc recte se habet,siqua legi stator omisit,absolute ac simpliciter Iooquendo peccauit,corrigatur desectus: id quod legislator etiam ipse si adesset, dixisset:& si sciuisset,ita praescribentem legem instituisset.iccirco ius quidem est Sc melius quodam iure non eo tamen quod absolute est Sc simpliciter sed eo quod ex absolute loquedo peccat.est. ea aequi et boni natura,ut legis qua
parte deficit,ob uniuersale emendatio sit.id enim est in cautaui etia non omonia secundu legem sint,propterea Qui de quibusdam lex sanciatur,fieri nulo Io modo potaquapropter decreto opus est: indefiniti enim indefinita etiam esse regula delin. sicut aedificationis Lesbiae pIumbea norma,quae ad Iapidis figuram transmutatur,neque immobilis manet: sic decretum ad res ipsas ac.
commodatur. Cum dixerit aequum 5c bonum Iem timi iuris esse emendationem, emendat enim quod in eo peccaturi necessarium esse ostendit,legem quae ex pacto costat, peccare ob rerum imdeterminationem,quae aliis aliter euenire consueuerunt.nam lex in Universum sancit,eimi quin depositum non reddiderit,insamem esse atque ignominiosum:peregrinum item si mirum ascenderit,a ciuibus esse interficiendum: nec no eum qui rem cum aliena uxore habu
rit,castigari debere. Alip unaquod i horn,id est infamia, intersectio, ec castigatio,iustum est plerunque: sed incidit tamen,ut interdum iustum minime sit, sed peccatum. o modo enim errans non esi ac peceans ius illud,quod puniti iubet eum qui tyranni uxorem viola
292쪽
uitotque ita interfecto tyrano patriam in libertatem asseruit mo modo item peccatum non est existimandum uel maximum,peregrinum eo nomine velle interficere,v ing uen tibus hostibus in murum ascendens sortiter se gesserit,atq; urbem defenderit. Cum igitur lex in Universum abstinendum esse abaliena uxore praescribat, ac propterea ad suppliciutrahatur ille etiam qui tyrannum eo modo interfecerat: aequus 5c bonus hac in parte desesctum legis corrigit. si.n.id noui stet legislator euenturum elle, legi proculdubio addidit lexq; in hunc modum sitisset scripta: A quacunq; aliena uxore abstinento, praetera tyrani, si ex tali concubitu ciuitas libertatis procuratur. 5c item: Peregrinus unusquis equi inhello murum ascenderit, cidatur,nisi is qui defendendae urbis causa id fecerit, fortiter se gesserit. Vbi ergo fieri non potest,ut de omnibus recte leges instituantur: de iis quae in ioplurimum eueniunt,institui consueuere. Vt plurimum autem malum est,adulterium committere, re peregrinum in murum ascendere, ae depositum non reddere,atque huiusmodi caetera: non tamen semper,ut dictum est. Atque hinc perspicuum est,aequum 5c bonu elle usaustum quippe est ne moriatur is,qui vel sortiter se gessit, et tyrannum sustulit. immo . melius etiam iure ipso legitimo est,non tamen omni iure simpliciter. Appellat aute ius sim/Pliciter atque absolute,quod secutoum naturam est. nam ubi inquit absolutesta ac simpli/citer loquendo peccauit impliciter pro uniuersaliter sumitur: hic vero pro naturaliter ac secundum naturam. Cum autem naturam hanc esse aequi oc boni ait, naturam pro substa/tia, alip essentia ponit. E st igitur aequi oc boni,quod in neutro genere est ii uelligendis,uix de aequus oc bonus vir postea denominatur, ea essentia,ut eius quod deficit in Iege, corro et octio sit,atque emendatio. id quod i assuisset legislatordeo adiunxisset. Qtiod erret ac peracent leges,id in causa est,q, non omnia fretriadum legem fiunt,tum quod res ipsae sunt inde/terminatae,atque alio modo alias sese habenutum v non de omnibus leges institui ac sana ciri queunt.nam de qs quae alio modo alias sese habent,& pro occasionibus immutantur,leses nullae conduntur,sed decreta fiericosueuerunt: verbi causa , quibuscum societasaccos caederatio iacienda sit: quando & quor transmigrandiviquando exportanda,& quando misnime ea quae in regione nostra nasciantur: casiones enim re usi is singula huiusmodi ii his declarant. quae cum sint indeterminata,nulla leν ac regula in uniuersum comprehens dipossunt: quippe cum id quod rem alio modo alias sese habentem praescribit ac terminat, indeterminat unietia ipsum esse proq; rei natura quam definit,immutari necesse sit. Q acu , o vero indefinitarum rerum regulae etiam ipsae sint indefinitae, immuteturq; una cum rebus: plumbeam normam Iesbiae aedificationis in argumentu adduxit. non enim ex leuibus,aequaliterq; coaptatis lapidibus aedificatio si vocatur lesbia,extruebatur: sed in more erat apud Lesbios,eminentias-concauitates habentes Iapides ad aedificia extrueda adhibere: ut normia eis opus esset plumbea,quae pro inaequalitate inflecti,ataue ita dirigere inaequalium IMpidum structuram posset. Sicut igitur norma haec plubra ad figuram Aficationis immu/tabatur: ita decreta pro rerum usu immutari consueuerunt.
Quidnam igitur sit aequum & bonum, quid ius, Sc quo iure melius id
sit,perspicuum iam est.Ex quo etiam patet quisnam aequus & bonus uir sit: qui enim talia eligit,at* agit, neque est exactus iuris exequutor in peiorem partem,sed imminuit potius,etia si legem ad id adiutricem habeat: is aequus
& bonus est: habitus* ipse aequitas,quae quidem iustitia quedam,nec diuersus ab ea habitus em
Vbi declarauit quid fit aequitas Ac bonitas: quis sit aequus 5c bonus etiam ostendit . qui
quis sit,ex aequitatis ipsius definitioe perspicuit esse inquit. est.n.correctio iuris aequitas,pρlla tiorq; est legitimo iure,quod ex eo peccare cossieuit,q, uniuersaliter,non Q male fuerit institutum: hoc.n. est melior aequitas,non omni simpliciter iure,& naturaliaerit igitur etiaaequus re bonus qui taliu erit electivus re activus,neq; exactus iuris exequutor in peiore , o partem: hoc est, qui non ola quae in legibus sunt si ripta,seruare studebit in priore parte interpretans. non.m acerbe punire vult mala perpetrata, ne ν in scripto persistit, sed sententia
magis legissatoris sectanda censeti etiamsi lex dest fastu ipsi ad hoc, id est ad acerbe pMniendum auxiliaruac sauere videat; r. 'Ex his
293쪽
s X his que dixtimis manifestum etiam fit,an fieri possit, ut quis iniuria se
ipsium afficiat,nec M. Nonnulla enim sunt iura quae ad uniuersam uirtu, rem spectantia a legibus sunt instituta:exempli causa , lex non iubet se ipsum quempiam occidere: quae autem non iuber,uetar. Praeterea cum quis praeter
legem laedit non reserens Issionem,sponte iniuriam iacit: qui autem sponte iacisiis stiens & quem,& quo modo,sicit. atqui ob iram se ipsum iugulat, sponio te praeter recitam legem id agiliquod lex non permittit: iniuriam igitur facit: sed cui ciuitati nimirum,non sibi: quippe cu spote patiatur: nemo uero spolite iniuria afficiatur. Vnde etiam ipsum ciuitas mulcstat: ij qui se ipsum necauit quasi ciuitatem iniuria affecerit,ignominia quaedam irrogatur. C um si perius de intemperante quoi uerit,an iniuria assicere seipsum possit,idq; fieri noposse ostenderit, eo in ab amica sponte bonis suis spolieturinunc in uniuersum quaerit, an mi ipsi quispiam in re tauriam queat. & quia sicut iustitia est duplex, altera legitima,
quae omnes virtutes complectitur et altera particularis et ita iniustitia & iniuria uniuersalis altera, altera est particularis: Utrarunque harum mentionem facit 'ostendit que neque res,
26 uersali, neque particulari se ipsium asscere iniuria quempiam polle. Ac primum de uniuertat agit: argumentum que in contractum sumit : conatur*probare fieri possie, ut quisi seipsum laedat praeter uniuersalem iustitiam, praeterq3 omne id quod in unaquaque virtute consideratur in hunc modum inquiens. non iubet lex vi quispiam sibi ipsi mortem eonta, scin qui igitur id iacit praeter te m f. t. at qui praeter legem facit, iniuria facite qui ergo se ipsum occidit,iniuria facit. sed qui iniuriam facit, alicui eam ficit:eincitur igitur ut qui set sum occiderit et propterea iniuriam fecerit niuriam alicui secerit. sed mi iacit iniuriam esst, i ipsi proculdubio .neri in tur potest,riise ipsum quispiam iniuria afficiat. nam etiam non inuitus legem violauit,sed siponte: neque sponte solummodo, sed probe sciens quoque quem offenderet,& quo modo: neque t onem reserens. Issionem autem reserre is dicitur, o qui ulcisci eum conatur,a quo fuerit vel contumelia vel damno aliquo prius laςesitus. Verum hanc rationis eo lusioneni statim refellit,cum subiungit:/sed cui sciuitati nimirum eum inquiens qui se ipsum interfecit,iniuriam quidem sacere,sed no stis,quippe eum sim te se ipsum interfecerit. at neminem sponte iniuria affici satis superius demonstratum est. quare se ipsum non afficit iniuria, qui se occidit,sed ciuitatem procul dubio:eo m vel duce, ves milite,vel artifice, vel aliquo huiusmodi ministro ipsam priuat. necesse enim est ut qui se inter ives princeps, vel miIes vel artifex , ves aliqua alia ciuitatis pars laetit . quare cum ciuitatem citae priuet, eam iniuria assi cit. Unde etiam ciuitas utpote ab huiusmo, homine offensa eum mulctare consueuit. sed quae animaduerso re mulcta in eum essererest qui se necauit, re non amplius viriti ea scilicet, ut sepultura ciuium indignus has 46 beatur aliquaq; alia huiusmodi contumelia assiciatur,quae mortuis inferri potest.
Adde quod nem eo modo pol quispiam seipsum iniuria asstare,quo insiustiis ille est,qui solummodo iniuste agit,& no omnino est prauus: id quod
diuersum ab illo e est .n.quodam modo iniustus ita prauus,ut ignauus: nolit totam in se habens prauitatem.Quare nem secundum hanc sibi facit inviuriam quispium: simul. n. idem au serrhac detrant eidem posset: quod onmino nequit: sed semper inter plures esse ius & iniuriam necesse est.
Posteaquam ostendit in communi &uniuersalli iustitia non posse quempiam sibi ipsi iniuriam sacere: ad alteram iustitiam i ransit,quae una est re peculiaris viritu,& ei oppost so tam iniustitiam, quae pluris usurpatio est: qua sit ut pluris usurpator minitimus minime sit. Solummodo iniuste agere inquitPluris ustirpatorem: omnino vero prauum appetilat eum,qui in uniueriali & tota iniusticia peccat. I o quod diuersum ab illo est id est, boc quod ex pluria usurpatione existit iniustum, diuersum ab eo est, quod est uniuerso Eustrat. r
294쪽
Ie est enim is iniustus, id est pluris Usurpator pratius eo modo,quo est ignat nis timidus. nim sicut timidus non uniuersa est praeditus prauitate, sed quada, quae eit timiditas cic ignatii a fortitudini oppoiit Vin Vitium: sic pluris usu ator, non Uniuersiam, sed quandam ha/her prauitatem.qtiare neque secundum hanc, particularem scilicet iniustitiani iniuriam Mbi facit quispiam. na cum iniustus ut pluris usurpator iniquus sis,quemadmodum demotis
stratum est iniquus vero plus habeat: est enim id pluris usurpatoris proprium,ut plus de bonis stibi usurpet: ii iniuria assicit se ipsum qui iam hoc iniustitiae genere, sui ipsius esset usurpator: re ut pluris usurpator, plus haberet: vi userpatus, minus: ec id quo priuatus est utpote iniuriam passus,tanquam iniuriam inserens haberet: haberet' idem simul , ocnon haberet: quod fieri nullo pacto potest. QMare essicitur,ut neque se ipsum iniuria assice ibre quispiam possit.
Nec non spontaneum,&ex in stione,& prius .nam qui proptereat passius est,idem uicissim iacit: iniuriam facere minime uidetur . ipse autem seipsium
iisdem simul S asscit et assicitur. Prsterea seri posset ut sponte qui iam ino
iuria assiceretur. Κ i ille qui iniuria assicitur,inuitus patitur pse autem se ipsum quis iam non sponte Iπι diuiniuria se ipsum asscit nemo. quod vero inquit/oc prius idem eis,qum imperius dixit, quod in se Iaroendi principium habet, ic prouocandi. qui enim prouocat aederem incipit, ille insurea assicit:atqui υlcitaturae vici sim facit, iniuriam facere non videtur: non enim zo incipit laedere,sed laetiones propulsat ac Vindicatui igitur nocumenti principium in eo esse debet,qui iniuria assicit, re non in eo qui assicitur:alium', esse oportet ac di pertum eum in quo principium laesiolus fuerit, ab eo qui offenditur: fieriit; non potest ut a stipso diuersus in quispia:fieri et nullo modo poterit: ut quis se ipsum iniuria assiciat. Praeterea si, inquit, iniuria se assicit quis iam,fieri possiet, ut sponte quispiam iniuria asticeretur: sed sponteii iuria aruitur nemo. adde . si iniuria assiceret se ipsum quisquam,eadim simul pateretur, quae 5c faceret: simulq; plus usurparet,ia usurparetur: dc econtrario usurparetur,ec usura
paret: quod absurdum est. --. . . . r
Aci haec uero sine particularibus iniuste iactis iniuriam Iacit nemo. nemo enim uel cum sita uxore adulterium comittit vel parietem suum persedit, uel 3o
suas ipsius opes iuratur. Ac demum Q iniuria seipsum quispiam assiciat,defi
nitione ea soluitur,qua sponte iniuria assies unumqueci constitutum est. Si iniuria sacere nihil aliud est, i circa particularia operari: in particularibus *culdubio
iniuria consistet. particulare autem est adulterium,furtum,conrurru lia, et iurulia. at nullita
est.uin sua ipsius uxore adulteretur,aut aedium suarum parietem perfodiat,aut pallium suusuretur.Si icitur fieri non pol ut ex particularibus iniuriis quapia sibi ipsi quispia inserat, ni seipsum quispili iniuria assicere ullo modo poterit. Demum nquit,quaestiolim an Dossit scipsiam aliquis iniuria assicere,definitione iniuriae patiendae solui': nasi ille iniuri' assicitur, qui praeter voluntatem sua laeditur,ct orsa volui uatem sua assio iniuria a seipso potest nemo:nemo iniuria assici a se ipso potest.
Perspicuum autem est utrum tam iniuria assici u assicere,esse malum: alte rum .n est minus IIterum amplius habere, I sit mediocre. Quemadmodum in medicina silubris in exercitatoria bonae habitudinis excessus est. peius tamen est iniuria assicere:quippe cum id cum uitio sit,& uituperabile: & cu vistio quide uel persecto,uel absolute,uel prope. Non .n.Omne quod spotaneuest,est cum iniustitia at iniuria assici sine uitio Sc iniustitia est: iniuria igiturassiti per se minus malum est.Nihil tamen uetat,quin ex accidenti esse maius somalum possit.sed ars tamen id nihil rat: quippe quae inquit lateris dolore
maiorem esse morbum Q cespitationem.licet ex accidenti alterum interdum
suenire queat:si conting mut excespitatione aliquis ceciderit,atist ab hoe
295쪽
stibus captus saerit,at intersectus.
Viram,inquit,mala surit: iniuriam assicere, uassici peius est sed quo modo Guria aSci est prauu eo in .sab aequo seu aequali ,α medio excidit.nam si aequum est bonum,minus aequo,id quod est iniuria affici,malum est non eo tame modo quo iniuria merciidai.longe peius est, quippe cum ex prauitate,ec vitio proficiscaturi vitium vero damnandum sit,ae Uituperandum. Cum utraque autem esse mala dicat,quo modo id sit,exemplis declarat. sicut enim salubre in med cina est bonum quod in me, citate quorundam consistit, plus vero Sc minus quod a mediocritate ipsa excidit,n6 est bonU:simili modo sicut bona habitudo corporis in exercitatoria arte bonum est in mediocritate cosistens,plus vero ec minus
Io non imis id quod iustum est in mediore aequo positum vitia ira habet per excelsum Acdelahu. Prius tame,inquit,est iniuria afficere si affici, proptereaq, cum vitio est vel sim/pliciter,uel properappellans hic simpliciter vitium id,quod est cum electione,eo φ ntem: prope vero id quod sine electione efficitur. Q vero Uitium prope hoc 'pellet subiugis do declarat: cum inquit: Non enim omne quod spontaneum est,est cum iniustiua pter
ea q, scilicet neque omne spontaneum est cum electioe:nam irati homines, in dietum iam est onte quidem agunt,non tamen cum electione.quod enim spote fit,voluntatis est alutassensionis.Cum autem iniuria assici per se minus malum fit, per accidens tamen potest esse maius malum: ut siquis iniuria ab aliquo affectus ulciscendi causa domum eius luccendatrae sorte quadam ventus aliquis vehemes exoriatur,ut eo tota urbs deflagret incendio. ita Eo enim iniuria aliactum esseu affecisse longe peius euadet. Item si quis iniuria assectus tanto dolore ob ea re opprimatur, ut sibi ipsi morte coniti stat.sed licet,inquit,maius malis per accidens sit interdum iniuria assici Oer se tamen peius est assicerenam etiam cotingere potest aliqu1do,ut cesipitatio ac pedis ostensio lateris dolore perniciosior sit.sed id tame non spoctri medicus: sed assectit lateris dolorem maiorem morbum,quam cespitationem esse,naturam utriusq; considerans,non id quod accidere quandom consueuit. maius autem malum
est cespitatio u lateris dolor: siquis hostes fugiens ex ossensione pedis decidat,atque ira Oopiatur,re intersciatur.
At uero per translationem 3c si militudinem est ius no sib Iad se ipsum sed 3o sbi cum quibusdam ex suis: quaqua non ius esse huiusmodi pol, sed herile
tantum uel semiliare. In his enim rationibus pars animae nostrae rationis particeps ab ea quae est expers,distat. ad quae cum spectamus,esse iniustitia quae, dam ad se ipsum uidetur: quoniam scilicet fieri po Cut in his aliquo modo prgier suas appetitiones quispiam assiciatur. Sicut igitur principi re subdito, ita his quom inter se esse ius quoddam uidetur. Ac de iustitia quidem, caeteris
moralibus uirtutibus in hunc modum definitum sit.
C um Plato iustitiam in actione partium animae inter se constituisset: Aristotcles qui' o semel de omni iustitia agere propoluerat,de hoc etiam iustitiae genere metionem iacit. primum liquit, per translationem dici huiusmodi ius,id est non proprie:deinde non om ius esse posse huiusmodi,ut ad suas ipsius partes reserat .non enim tale est ciuile,re quod proprie ius dicitur:id est quod inter eos versatur. qui ex aequo vicillim oc regunt θί re μtura sed herile, quod non proprie inter iura connumeratur: nullum enim proerium ius est seruo ad domnum,siciit superius demonstratum est .liniam aut e rationem habet seruus ad dominum,eandem ratione acans animae pars ad eam habet,quae rationis est particepset ea enim distantia est harum duarum partiu inter se,ut altera dominetur, altera subdita fit.
6 H oc autem ius vel familiare, vel herile est,ut inquiuad haec siquidem spectantes alicui cu) quibusdam ex suis vel ius vel iniuriam esse dicimus: ius, quando quod natura in ipso dominari debet,dominatur,qiiod debet subiici,subiicitur,atque Obediti iniuriam vero, uando
econtraris ratione vacans pars imperat,paret rationalis,ec subdita est: perinde acti seruus hero dominetur. In incontinente siquidem,Scintemperante dominanir irrationalis,ratio , natis vero obtemperata incontinente& temperante contra ratio est qt ae principatum obotinet, pars irrationalis vero subiecta est. I nter has partes igitur ide ius erit quod inte prino Eustrati r q
296쪽
xco MICHAEL Is IN MORALIUM ARIST.mem dc QMItum est quod aute ius inter principem & subditum sit,sspius iam dicta est: i to inqua obedire,principi qu ere ea quae subditis utilitatem afferant di salutem. Finis quinti libri.
QAod inpitia erini litia,er demum innivis omnis o Qtii medita et indam brabitus sit, quem mediam habiti appestamus.
SI iustitia & iniustitia dispositi 5es sinu,quemadmodum isti volunt,qus διαείσs vociυ
tundispositiones vero minime queunt amoueri: neque ex iniusto iustus,neque exii I Osto inii tus fieri quispiam possietat fiuiu nonnulliWiusti re iniusti ,qui prius non erant: ex aliqua alia igitur constitutione fiunt. Verum unumquodque quod fit, vel ex contrario fit, vel ex medio aliquo quod inter contraria positum in stultus igitur, vel iniussus unusquis vel ex contrario he vel ex medio: non fit autem ex contrario: ex medio igitur.ea', con tutio ex qua re iust ec iniusti homines efficiuntur, media inter iustitiam erit iniustitia. atque idem de omni vitio re virtute intelligedum erit.Si vero dicant vitia minime esse dispationes, que eiusmodi,ut amoueti nequeat: Et nihil vetare, quo milvu ex iniustitia iniustitiam,ec demum e vitio in virtutem mutentur nonnulli: dicedum est etsi in natura homonum esse vitium asserunt,omnes* nasci malos,vitium secundum naturam hominibus este concedendum erit: fi vero alterum ex contrariis est secundum naturam,alterum proculduν Συhio eritpraeter naturan atque ita fiet,ut iustitia,Sc virtus demum omnis praeter natura notas insit. si hoc est absurdum: concedant scilicet necessie est,si ut iustus fit iniustus, ita iniustum quoque ex lusio effici:ut ex quo habitu in iniustitiam facta est mutatio si medius ha/hitus constituatur.At si instent re aleant pueros,dum capaces rationis nondum sunt,neque histos esse neque iniustos:vt habitus hos rationalis hominis esse pospicuum sit . si vero hi sunt rationalis,nemini dissitum esse,quin medius quoque eiusmodi siluatque iccirco pueruirrationalem neque in virtute, neque in Micio,neque in media aliqua dispoinone,sicut nemaliud quippiam ex ratione carentibus animalibus esse constitutumrdum vero ad rationem iam peruentistatim malum euadere: si inquam ita dixerint,simili modo iniustitiam revistium secundum naturam rationali homini essentinians sit quidhin uer statim ubi in ratio/ 3 onalem mutatur, in vitium etiam transiit ridaeque est rationalem euici oc malum. praeter na' turam ergo rationali homini esse virtutem concedendum erit. Adde quod si ex vitio om/nino ad virtutem mutationes fieri volunt,illud saltem non ne bunt, vitium vel mobile re atque eiusmodi,ut facile amoueri queat,vel firmu& quod dissiculter remoueatur: sed res spondeant tandem,si mobile est,cur ex vitio in virtutem facilis minime mutatio is r si firmuti quod dissi Iter remoueatur, cur opus non sit prius quam in virtutem mutatio fiat,dissiccitatem eam re firmitatem a vitio ausoremquidem paulatim disciplina adhibita,& exercitatione in virtutem immutamur,non repeme,neque ante uin facilitatem redactum vitiusti erit. At si viiij natura ec essentia in eo consistit,ut uit firmum,ac dissicile quod remouearrubi est mobilaac facile iam effectum,n5 amplius est vitium:sed necdum in virtus est: quas go doquide in virtute ex hoc ipso habitu mutatio fit.Esse igitur hunc medium quenda habis tum inter vitium ec virtutem concedendum est. Praeterea pueri quoque etiam si nondum sint rationeses,& propterea neque virtutem habeant,neque vitium,simul ac rationales emciuntur,ec vel boni vel mali fiunt: in medio hoc habitu constituti sunt.non sunt enim ita ira rationales ut brutar quippe cum altersi sit irrationale quod capax ratisiis est: alterum quod ratione admittere nullo mo potest. Nihil igitur absurdi est,si mediu hune habitu eiusmodi irrationalis esse dixerimus.na Oibus in utrum coiitrariorii mutatio est: oc ita unuquod facultate vitam est extremorii,cii actu tri neutris B. E st. n. qusda ct in puero costitutio qui
damq; habitus, ex quo in vitium virtutem mutatio inqui in ijs quae proprie di vere irrationalia dicuntur,esse nullo pacto potest. FQuo modo si ex eontrariis eontraria effici tis,er ex rugitia iniustitia ,em remiustitia ius a non existano in caeteris inmitibus er uitiis non eadem ratio sit.
Nam qui iustus euadit,ves ex iniustitia mutatur in iustitiam, qui contrarius iustitiae habiti est vel ex medio habitu,quem diximus. ea autem quae e medio immutantur in alte
297쪽
NI LIBRUM QUINTUM. re extremis, ῆ medio tanquam contrario immutantur et quod enim medium duorum est .viroruque extremorum quodam modo est particeps,licet neutrum eoru syncereat integre habeat.ut cum in alterum ipserum immutatur,quasi econtrario altero mutatio illa efiiciatur. Praeterea si omne quod mutatur,dum mutatu in eo minime est,in quod mutas tur: vel si omne quod in aliquem habitum immutatur,ex priuatione . illius habitus imm ratur: priuatio autem habitui illi,in quem mutatio sis,contraria est: iustitia quoque re imiustitia ex contrariis efficerentur. ex priuationibus enim fiunt: iustum,quando in iusti: ini stum quando in iniusti priuatione constitutum est.Si igitur materia ex qua generatio proprie sit,quae est substantiarum, ex sese ipsa sine ulla forma pollet subsistere: omnia quae fiui,
Io Proprie ex materiaμpriuatione gignerentur: materia inu ut subiecta re, priuatisie ut contrario,oc non subiacentes a quia heri non potest, ut sine forma aliqua subsistat materia:ratione enim tantum a formis staratur,re cogitatione,eo quod cotraria Micillim admittat: Perseicuum est,cum informam aliquam immutatur, eam in priuatione illius sormae esse constitutam n quam immutaturratque ita contrariam quoque formam habere ei in qua immutatur. in qua enim manere non pol dum immutatur,ea contraria est. suntq; huiusmodi Omnes contrariae formae n quibus est atque esse pol unumquodque quod in priuati μne alicuius consistit.Principali igitur ratione generatio proprie ex priuatioe sit: deinde v ro eX contrar is etiam formis,in qui 3 cum iit materia antequam in contrarium immute tur,non potest non ex ipsis immutari t. serniam n quam immutatur.Quando igitur habizo tus fuerint mutabiles, α contrarietatesintersesertam ex contrariis formis fit mutatio, u ex priuatione esus rei in quam mutatio facienda est. Quando autem ita firmi fuerint, ri dis ficulter amoueri atque auelli queant: mutationes in his ex priuationibus re ex mediis fusia quibus quasi contrarijs formis fieri mutatio consueuit. Atque ea quidem quae in alter tione,auetione, minutione, re loci transsatione sit mutario, cum sit etiam ipsa quaedam gra ratio non tamen GPlute re proprie:ex contrariis efficitur.nam quae in substantia fit aullo modo ex contrariis,sed ex contradictoria oppositione tantum fit:alioqui enim substanotiae aliquid esset contrarium.
Hominem eausa uisi Minn es non econtrario.
3o Si in iis quae natura fiunt,aliquid est cuius causa res ipsae gignuntur, et id cuius causa fici
aliqua,finis eorum est:sequitur, ut in iis quae natura fiunt, iuus aliquis is finis autem illis quorum est finis,praestantior est: quare fines etiam eorum quae natura fiunt, praestantiores illis ipsis sunt,quae causa ipsorum gignuntur.at homo est quoque unum ex iis quae natura gignuntur: quare sinis etiam quidam eius erit et atque is praestantior eo ipso, qui eius catrsa fit. finis autem hominis est, ut probus esiciatur , virtute que praeditust huius enim causa genitus homo est . at probum eisci nihil aliud est, nisi hominis virtutes consem quas adipisci, nisi prius genitus fuerit, potest nemo: quippe cum homo virtutum posuissionis, non virtutes homin s causa sint. Unde melior longe est homo praeditus virtutibus, quam qui iis hidem caret. non enim ipsas nos possidemus, ut o villam, ut domum,ut mancinium: sed viaiuscuiuis virtutibus gen
ratio in possiessione consistiGipsarum: essentia in hoc ipsis con, stituta est possesso aut ipsarum finis nosterestapsae igitur
etia virtutes finis noster sunt:utpote cum earum ou
si simus procreati. Praestantiores ergo no bis virtutes sunt,propterea quod is nia noster in ipsarum prata 'sentia oc posses/sione colloca tus est.
298쪽
MOR ALIUM NICOMAC LIBER SEXT VS
o ira tibi omnia contin t pia Des caetrix,literarum stladiosi,
bonarum,honestirumq; rerum amatrix regina. nam tu cii amismam S corpus inter se comparaueris,disserentiamq3 horii optime perspexeris: potioriparti,atq; excelletiori adhaesisti reavi gled a inferiore ornare summa ope tibi enitendum esse diix sti. propterea enim essectum est, ut liberales artes re taetias ec irtutes quibus animae pulchritudo ac nitor comparari consiluit,semper magni feceris at in excolueris: gmeta vero quibualiae illiniselen torque 5c monilia,indunientoriamo; preci ορsam supellectilem,& siqua alia vitiandae naturalis formae ac
loris commenta a mulieribus merui introducta,ea omnia non modo contempseris sed nidenda etiam essse iudicari Matque ita animae pulchritudinem ecprimam et lamasse star diuini illius nitoris 'da,as cuius similitudinem humana anima a principio a Deo creata istiterat. Inde sane est , quid ad id quod cupis consequendum tibi sit collaturum. senim inquiras: semperi obseruas,quis tibi non margaritam, non lapillum preciosum, non au reum,aut argenteum varia arte fabrencstum asculum,no nitidas, aut siumptuosis,aut sentium oblectantes 'estes orationes eiusmodi assierat, quae iuuare animum tuum possint: uae vel mendacium retestant,6 veritatem confirment: vel de virtute 5c vitio artem quanam ii adant,doceanim,u pulchrivirtus sit, atque expetenda, qu ue modo in animis ho minum natura comparari queat: si turpe item vitiumst udamnosum re metiendu ecqua ratione euitari a Domini Spossiti uocirca cum etiam de nobis bonam quandam opo
nionem concepisse,e ruabis quoque ad hoc utilitatemaliquam tibi elicere tentasti. nos vestro non sumus eiusmodi,ut admodum multa sciamus, sed imbecilles,tum sene 'ute ec mora
Diso rei H,tum mentis angustia praediti:ut nihil elegans edere, ac studio dignum vale mus. Cum tame tu superiori tempore quaesiuisses mmo emagitasses,ut in primum Nicomachiorum moralium Aristotelis librum explanatione conscriberemus: id iussui tuo obo soviribus fuimus exequuti: sperabamusq; fore, ut tu perspecta semel n lua imbecillitate,paruaq; eruditione non amplius tale quippiam nobis esses impositura. ed ut videris,tanto disciplinarum studio atque amore incenta es,ut parua euam paruavi
aestimatione digna magni iacienda essta opineris. Mocirca nos quos tuo huic incredibili li
299쪽
letarum desideris ob pretes quicquid Deus suggesseri in medium conferre non recus istamus. Nam cum sexti libri quoque expositionem a nobis requisiveris,eam,quantum vis
res nostrae praestare potuerint, Dei auxilio praecipue steti aggrediemur: rem vi piam iam auspicabimur,si prius scopum ac propositum libri explicauerimus. C um proposuisset Aristotcles in hoc moralium Nicomachiorum libro de virtutibus omnibus docere: statim e principio de selicitate humana disputationem instituit, de eas in toto primo Iibro egit ineesse hominis actionem re operationem inlimans. sed quia cliuersae in homine sunt animaesa tates, rationales ecirrati onales,atque ex irrationalibus virtutes activae existumno nullae enim sunt ira irrationales facultates,ut rationi tamen sint obtemperates, atque ob id ratio las appellari etiam ipsae quodam modo possint: propterea v eam liabet naturam ut ratione modificari,operariq3 secundum eius praecepta valeant et rationis* ita capaces Amciantur,dum per eas ratio virtutum activarum exequutionem absbluit: ex ratione autem
sola absit ullo irrationalis facultatis alicuius commercio virtutes aliae contemplativae est cescunt,cum per sese ea operando persectionem in contemplatione adipiscitur sua: in quas tuor praecedentibus libris qui post primum si absequuntur, de virtutibus activis tractauit. ubi simul de iracundia oc cupiditate nonnulla egit,animae videlicet facultatibus,quas cum brutis habemus commulaes,licet in illis non ita ut in nobis rationi sint obedieres:docuit , auo modo rationis imperio ad mediocritatem redigantur hi affectus, qui ex se bonum ip/um consequi nullo modo queunt: sed rationis moderamine omnino indigent,quae prata sideat ipsi ac dominetur.N unc vero in hoc sexto libro de intellectivis virtutibus,seu constemplativis est disputaturus: quasi absardum esse iudicarit, si cum eas virtutes cognouerismus,quae ex ratione aliis inferioribus facultatibus coniuncta existunt, eas ignoremus quas
ipsa ex se ratio efficit: perinde ac si sola ratio ex se bona ipsum 'vetere minime possit:pra sertim cum in irrationalibus etia ipsum consequatur.id quod finis rebus omnibus est,quae vel cuiustitiam notae essentiam fuerunt sortitae. Nam qui inquit satis esse homini ad perses cstionem consequendam, si tantummodo in actionibus bene se gesserit: is non videt se ra/tionem faculiatmus irrationalibus inseriorem esse dicercisi. inrationis perfeci io in eo selum consistit ιν cum aliis recte agit,non separatim ex se,ex illis bonum suum re per illas habe/bit: ut vel nulla omnino sit,si ab illis separetur,quadoquidem nulla propria boni appetitiosne praedita est: vel si sit,in cax omnino,ac vana esse concedatur bono suo frustrata. quae utraque absurda admodum sunt.necesse igitur est,ut ec rationis per sese absip alijs saccitas tibus virtutes quaedam existant: ct eas homo quot oc quae re quales sint,optime cognsscat: studeatq; ex vitiique suam consequi persectionem, ex aetione inu,re contempliso nervi illa quasi fundamentum iacta supponatur ac sulciata haec tanquam tectu imposita a solutam persectionem aedificio aiserat actio enim idipsum Ut sit,ex contemplatione consisquitur, non secus ac fundamenta ex te sto. nam quemadmodum domus ipsa est,ut ambienstis aeris nocumenta itemus: reliqua vero Omnia quae supponuntur,ad id inseruisit re sustinendi te i causa suerunt subiectarita a stiva virtus non alia de causa existit, i ut affectus nostri sopiantur: quo ratio ab ipsorum perturbatione libera proprio Bo fungi ossicio sine ullo impedimento possit. Praeterea irrationales iacultates vel peiores sunt ratione,vel postiores. potiores eas esse dicere absurdum atque a ratione alienum est: essent enim & rati nis expertia animalia ratione praeditis meliora: quippe cum quantum ad has lacultates altisnetaonge efficaciora rationalibus sint: magis enim & ad iram 5c ad cupiditates procliuia pleraque esse cernuntur. si autem ratio est potior,qui fieri potest,ut potioris virtus re per sectio melior etiam ipsa non sit nam quorum subitantiae sunt prsstantiores,eoru quoque persectiones praestantiores proculdubio sint , necesse est . Necontrario, quorum peri etiones sunt inseriores, eorum etiam substantias esse inferiores nemini dubium est. Sed ad eiusdem huius res confirmationem cum multa alia , tum ipsam rerum naturam liniam que operationem habere aliquis posset. Propterea igitur Aristoteles cum prius de virtutibus activis A sseruerit, ac quali sui amentum iecerit, ad contemplativarum tra ctauonem transit, quasi tectum ipsum ac fastigium iundamento impoliturus . Atque haee de fine ac stopo ita dicta sint. nunc ad ipsa Aristotelis verba explananda veniamus.
neque id opis diuinae imploratione,quo assequi auctoris sententiam, atque explicare
300쪽
ARISTOTELIS SMORALIUM NICOMACHIO LIBER SEXTUS,
bonarum,honestarum m rerum amatrix regina. nam tu Gani mam &corpus inter se conlparaueris,disseremiamela hora optime perspexeris:potioriparti,atq; excelletiori adhaesisti: eaha lecta inferiore ornare summa ope tibi enitendum este diixiststi. propterea enim essectum est, ut liberales artes re scietias ae sovirtutes quibus animae pulchritudo ac nitor comparari consu ui se per magni feceris alis excolueris: pigmeta vero qtubus aIsaei glini Blem,torques, 5c moniliadndunientorumq; prccio=:-N l siqua alia vitiandae naturalis formae ac eo ν oris commenta a mulieribus merui introduci a ea omnia non modo contempseris,sed puS iudicariMatque ita animae pulchritudinem 5c primam et solam assiectaris, diuini illius nitoris reda, ad cuius similitudinem humana anima a principio a Deo creata extiterat. Inde sane quid ad id quod cupis consequendum tibi sit collaturum semper inquiris: semperi obseruas,quis tibi non margaritam,non lapillum preciosum non au' reum,aut argenteum varia arte fabre fac'um Ualaalum,no nitidas, aut semptuos Maut sen 6 Lum oblectantes vestes sed orationes eiusmodi assi: rat,quae iuuare animum tuum possint:
'uae vel mendacium retellant,oc veritatem confirment: el de virtute oc vitio artem quancam tradant,doceantq3,si pulchra Virtus si atque expetenda,qusque modo in animis ho minum natura comparari queat:G turpe item vitium sit,udamnonam re sustendit,& qua ratione euitari ab hominibus posui. Docirca eum etiam de nobis bonam quandam opi'
n concepistis, e rvibis quoque ad hoc utilitat aliquam tibi elicere tentasti.no sumis eiusmodi,ut adna 'um multa sciamus,sed imbecilles,tum sene 'ute re Diso resti,tum mentis anmitia praeditu ut nihil elegans edere, ac studio dignum valea' mus. Cum tame tu superiori tempore quaesiuisses mmo efflagitastra,vt in primum Nicomachiorum moralium Aristotelis librum explanatione conscriberemus: idiuisui tuo o, Iotem rantes pro viribus fuimus exequuti: sperabamusq; fore, ut tu persipecta semel noi itra imbecillitate,parva'; eruditione non amplius taIe quippiam nobis esses impositura. ed 't videri tanto disciplinarum studio atque amore incensa es,ut parua etiam paruavi aestimatione digna magni erida esse opineris.)iocirca nos quoq; tuo huic incredibili li