장음표시 사용
391쪽
x IBRUM S EPTIMUM. 3 stus ex electione, electito autem rationalium est:neque diis,m et supra omnem virtutem dii costituti sunt. haec enim, id est heroica re diuina virtus omni Mirtute praestatior est, stupraq;
omnem virtutem:illa,id est seritas huic virtuti opposita diuersum quoddam genus,hoc est diuersa species a vitio est,quae omne vitium excedit.nam sanguinem hominum haurire,ct carnes crudas comedere serinum est. qui igitur hanc heroicam et diuinam virtutem habet, diuinus est.at elle aliquem diuinum rarum ad modii est: quippe cum pauci sint, qui eiusmo
di virtute sint praediti. unde Lacones cum admiras,ntiri iratio 3r simo os se
di virtutesimi praediti. unde Lacones cum admirabantur aliquem, supra hominem esset: hic viridicebant, raM. i. diuinus est: ita enim lingua sua illi ὁAM .i.diuinum ocant. eodemoydo rarum est, ut homo aliquisserinus atq; immanis sit: ut sanguinem hominum bibat, x o ec carnibus crudis vesicatur. id quod inter Graecos homines qui eruditi sunt,ratiotio; institutiones sequuntur,videre non licet: sed in barbaris nationibus praecipue est: quaere ineruditae,& a ratione aliene vitam traducere consueuerunt. Nonnulli vero ita immanes re serini evadunt tum ex morbo, in insania scilicet et furorem versi: tum ex laesione, id est cum laesum ita corpus ae mancum habent,ut ratione exturbentur,ec mente capti sint . at meos qui improbitate supra caeteros omnes oc vitiis excedunt. suntq; 5c iniusti ec intemporantes, ae pauidi sit pra modum: ita insamamus, id est hoc infami nomine, re conni melio is notamus,oc serinos solemus appellare. qualem fuisse Echetum tyranum H omerus memoriae prodidit: qui Antinoum Iro minitantem ita inducit: Si te ignaue,senex iste in certamine vinceri
Ac de huiusmodi quidem assectione, inquit,id est serina 6c immani postea dicemus:de vistio autem moralibus virtutibus oppolito superius dictum e Rubi de moralibus virtutibus
De incontinentia uero S mollitie,& deliciis nue est disterendum : de cono tinentia item & tolerantia. neque enim quasi iidem cum uirtute 8c prauitate habitus sint,nely ut diuersum genus,utra I harum existimanda est.
De incontinentia inquit,& mollicie Sc delic is nunc dicendum est. niollicies autem dc delicie idem est: delicatusai .homo nihil aliud est,u mollis. Unde ecre5iunctio proditie posita est ac sii ita dicerei,de mollicie siue delic is,&c.contirientia.n.ec incontinetia de quibus nunc sumus disputaturi,non sunt habitus fidem cia virtute oc prauitate.i.non sunt ide quod virtus Sc Mitium: quippe cum ne' continentia virtus, nessi incontinentia Uitiu proprie sit.
ne* ut diuersum genus: neoe n.diuersa prorsus a virtute est continentia, necti a vitio incontinentia: sed aliqua ex parte diuerss liqua eaedem cum virtute ec vitio sunt. quatenus.n.continentia habitus est ex electione,cu virtute conuenit,cum virtutesta eadem est: quatenus ve
ro in virtute partium animae consensus,non dissensio aliqua et pugna reperitur: sicut in temperante, in quo cum ratio abstinere a turpibus voluptatibus iubet,cupiditas statim sine ulla repugnantia obsequitur. sed incontinentia pugna est,cum ratione iubente a turpibus voloptatibus abstinere,non continuo obtemperat cupiditas: sed resistit,ac renititur, & seta ra/tionem quasi mancipium trahere conatur:hac ex parte continentia virtus non est. simissi modo quia vitiu habitus est praeter recta ratione,& incontinentia praeter recita ratione est hastatus:fit,ut incontinentia ide cum virio sit.quia vero cotrain vitio est consensus anime paralium, ut in inteperatia,in quacu ad turpes voluptates struendas incitata est cupiditas,no reν pugnat ratio, sed statim obsequitur: in incontinentia aut non ita est, scit pugnat ratio adueradis meditate,licet postrenao vincatur,ac succ sibat: in hoc incontinentia diuersa a vitio est. Hoc aut inquit,ut se non temere de his separatim ab alijs acturum esse declaret proptereau, videlicet diuersae a virtutibus moralibus,& viiijs sint.
Oportet autem,sicut m aliis secimus,ponere ea quae apparent,& prius dubitare,deinde ita demonstrare. ac maxime quidem omnia illustria dc proba Eustrata Σ ij
392쪽
bilia circa hos assectus: sin minus, plera p,8c praecipua producere debemus . nam si soluantur ea quae difficultatem haDent,illustria uero Sc probabilia re
Iinquantur: satis erit demon stratum.
Sicut,inquit,de caeteris virtutibus agimus ab iis quae apparet,sunt euidentia, sumptis probationibus d est a multorum opinione:ita hic quoque producere oportet quae de continentia ec incontinentia omnes opinati sunt:ac prius dubitare, id est aduersus opinio duabitationibus factis quae ex ipsis verae esse videantur,admittere: quae falce sint, atque a veritate aberrent,reiicere ac reprobare:atque ita demum de continentiaWincontinentia statu re.ac maxime quidem opiniones oes quae de his assiectionibus, id est contilitentia re incomtinetia habentur,sumendae sunt: sin minus. hoc est si sumi omnes ne eur,pleraeo saltem ecpraecipue,id est caeteris praestantiores sunt producendae. ita enim a Ziurus de his est,ut prymum opiniones veterum de eontinentia ec incontinentia exponat: deinde adhibito examune veras i salsis separet,at ν eas admittat,falsas resellatat inaprobet: postea suam quoque eadem harde re opinionem subiungat .si igitur,inquit, soluerinius ac sustulerimus 'ius climcultatem habent.i.abirdas opiniones ac malas,illustria vero ac probabilia id est τα ενδο α quae in opinione sint, ec recte videntur sese Iiabere,fuerint rellicia: satis de continentia
incontinentia erit demonstratum.
Videtur igitur continentia S tolerantia ex bonis Sc laudabilibus: inconsttinentia uero Sc mollicies ex prauis dc uituperatione dignis rebus esse . idem in quoque esse continens Zc perstans in consilio rationis, idem incontinens &e rationis consilio excedens. atque incontinens quide cognoscens praua esse quae agit,ob ailectum tamen agit: at continens cum prauas sciat esse cupiditates,ob rationem eas non sequitur. Opinantur igitur,inquit,omnes continentiam.tolerantiam ex bonis ec Iaudabilibus esse hoc est virtutes esse,contri incontinetiam ec molliciem ex prauis re vituperabilibus,
id est inter vitia connumerari opinantur item eundem esse continentem, ec perstaiatem in consilio rationis seu ratiocinatiotiere opinione: dicunt n. contii acntem in propria sententia persistere, neque ab ea exturbari,licet multum cupiditas contra renitatur. Uerbi causa cum so
Opinatur continens malum esse adulterium, & repugnat cupiditas, ec tanqua iucundum id obiicit,atae affectat: ipse in sententia sua perstat,malum 'a esse adulterium constater putat,nem ab ea se opinione deiici permittit,neq; sequitur cupiditatem. incontinente etiam oc e consilio rationis. i.c propria lententia excedentem eundem esse existimant:propterea φ im continens validam quidem ec sana habeat rationem iopineturq; etiam ipse adulterium esse malum:cum tamen cupiditas aduersatur,esteq3 id sitaue re bonum putat,ab opinioe exturbetur. i.ab opinando malum esse adulterium, ec Daue id esse existimans sectetur,at φ agat. quin etiam incontinens malum esse adulterium cognoscens id tamen ob assectum,id est ab assiectu ec cupiditate superatus committit: continens vero cupiditates esse malas sciens,nullo modo licet Voluptates quasi bonas Ec iucundas proponat,eis obsequituriat id facit ob orationem, id est cum ratio malum esse adulterium statuat, non permittit se a cupiditate superati ae bonum id esse putat: rationiq; resistit ac repugnat.
Temperantem quoque continentem & tolerantem esse dicunt. atque eum qui eiusmodi sit, alii omnem esse temperantem asserunt, alii minime: Sc inotemperantem incontinentem,Sc incontinentem intemperantem confiise,alii diuersos esse aiunt. at prudentem interdum negant esse posse incolinentem:
interdum nonnullos qui sine prudentes & callidi,esse incontinetes assirmat. adde m incontinentes 5c irae, & honoris,& lucri etiam diculur. Atm ea quio dem quae dicuntur huiusmodi sunt.
Opinantur item temperantem continentem θc tolerantem esse.ati unumquem talem, id est continentem alii temperantem putant,alii minime:propterea q, continens temperas
conta estaeum enim ignorent intemperaruis α incoluinetis disserentia,confuse.ian disse
393쪽
LIBRUM SEPTIMUM. 3π- renter intemperantem esse incontinentem,&incontinentem intemperantem opinatur: alii
incontilientem diuersum ab intemperante esse existimant. sunt praeterea qui prudentem aliquando esse incontinentem putent liquando nonnullos prudentes & cdlidos, id est siue callidos,ellia incontinentes aiunt insuper non modo incontinentem appellari qui a cupiditate superatur,verum etia eum qui vel irae, vel honori, vel lucri desiderio s cumbitalicimus enim incontinetem irae esse quempiam,incontinentem item lucri oc honoris, qui supra modum vel lucrum,uel honorem asse stati At* haec sunt quae dicuntur: id est opiniones quae de continentia oc incontinentia seruntur,liae sunt. i. De continente mcontinente. Cap. II.
DVbitaret autem quispiam quo modo recte existimans aliquis agat in
continenter.nam ut sciens quispiam agat, aiunt n5 nulli fieri nullo modo posse. absurdum enim est si adsit scientia, ut existimabat Socrates, aliud quid dominari,ac quasi mancipium hominem trahere. Socrates enim adueruis rationem omnino pugnabat,quasi nulla esset incontinentia. neminem fio quidem aiebat existimantem praeter id quod optimum est,agere,sed ex ignoratione. quae sane oratio ijs aduersatur quae euidenter apparent. quaerendu tib est circa assectum, si ex ignoratione agit quispiam, quis ignorationis modusa sit . nam non existimare qui incontinenter agit, ante quam in assectu sit constitutus,manifestum est.
Expositis opinionibus de continetitia 5c incontinentia dubitationes nunc assert inqui thrsi incontinens is est,qui cognostit malum es lia adulterium,validamo; ae integram habet ra/titonem, sed a cupiditate superatur, cic committit adulterium: dubitare quispiam posiet,quitiat,ut inconti ias rei re existimans, id est certo cognostens malum esse adulterium,incon/tinenter a t: id est aperturbatione superatus adulteretur. fieri enim nullo modo posse itis qui unt,ut scientiam habens res ali quis aberret.absurdum enim existimabat Socrates si ubi,o ei Iet scientia,illic aliud quippiam Qominaretur,traheretq; tanquam mancipium & seruam, rationem.si igitur incontinens mali habet scientiam ψ malum videlicet sin qui fit,ut a cupiaditate superetur,atque ut mancipium pertrahatur. Socrates quidem aduerius rationem veram pugilabas,incoluinentiam non esie assirmas, cum tamen eam esse perspicuum sit: quippe cum dicera fieri non posie,vr existimans aliquis,id est opinionem habens ac cogitostes optimum este non adulterari,agat praeter id quod optimum est, hoc est adulteretur.tuc.n. agit unusquiis prster id quod optima est: id est tunc agit malum ex ignoratione,cum malum aliquid este ignoraritana s malum este cognosceret,nullo modo ageret. quae sane ora, tio, id est dicere si malum esse cognosteret quispiam, illud eum minime esse actursi: ijs quae apparent, id est euidentibus ac perspicuis rebus aduersatur,ac pugnat: quippe cum nonnubios videamurauotidie,qui licet adulterium esse malum cognoscant,ia tamen committar, . atque agant. Quaerendum igitur erat incontinens ignorat assectum,id est adulterium esse mal uid est si ex ignoratione assectus vincitur incontinens,aim agit malum: quis modus ignorationis sit nam incontinentem anteu etia prorsus perturbatio affectus contigerit, ac primu a turpis voluptatis cupiditatessierit superatus,non existimare,id est no opinari turpem voluptatem cin malum, perspicuum est: ut inde non ex ignoratione agere qui incontinenter agit,manifestum sit. VSunt autem nonnulli,qui alia concedunt,alia non.scientia enim nihil esse potentius concedunt: illud non dant,praeter id quod uisiam fuerit melius agere neminem. ac propterea inquiunt incontinentem no scientiam,sed opinio,
, nem habentem a uoluptatibus superari.
Superius dixit fieri non posse,ut scientiam habens aliquis,erret,ae peccetrimmo non tan tum sciens, sed existimans quoq; d est opinione habes aliqua de re, Q fit optima,non me
tiamine is quicu Praeter id quod optimum est,agat:nunc inquit quosda esse qui alia cono . . Lustrat. α i.
394쪽
1 sp As II IN MORALIUM A R I s T. cidant: id est sileantur quidem scientia praeditum nuis esse erraturum, que fieri posse,is quicqua fit,quod scientiam superet,at* opprimat: alia tamen non concedat,illud videlicet, si visum cuipiam sit, id est si opinatus sit quispiam no adulterari esse optimum,ea non actus rum esse praeter id quod optimum esse sibi visum suerit,id est non erraturum aliquando remalum,id est adulterium perpetraturum:quippe cum opinio erronea sit, ac fallax, nullavi
stabilitate certa innitatur. immo quia opinioni dissidimus, eum qui scientiam habet, non errare Opinamur: errare autem qui opinione dutaxat eraeditus est: incerta. n.opinio est.vident quippe isti incontinentem a turpibus voluptatibus superari,atliccirco incontinentem altitnon scientia habentem sed opinionem succumbere,ac superari.
Verutamen si opinio,non scientia, neque ualida existimatio est,quae rem Io
stit sed remisia,qualis est in ambigentibus : uenia danda est si, no in his pero
sistat quispiam aduersiis uehemetes cupiditates . at prauitati,aut alicui exal asDituperatione dignis rebus uenia non datur.
Superiori seinentiae obiecitionem facit. si enim, inquit,opinionem habet incontinens,aliqua de re ψ mala sit: re cognitio ea quae aduersiis cupiditatem incitatam ad seriendas turpes voluptates resistit, non est scientia,neque valida exiitimatio: id est certa cognitio,sed remissa ac debilis,qua ambigentes praediti sunt, qui cognitionem quandam non certam habent, ec firmam,sed infirmam atq; obscuram:li inquam opinionem huiusmodi habet incontines, opinio autem instabilis est,at infirma:veniaci danda est, si non in his bonis sopinionibus Eo Perstat aduersus vehementes cupiditates: hoe est si a turpibus cupiditatibus vehemeter incitatis superatur ignoscendum ei est. nam si certo stiret aliquid malum et te,de a cupiditate vehemente superatus,id ageret et merito esset puniendus. quia vero certo non cognostit, si in Propria sententia non persistat ψ malum aliquid fit, sed ad opinandum contrarium a vehes mentia cupiditatis inducatur: venia concedenda ei est. si aut venia incontinenti malum agenti datur:restat,ut incontinentia malum non sit. prauitati enim id est vitio, aut alicui ex alijs fugiendis rebus veniaminime daturiquippe cum malo. i. intemperanti,aut ignauOn5 ignoscere,sed poenam infligere consueuerimus.
Prudentia igitur resistente id fit : ualidissima enim res ea est. sed est absur dum fiet enim, ut idem simul oc prudens sit.incontinens. at sacere sponte a prauissima quael prudentis esse nemo diceret. Praeterea ad agendum idost neum esse prudentem superius demonstratum est: quippe qui ultimoru quis dam sit,& uirtutes reliquas habeat.
S i dum concedimus opinionem habere incontinentem non scientiam, sequitur incontis nentiam vitium non ei se. reliquum est prudentia esse quae in inconcinente renitatur cupidistari: quod absurdum est. incolinens enim repugnantem aduersus cupiditatem prudentia has hebit. ea siquidem validissima res est: vi propterea nullam veniam incontines mercatur.sed si hoc quot cocesserinius,nihilo minus absurda res eritaset enim ut idem sit ec prudens retiacontinens.at prudens sponte malum nullo pactio agit:praesente enim prudelia, sicut dicta iam est,morales oes virtutes cosequutur: quippe quae ultimorum perceptiua quaedam sit, reliquasi morales virtutes secum consequentes habeat.
Adde qudd si continens ex eo est quod uehemetes Sc prauas habet cupidi
tates: necp temperans erit continens,neque continens temperans: propteream neque quod nimium est,neque prauas habere cupiditates est temperatis:
sed tamen Oportet. Praeterea si continens ob id dicitur continens,quia cum εc turpes habeat 'piditates
vehementes,quae resistunt,noluntq3 imperium rationis sequi abicinendum a turpibus vo luptatibus iubentis,ab eis tamen superari se non sinincontinens esse temperans nullo modo poterit.temperans. n. a nullis omnino turpibus voluptatibus infestaturi seu statim ubi ratio praecepit,cupiditatem ei habet obsequentem,tranquillusq; estaron. n. quod nimium esta. vehementia cupiditatum,sed temperies temperantis est ne prauas habere cupiditates,ca
395쪽
temperans idem esse dicatur,oportet omnino, atque opus est, ut temperans quoque G Τυcus ac continens,et turpibus & vehementibus cupidi ratibus exagitetur m autem id esse non possit,diuersus a continente temperans est.
Nam si bone sint cupiditates,habitus qui prohibet,ne eas sequamur, praφuus est: qua re efficietur ut non omnis cotinentia honesta sit. si imbecille uero
sint S non praue,nihil egregiu erit: si praus & imbecillar,nihil magnum.
Ostendere vult prauas, 5 vehementes cupiditates esse continentiae subiectium.& si,ii r o quit,continentis cupiditates sit ni bonae,restat,ut habitus,ta est ratio quae prolubet,ne cupis ditates sequatur, praua &mala sit: atque ita non omnis continentia sit honesta, re bona. naqine rationem habebit vetantem turpes cupiditates sequi,bona erit: niata contra ea in qua ratio honestas eaMem sequi prohibebit. si vero infirmae sint cupiditates oc inualidae, non tamen malae,nihil egregium erit,ac praeclarum, si ratio eas non sequatur, sed superet. tunc.n. esset praeclarum in magnas ac sortes cupiditates,atque etia bonas vinceret ratio,ac sibi subiicetensi vero sint prauae oc imbecills oc languids,nullum magnum negocium est,si eis continens dominatur,easq; subiugat.superest igitur,ut circa magnas ac vallidas Sc prauas cupis ditates cotinentem versaridicamus: ac propterea laudabilem atque admirabileni in eo esse,
. emiditates malas ac turpes,licet vehementer incitatae sint,refrenat,ac coercet.
αο praeterea si continentia facit,ut in omni opinione persistamus etiam in salsa,praua est: si item ab omni opinione exturbat incontinentia,aliqua incontinentia reperietur,quae honesta sit: ut Sophoclis Neoptolemus in Philocte
re. laude dignus enim est, cum in ijs quae ipsi Ulysias iuaserat, quia mentiri
ia superius dixerat, continentem inpropria sententia persisteretnunc inquit,si conti/nens in omni opinione perstat, seduitur, ut si in insa etiam .i.mala perstiterit cotines,prauus sit. nam si continens malam de adustierio habuerit opinionem,' bonum videlicet sit,oc ho/oestumn eam perstiterit: praua ea continentia eritrat bona est continentia. n6 debet igitur so continens in omni opinione, sed in bona tantummodo Persistere. dixerat item prius e proflptia opinione diti oueri incontinetem si igitur ex omni opinione dimouetur,aliqua incontinentia bona esse reperietur. quemadmodum siquis praua aliqua opinioe imbutus m adulteriumsbona res sit, ab ea decedat deinde , re non adulteretur: huiusmodi incontinentia na erit: id quod absurdsi est: incontinentia.n.vitium est. Mare no ex omni opinione e turbatrix est incontinetia,sed e bona tantum O. naq; opinatur quispia adulterium esse malu,5c deinde mutata obinione illud comittit re perpetrat: tuc incontines appellatur.na
Neoptolemus apud Sophocle persuasiis ab Vlyste mentiendi ac decipiessi Philoctetae opimone habebaudeinde ab ea recede, non perstitit in iis quae suaserat illi Vlysses, tu metiri re simulare passus est quicurvi e1 ob causam laude dignus habeatur.Csiai. Ulyssis consilio .o simulasset se iratu Graecis omissa Troiae oppugnatioe redire in patria velle, promisisset,
Philoctetae se eum domu secun reducturumconareturq; eo dolo ipsum inuitum alm in/stium ad Troiam deducere:postea ubi vidit ipsum mendacio illactum Iiruriter sequi uta in t sententiam,aegre serens v eum mentiendo deciperetratque ita inquiura Neo. O Iuppiter,quid agam ripse deprendar malusem Dum falsa dico, 6 celo quae non debeor ω Phi. Homo iste,nisi sum mente turbatus mea, ω Videtur esse proditurus merae suam M Nobis resictis nauigaturus donium. N Neo. Non te relinquam certe ego: sed si haud queam
so Te nunc reducere,id molestum erit maPs.
o Phi. Quid inquis 6 fili quid haud intelligo.
n Neo. Celabo te nil :explicabo at omnia. v Troiae necesse est mecum ut adeas littora: . Graium vita at Atridarun manus. .
396쪽
main etiam captiosa ratio mentiens, dubitatio est. dum enim uolunt incredibilia conuincere ut si assequuti silerint, arguti esse uideatur: facta ratiocinastio dubitatio euadi uineta enim mens esto,dum stare quidem non uult, prooPterea'non placet quod conclusum est:quia tamen quo modo seluat ratio. nem non habet,progredi non potest
Praeterea captiosa ratio id est cauillatoria et sophisticamentiens, dubitatio atque haesitatio .est . cauillatores. n.ec sophistae dum couincere aduersarium volunt, qui verbi gratia se opinari fateatur,lapide visit carere, & non inspicere:ita interrogat nonne illud videt,quod videt cum ille assentitur, subiungsit: at lapidem videt: lapis situr videt. quae sane ratiocina iotio dubitationem amnet, obscuram 5c argutamaeuiusmodi esse porro videtur,cum assequoti fuerint: id est aduersiarium induxerint sateri lapide visum habere dc inspicere,cuius prius contrarium astoebant.haesitatio. st dubitatio,cum mens stare atque acquiescere non vult conclusioni, cui assensionem praebuit, quae est,iapidem visu esse praedirum aloe intueri: eo non placet.'Trogredi tame nequit,propterea φ distatuere rationem Ac cauillationem non potest. S i igitur continentia est quae in omniopinione persistit, incontinentia quae ab omni dimoueti in captiosis ratiocinationibus continentia mala, incontinentia bona esse reμζerietur. si enim qui fatetur lapidem videre , in ea sententia perstat,malum:si ab ea recedit,
Euenit autem ex quadam ratione, ut imprudentia cum incontinentia uirotus sit. contraria enim agit ob incontinentiam quam existimet: mala autem esse bona,non esse* agenda existimat: quare bona & non mala aget.
Euenit inquit, ex hac ratione,ῆsincontinetia ex omnibpinione exturbatrix est:vt linprudelia cum inccttinentia coniuncta,virtutem efficiat. nam si quisipiam re imprudens ecinconti nens sit: quatenus est imprudens,bonum esse malum opinaturaid est non adulterari esse malum existimat:quatenus vero est incontinens, tali opinione exturbatur,ec bonum esse adulterium non committere puta atque agit bonum: agere autem bonum,Virtus est. cum sit enim incontinens cotraria agit ijs quae imprudens existimat: existimat vero boni id est non adulterari,queat aluma quare obincontinentiam bona 8c non mala operabitur. at ex duobus vitiis virtutem creari,at inta, absurdu est, immo fieri nullo modo potest: quippe cum neque ex ignauia dc audacia existere vlla virtus queat.
Accedit qudd qui ex eo q, persu sis est Scex electione iucunda&agit Sc
sectatur,melior esse eo uideretur, qui non ex consilio,sed ex incontinentia ea dem agit.aptior. n.est,ut curetur: quippe qui admittere dissuasionem possit. at incontinens ei prouerbio est obnoxius,quo dicimus. quando aqua Luces
strangulat, quid amplius bibere opus est c nam si non persitas ei let ea quae agit,si dissuaderetur,desisteret: nunc autem persuasus, nihilo minus alia agit.
I ntemperantem incontinente esse meliorem ostenditiintemperans enim,inquit,cum n5 sanam ac Validam rationem habeat: id est cum non cognostat scortari esse malum, id agit. Q si ab alio audiret, ac doceretur malum id esse,euitaret,ac sugeret.incontines vero cu stortari malum esse sciat, neque id euite quo modo si ab alio disceret,effugere id,atque euitare vitii pollet quare intemperans in tinente melior est.intemperas.n.qui agit iucunda,id est scortatur ex electione,& persuasus, id est opinatus id bonum esse, utpote rationem valida habens,melior incontinete esse videretur, qui agit bonum 5c non stortatur, non ex eosilio, id est non quia rationem habeat corruptam, validam enim eam re suram habet,sed ex inscontinentia. sinabilior enim est intemerans eo Q dissuaderi posset: arcp ita fieret ut scorto tionem euitaret,si ab alio id malum esse audiret ac disceret. at incontinens ei prouerbio ob
noxius videtur,quo aiunt: si aqua sustbeat 5c laedit,quid aliud bibere opus est id quod dici consileuit de illis qui ab illis iplis laeduntur, unde utilitatem consequuturos se esse existim
bant. si.n ab iis quae iuuare,atque emolumentum afferre queut, ouensionem patiumri quid
passuros esse istos ab iis quae nonia possunt isdere perandum est:sic incontinens si valentem
397쪽
tem habens rationem ae cognoscens scortati esse malum non iuuatur: qui iuvabitiir si ab aliis idem nihilo minus esse malum audiuerit nam si non esset persuasius,id est si no cognssceret ea quae agit,id est scortari, id quod agit,esse maluefortasse si dissiladeretur ab alio ausdiendo ac discendo illud esse malum,a scoriatione desisteret: nunc autem persuasus , id est cognoscens stortati esse malum, non aliud tamen agit, sed ipsum illud quod malum esse
1 nsuper si circa omnia incontinentia & continentia uersatur,quis absistute incontinens erit: nam omnes incontinentias qui habeat , est nemo. quosdami autem absolute esse dicimus. Ac tales quidem dubitationes incidui ex his autem alia tollenda sentialia relinquenda: quippe cum dubitationis solutio nis
Adid etiam nunc obstat,quod superius ex opinione quorsidam dixerat,alios irae,alio honoris,alios cupiditatis incontinentes esse.inquit em m si circa omni id est iram, ec honorem,& lucrum,& caetera omnino continentia oc incontinentia versatur: quis absolute, id est proprie incontinens sit,non reperietur.nullus enim omnes incontinerias habet: sed alius is alius honoris,alius pecuniarum cupiditatis 5c lucri incontinens est.Quocirca quia alis quos esse absolute,id est proprie incontinentes dicimus, alius vero habet hanc incontinen/tiam, alius illam,vm uersis simul nemo:opinionem hanc absurdam esse manifestum est.
1 Rimum igitur considerandum est, utrum cognoscentes nec ne, agant,&quo modo cognoscentes deinde ςirca quae incontinens dc contines,hoc: est utru circa omnes uoluptates & aegritudines, an circa definitas aliquas statuendus sit tum utrum continens & tolerans idem sit, an diuersus:& simili I modo decsteris quae cognata contemplationi huic sunt.
Cum veterum opiniones de coluinetia & incontinentia exposuerit,aduersu eas du/bitatit: nunc quae ex ipsis reprobandae,quae admittendae sint,quemadmodii a principio prosi' posuerat, vult declarare:priusq; ea quae est quaesiturus,proponi t: atq3 inquit,primum considerandum esse,utrum incontinentes cogi lcetes stortari esse malum scortexur,an non cognoscentes: oc si cognoscentra id faciunt,quo modo ex scientiane,an ex opinione cognos Naiit deinde quaerendum,circa quae subicista cqntinens re incontines versetur: circa Omnes ne Voluptates, omnes'3 dolores,an circa definitas quaciam voluptates,quosdamq; des finitos dolores ex iucundis enim alia natura sunt eiusmodi,per sem appetenda, ut honor,& victoria: alia non natura,sed constitutioe. praeterea quia,ut superius dixit,nonnulli eo tinentem re tolerantem esse eundem opinantur rutrum idem sit an diuersus, quaerendum item est: oc similiter de alijs,quae affinitatem N ςognationem quandam cum stac consido ratione liabent,atip ad hanc doctrinam pertinent.
ii Initium autem considerationis est,utrum continens & incontinens in eo quod circa quaedam, an in eo quord quodam modo uersantur, habeant disse. rentiam id autem quod dico tale est: utrum incontinens ex eo quod circa tast Ita uersatur tantummodo sit incontinens, an exeo P quodammodo uersaωtur,an non,sed ex utri et Omne quod ab aliquo differt,aut subiecto dis et, aut modor aut utrisque,id est 5c sii,
lecto oc modo distrepataexempli causa temperantia a sonitudine diuersa est,tum subiectis rebus,quippe cum ipsa circa votiv/tes re dolores,sorti ludo circa fiducias ae timores versi so fetur:tum modo etiam difieri,ipsa enim delectatur quibus debet,honestumq; est:illa quisbus debet,confidit. Inquit igitur,primum consideremus an continens θc incontinens dissorentiam inter se habeant: id est diuersi inter se sint in eo et circa quaedam versantuuid est in subiectis ipsis. ut circa alia conti nentis,circa alia incontinetis Mocium sit.anineo' quodam modo versuitur id est an modo duinasinon subiecto dirualdioc est, ut ςlarius ipse
398쪽
sse Aspris II IN MORALIUM ARII T. explicat,virum incontinens acontinete diuersus sit, ex eo Q circa talia subiecta versatur,circa quae non versatur contines id est utrum subiecto differat inter se an non disserat quide lecto,sed ex eo Q quod a modo versantur. d est modo ipis an no modo differat tantisnaodo sed ex viris*: id est & subiecto & modo diuersi inter se sint .re vera autem no sub/iecto,sed modo inter se discrepant: circa eadem enim contines oc incontinens Uersantur,id est circa venerea,& voluptates quae tactu percipiuntur: sed modo disteriit. ille enim contonet se, re venerea, turpesq; voluptates coercet, di superat: hic no cotinet,& superatur.
Deinde an incontinentia Sc continentia circa omnia uersetur,nec ne qui enim absolute est in continens,non circa omnia uersatur,sed circa quae intemperans: neque absolute ad ea sese habet: idem enim cum intemperantia esset: sed eo quod hoc modo habet.ille enim ex electione ducitur praesentem uolu, ptatem semper esse persequendam existimas: incontinens uero cum non exsistimet,persequitur.
Praeterea qtiaerendum est an circa omnia.i.an circa iram quoque, 5c honorem, ec victoriam continens re incontines versetur,nec nec superius enim dixerat tam irae, i honoris relucri incontinentem dici quempiam,vnde hic dubitationem soluit non circa omnia inquies proprie incontinetem versari: id est non circa honorem oc lucrum oc caetera huiusmodi, sed ci rca venerea tantummodo,circa quae intemperas quoque versitur. neque absolute ad ea sese habere,id est non in modo conuenite: nam cum circa eadem subiecta incolinetia Scintemperantia versentur, si modum quoq; haberent communem,sequeretur,ut viraecv ideessent: sed eo inter sedisserunt,m hoc quodam modo selehabet ad subiecta,id est in modo discrepat. quippe cum incontinens cognoscens turpes voluptates este prauas ab ipsis superatur: intemperas vero neque omnino esse prauas eas cognoscit,sed bonas esse existimauut modo ipso tantum inter se diuersitatem habeat.alter enim validam ac sanam habet ratione, id est incontinensealter id est temperans infirmam ac corruptam . intemperans siquidem a turpibus voluptatibus ducitur ac superatur eligens,aim ipsas esse bonas existimans,ipsum esse persequendas, id est capiadas atque inquirendas putans: incontinens vero licet scorta, tionem non bonam sed malam esse arbitretur, eam tamen persequitur atque inquirit inulatus,& absque electio'a turpi cupiditate induetus ac superatus.
Nam ii uera opinio,oc non scientia sit,ex qua incontinenter agunt homiones,nihil ad ratione id refert: cu nonnulli ex iis qui opinantur,non ambigat,
sed certo se scire existiment.si igitur opinantes propterea quia leuiter credur, magis u scientes praeter existimationem stram agent: scientia ab opinione ni hil disseret. nonnulli enim sunt,qui nihilo minorem iis quae opinantur,u atqris que sciunt, fidem adhibeant. id Heraclitus ostendit.
Dixerat superius incontinentem non habere scienti am,sed opinionem . nam si scientiam haberet,nonpeccaret scientia enim impeccabilis est,ac minime erris. quoniam vero errat 4o incontinens a cupiditate superatus rabere opinionem videtur,quae errare potest, certam
haud quaa est. l nquit igitur,si dicamus opinionem habere incontinetem cratia incontinenter asit, di n6 scientiam,nihil reseret: idem enim est. nam si opinio omnis esset erratica,atq; instabilis,recte dicerent opinione,5 non scientia esse praeditum incontinentem: sed cit opinio aliqua sit,quae nihilo minus u scientia firma ac stabilis habeatur: non recita illorum sei tentia est. quippe cum n6nulli ex iis qui Uinantur,non ambigar,& anc pites sint in iis quae' opinantum sed certo se scire ea putent: ut Democritus,qui cum omnia ex indiuiduis corpus sculis constare assereret,certo se opinari dicebat.si itaq; qui opinantur propterea Q leuiter credunt,id est quia infirma,& incerta liabent fidem,ac persuasionem de rebus, praeter existimationem oc opinione agunt.i. peccat dc errant magis u scientes: nulla propterea erit qua, sotum ad scientia ec opinionem spe fiat,disserentia. eo Q certa quom ac firma opinio reperi tur. nonulli.n.ris quae opinatur,magis credunt, i alii qui scietia fiunt praediti,iis quae sciut. id quoei H eraclitus ostendit: firma scilicet,ac certa reperiri opinionem posse. illeat .cum motu non esse opinamur,quasi certo id sciret,ita asseuerabat.
399쪽
Sed quoniam duobus modis scire dicimus: tam enim dicitur scirie,qiii ha. bet scientiam 8c ea non utitur,s qui utitur: dimentia erit, siquis agat ea quae non debet,dum habet quidem scientiam, sed non contemplatur,& dum con,
templatur: hoc enim uidetur absurdum: sed non dum non contemplatur.
Cum ostenderit, siue opim onem,sive scientiana habere incontinentem dicat quispiam,in eandem absurditatem incursurum. nunc quatuor argumentationibus dubitationem hac soluit: quo modoq; cognoscat incontinens,aeclarat primamq3 argumentationem in huc ni
dum aggreditur. scire duobus modis sumitur.sciens enim oc ille dicitur qui habitu oc scienio tiam iam adeptus est dicet ea non utatur:id est quatris ex scietia illa minime operetur. et ille quom sciens appellatur,qui Oc scientiam videlicet geometriae habet, & ea utitur, id est ex ea operatur. dinere Migitur est, sit erret quispiam sciens scientia quidem praeditus,sed non contemplaniata est ex ea scientia non operans: ec saec scientia prsditus,& contemplas siue operans idem faciati diuersum item est,si agat quis ea quae no debet, dum habet quide scientiam,sed non contemplatur a.dum non operatur ex ea scientia, ec dum Speratur. id.n.indiagnum est,& absurdum,cum quis habem scientiam,& ex ea operas errat,ac peccat: non autem cum non contemplans atque operans titubat, licet scietia praeditus sit. exempli gratia sigrammaticae scientiam habes quispiam,& non ex ea operans, sed ad aliud spectans,at* anismum aduertens interrogetur ce nomine Aeneae,scribatur ne cum simplici vocalli in priiκυzo Pio, an cum diphthongo, 6c respodeat cum simplici vocali: non est absurdum: quippe cum aliud agens ac considerans id dixerit. sed si & scientia praeditus,& attendens atq; omas ut
grammaticus eodem modo errarit: illud vero admiratione dignum si necesse est. lla inco tinens,licet sciat scortationem esie malam, non tamen ex ea scientia operatur, ut abstineat videlicet ab ea re, quam cognoscit esse malam. Φ si habet quidem scientiam , non tamen seocundum eam agit,sed i cupiditate tractus scortatur,nillil mirum ei se debet.
Praeterea cum duo propositionum modi situ, nihil vetat , quo minus qui utrasty habet,praeter scientiam agat,dum uniuersali utitur,& non particulori. particularia enim ea sunt quae in actionem ueniunt.
3o AIterum argumentum est. nam cum duae sint proPositiore ninersalis altera, altera parati cularis, qui uniuersciem cognoscit,particularem quoque vel actu vel potestate cognoscat neces est: quippe cum particularis sub uniuersali contineatur.nihil igitur prohibet , quin agat praeter scietitiam, id est erret acti libet ille qui habet quidem utras propositides unis urentem,ec particularem, sed uniuersali utitur,id est operatur circa illam, eamq; actu co/gnoscinparticulari aute minime utitur, id est circa particularia minime operatur,quae po/testate non actu cognoscit particularia enim actioni subiiciuntur, circaq; ea unusquisque operatur,non circa uniueri alia.vnde quia particularia agit unusquis*, sit,ut qui errat,in errorem incidat dum particularem propositionem inrorat. nam si cognoscat uniuersale quispiam: omne verbi causa veratrum mortiferum esse,ac purgare: particulareq; ignoret: hoc o scilicet veratrum esse:atque ita id quasi salubre medicamentum exhibeat,atque erret: nihil absurdum est sed tunc est mirandum, cum particulariter hoc esse veratrum cognoscens id alicui exhibet.
Diuersum autem est uniuerside: alterum enim in ipse,alterum in re est: ut omni homini sicca conserre:&ipsum esse hominem mel siccum esse quod huiusmodi est: an uero hoc huiusmodi sit,aut non habet,aut non operatur.
Vniuersalis quoq; disserentia est:aliud etenim in ipso sciente re in peribita eonsideratur, aliud in re.si igitur quod in se est uniuersale cognoscit quisipiam,particulare etia simul sciat necesse est: quippe cum qui se ipsiuna ignoret,sit nemo. verbi causa omni homini conserre so ficta,uniuersalis propositio est inimis, propterea qui huc corroscit,neces lario cogniturus etiam particularem est,se milicet elle hominem,at 3 iccirco sibi quom sicca conserte. Item ut alio exemplo utamur,alia uniuersalis propositio in ipse erit huiusmodi:omni homini iusta agere coducit : quam qui scit, sciat quo Particularem necesse est,id est se esse homine, atque ideo sibi quom iuste agere esse utile. Cum vero uniuersale est in re, ut omne siccum
400쪽
3s4 Asp As II IN MORALIUM ARIST. esse lauiusmodi, id est utile essetnequau qui id cognoscet, particulare etiam sciturus eae sed an hoc liuiusmodi sit,id est an hoc tu siccum,vel non habet,id ' vel scientiam no habet ocignorat, vel si cognoscit circa ipsum id tamen non operatur . simili mo quoque si omne
veratrum purgare quisbiani nouerit,quod uniuersale in re est,non cotinuo etiam hoc esseveratrum cogniturus est:quae est propositio particularis.
Ex his igitur modis incredibile est quanta disserentia situra sit: ut si ita coo
gnoscat quispiam,nihil absurdum: sin aliter,mirandum uideatur.
Ex his duobus propositionum modis uniuersalis scilicet,*particularis incredibile est quanta differentia futura sit:id est longe maxima est disteremia: ut nihil absurdum esse in I deatur,errare scilicet,oc peccare,li ita cognoscat aliquis uniuersale oc non particulare. nam cum in uniuersali: nullus operetur,sed in particulari: si ignorata particulari propositione eraret aliquis,absurdum non est: sed si aliter fiat,id est si cognoscens quis & uniuersale re paraticulare peccet,lum mirandum oc nouum videri debet. iis absurdum minime est,si inconsinens cognostar quidem uniuersale, ulterium scilicet esse malum,scis arcupiditate super
rus particulare ignoretratque ita quasi bonum id esse existimas peccet,at p adulteretur.
Ad haec habere scientiam alio modo contingit hominibus, quam dictumisit.nam dum habet quis,& ea non utitur, diuersum esse habitum videmus: ut
& habere quodam modo & non habere uideatur: cuiusmodi est qui dormit, E 6 qui surit, qui uino oppressias est. ita autem aflecti sinat etiam illi qui in perturo
hationibus sunt constituti. irae enim &uenereorum cupiditates , nonnulla huiusmodi corpus etiam manifeste immut1t,quosdam* in furores inducul: ut pateat simili modo assectos incontinentes dici oportere.
Aliud argumentum hoc est, quod cum primo videtur conuenire: sed in eo tame dissere, 0 illic de eo dicebatur,qiu habebat scientiam, re sipote n5 operabatur: hic de eo agitur,qui cum habeat scientiam nultus tame n5 aginquippe cum ab ebrietate oc ira agere prohibeatur.Contingit igitur,inquit,ut alio etiam modo seientiam trabeat homines, u in duobus aragumentationibus dictum superius fuerit. nam dum habet homo scientiam di ea non utitur, ad est prohibit secundum eam non operatur,liabitum diuersum esse conspicimus, ut re habeat quodam modo, 5 non habeat. ut dormiem,si geometra sit, habeatq; scientiam,etiano habere dicitur:quatenus ita habitu est prςditus, scius appellatur: quatenus a somno pro μhibetur,ne secundum eam agat,inscius, non habeso; scientiam dicitur. simili modo vino oppressus,id est ebrius.ec furens,*Iiabere re non haDere quodam modo dici potest.na quia habitum scientiae iam habet,habere: quia ab cbrietate & furore impeditur, quo minus sic/cundum eum operetur,non habere scientiam dicitur . sic quoq; qui in affectuum perturbastionibus costituti sunt: id est qui venereorum libidine,aut ira incitatur,non secus aloe ebrii,& furentes assiciutur: sunt.n.etiam ipsi sepita ac grauata ratione,ac quibusdam quasi stimulis exagit2tur. neque tantum animam ita habent perturbatam more ebriorum, α starentia: sed palam etiam incorpore immutationem quandam prie se serunt. irascenti enim homini μ oculi excandescunt, ac rubent,ut surere videatur: amanti pallet facies.nonnulli quo* ex nimia amoris vehementia mente exturbati in insaniam ac surorem prorsus couersi sunt. per
spicuum igitur est,incontines simili modo se habere ut ebrii*furentes.sicut enim illi quas Dis scientiam habeant, ebrietatis tamen oc furoris perturbatione impediti secundum eam non operantura sis incontinentes cum synceram habeant rationem ac sanam, cognostantq; scortationem esse malam: a vehementi turpi cupiditate prohibetur,quo minus agant, sicut ratio praescribit ac iubet.
Quod autem uerba ex scientia dicat,id argumentum nullum est.qui enim sunt in his assectibus constituti, demonstrationes, & carmina EmpedocIA s dicunt: qui item primum didicerunt,connectunt quidem uerba,nondum taν men sciunt.cognatum enim,ac coalitum esse oportet: ad quod tempore opus
ςst. Q uocirca eos qui incontinenter agunt,ita dicere existimandum est, ut illi