장음표시 사용
411쪽
37 indigitatur,ac furi .verum cupiditas simul ac ratio corrupta.stantii dixerit,uel sensus suave ei leasiquid,ad fruitioiaem es incitatur. quare cum ira rationem recliam quoda modo si quatur, quodam modo autem inquit eo Φ quadam ex parte audit,quadam non, dum ob celeritatem integre audire non expectat quid iubeat ratio .cum Uero cupiditas recitae ratiotnulloimodo,sed corruptae obtemperet,restat ut qui cupiditatis est incontinens,irae incontinente longe turpior stupropterea in irae incontinens i ratione quadam modo & quadam ex parte licet non integre re perfecte, Vincitur:hic autem.ι cupiditatis incontines non a ratione sed a cupiditate superatur,quae ad flagitium perpetrandum trahit,atq; incitat.
Praeterea magis ignoscendum est, siquis naturales appetitiones sequatur: nam talibus etiam cupiditatibus quae communes omnibus sunt,& quatenus sunt communes,uenia magis dari consueuit.at iracundia & acerbitas natur
iis magis est a cupiditates quae excedunt,& necessariae minime stant. quemadmodum ille qui se excusabat quod patrem uerberasset: nam hic,inquit,suum,& ille item suum uerberauit: 8c commonstrans infantem, hic etiam inquit, tibi uir euaserit,meipsum uerberabit: gentile enim nobis hoc est. ille quoque qui trahebatur a filio,ubi ad ianuam deuentum est,desistere iubebat: nam se quoque eousque patrem situm traxisse
Altera haec ere ratio qua turpiorem esse iram cupiditate demonstrat, eo Q naturalis est nimis: id quod ex eo patet,l ira esse gentilitium vitium,et ex genere ipsissequi videtur.nasi me pater sit iracundus,ego quoque eiusmodi sum,ct filius meus,ec nepos: ut per tota progeniem hi affectus irae naturaliter propagari videatur. cupiditas vero naturalis no est ἡat naturalibus appetitionibus venia magis datur: nam etia ea cupiditatibus exhibetur,quae communes sunt,ut siquis aut esuriens comedere, aut sitiens bibere appetat:id enim commune omnibus hominibus, ac naturale est: quippe cum unusquisl et edere cupiat,cum esurit, re bibere, cum sitit re quatenus sunt communes,id est si non si apra satietatem edere aut bibere toto die cupiat quispiam. qus enim ita modum excedit cupiditas vituperatioe digna est, neque veniam meretur. huiuimodi igitur cupiditatibus quae intra terminos naturales comtinentur,ignoscendum est. si enim quis viderit quempiam esurientem ac propterea cupiditate edendi incitatuna irasci lotius eum venia u opprobrio prosequendunt censebit: quippe cum non ignoret naturam esse quM ad comedendum,atque appetendum cibum ipsum im/pellat. at iracundia'acerbitas quX etiam modum excedit, magis est naturalis u quae excedit cupiditas non necessaria, id est u cupiditas pecuniarum,& victoriae: ut siquis supra modum aut vincere aut lucrari cupiat. exempli causa, quidam cum patrem suum ira incitatus verberibus affecisset,ati ob id in iudicium traheretur,ita se excusabat,et defendebat: hic, id est pater meus, inquiens,patrem suum quoque verberauit:et pater item patris mei patremum: oc hic meus filius ubi in virum adoleveri me ipsum nihilo minus caedetueo m gentis litia nobis atq; uenere proueniens ira est ars hoc dicebat,ut iracundiam naturaliter , &ες ex generis iccessione sibi inesse declararet: ac propterea venia dignum se esse ostenderet. Alius item cum per vim a filio traheretur,ubi ad ianuam usque protractustat, ibi desistore a violentia filium suum monebat : propterea φ ipse quoque cum patrem sirum traxisset
eous id est ad ianuam usq; re ostium iudicialis sori,ibi eum dimisisset.
Adde quod qui insidiosius agunt, sunt iniustiores: iracundus uero misnime est insidiosus, sed apertus, sicut etiam ira. at cupiditas huiusmodi est. qualem etiam Venerem dicunt. Cyprigenae enim fraudes nectentis,&ω zonam de pectore Bluit,inquit Homerus, Hic fraus est, quae uel prum dentes decipit ipses. inrare si iniustior&turpior incontinentia haee est , qua mea quae circa iram uersatur:&abselute incontinentia, quodammodo uitium erit. Terrea ratio hae est in hunc modum iniustiores illi sunt qui sunt insidiosustaeundus noest insidiosa neque ira est citanodi,quae aduersirium latenter invictura aperta est: erim i Mustr/t, a a sin
412쪽
3 ς Asp Asr I IN MORALIUM ARIs T. te enim sine ulla dissimulatione in inimicos inuehiturrat cupiditas insidiosa est quippe qine clam re dolose ad fruendam appetita rem sese insinuet siquis enim puellae alicuius concubis tum appetit,non aperte ec statim ipsi stuprum inseru sed consultat quo modo ec lateter ea illiciat,oc clam id iaciat,ne resciscat qui iam. quemadmodum Homerus Venerem appellat Cyprigena fraudes nectetatem. Venus. upiditas est,quae non manifeste re aperte agagreditur quod cupit,sed occultos dolos struit ac fallit.tiam de balteo eius in quo illecebrae
omne dolim ac laciae continetur,ita apud Homerum est. maa. Iuno inaucere in amorem sui Velit Iouem,simuletq; se ad reconciliandam gratia inter Tethyn & Oceanum ire, rogetq3 Venerem ut ea in re tibi opem ferat, amorem m*illecebras detr Venus balteum suum ad conciliandum amorem maxime accommodatum ei tradit: qui quonia sutilia erat, ac consanus κετὸς appellatur. 4ra de re H omerus ad hunc modum inquit. Asthuic respondens sic est Cytharea Ioquuta: Iussa missu haee neo fas,nem detrectare aecorum est,
O I ii ,summo nanque es coniuncta tonanti l . Coniu o,& magno luper aethere cum Ioue regnas. i III ita . . ci
Sierit, re nitido nam depe store Bluit, i Sutilis, ec vario quae erat intertexta Iabore: In qua cuncta inerant ille 'amenta,dolistit H ic amor,hic desiderium,blandust susurrus, Hie fraus est, quae vel prudentes decipit ipsos. Hanc Cypris Iunoni offert,dehinc talia fatur. 5ce. Si igitur ira no estinsidiosa sed cupiditas, insidiosi vero qui occulte re clam Iaedunt,iniustiores illis sunt qui aperte offendunt: na eos qui aperte inuadut, euitare qui Biam posset: restat ut incontinentia cupiditatis v ii
ioc vitium,utpote quae iniusti orae turpioris: si ad vistium comparetur,esse ex parte vitium'ex similitudine, n5 absblute re simpliciter viti sed quae ei quod absolute re simpliciter vitiu est, prope accedat. Accedit quod dolore assectus contumelia utitur nemo. qui autem ex Ira
quippiam facit cum dolore id facit: qui uero contumelia utitur,cum uolupta 'te . si igitur ea stantiniustiora ob qua indignari maxime conuenit,incontinentia quoque cupiditatis eiusmodi erit: quippe cum in ira contumelia minime sit.incontinetiam itaque cupiditatis ea quae circa iram existit esse turpiorem: continentiam item & incontinentiam circa cupiditates & uoluptates corporis uersari,manifestum est.
artam rationem hanc asseri,qua incontinentiam cupiditatis irae incontinctia esse tura piorem demonstrat. dolore assectus contumelia utitur nemo, id est lasciuia ecpetulantia libidinis:pro adulterio enim & stirpro contumelia hie accipit. unusquis p vero qui cum ira Deit,dolore affectus facit: ira enim nihil aliud est u doloris vicissim inseredi ai elitus. qtu
autem contumelia utitur, id est stuprum re adulterium committi t, cum eupiditate re voluptate id facit. si igitur affectus illi iniustiores sunt contra quos irasci magis debemus,emio tur,ut cupiditatis incontinentia quoque iniustior esse censeatur. nam si incontinenter grarere quempia videamus in nimia vel pecuniarum oc lucri,vel venereorum cupiditate ma os contra ipsum irascimur,ac succentiemus, ' si ira incitari supra modum aliquem inspexerimus: eo Q ob id irascitur unusquis*,et iniuria ac dolore affectus est.nonia columelia id est coitus re adulterium in ira est, re cum ira perpetratur. Atm ita iam patet et incolinentiam cupiditatis incontinentia irae esse turpiorem atq; iniustiorem:&continentiam ec incontis nentiam circa corporis voluptatemvae tactu scilicet percipiuntur,versari. so
Harum autem ipsarum diaerentiae sumends sunt.sicut enim a principio dictum sitit, aliae tam genere quam magnitudine humanae sirntae naturales: aliae strinae: aliae laesionibus& morbis euenientes. ac circa harum primas
413쪽
temperantia δέ intemperantia uersatur: unde bestias neque temperates ne intemperantes dicimus,msi pertranslationem:&si quo alio modo omnino animalium genus aliud ab alio tum contumelia & Liacitate,tum voracita, te di t.
Differentias eo oris voluptatum restarit ac statutuae circa quas ex ipsis temperantiare intemperatia vcisetur,ostedit. corporis em mvoluptatibus,inquit liae humanae sunt ac naturales 5c genere.i dubiecto,circa quod versantur, α magnitudine,id est dum moduquedam in ipsis seruamus,& naturales terminos non excedimus: exempli gratia, humanare naturalis voluptas quantum ad genus attinet. est na Vesci pane,& concumbere in muliere appetit quispiam. quantum Vero ad mὸgnitudinem spectat.cum non supra facietatem 5c modum ia iacituna si immoderate nimium ae toto die vel edere vel coire cupiat, ea iam non humana, sed serina erit voluptas existimanda. aliae fiant serinae voluptates 5c immanes, ut carnes hominum comedereetaliae ex laesionibus 5c morbis ex inania videlicet, re praua
ex aegrotatione affectione contracta eueniunt. ex his autem voluptatibus temperatia ec instemperatia circa primas, id est humanasae naturales tantummodo versatur. unde bestias non nisi per translationem dc similitudinem temperantes aut intemperates vocare conse
uimus,ec si aliquo alio modo animabu genera inter se differanuseu contumeliasaeoitu re libidine,& salacitate quae σινα ρία dicitur, idest profusa coeundi petulantia, qua canes rex o equi etiam praeter caetera animalia maxime incitantur: seu voracitate 5c edacitate,qua om/nia promiscue comedunt,ut lupi atque huiusmodi. nam ex hacanimalium differetia alia ex ipsis intemperatia vi canes oc equos oc lupos lia teperantia ut eanaesos solemus appellam
Non enim electionem, neque rationem habent: - ό natura non secus ac strentes homines excesserunt.seritas autem minus quidem si uitium,sta hororibilius tamen malum est.
Causam subiungit cur bruta animalia neque intemperantia,neque temperantia dicaturrpropterea . scilicet qui temperans est, temperantes res quas agit,ingit,habetq3 rationem, id est recta re integra utitur ratione: simili modo duom intemperas ex electione intempe' rater se gerit,rationemq3 etia ipse licet corruptam sequiturat bestiae neque electione, nemrationem habent,sed sunt e natura exturbataemon et enatura sita irrationali excesserint,dcin rationalem transierint,sest in similes sint iis hominibus qui P natura sua ob insania dimoti sunt,ec quasi irrationales eualerunt. surentes enim homines re insania agitati cum ratione corruptam habeant,electione minime utuntur, sed sine et e mone , sine que ratione omisia agunt. sie bestiae ratione oc electione omnino carenuatque hinc sequitur, ut seritas quae in hestris scilicet ipsis est,minus malum,scis horribilius tamenu vitium sit.
ippe cu non sit corrupta quemadmodum in homine optima pars,sed desit,&non habeat. simile nanque est perinde ac si inanimatum ad animatu conferre uelimus,utrum peius sit. semper enim prauitas eius quod non habet principium :intellectus autem est principium: minus idonea ad nocendu est.
C in seritas minus malum vitio sit,hic declarauita inquiens minus malum si vitium seritas est,propterea Q in bestiis re seris optima pars.l.ratio non est corrupta re deprauata, ut in intemperate qui rationem corruptam sequitur:sed prorsus deest. bestiae siquidem ratione penitus carentavi praua non deprauata natura praeditae sintquocirca seritas cti vitio nubio modo comparanda est: emadmodum nequeinanimatum cum animato, quae nullam inter se habent similitudinem,qua conferridebeant. nam siquisseritatem cum vitio cons ra idem facie ac si animatum comparet cum inanimato: atm virum ex ipsis peius ac detrarius sit,inquirat: iniustitia ne quae inanimata oc habitus anims est,an iniustus homo qui est,o animatus vim prauit axi.setitas eius quod caret princi pio,id est bestiae & ferae,quae intela lectu carmini liectus enim principium est: minus est noxia atque ad Isdendum idonea, uvitium hominis qui ratione atque intellectu gubernatur. homo enim cum ratione 5c con filio ad nocendum alicui inducitur, bestia sine consideratione ulla sertur:vt propterea n cere ac laedere minuspossit. 3ogo
414쪽
Non secus Igitur est ac si iniustitiam ad iniustum hominem quispia coli. sectat: utruncν enim aliquo modo peius est.millies plura enim mala homo maius u bestia perpetraret.
Comparare seritatem cum vitio perinde est ac si inanimatum,id est iniustitiam cum animato a.iusto homine conseram .similium enim inter se hoc est habitus ad habitum,ves hahitupraediti ad habitu praeditum fieri comparatio debet. nemo enim sans mentis habitum qui anima caret,ad eum qui habitu est praeditus qui animatus est,comparabit: sed animati animatum, ec inanimati ad inanimatum collationem elle faciendam ducet. utrunq; enim eam iniustitia u imustus homo alterum altero peius quoda modo est. na si iniustus propte/ I. rea laedit ac malus est,quia initistitiae est particeps,multo iniustior ipsa iniustitia erit existis manda .quemadmodum si quod igita accedit caleis,multo calidior ignis ipse est. rursus econerario cum iniustitia res inanimata sit,ac propterea laedere quempiam nequeat,si per se considere ir,iniustus vero animatus sit, ut inferre alteri damnum positu sequitur, ut iniustus peior iivustitia esse videatur. Ita fit, utim ustitia aliquo modo peior, aliquo melior fita ociniustus ite dc melior 5c peior habeatur. nam mitto plura mala agere potest homo malusu bestia, eo v rationis illa est expers, ait uti consilio in inserenda iniuria nequit: homo ra/tionalis est,α consulendo machinari perniciem in alterum potest.
Dee minente continente tot tire,ermini. i Cap. VII.
AT uero circa tactus gustatus uoluptates & dolores,cupiditates item& fugas circa quas intemperantia & temperantia definita prius est, ita se habere quispiam potest,ut 8c quibus plerique sunt superiores ab ηs uinca
tur:& ea superet, quibus plerique succumbut.ex his autem qui circa uolupta
tesuersatur,alter incontineris,alter continens: qui circa dolores, alter mollis,
Ietas alter dicitur.plurimorum uero habitus med 3 sunt icet magis ad deo teriores declinent.
Circa voluptates tactus gustatus circa quas temperantia re intemperantia versari su , operius definitum est,fieri potest ut quisbia ita se gerat,vi vincatur a cupiditatibus,quibus Pieriae evulgo superiores sunt, re non superatur: ut siquis vinum fidernum bibere appetatris sane cohibere cupiditatem ea etia si e vulgo sit, potest. si int tamen nonnulli qui ab his vincuntur,eu a quibus pleri sunt superiores. nonnulli quoque reperiuntur qui vehemetes cupiditates venereorum re libidinum quibus plerim vulgares superatur,coercent,ac Uinciit. luperatur enim ac succumbit libidinibus vulgus, propterea q, storiationem esse mala percis pere ac discernere non alet. Ex his aut e qui vel ea vincunt quibus pleriq3 sunt inferiores, vel superatur ab ijs quibus plerim non si accubuntaqui circa voluptates versatur,alter,id est qui a cupiditatibus si peratur,quimus plerit stant superiores, incontinens est:alter qui se ab is continet, quibus plerissi succumbunt,continens. iii autem circa dolores agit, si a doloris 4 qhus superetur,quos pleri in sene consueuerunt: mollis est.na amittere amicos dolorem allacina ,quem tamen tolerare etia e Vulgo quilibet potest a quo vinciae si erari mollis hominis est.Dixit autem circa dolores Mersari mollem,non q, incontinentia ec continentia quoq; circa eossem non versetur sed quia magis continentis re incontinentis negocium in voluptatibus u in doloribus conspiciaturaeontinens siquidem absentia voluptatum minime doleti mollis vero licet et ipse circa voluptates versesur,exercetur tamen magis circa dot res: quippe qui ex voluptatis et cuiuslibet absentia dolorem cocipiat.ut si vinum Pramni aut Falernum cupiat,cupiditatemq3 eam nequeat explere: vehemeter dolebit mollis, at vadeo vide vita animum despondeat: quem sane dolorem qui ex hac delicati vini appetitio/ne suscipitur, eril evulgo superare consueueruntat qui dolorem eis vincit, quo superim s ores pleris non sunt,toleras dicitur.ut siquis in magnum periculum incidens id sorti ac constati animo serat: neq; permittat se dolore afflictari ac confici,sed eum cohibeat ac vincat, quo pleriqa e vulgo homines non sean omnino non possunt. horum aut vulgarium habistus medii uint,id est mediocritates:sesquia mediocritates virtutes sunt,iccirco subiungit, licet
415쪽
licet sint mediocritates in deterius tamen decIin1t ac vergut.mediocritates enim vocat vulam habitus, eo φ inter molles,& tolerates existunt .pleri ν ὰ vulgo nam cum a doloribus superentur,quibus toleras superior est:eos vincunt quibus mollis infringitur,at opprimi
tu . um ii m Ooluptate, refrenent,quibus incontinens superatur: iis quissim contin β 40
minari consueuit,succumbunt ac vincuntur. atq; ita fit,ut licet inter incontinentes re contis nentes medii sint,ad mores tamen re deteriores voluptares,doloresq3 declinent.
Sed quia nonnulle uoluptates necessaris sunt,aliae non necessaris, & quasdam tenus: excessus uero&deseetias necessarii minime sunt :&simili modo i, etiam circa cupiditates & dolores res sese habet: qui iucundarum rerum exocesilas uel cum excessu uel ex eleetione & propter ipsas,nullam* aliam ob reeuenientem persequitur,intemperans est.
Nonnullae voluptates necessariae uta ad quenda terminum stini: nam comedere quoad expleatur veter,ec fames sedetur, necellarium: supra satietatem vero, re immoderate toto die idem facere non necessarium est.aliae autem voluptates sunt quae etia cum modo neces/sariae non sunt,ut honoris,ut vi storiae,ut diuitiarum. caeterv tam in necessarijsu in non ne
cessariis neque excessus, neque desectus necessarii habentur.na sicut nulla omnino in cibo et potu aut diuitiis voluptate affici non est laudabile: ita stipra modum avi superuacanea ocnon necessarium,sed vituperatione dignum est. idem in cupiditatibus,ti dolor iis contingit.qui.mpersequitur oc inquirit iucundarum reru excessus, vel cum excessu: id est qui vesvehementissimis ξc maximis voluptatibus ec cupiditatibus re venereorum libidinibus ais Mi midet: vel licet non magnae sint uoluptates,ut Iucri, ut honoris &similium, pse tamen cum excesssu etiam his oblectati,in hisq; excedere affeAat re cupitratque hoc ex electionere proposito, propterq3 ipsas voluptates facit,non alia aliqua de causaris intemperas est nasi lucradi gratia adulterium quispia committere studeat,no intemperas,sed auarus potius, lucriq3 cupidus appellabitur . neque item intemperans est dicendus qui cum uxore tyranni consuescit,remq; habet 'id non obuoluptatem ipsam re libidinem faciat, sed ob aliquid aliud quod euenturum inde sitiquo.sea ratione aut interiaiendi ut eliciendi tyranni occvsionem nactus libertatem asserre ac salutem patriae possit.
Necesse enim est hunc non esse eiusmodi,ut eum poeniteat: quare est incurabilis: nam quem non poenitet,incurabilis est qui uero deficit, est huic oppositus. qui est medius,temperans . simili modo quoi qui corporis dolores non quia sit inserior & uincatur,sed ex eleetione stigit.
Necesse est intemperatem qui cum electione uoluptates inquirat,non esse eiusmodi, ut cum poeniteat facti. q, si ita est,incurabillis quo p intemperas estatque hoc modo soluit id quod superius prorisuerat,ex quorunda aliorum opinione: m diceret intemperatem facilius curari ac sanari u incontinentem posse.hoc enim ex sentetia sua hic ponit Aristoteles,
incontinentem utpote qui sana atque integram habeat rationem,esse magis idoneum ast rem ut curetur,u intemperantem: intemperantem uero cui principium corruptum est,nulatam admittere curasionem posse. qui autem in uoluptate deficit,nullaq; omnino in re oblo stationem capere uult,stupidus est ac torpidus,in opposito intemperantiae vitio constitvi
temperans est,qui corporis dolores ex absentia uoluptatum prouenietessi agere consueuit: at 3 id non absque electione a uehementibus cupiditatibus ac uoluptatibus superatus ac uis ctus,ut dolere propterea nequeatu sed ex electione 5c proposito facit.
At eorum qui non elligunt,alter ob uoluptatem,alter ob id quὁd Iugit dolorem ex cupiditate euenientem,ducitur: quare inter se disserunt. unicui .n. so peior esse uideretur, uis aut nihil, aut leuiter cupiens turpe aliquid perpe traret: a si uehementi cupiditate assectus idem faceret. item si non iratus,u si iratus uerberaret quispiam. quid. n. ageret,si in assectu esset constitutus et Meo intemperans incontinente deterior est.
416쪽
Ε orum qui sine clectione succumbM re vinc situr,alter,id est incontines i voluptate
peratus inuitus absque electione ad committenda flagitia trahitur: alter qui mollis est,adolore quolibet,etiam eo qui a plerio toleratur,absque electione etia ipse duci consueuit. dunullo modo ex absentia voluptatis ec cupiditatis dolorem cocipere vult, sed oblecstari semper, ac superuenientem cupiditatem explere quare differunt inter se incontinens,& inteperas: incdunens siquidem sine electione: inteni perans cum electione voluptate sectatur,qui sine uniculo videtur esse deterior u ilicontinens:quippe qui etiam non cupiens,vel remis se,ec leuiter cupiens turpia agat, & venereorum libidinibus semper inuoluatur. incontin vero vehementi cupiditates ratus sequi turpes voluptates consileuit. sicut etiam peior censetur,si nulla ira ilicitatus quispiam, q si iratus verbera alicui infligat. nam qui id iacit, si 1o i in assiectu estet constitutus,id est irae incitati deesset perturbatus quid ageret eodem modo si intemperans vel nulla vel leui cupiditate uitatus adulterium committit,quid iacturu ei Iucum credendum est,si vehementi iqua cupiditate iniceretur
Ex iis uero quos diximus alter in mollitiae specie magis est : alter est incointinens incontinenti aute continens: molli tolerans opponitur.tolerare enim
in resistendo consistit, continentia in continendo & cohibendo. diuersum autem est resistere & cohibere,non secus ac no superari,& uincere,ut hac inu .sa continentia u tolerantia sit expetibilior.
Ex ijs quos diximus, alter in mollitis specie est, id est mollis est,qui a doloribus,quibus zo
PIeri*non succumbunt,vincitur:alter,qui a voluptatibus superatur quibus plerissi etiam sunt inseriores,i ontinetis est ac molli quidem tolerans est oppositus, incontinenti miniflne .nam tolerare in resistendo consistit, id est dum non cedit aliquis,nec superare se a grauibus Sc vehementibus doloribus,quibus plerim vincuntur,permittit: sed repugnat, ac ronititur. sed continentia est incohibendis,& comprimendis iis voluptatibus,quibus pleriqς succumbere ac vinci solent. cuni Mero aliud sit resistere re aliud cohibere:nam qui retistit et non cedit, non continuo etiam Vincit,qui colubet autem vincitet meliusque sit vilicere u non vinci: sequitur,ut continetia quae vincit,u tolerantia quae non Vincitur,expetibilio ac m Itior esse quoque censeatur,
inii uero deficit in iis aduersus quae pleri prenituntur,&possunt: is mol 3s Iis est,& delicatus: deliciae enim mollitia quaedam cst. qui scilicet pallium trahit ne si ipsum tollat,dolorem sibi laborando creet:& dum aegrotantem imitatur,miserum esse non existimasicum misero similis sit.
Qtii descit, Jc vincitur a doloribus aduersus quos plerissi e vulgo sortiter se gerunt, ac resistunt,quosq; possunt vulgares homines reprimere,accolaibere: mollis est,ac delicatu qui videlicet per terram trahi sibi pallium permittit, sursum. retrahere atq; attollere non patitur,ne laborando creet, id est efficiat-comparet sibi dolorem,si tollere voluerit: imi, tam is aegrotantem qui vestem defluentem ex humeris,cum brachia attollere prae infirmi tate nequeat, sursum colligere non potest :miserum se esse non putat,cum tamen misero. i. 4o
Pari modo quoque circa continentiam & incontinentiam res sese habet. non enim siquis uehementibus & modum excedentibus aut uoluptatibus aut doloribus uincitur: id mirum est . quin si resistens uincitur,uenia etiam dignum habetur: ut Theodecsti Philoctetes a vipera morsus: aut Carcini in Alope Cercyon:& sicut ii quicum cohibere risum nitantur: in profusum ca chinnum erumpunt: id quod Xenophanto contigit.
S icut admiratione dignum non est,siquis a m nis re vehementibus voluptatibus sirpe soretur, quippe nais non incontinens dicatur: sed si resistedo vincitur,venia dignus esse censeatur: sic quoque si magnis doloribus quispiam succumbat,neque mirari,iaeque molle ainpellare huiusinodi homine debemus:quin potius ignoscere, spraesertim aduersus magnos
ac graues dolores resistens,laudem superetur:quemadmodum apud Theodectum Phil
417쪽
LIBRUM SEPTIMUM. 33 Ictet Theodectus.raram poeta eston cinus labula Philoctetes in manua serpete morsu atque ob id υehementibus doloribus at dictatus induci tur: qui cum aliquadiu acres dolorum cruciatus sustinuisset, ac sortiter restitillet ladem sumambit,atque exclamate sit currite precor milii, naanumi, abscindit quisme dum ita iacit,a doloribuscia vincitur, nomollis,sed venia dignus potius videtur: sant enim magni. Apud Carcinii ite Trasita poe/tam Cercyon inducitur Alopes puellae pater, is cum filia resciuisset stuprata iste , ab ea requirebat quis stupri illius auctor suideriaiierem se ubi id cognouerit, nullum dolore esse concepturum: quod cum Alope manifestasset tanto dolore oppresius est,ut ne vivendum quidem sibi este amplius censeret.hic quoque mollis dicendus non est, quippe cum et i d ipse aliquandiu dolori restiterat,eumq3 voluerit cohibere. Xenophantus vero cum cohibere risum veller,in profusum cachinnum erupitivel quod inquit id quod Xenophanto contigit ad superiora reserendum est: vi inrelligamus X enophanto contigisse, ut Mel morsus si serpente etiam ipse in Philoctetes, vel aliquo alio dolore graui asse Mus ut Cercyon, sue cubuerit, ac desponderit animum: ac taliciem in maximam desperationem tausus sit:non si cus atque illi qui cohibere risum uolentes in cachinnum crepant.
Sed si ab iis uincitur,qs nequit repugnare, quibus pleri*possunt resto'
tereratque id non ex natura generis, aut morbo. auemadmodu apud Persarum reges mollities ex genere est:& sicut scemina i mari distat. Non est mollis qui vehementibus doloribus resistendo vincitur: sed qui iis quibus pirarim e vesilo resistunt, succumbit,mollis est: nisi id ex natura generis pro niat, id est vel ex foeminei sexus imbecillitat ves ex nati one, cum quis a pueritia in luxu ec voluptatibus est educatus. Citiusmodi reges Persarum sunt, qui ex genere dc natione mollitia quada prraditi sunt: barbari enim cum sint,voluptatibus semper desti vixerunt, doloribusq; minime assumst ut quicquid incidera t, quod vel paruam asterre molestiam possit, latae superemur. igitur a leuibus doloribus ves ex natura generis, vel morbi infirmitate iacile vincitur, mollis dicendus neque ipseest.
Iocosus quoque esse intemperans uidetur,sed est mollis.Iocus enim tu sit refles,relaxatio est. Iocosias uero ex ηs est qui in hac excedunt.
3o Iocosus dicitur qui iocis desectatur,iocariq3 semper Vultetat Nis est moIlis. Iocusem mest resaxatio.resaxatio autem requies est. at mollis requie oblectatur ec voltitate,ec non dolet.iocosius vero est qui in hac excedit:id est qui requiem immoderate affectat re cupit. Iocosus igitur mollis est.
Incontinentia alia temeritas, alia imbecillitas est. nam aIliubi consulta runt, in iis quae decreuerunt, ob assectum postea non perstant: alii quia non consultarunt, ab assectu ducuntur . nonnulli enim , quemadmodum qui se prius titillarint, non titillantur: ita quoque ipsi cum praesenserint, acpraest uiderint, se* ipsos 8c rationem prsexcitarint,siue iucundum,siue molestum quippiam fuerit: ab assectu non superantur.praecipue uero celeres,dc atra b Ie affecti temeraria incontinentia sunt incontineres. AIi enim ob celeritatem, hi ob uehementiam rationem non expediant, propterea . procliues ad is . quendam imaginationem sunt.
Incontinentiam in temeritatem re imbecillitatem subdiuidit. Mii.nsd est imbestes musunt'infirmi, consultant quidem re considerant adulterium ec sti prum esse malum,noo tamen in iis q- consultarum, persistitiu: scis libidini indulgent, adusterium53 oc stuprum committunt,aperturbatisne,& piditate sit perati. qui propterea imbelles incontinentes,o ' ntur,quia vi sti es res qua malam esse, re fugiendam censuerit succumbut.aIn vero id est temerar a & praecipites iisn considerat an hoc malum sit, nec ne,sed statim ducuntur retrahuntur ab allectu bc c ditate id est nulla rei praemeditatione saetii vincuntur: perindeb attinguinur,titillatione affici consueuerunt. nam si considerationem adhibuiuent,sortasse non iusilent superati. sum . nonnulli qui sipraeconsultet,vincise nullo
418쪽
pacto sinsiticum. n. praesesertim Sc praeconsulta inr,5c praeuideritu id esse minim quod ves
sens dolorem,vel p sens voluptatem affert: no superaturi non secus atque illi qui cum partem aliquam corporis ubi titillationes patiuntur, trictione praetentarint,aim ita assii secerint: non amplius,siquis illuc titillationes inserre velit,titillantiar ta sine ulla molioecoretrectationem ierunt.temeraria autem incontinentia incontinentes,id est tenter ij incontis Dentes praecipue sunt celeres atque atra bile praediu.illi.α ob celeritatem naturae, hi ob vehementiam assectionis ex atra bile contractae,rationis consiliuni re considerationem non e
pectant:propteream sebito imFinationem Sc id quod visum sibi fuerit, persequutur.stam tim nanque ubi Raue aliquid este existimarint, ad id nulla habita consideratione propei
si feriratur. Q ineonthi tuerintemperantis dii illast. Cap. VIII.
.. T intemperans sicut dii hum est,n5 est eiusmodi,ut eum poeniteat, per .
R init enim in proposito: sed incontinerem quodam modo poenitet. quo
circa no sicut dubitauimus,lta sese res habet,sed hic facile potest sanari, ille in curabilis est: quippe cum prauitas ex morbis aqvs inter cutem & tabi: incontinentia comitialibus peril similis sit. illa enim continua,haec non cotinua improbitas est . at omnino diuersum est incontinentiae & uit a genus: uitium
enim latet,incontinentia non latet.
Intemperans idoneus ad poenitenti1 non inriccirco non ita est ut prius dubitauimus de intemperat Q sanari facilius u incontinens possemsed econtrario intemperans est insanabi. li sanabilis incontinens.prauitas.n. id est intemperantia illis ex morbis, iusmodi est in . inter cutem,ec tabes,comparari potest. na qui Pel aqua inter cute, uel tabe laborat non nodie morbo corripitur,cras minime: sed assidue nulla intermis Itoe laeta semper afflictatur: sic intemperantia assidue ec continue intemperanti homini inest.semper.im rationem comυptam habet, ut semper malum bonum ipsi elle videatur continetia vero comitiali morbo Persimilis est: sicut axeo mitialis morbus non est continuus,neque assidua amictationem aciis, quia sect i eo sint, sed vel bis Mel ter indicivel post duos aut tres dies inuadiuvi in iis quia daemone agitantur: sic improbitas haec .incontinentia non continua est,nem seni' per adeaenon.n.semper inperturbatioe affectus est quispiam: sed eatenus tantum infesta Satenus incontinens arcupiditate superatur. Aedemum incontinentia diuersum suid i vis tio est,hoc est ab intemperantia. nam intemperantia semiani latet. adulterium enim esse malum ignorat,ac tanquam bonum sectatur. incontinentia non ita,sed licet malum esse cognoscat,victa tamen a cupiditate id persequitur.
Ex iis aut ipsis illi qui exturbantur,meliores stini, a qui rationem habent, atque in ea non persi stunt.i minori enim assectu superantur:& non incosulati ut alteri sunt. na similis incontinens est iis,qui & cito,& pauco uino,& pauciore etiam a pleri* inebriantur,
Cum ex incontinentibus alips esse temerarios dixerit,alios imbecilles: nunc inquit eos qui exturbantur e ratione re consilio, id est temerarios, qui antequam praeuideant quip/piam, superantur, meliores esse incontinentibus infirmis, qui rationem habent, id est rastionis praeconsultationem,inea tamen non persistunt. hi enim infirmi a paruis re imbecila tib is voluptatibus videlitur oppugnari,cum praeconsultandi habeant facultat rati eo rarii re praecipites a magnis ae vehementibus, ut iccirco statim nullo habito praemeditandi loco trahantur ac vincantur. propterea venia etia digni magis habentur temerarii, quam infirmi: hi siquidem a paruis voluptatibus illecti,illi a magnis: hi cum praeconsultatione,illi sine,vincuntur.a minori enim affectu & cupiditate infirmi Mneque sine consultatione ut ab isteri,id est temerarii superantur et atque ob id similes iis sunt, qui cito,&pauciore etiam via no in ebrietatem incidunt,quam pleri que soleant. plerique enim n5 nisi ubi multo vino oppressi fuerint,inebriantur.
Incontineri uri igitur non esse uitium manifestum est: sed quada ex par te sortesta
419쪽
te fortasse.haec enis praeter electionem, id ex electione est. sed in actionibuatamen habet similitudinem. quemadmodum Demodocus in Milesios dice bat: Milesii sine non sunt quidem imprudentes sed ea tamen agunt,quae imprudentes solent: sic incontinentes licet iniusti non sint,iniuste tamen agunt.
Incontinentiam non esse vitium ut est intemperantia , patet:quadam tamen ex parte renon prorsus fortasse esse vitium videtur. quatenus scilicet re circa eadem subiectaa.ven reorum libidines versat in ,eca cupiditatibus vincitur: in eo tamen disserentia est, in haec. i. incontinentia praeter electionem est: non enim eligit:id,id est intemperantia ex electioe fit, et o dc eligit.similitudinem vero habet incontinentia cum intemperantia in actionibus,quippe cum utrael voIuptuosis actionibus oblectentur,atque inuoluantur. sicut Demodocus de
Milesiis dicebat: qui cum Larius esses: Larus autem no procul a Mileto insula est: Milosios multis alijs Guillis carpere consueuerat,tum illo,cum diceret no esse quidem Milesios
imprudentes,sed agere tamen ea quae imprudeles solent. sic incontinetes cum non sint iniusti d est intemperantes, iniuste tamen agunt,ec laedunt, sicut intemperantes.
QMoniam uero alter talis est,ut no ex eo P persuasus sit,uoluptates corporis supra modum,& praeter rectam rationem sequatur: alter autem persuasus
est,quia est talis ut eas sequatur: illi dissuaderi facile potest: huic non potest .
diti Virtus.n.& prauitas principium altera corrumpit,altera conseruansn actionibus autem principium illud est cuius causa res fit,sicut in mathematicis suppositiones. nam neque illic ratio est quae doctrinam tradat principioru,ne pnie.sed uirtus uel naturalis, I assuetudine coparata recte opinavi circa prin cipium praeceptrix est.
Quia inquit alter id est incontinens sequitur re inquirit voIuptates corporis supra modum, praeterq3 rectam rationem: eo in persuasum habeat adulterium esse bonum, &qui id re committere eligat,sed absque electione, id faciatralter vero qui est intemperans, persuasus est,& comittere adulterium aut stuprum eliint,idq; esse bonum opinatur, pr , o pterea m talis est id est corruptum habet rationem, vi semin Loioors, voluptates sequa tur:hanc ob causam is,ut illi incontinenti. s qui absque electione adulteratur, dissiladeri facile possit,curatioq; adhiberi:huic autem. i. intemperati qui ex electione voluptates stet tur,non possit:ae propterea incurabilis sit. Sicut enim virtus principium finale conseruat, ita prauitas ec vitium corrumpit,ac perdit. Qui enim est intemperans proponere sibi boμrvam finem nequit,ut abstinendum sibi esse a voluptatibus putet: sed corruptus O si corruptum et finem habet, quo sibi proponit bonu esse voluptates sectari.qui vero Gotrario est temperans, num fine cum recita utatur ratione sibi in actionibus statuit.Prin v autem in actionibus est cuius causa res fit,id est finis ipse: Peadmodii in mathematicis suppositio nes principia esse eosueuerunt:i1squodponui, ac statuunt mathematici,cu dicunt,puncta - esse id cuius nulla pars est: aut Iinea esse longitudinon sine latitudine.nullam. n adhibent his' principiis ratione aedemonstrationem,sed fimpliciter ita sine ulla demonstrationes edadis ulis propondisic ethicactionsi finem ratione ac demonstratione cognoscere minime postumus:sed virtus est siue naturalis,siue assiletudine coparata hoc est morali Aquae recte opinandi praeceptrix esti. quae recte principiu,hoc est finem inuem sine* errare sue amistat.na tae natura,siue assuetudine ad vitam temperanter traducendam bene quispiam est
inflauctu finem is quoque bonum sibi proponat nectile est.
Ac temperans quidem huiusmodi est: huic uero contrarius intemperans. est etiam quidam qui ex assectu ρ recta ratione exturbatur: quem sane supeo, . rat affectus,ut ex recta ratione minime agat,non tame ita superat,ut talis eua
dat,qui eiusnodi uoluptates etase sibi me sectandas persuasiim habeat: at phic est inconti nens,qui inteperante melior est: nec est absolute prauus: quip/pe cum in eo id quod optimum est,id est principium ipsam conseruetur.cons
420쪽
334 ASPASII IN MORALI vM ARIST.
rarius huic alius est qui persistit,neque ex assectu exturbatur. Hinc igitur alterum probum,alteriam prauum esse habitum patet.
i Temperans huiusmodi est,ut quibus oportet, re quando oportet, obtestetur ι con trarius cic opposivus intemperans est. est autem quidam,id est incontines,qui a recta ratio/ne exturbatur ab affectu oc vincitur: quem sane affectus oc cupiditas vincit,ut non secivis dum rectam rationem operetur,non tamen ita vincit,ut persuasum habeat,& tibi dini se ac libere,id est ex electione indulgendum esse voluptatibus censeat: qui est incontinens: qua quidem absolute prauus re malus non est,cum integram habeat ratione.in eo. n. quod Vincitur,esse malus videtur. malus tamen integram non habet rationem, sed eo piam. aon incontinente id quod est optimum,seruatur,id est principium ipsum finale, α ratio recta, quae in ipis corrupta minime est. alius est continens scilicet qui perstat in ratione,neque ex ea dimouetur a cupiditate superatus incontinenti contrarius. atque hinc alterum ex rus hvhitibus,id est continentia esse probum Zc bonum,alterum incontinentiae esse prauu oc ma tum perspicuum est. De continentis er pertinaeis conuenientia er diffreentia. Cap. IX.
V Trum igitur continens is est qui in qualicunque ratione Sc qualicula p
electione,an qui in recta tantum persistit utrum item incontinens sesqui in qualicunt & ratione & electione perstat,an qui in silia ratione,& no reo tocta eleestione permanet: nunquid ex accidenti in qualicunque, per se uero in uera ratione, & in recta electione persistit alter, alter non persistit et nam
siquis illud ob hoc eligit §atur hoc per se: prius illud ex accidenti secta.
eur,atque eligit. re Gomam superius dixerat quosdam existimare et continentem eum qui in opinio/ne Persisteret,Bc incontinentem qui ex opinione exturbaretur: nunc dubitat, utrum contianens sit qui in qualicii opinione tam bona a mala persistit, an qui in recta & bona latummodo: ec simili modo utrum ineontinens in qualibet siue bona siue mala suerit, an in talia re mala persevcretaecinde soliare Gubitationem,nunquid inquiens ex accidenti non proprie Dre continens in quali in tam bona u mala opinione persistere,oc incontinens in qualicum siue bona sit siue mala, dicetur non persistere per se vero proprie qui continens est in vera ratione, ec bona opinione persistit cic simili modo incor tinens in falsa oc mala opinione per se re proprie perstat. nam siquis dulcium rerum sit appetens,oc sectetur re inquirat Glud ob hoc,id est vinum dulce ob dulcedinem cuius appete xst: per se quidem di proprie se stabitur ec inquiret hoc,id est dulcedinem ipsim,ex accidera i vero etia prius illud d est Vinum persequetur,atque eliget: quia.naccidit vino ut sit dulce, propterea fit,ut qui dulcia appetit psum persequatur. sic continens in bona opinione propcie 5c per se petasiit: si auteprauam habeat opinionem,in ea tamen non quas praua, sed quair bona sit, i stat: quiope cum fallatur,ec quae mala est bona esse existimeti quare proprie ct per se in bona per stati εο quia tamen saepe accidit,ut ea mala sit,essicitur,ut in mala quoque ec praua persistat. incomtinens item est qui proprie in bona opinione no perseuerat:* si mala serie opinione sit prsiditus,in eaG3 non perstet: in ea non tanquam mala, sed tanquam bona non permaneta quatim doquidem bonam etiam ipse illam esse putat.quare incontinens quoque per se in bona o nione non perstat.si vero accidit,ut mala sit,ex accidenti in ea non persistit:sicut contines in mala non tam mala,sed tanu bona perseuerar.
Per se autem simpliciter re absolute appellamus . iniare fit ut quodam
modo in qualicunque opim one: abselute autem in uera alter perseueret,alter non perseueret. 1 o id sit per se interpretatur: per se em ni simpliciter abselare,id est prodrie inquit Ognificare.quare qualicum in opinione quodam modo.i.ex accidenti vel persistit continens, vel non persistit incontines: absolute vero re proprie in vera,id est bona opini qui perseuerat est continens,incontinens qui nonpos erat. Sunt