장음표시 사용
451쪽
quives virtute sunt praediti,vel saltem bene asse 'i ad eam consequendam videntur.abPIuteat atomo non est solitarium animal,Vt leo, aut lupus, aut aliquod aliud quod vivere per se potest, sed eiuile,ac Dciabile. tiu iccirco virtute praeditus, ac Mix,quod natura homini inest,id exquisite exequitur: indigeti aliquo, qui cum degat,diemq; traducat . ad quod Gamicus idoneus maxime sit: bonus ac felix vir amicitia indigeaneq; unqua, etiam si omnia hona habiturus esset, solus vivere eligeret feri vero non potest ut nisi iucundi sint aliqui, simul degant. 5c amicus amico iucundissimus est. unde fit,Ut sodalitia amicitia, quae iuue/num est,non utiditatis causa conflata,ita se habeat. eo Φ sodales εc mutua consuetudine,&iisdem rebus oblectentur.' L. Ac maxime quidem amicitia,sicut saepius lana diximus, bonoruest . quod
enim absolute bonum,ac iucundum est,amabile est,atque eligibile: unicui uero,quod unicui est tale.bonus autem bono ob utral hsci Ceterum dilesctio arictui amicitia habitui similis est.
Maxime amicitia ea est , quae est bonorum. absolute enim amabile & Hussisse,in a, solute bonum,& absblute iucundum:unicuique vero oc bonum re iucundum liud quod unicuique eiusmodi est . bono autem tam bonum,quam iucundum bonus vir est. tum disiectionem 5c amorem affectui esse similem inquit. sed nonnulli tamen dilectiones non so/lum affectus, sed habitus quoque esse opinantur: quippe cum affectus temporariae mo/M Eo tiones sint, quae incorpore, aut animo existim: habitus vero qualitates quaedam perma'nentes ex quibus operationes proficiscunturiquidam enim vini amatores, alii oplanti amatores appellantur, ex habitu videlicet qui in tes est, qui est re opsonii θc vini amor, ecdilectio. inrocirca considerandum,nunquid affectum hic vocet non temporarium motum tantummodo: sed affectuosam etiam di bositionem, quae in sela a ectuos animae parte, non 'in rationali constituta est: nam amicitia in rationis participe,& in ea quae caret rasio ne, eximicum enim iudicarit quispiam re elegerit amicum aliquem sibi conciliare, quod est rationis r erga ipsiim afficitur, quod irrationalis partis est. Atque ita habitus in viri' animae partibus consistur amor vero in solo assectu, re ex affectu operaturi atque ob id dilectionem assectum, amicitiam habitum appellauit. Sed est tamen a citia etiam quae M so est habitus, re quae est operatio . Ut superius declararum est. nunc vero amicitiam habi/tum vocat respectu assectus, non operationis. Amicitiam autem esse habitum, ut dixismus,qui in utrisque animae partibus existiuamorem vero θc dilectionem assectum,id est affectuosam quanda dispositionem,ex qua operationes ex assectu soIo promuntur:ita sit iungendo manifestat, cum Inquit:
Dilectio enim nihilo minus est erga inanimata. cum electione uero reda,
mant: at electio ab habitu est: & bona uolunt iis quos amant, illorum causii non ex assectu, sed ex habitu : Sc amantes amicum, quod sibi ipsis bonum est, amant.bonus enim uir amicus essectus bonum ei fit cui est amicus. uter ρ igitur&quod sibi bonum est, amat:& aequalem uicem uoluntati& iucunν ditati resere. equalitas enim amicitia dicitur. At hec in bonorum amicitia maxime insunt. Ex his patet dilectionem ξc amorem assectuosam quanda disipositionem D erga inanis
matures esse:vt vini amor erga vino: Scerga opsoniti opsonii amor, re eupiditas. ex qua dispositione ex Blo assectu operatio inicitur, cum illi vini,hi opsonii affectu superantur. Amicitia vero quia ex electione est, electio autem consultatrix est appetitio r habitus est in rationali, affectuosa animae parte constitutus, ex quo amici bona amicis volunt ipsorum illorum causa, non ex affectu selo, sed ex habitu qui in utrisque partibus existitiso amantesq3 amicum simul&amicum,ecquodsibi bonum est,amant ramicus enim bonum' amico estiredduntq; sibi aequalem vicem inter se: quippe eum alter alteri bona eius ipsius ruem amat, causa velit, suavisq; ac iucundus sit. Vnde etiam amicitia aequa amici retributioicituratque hoc in bonorum a citia maxime inest. caeterae enim ex similitudine, ob eas quas diximus causis dicuntur.
452쪽
41ς As P As II IN MOR, LIVM ARIST. In qua amicitia plures possiniere aii . cap. VI.m N austeris uero & senibns eo minus amicitia sit,quo sint morosiores, mis mis* consiletudinibus gaudent : haec enim maxime uidentur esse amica, amicitiae effectricia.atque iccirco iuuenes, cito amici essiciuntur: senes non ita: quippe cum non fiant amici illis quibus non oblectantur. Similli modo quoque austeri. sed hi benevoli quidem inter se sunt,quia bona uolunt,et ad indigentias subueniunt: amici tamen non admodum stant, Propterea P non sim diem traducunt, neque mutua consuetudine deIediantur.quae ad amiscitiam pertinere maxime uidentur. De senibus re austeris hominibus, cur videIicet amici non admodum fiant estem de i uenibus cur citius ac magis amicos sibi concilient:cum manifestum est, tum sit perius satis dictum fuit. .
At uero ut multis quispiam sit amicus amicitia persedia, fieri non potest. quemadmodum neque ut amore multorum simul aliquis capiatur.exuperaotioni enim simile hoc est. quod autem est huiusinodi,ad unum spectare natuora consueuit. Multos uero eidem simul uehementer placere,no facile est: forst Eotasse etiam neque bonum esse.opus praeterea est εc experimentum capere,
consiletudine uti: id quod peril dissicile est.
M ultis esse amicum amicitia illa persecta no facile esse inquitisi ut neque amore esse ca/ptum multorum.quippe cum exuperatio quaedam atque excellentia quaedam in amando amicitia huiusmodi sit: idq; quod excellit non ad multos, sed ad paucos spectet. na exuper Milonem re excessiim hic in bono appellat. Cur autem inter multos esse huiusmodi amicitia nequeat,dubitaret quispia. nam si ellent multi boni,ut ita statuamus,quid vetaret quo misnus honus vir periculo de ipsis facto omnibus similiter esse amicus pollet sed coniungedae nimirum causssunt,quas findit: quia non facile sit, ut multi bono viro vehementer placeat τneque enim bonum elle cuilibet obuium est: sed satis superq; est, si unum vel duos homis nes huiusmodi reperiamus. neque praeterea fieri potest, ut multorum simul experientiam
capiamus:qua omnino opus est, si modo calumnia omni vacare huiusmodi amicitiam vo/lumus. consuetudo insiper mutua requiritur, quae praeter virtutem maxime bonorum animos counectit inter se,ac conciliat.
Ob utilitatem tamen & iucunditatem fieri potest,ut multis quis placeat: multi enim tales stant: & in breui tempore ministrationes fiunt. Magis que ex his ea similis est amicitiae quae ex iucunditate existit, cum eadem ab utris exhibentur: & sese mutuo, vel 'asdem oblectantur: iusmodi iuuenum ami
citiae sunt: magis in his quod liberale est,conspicitur. iniae uero est ob utili
O b utillitatem vel iucunditatem fieri potest,ut multis sint amici nonnulli. lium.n.mulata est turba:neque multo opus est tempore,multa ue inquisitione in breui.n.sipatio temporis ministrationes, id est ea quae utilitatem vel iucunditatem sumministrant,manifesta fissi ac patent:quidi sibi iucundum,vel utile sit,breui distere unusquiis potest. quando tamen ulterum ex his non extiterit,amicitia diiseluiturae um. n. breui tempore confletur: breui etiadurat.cum vero utraeq; hae amicitiae,quae videlicet ex utilitate,& quae ex voluptate com paratur,ex similitudine quacum prima illa re praeum habent micitiae dicantur: quae volittatis causa fit, mapis primae illi amicitiae similis est, cum utril ab utroque voluptas exhi sohetur: quippe eum clabeant illi qui reuera amici si int,iucunde inter se versari,mutuaq3 coi suetudine delectari.id quod iis qui ob voluptatem amant, inesse manifestum est. Adde in liberalior est, magism ingenua huiusmodi amicitiavi ea qus ex utilitate constat. non. n. Ob lucrum,aut emolumentum pecuniarii ut si qua alia utilitate hi amici sunt: sed ex affectu interdum
453쪽
interdum inter se mutuo,aut ex eo. iisdem siue exercitatissibus,siue discipIinis, siue usibuobieetationem capiunt.amicitia vero ob utilitatem vulgarium hominum,& illiberalium m sest.
Et beati utilibus minime indigent, sed iucundis. uolunt enim simul eum aliquibus uiuere, & molestiam Paruo tempore tolerant. nam assidue, siasti neret nemo: quin ne bonum quidem ipsum, si molestum ipsi esse iccirco amicos iucundos quaeruntiortasse uero Oportet ut etiam bonos, cum tales musint: & sibi ipsis ite bonos.ita. n. ipsis inerunt ea,quae amicis inesse debent.
i 1 o Amicitia quae ex Voluptate existit, verae amicitiae magis eisse similem lutic perspicuum est: beati oc felices homines,id est,ut in superioribus declaratum suit,qui ex virtute opexatur, utilibus amicis non indigent,sed iucui dis. Vellent. n.praecipue amicos virtute peri ctos sibim prorsus similes habere: sed si id non potest, satis ipsis est,si mediocres aliquos in Denerint,qui iucundi ipsis itar.conuiuere. n. cum aliquibus omnino volunt:quia ut dictum prius est,neri nequit,ut solitarii degat: neque quod molestum est,serre diu possunt. immoneo ipsi in bonum,si molestum ellet, siustineret ac toleraret quispia. hoc autem quod1 mo, do ita dixit: na cum bonum ipsum nihil aliud sit,u felicitas,elle molestum nullo modo potest: limul. n. ac molestum est,continuo nem bonum est nem felicitas. sed ex conditione ita' est ab Aristotele dictum:sisellicitas molesta vitam laceret, iesita esse nemo vellet. patet igis a zo tur re ob alia expetendam elle selicitatem, re quia vitam voluptuosam ac iucurciam rescit. Unde,inquit,homines suaves ac iucundos amicos quaerunt: quasi absque his constare
amicitia nequeat. portet autem non solum iu dos amicos quaerere,verum etiam bonos.
Sod Qero subiungit 5c sibiipsis etiam bonos non proprium fortasse bonorum est, armeorum qui persectam amicitiam sibi conciliant.hi enim non ad se spectantes amantamicos, ut sibi bonum aliquod ab iis quos amant,eueniat; sed ratuummodo ob id amant,quia boni sunt illi qui amantur. Vnde sortasse non dinuncte, sed copulate intelligenda haec sunt: quia scilicet bonus amico etiam bonus est. studendum iSistur ei te inquit,ut amicos conciliemus, qui re vera boni fini. qui autem re vera boni sunt,il simul di boni absMute, ec amicis boni necessario sunt.
3 Atqui in potestatibus constituti sunt, distinctis amicis uti uidentur : alq
enim ipsis utiles,al 3 iucundi fiant.ut autem utraque idem exhibeant,non ad modum contingit: quippe cum neque iucundos cum uirtute neque utiles ad honestas res quaerant: sed alios urbanos uoluptatis causii, alios idoneos ad agenda ea quae mandata fuerint. haec autem in eodem non admodum sunt.
probum quidem uirum esse simul & iucundum & utile dictum iam est . Sed
ei qui excellit huiusmodi amicus fieri non solet, nisi etiam uirtute excellatur: sin minus,non adaequatur ex rata portione superatus. Csterum non admodu
tales esse consireuerunt. In potestate constitutos appellat tyranos, re qui reges sunt nomine,sed non re. hi n. dis stinctos habent amicos quibus utuntur:alios utiles, alios iucundosaeuius rei illud est in causa, ν ne eos quaerunt qui iucundi sunt cum virtute: ijdem.inutili ratem quoque asserrent; nem utiles ad honesta: iidem siquidem simili modo iucundi quoque essent. nam ad honesta vides non nisi virtute praediti sunt: virtute vero praediti Uiri,siicut dictum iam est,int etiaiucundi.Potentcs autem homines cum voluptatem appetunt,Urbanorii ac iacetorum amiscorum coiisuetudine utunturicum Utilitatem spectat,eos admittunt,qui ad agenda ea quae iubentur donei ac prompti sunt lase vero viralconi tingi inter se non admodum selet quiso enim urbani appellatitur, scurrae cum sitar, pleru ad actiones sunt inutiles. idonei vero ad 1 exequenda mandata ut plurimum omnes gratia carent,atcp urbatiitate. Utilis autem ac iucun/dus simul sol probus vir est: cum Sc ex virtute ad agenda honesta sit idoneus,& ex mora similitudine, actionibusque honestis bono viro iucunditatem ac voluptatem asserat. Sed bonus vir ei qui excellit, fieri amicus noconsueuiunisi is qui potestate excellit,inmite supero
454쪽
4is Asy Asa I IN MORALIUM ARIST.tur.sta.n. intelligendum est id quod inqui imisi etiam virtute excellatur rutis qui est in pstestate cognoicat se esse inferiorent,di erga bonum virum non secus atm erga superiorem se gerat.ita. n. aequalitas proportione inter hos existeret: si diuitiis isdem potestate se excellere existimaret, bonum tamen virum Urpote ex virtute se praestantiorem admirar tur.talis. otens vir bene natura esset assectus, si honestarum rerum esset aemulator. nes dubium est,quin curam sibi probo viro committeret.quod si faceret,amicitiam eius bonus vir facile pateretur: alioqui sustinere nullo modo poliet: m superbiam tyrannica,& ob/sequia illis tralia oc seruilia umaxime abhorreat. Verum cum illi qui sunt in potestatibus, huiusmodi milia me sint,ut nos viros tanquam se excellentiores admirenturi sit, ut boni viri eorum amicitiam non admodum sectemur. Sed quaerunt nonnullissi ille qui in potesta rote constitutus est,estet probus vir,nunquid ei probus vir non esset amicus,quia virtute iri sum non superat verum stulta dubitatio est. hocin. concessum iam est, bonum bono abis medio ullo amicum fieri. unde licet in potestate alter constitutus sit: potestas nihil vetabit, quominus contrahi inter hos amicitia optime possit.nam versabutur hi inter se in reliquit omnibus aequales: in iis vero quae legitime ad ciuilem societatem spectant,libenter alter ei qui est in potestate edet,ac subdeletur. perspicuum. n. est ec eum eisse legitime regnaturii,sc amicum legitime obtemperaturum: utpote qui ciuilem societatem custodireac seruare
Atque hae quidem amicitiae in equalitate consistu Leadementam ab utrisivexhibentur,uolunt* sibi mutuo: aut alterum pro altero recompensant,ut uoluptatem pro utilitate. has autem minus esse amicitias,minus'que permanere
dietum iam est. Sed & ob similitudinem & ob dissimilitudinem eiusdem &
esse Sc non esse amicitie uidentur. ex similitudine. n quam habent cum ea qus est ex uirtute,uidentur amicitiae: quippe cum altera iucunditatem altera utilitatem in se habeat, que utraque illi etiam instini : in eo ueroi illa calumnia ua
cat,stabilis* est, hae cito immutantur,alijs multis differunt: ex illius dissist
militudine amicitiae non uidentur. Bonorum amicitia prorsus inaequalitate est. sunt autem quodam modo etiam reliquae. 30na qui ob voluptatem amant, sibi mutuo voluptatem exhibent. similiter qui ob utilitatem amici sunt,utilia sibi mutuo subministrant. alii alterum pro altero comutant.verbi causa Voluptate exhibita emolumentum utilitatis accipiunt: ut qui lucri causa urbanitate apud alios utuntur. Sed hos re minus amicos esse,& minus permanere icta iam est.QMod subiungit ex similitudine videlicet eiusdem oc dissimilitudine amicos oc videri,et non videri, satis patet . quatenus.n in amicitia quae ex virtute existit,et iucundum inest,re utile: eatenus amicitiae caeteraeci similes existimantur. quatenus vero bonorum amicitia callinia omni vacar, stabilisq3 est, toae autem calumnias admittunt oc mutatur: in eo dissimiles sunt.quaqua alijs etiam modis differunt: eo in bonorum amicitia per se est: propter sese enim se mutuo amant bonucaeterae ex accidet t.boni praeterea ab iniuria sibi mutuo insereda longe absunt: μοquippe qui nem eos offendant,qui nihil ad ipses pertinent: qui vero reliquis amicit ijs co iuncti sunt,iniuriis se mutuo atticere aliquando non verentur. Alias quoque multas disi rentias inuenire quispiam posset, quibus dissimiles primae illi caeterae amotiae esse amicitiis
non Videntur. De uniuitia in si peremincia Gu Cap. VII.
AIbera est amicitiae species exsupereminentia: ut patri erga filiu:& deo
nique seniori erga iuniorem & uiro erga uxorem,& principi omni πν ga subditos.sed hae inter se etiam differunt.non enim eadem est parentibus ercis' ga liberos,& principibus erga subditos: uerum neque patri erga filium, Scsilio erga patrem: net uiro erga uxorem, Sc uxori erga uirum . diuersa enim unicuique horum uirtus,diuersum opus est: diuersa item ea ob qus amant: diuersi
455쪽
diuersi igitur etiam amores,& amicitiae erunt. atque eadem quidem utrique ab altero neque exhibentur,neque sunt requirenda: sed cum parentibus libe
ri ea tribuunt, quae debentur rjS qui genuerunt,& parentes si is ea quae filiis exhiberi debent: stabilis talium,ac bona amicitia est.
Altera est a citiae species per supereminentiam: quae alienior paulo est: non secus ac ius quod ex aequalitate alterum ere,alterum ex supereminentia,Ut patris ad filium,heri ad serauum, viri ad uxorem,& demumprincipis ad subditum. ita quom amicitia altera ex aequas
litate,ex excessit altera. similis elai m quoda modo iustitiae esticosistitq; in iisdem in quibusto iustitia,quae per excellentum est. na patris amicitia erga filium,& uotis erga iuniorem: Prudentior. α senior est,ut domnetur:& viri erga uxorem,re omnino principis ad subditum ex superexcellentia est,perspicuum eiarum est principem excellere,excelli subditii. Sed hae inter se etiam disserunt. non. n.eadem parentibus a filiis,ec principibus a subditis e lahentur: nem filiis a parentibus,re subditis a principibus. accommodata qusdam natura sunt a fit is erse parentes minis eria, oc parentibus erga filios praestilentis ac procurationes: quorum nihil ad principes ec subditos attinet. In hoc ergo di eri huiusmodi amicitia, n5eadea mrentibus ergasilios, et a filiis erga parentes,neque a viro erga uxorem, ec a xore erga virum existunt. nam ροrentibus oc virisdominari conuenit,vxoribus di filiis minime. hoc est quod amicitiam hanc non in aequalitate,sed in exceIlentia constituit. Sed haec
Σo unusquili concederet.causa Uero quam subiungit,cur inter hos amicitia eadem non silino paruam dubitationem afferre potest.I nquit enim, diuersa. αUnicui φ horum virtus,diuersum5; opus est inda.n. alliam patres,alia filii, aliam viri,aliam Uxoris virtutem esse negat. Sed satis erit, si in viro & υxore rationem consideremus: quippe cum eadem postea dici de patre re filio possint. In hunc modum etenim interrogant,praecipue Socraticiarunquid urarum esse iustum oportet,vxorem vero iniustam moti profecto. Qiuid vero nemperantem virum, uxorem intemperantem nessi hoc san ali ita per Omnes virtutes interrogantes,cltam virum v mulierem virtutes omnes habere oportere asserentes,tandem eandem esse ecviri & uxoris virtutem conficiunt. ad quod quid respondendum sit,cognoscemus,si a principe re subdito incipiamus. Na si principis virtus in recte dominando, siubditi in recte o 3o temperando consistit,eadem principis re subditi virtus no erit.vitium siquidem subditi est,
si ea quae fiant principis,agere veliti vitium simili modo principis, si qus fiant subditi gat. sis
cui gubernatoris virtus censenda est,si agat ea quae ad gubernatorem nautarumq; praesidespectant: nautarum autem virtus, si a guberii uore se regi permittant,subditiq; ei lint.Nihil enim id rationi huic officere debet: v re regere re regi ad eandem scientia attinet. tametsi negari id non difficulter potest.qui. nidoneus est, ut regaturetis aptus ad regendii alios continuo non erit . nam obedire principibus assueti, licet ex assuetudine illa inclutem obtemporandi consequantur,ut gubernationi principu subiecti esse sciant: im rare tamen ac regere alios ignorant. si cocedatur,eundem peritum viri uis simul cisci, atq; utram Ercidicendum erit,quatenus imperat ac regit altera Virtute: quatenus regitur atqν obedit,altera esse
o praeditum. Si igitur alia estprincipis,alia sit ire virtus: in omnibus vero antedictis sociestatibusato amicitiis principes sent re subdit pater enim imperat,stius obedit ae subditus est: horum uniuscuiuis virtus alia atq; alia est. S ed haec in omnibus principatibus, omnυbusq; amicitiis quae per excellentiam exi stunt,consideraivia diligentius sunt.
I ii omnibus autem amicitiis que per supereminentiam existunt,amor etiaproportioe esse debet. ut meliorem amari magis, i amare,& utiliore,& alio rum unumquecpsimiliter. cum . n. pro dignitate amor extiterit: tunc quodammodo aequalitas fit.id quod esse amicitiae uidetur.
In huiusmodi amicitiis non solum amicitia, verum etiam amorem ac dilectionem ipsam so pro portione esse oportet. 5 sonat te ex amore amicitia conuenienti a hanc proportionesta habebit.nam si praestantior,& utilior magis amatur,u ille qui talis no est: ec amor re amicitia proportione correspondebitisicut.n. in ciuilibus distrinutionibus pro dignitate honorem exhiberi oportet: ita in amicitiis ex stipereminctia amor ipse debet pro dignitate distribui erit. naequalitas si amare,d amari 'o portione dignitate contingat. Ratio haec do/
456쪽
4EO ASP As II IN MORALIUM ARIs T. cet paretes amari magis debere a filiis, si amare:eo m 5c utiliores sint Sc praestantiores. idein reliquis omnibus qui principatum obtinent, seruandumquci. n. meliores,eo magis amari ab inferioribus debem:q amare ipsi inseriores.Sed quaerendum indetur de huius inodi amicitiis per excellentia nunquid inter antedictas illas species reponendae sint, an alias aliquas species per se ipsae conficiant Atm E udemus quide oc Theophrastus has quom per super eminentia amicitias ait enit in iisdem aut ob utilitate,aut ob voluptatem, aut ob vi tautem, non secus ac caeteras constare.nam qui imperat qui obedit, probi inter se amici esse pose sunt: ut in reliquis sint amici,atque aequales:in iure α legibus alter excedat,alter excedatur. pater item re filius probi esse possuntiati omnium maxime paterna excellentia patri comcedat filius necesse est pari modo re bona uxor, viro bono idem faciet.viri p. n. natura sest I oquuti alter reget,altera regetur. si vero probi no sint re virtute persecti,sed mediocres, ρmitu dubium est,quin ec ob voluptatem re utilitatem qui superant Δ superantur, amici esse queant: tam princeps & subd tus, u uxor Ac maritus. Deillio tamen reparente aliqua oboriri posta dubitatio,an fieri possit,ut ob utilitatem sese mutuo amenta an ob aliud quid bonum velit filio parer,u ob eum ipsum quem amat:si videlicet secundum naturam amet:
ita ut amicitia haec naturalis potius amicitia quaedam esse videatur.Fortasse autem talem etiam amicitiam cum naturaliter fit, voluptas, 5c utilitas consequitur.id an ita sit coi siderandum
At uero aequaIe iniustis & amicitia esse non similiter uidetur . nam iniuststis primo est quod est pro dignitate,secundo quod in quantitate est: in amicitia uero quod est in quantitate primo,secundo quod pro dignitate est id autem perspicuum est,si multa uirtutis Sc uitii affluentie,aut alicuius alterius distantia fuerit: non. n. amplius sunt amici.sed ne esse quidem se dignum putat. Hoc autem in diis clarissime patet, qui plurimum omnibus bonis praestant. item in regibus: ne*.n. his pleri* este amicos se dignum ducunt,cu inseri
res longe sint: nem optimis & sapientissimis illi qui nihili sunt.
Aequale an iustis re in amicitia non similiter se habere inquinquippe cum iniustis pismum sit id aequale quod pro dignitate est,cum superior repraestantior non eni confra soquitur,quae inserior: secundum Mero id quod in quantitate consistit: quod alibi aequale numero appellat.id autem fit,cum ingenui omnes ac liberales homines aequale ius consequuntur. qua aequalitate utendum sibi maxime censent illae ciuitates,quae populari gubernati administranturain quibus cum omnes liberi sint, eadem ac similia omnes consequenda Mesie existimat. at in amicitia aequalitas in quantitate prima ac praecipua est.oportet. n Ut qui amici sunt quales sint inter seraequale autem quod est pro dignitate secundo loco in amis citia habetur: quippe cum ea quae proprie amicitia est,in superentinentia alterius esse n5 soleatad quod manifestunt in ijs est,ubi multa quorundam inter se distantia conspicitur.nam qui nihili est. virtute praedito ac probo homini amicus fieri minime consueuit: neque regi, bus, illi qui Ionge ipsis sunt inseriores. Sed nem dijs proprie amicus est qui ixprobi in vi, ori amici eoru dioetur,ec qui deicolae vocantur a.diis amici. sed proprie amicos eos appelloqui in aequalitate constituti sunt. infinita. n.inter nos re deos diuatia est: vi satis stiperq; nobis sit,si eos benignos ac propitios habuerimus, nobisq; venerabiles fuerint. nam cum res longe inter se diuerant, dubium non est quin diuersa nomina etiam ipsa haec sint. nai. discimus amicum venerabilem esse alteri amico,neque benignum ac propitium precibus alterius amici esse: sed venerari loge inferioris est: propitiu elle loge superioris,at y excelletis.
In his tamen exacta praefinitio non est,quousque sint amici. multis. n.ablatis adhuc manet. Si uero Ionge separatus aliquis sit,ut deus,non amplius mastnet unde etiam in dubitationem uenit: nunquid amici amicis maxima ex bo onis uelint,ut deos esse non enim amplius ipsis erunt amici: neque etiam eruthona: amici enim bona sunt. Si igitur recte dictum est, amiciam amico uelle hora eius ipsius causa: m ipsum qualist que est,manere oporteret: homuni autem
457쪽
autem permanenti maxima bona adesse uolet. 8c fortasse non omnia: sib iipsi enim maxime bona unusquisque uult.
Praefinire exae a ratione non lice quouis supereminentia haec debeat progredi, ut consistere amicitia adhuc possitura necP caetera quae in actionem caduut, queunt exacte definiri. cum tamen multa intercedit distantia, amicitia tollitur. quocirca dubitatur,an amicus amisco maxima bona volet,id est ut deus sit. sed perspicuum est, prudetatem virum ea quae o nino este nequeunt, iusmodi est ex homine deum fieri, amico nunquam eri optaturum. verum ex conditione dictum esse hic ab Aristotele intestigendum est.si fieri postit ut deus xo euaderet quispiam,volet ne id ipsi amicus nam si id volet, amicum quoi non amplius sibi esse amicum uolet: quare netpetiam bonum fibi eum esse volet . anu cus. n. alteri amico b numinat igitur amicus amico eius ipsius causa bona vult: e duniis ipse est,id est dum homo est,ac permanet, omnem botri excellentiam Molet. at* haec ad dubitationem attinent. quod vero restea subdit amicum inquiens sibi maxime bona velle,id no de iis dicitur,qui prima amicitia coniuncti sunt,sed dereliquis qui aequivoce amici appellantur. Amisi iam mam consistoe inmutante et Miametur. Cap. VIII.
DLerique autem ob ambitionem amari magis uidentur ueIte,quam amaore: unde amatores adulatorum plerique sunt. adulator enim amicus est qui excellitur,aut se esse talem,magis j amare,u amari se simulat. amari aute& honorari,quod uidelicet plerique appetunt, prope accedere inter se uidens tur.sed non per se tamen honorem eligere uidentur,sed ex accidenti. gaudent enim plerique cu ab 's qui in Potestate constituti sunt,honorantur,ob spem: quippe cum si aliqua re indiguerint,eam ab ipsis consequuturos se esse existi, ment: atque ita honore quasi signo quodam beneficii accipiendi Istari cono sueuerint. qiii uero at prosis uiris & scientibus honorem assectant, ii propria opinionem de se ipsis confirmare cupiunt: gaudent* bonisin eorum iust dicio qui id dicunt,credentes. at amari per se gaudet. quo circa id melius esse,u honorari:&amicitia expetenda per se esse uideretur.
Causam reddit cur plerim amari magis velint, i amare. ob ambitionem enim, cupiditasimq; honoris id iaciunt,dum idem amari honorari esse opinantur: cum tamen diuersa inter se sint. nam honorari non per se eligunt,sed ex accidenti. nam gaudent cum honoratiatur ab iis qui sunt inpotestate constituit, ob spem aliquorum quibus indigetit,consequemdorum, potentiam appetentes. cum vero a probis viris honore afficiuntur testes se habete existimant,q, boni sint.arm ob id laetantur,dum opinionem quam de se ipsi habent, consis mantat amari per se gaudiati melius igitur ac praestantius amari est ii honorari:& amicitia
item v honor: quippe cum melius sit quod per se, a quod ob aliud expetendum est. Sed in eo si, amat aliquis magis,u in eo Q amatur,consistere uidetur.argumento sunt matres,quae amando gaudent. nonnullae enim filios sitos educandos tradunt,amant* scientes,redamari non curant,si utrunque non potest: sed satis ipsis uidetur,si liberos suos bene agentes inspiciant. amant que ipsos, etiam si ob ignorationem illi qui matri debentur,tribuere nequeant.Cum uero amicitia magis in amando consistat,et amatores amicoru laudentur: amare esse amicorum uiniis uidetur. quare inter quos hoc pro dignitate fit.: ii stabso biles amici sunt: amicitia* eorum permanet at hoc modo illi etiam qui inaeo quaIes sunt,amici maxime essent: eo'adaequari possunt.aequalitas uero Scs militudo amicitia est.&precipue ea quς est ex uirtute similitudo. cum enim
stabiles per se ipsi sint: etiam inter se mutuo permanent:& neu ue indioent. Lustrat. dd iii
458쪽
prauis,neque talia subministrant: sed ut ita dicam,etiam prohibet. bonorum siquidem est neque ipsos peccare,neque amicis permittere. praui autem firmitatem quidem nullam habent,neque enim sibiipsi similes permanent.sed ad Paruum tempus tamen amici sun prauitate inter se mutuo oblectati. qui uero sunt utiles,& iucundi,diutius durant: permanent. n.quoad uoluptates Mutilitates sibi mutuo exhibuerint.
Amicitia in eo quidem est,ut amet quispiam et ametucmagis tamen in eo ut amet,u Ut semetur,consistitetquippe cum virorum amicorum operatio in eo Q amat,constituta sit,n6 1 Rin m v amatur. at unumquod* in quo operationem exercet suam,in eo consistit. amicitia igitur in eo consistere dicenda est,in quo operatio eius conspicitur. H uiusce rei argumenta adducit,q, matres amando gaudent, etiam si a filiis ijs non redamentur,qui tollendi atque educandi alias mulieribus traditi suerint. nam hi apud alienas enutriti cum matres suas non agnoscant,eas non amant.sumit autem hic Aristoteles non amicitiam,sed amorem & dile citonem: amicitia. n.est inter mutuo amantes. parentum tamen amor erga filios vestigium
quoddam amicitiae in se habet: vestigium dico,propterea q, filii interdum non redamant: sed in eo amicitiae valde similis est hic amor, parentes liberis siris eorum ipsbrum causa bona Uciunt. in quo praecipuum amicitiae opus cosistit.Si igitur amicitia in eo quod amat quispiam,v v amatur,constituta es laudanturq; illi qui amant amicos: sequitur ut amare et in
Ex contrariis autem maxime uidetur fieri amicitia,quae ob utillitatem exiis stit. ut pauper diuiti,imperito sciens amicus fit. quod enim cosequitur aliquis indigus,illud appetens aliud quid recompensat. Huc trahere etiam quispiam posset amatorem & amatum,pulchrum item & turpem. Vnde amatores ridiculi interdum uidentur,dum sicut amant, ita se esse amandos censent. si simili modo sanc essent amabiles sertasse censere ita deberent: cum nihil uero huiusmodi habeant,ridiculum est. Sed sorsitari neque contrarium per se contrariu soappetit,sed ex accidenti: medii autem appetitio est, quod bonu est.uerbi cauosa sicco bonum est non si humidum euadat, sed si ad medium perueniat. cali, do item Sc alias, simili modo. Uerum lisccupaulo a proposito alieniora sint,
in praesentia omittantur. Cum superius dixit et,contrarium quod contrarium est,appetere,ut humentem amare pluuiam cum terra est arida: nunc eius iblutionem subiungit: inquitq; non per se sed ex accidenti contrarium in contrarii appetitionem venire. per se elum quod medium est,appeterer medium.n. est bonum.cuius rei exemplum illud est: ψ humidu non arescere vult,sed ad modium per contrarii participationem deduci. aer siquidem si supra modum humorem conce 4operit, non Dropterea imbrem deorsum detrudit,ut supra modum exiccetur,at in areat: sed ut nimia illa humiditate expressa ad mediocritatem redigatur.is calidum,e caetera. De cuilli amisitia. Cap. IX.
VI detur autem,quemadmodum in principio dictum est, circa eadem,&in iisdem et amicitia esse,et ius .in omni enim secietate esse quoddam ius
uidetur,& amicitia quoque: conued ores enim & commilitones tanqua amicos appellant: pari modo etiam qui in at is secietatibus uersantur. quatenus autem inter se commercium habent, eatenus amicitia inter ipses est: nam dc solus.& prouerbium communes res amicorum esse inquit: recte sand. in comuν nitate siquidem amicitia est: satribus autem & sodalibus communia omnia
sunt: reliquis definita,atcp aliquibus plura,quibusda pauciora: quippe cum
459쪽
amicitiae quoque aliae magis sint,aliae minus.Disserunt aute S iurii ipsa. non
maim eadem sunt parentibus erga filios,& fratribus inter se: neque sedalibus eadem, S ciuibus simili modo etiam in reliquis amicit is . diuersic igitur etiainiuriae ad unuquel horum sunt: incrementu* accipiunt, quo magis erga amicos fiunt. ut pecun is sodalem priuare grauius est, u ciuem: & non opem ferre fratri u alieno : patrem item percutere a quemlibet alium. Augeri etiam simul cum amicitia ius ipsum natura consueuit: utpote cuin iisdem consistat, io & aequaliter pertingant. At uero societates oes partibus ciuilis similes sunt nam ob utile aliquod conueni t homines,aliquid* eoru comparantes que ad uita pertinent: Sc ciuilis societas utilitatis gratia uidetur,et i principio coostitisse 5 perseuerare. H. n.& lesulatores coniectat,& ius esse inquiui,quod
coiter conducit. Relique igitur societates particulatim utilitate appetunt.exepli causa, uigatores eam quae ex nauigatione euenit,uel ad pecuniaru como
parationem, uel tale aliquid spectantem:comilitones eam que ex bello acquiritur siue pecunias siue uictoriam,sive urbe appetati similiter quom tribules, & curiales. Fhon nulls uero societates fieri ob uoluptate uidentur,chorealium scilicet sodaliu,S contributoriam: quo ucrificii,SI conuictus causa conficiuno tur. At* hae quidem oes Bb ciuili constitutae tint. non. n. prssentem utilitate ciuilis appetit,sed ad omnem uitam spectat.& qui sacrificia faciunt circa ea, conuentus,honores dηs exhibent:&sibiipsis cum uoIuptate requiem coimparant.prisca enim sacrificia&conuentus uidentur post tactuum collecti nes quasi primitiae quaedam fieri consueuisse: in his.n. maxime temporibus
octo uacabant.omnes igitur societates partes esse ciuilis uidentur. tales autem amicitis tales societates consequentur.
Illud Pod in principio dicita est,ubi dicebat id quod maxime iustu est esse amicabile υmile essehis videtur.amicitia.αre ius circaeade et in iisde constititina es amicitia inter milites sit,reliquosq; coartifices: ius et ipsum inter eosde est. nai ex his quispia quod pro dognitate est,accipere vellet. est et circa eade,quippe G militibus circa militares res,nautis circa nauticas amicitia sit.in quibus vero amicitia est in thiae ius quom esse inde cofirmatur. in omni costationi ct societati esse ius quodda,Videtur, necnon amicitia. quatenus.n. costata. in quibus artibus societate habent, in his quosp amici sunt. ut siquis et miles sorte esset et iudex,alteri esset amicus qui talumodo ellet miles:is in eo φ miles esse tu altero amicitia esset e5iunctus,cit eoo; aequo iure uteretur, qua in re videlicet societate inter se mutuo libberenti unde et prouerbium cora amicorum res esse inquit,quia in coitate amicitia societ, teq; cosistit. scis fratribus quide re sbdalibus cola omnia sunt, diuitie,possessore,cetera: ns qui tantsi sunt milites,militaria talumodo.ati in reliquis similiter.Fratres et plura,alii pauciora habent coia. quippe re fratrii amicitia magis u comiti tonsi amicitia sit: aloe iccirco ius quom inter fratres,et reliquos disserat. na incrementa accipit,magisq; est iustuin, quo erga amicos magis fit. S ed hoc ex cotrario c5probatina si grauius crimen est,sodalem n ciue pecunijsdinaudaret ita quolius quod erga amicos mad Sexhibetur,maius erit,ac pstatius. si vero amicitia augetur,ius quom ipsum augeri necesse est. quippem utra in iisdem versentur accosistant. atl hae quide militu ec reliquoru secietates mebra ciuilis societatis sunt. Unde tales amicitiae verbi causa militum,illorum ciuilia videlicet societates sequuntur. Os De speri iras eualitatu,
i Iussitatis uero tres species sunt,totidem transgressiones, quasi comisi ptiones quaedam illarum. Ac ciuilitates quidem,regnum , 8c optimi po
460쪽
tentia& tertia quae a censibus existit: qua cerasipotentiam uocare accomodatum uidetur: sed pleri* rempublicam eam appellare consueuerunt.haru opotima regnum, pessima censipotentia est. Ac regna quide transgressio tyram sest. ambo. n. unius imperio constant: plurimum tamen disterunt. Tyrannus enim sua,rex subditorum utilitatem spectat. non. n.est rex nisi ex se ipse susti, ciat,omnibus j bonis excellat: atqui talis est,nulla re indiget. quocirca utilistatem non sibi,sed subditis procurabit. nam qui ei ulmodi non est, sortitius Potius est, quam rex.Tyrannis uero econtrario huic, suum ipsius bonu peros quituri clarius in eam esse pessiimam manifestum et t. id enim estpeissimum, quod optimo est contrarium: tregno autem in tyrannidem transitus fit: ty
rannis enim principatus unius prauitas est.&prauus rex, tyrannus euadit.
Ex optimipotentia autem in paucipotentiam fit mutatio, uitio principum qui praeter dignitatem res ciuitatis distribuunt,& omnia, aut pleraque bona sibiipsis releruant,& magistratus semper iisdem demandant, diuitias plumi sacientes .unde pauci atque ηdem praui loco optimorum dominatur. Sesexcensipotetia in populipotentia: he. n. finitime inter se sitnt.multitudinis. n.& censipotentia esse consueuit,& aequales omnes qui in ceniti sunt. At populipotentia,quippe cum paulum reipublicae speciem transgrediatur, minime praua est. Ac respublicae quidem seu ciuilitates in hunc maxime modum immutantur. ita enim ad minimum et facillime traseunt. Quarum similitudines& quasi exempla sumere etiam in semit is quispia posset. patris em in erga fiolios societas figuram regni habet: quippe cum patri cura filioru sit . unde etiaHomerus Iouem patrem appellat: eo'regnum paternum impertu esse deinhet. At apud Perias patris imperium tyrannicum est, qui ut seruis fit is suis utuntur.Tyrannicum item est heri erga seruos:in eo enim id quod hero utile est,agitur. Sed hoc esse rectium uidetur. Persicum illud pravum,atque erras. eoru . n. qui sunt diuersi, diuersa quoq; imperia sunt. Viri et uxoris optimatu potestati simile apparet: pro dignitate siquidem imperat uir,ac circa ea circa quae uirum decet: quae autem uxori conueniunt, ea illi attribuit. nam si omώnium dominus esse uelit uir , in paucipotentiam delabitur: praeter dignitate enim id iacit,& non quatenus est melior. Interdu uero uxores quoque quisbus patrimonium omne obtigi dominantur: unde non ex uirtute sed ex di, uitris N potentia,sicut in paucorum potentatu,imperia fiunt. Fratrum aute 'societas censipotetiae similis est. sunt enim aequales, nisi quatenus aetatibus distant.unde si longe aetatibus diuersi sint,staterna inter ipses amicitia non amplius est. Populipotentia autem in ηs maxime cohabitarioibus apparet,quae sine domino sunt.ibi.n. aequales omnes. in iis item, ubi cum princeps imbelo
lis sit, potestatem agendi quidlibet unusquis I habet.
Tertiam ciuilitatis seu reipublicae speciem τυακρατίαν,id est censipotentiani seu censo/rum administrationem esse inquinquae ita appellatur ex eo Q ex censibus atque ystimati nibus pecuniarum constar. qui .ncerta pecuniarum summa censentur,eas exhibet:princi patii in huiusmodi administratione accipiunt: unde censipotentia appellatur.vitia vero hominum faciunt,ut ex optimi potentia inqua optimi qui dominantur,in paucipotentiam,
paucorum dc prauorum dominatum administratio delabatur . nam si boni essent pauci illi