장음표시 사용
461쪽
LI B RVM o C T A V V M. get silli nihil mali ex ea mutatione contingeret.POPutipotentiam autem. δημοπαγιαν numme prauam ex reliquis stransgressionibus esse inquit,tyrannide,&paucipotentia,in eo tantus modo Uparum populipotentiae re publicae mediocritate excedit. Nam siquis per se eam voluerit considerare, peiorem ei te caeteris inueniet.in pullipotentia. n. omnes domin2tur, in tyrannide vero unus,in pauci potentia pauci:at navitos prauos administrare rem,u Unu,
aut paucos longe peius est. etficitur igitur,ut popula potentia reliquis duabus transgressios rubus longe deterior sit.
xo N unaquaq; autem ciuilitate eatenus amicitia apparet,quatenus δί ius. re
1 gi Lith erga subditos in beneficii supereminetia. bene iacit enim ηs qui sub
regno suo fiant: siquidem bonus cum sit,ipsorum curam habet ut bene agant, non secus atque ovium pastor.unde Homerus Agamemnonem pastore po pulorum dixit. talis autem paterna etiam est: tametsi magnitudine beneficios rum praestat.auctor. n.eius est quod uidetur esse maximu, ut uidelicet sint fio
th: eorum* educationis, institutionis: id quod maioribus quot attributo
tur. Nam M pater filiorum,& maiores nepotum,& rex a se rectorum natuseto ra imperium obtinet. Atque amicitiae hae in supereminentia sunt.atque icciroco honorantur parentes: ac ius inter hos no idem est,sed pro dignitate . sic. n. amicitia. Viri item & uxoris eadem amicitia est, atque in optimipotentia constituta: quippe cum secundum uirtute &praestantiori amplius bonusit, dc unicui* quod conuenit. ita quoque etiam ius.
Cum tres species ciuilitatum seu rerum publicarum posuerinis Unaquaque inquit eatenus amicitiam esse,quatenus oc ius.nam si maius est ius regis erga subditos,quem optimastum, re cevirum erga eos qui ab ipsis reguntur: amicitia quoque maior ac pulchrior est. Regiae autem amiciti aterna proportione respondet: sed praestat tamen paterna beneisso destitiam pater auctor est & causa ut sint filii, id quod maximum est. idem quoque auis ae maioribus attribuitur, id est conceditiir ut nos in vitam produxerint,& resiqua,licet non absque medio,sed intercedentibus,ac mediis pii rentibus.vel idem hoc a' parentibus nostris attribuitur maioribus,ψ videlicet ipsos in lucem dc vita,ut essent, procrearint'. Supereminet autem huiusmodi amicitia parentum 6c regum. neque idem ius est patri erga filios,maioribusha erga nepotes,ec regi erga subditos, nem amicitia similis,sed diuersa ac pro dignistate. viri item erga uxorem ammtia Aristocratiae est persimilis, pro decoro. n. est,re viro amplius bonum exhibetur imili modo sc ius inter ipsos est.
At uero fratrum amicitia sodalitiae est similis: aequaIes siquidem sunt 8c o coaetanes. atque huiusmodi similium morum,similium ' affectuum plerum sunt. huic similis reipublicae illius amicitia est,quae ex censis constat: quippe cum in ea aequales inter se esse ciues debeant,ac probi: per uices ,& ex squo principatus fiat. simili modo amicitia.
Cum dixerit fratrum amicitiam censorum administrationi este similem: nune sodalitiae eam comparan licet paulo melior haec sodalium habeatur. sodalitia enim aequalium est occoaetaneorum, eorumq; qui similibus moribus praediti sunt, similest assectus habent: seu ut alteraiectio habet cimilium disciplinarum fiunt.loco enim verbi ὁμοιοπαθῶς,in quibusdaexemplaribus ηαμαθῖs reperitur,quod eos significat,qui isdem disciplinis 5c imbuti sinu,
o ecdelectantur . talis autem etiam fratrum amici ia est. sunt enim coaetanei quodam modo' etiam ipsi,& nisi corruptum animum habeant,& moribus, re affectibus consentiunt huic autem. csodalitiae amicitiae similis ea est,quae in censorum administratione existitan hacar.
republica pares esse debent ciues inter se, ac probi: non exacta illi quidem, atque exquisita virtute,sed educati tamen liberaliter,dc mediocriter secundum leges instituti: unde popu/
462쪽
4re As P Asir IN MORALIVM ARIs T. lati admitti stratione longe melior est,in qua promiscue ora nulla etiam ingenua eruditione prsditi dominari cossi erui. at in illis quae censu regiatur,per vices re ex aequo administraiio M.simili modo amicitia partu videlicet,& non eorum qui excellular,esse consueuit.
I n transgressionibus autem sicut iuris, ita amicitiae etiam parum admoduest:&minimu omnium in pessima. in tyrannide siquide amicitiae reperitur
aut nihil, aut parum .in quibus . n. principi & subdito comune eit nihil, in ηsnecp amicitia est: quippe cum rael ius aliquod sit. sed tale quippiam,quod artifici erga instrumentum,animae erga corpus hero erga seruum: na haec utilistatem ab iis consequuntur,qui ipsis uti consueuerunt.
Sicut illi qui transgrediuiuur aluedictas rerum publicarum species, parum habent iuris inter se: ita quom parum amicitiae habeant,necelse est:ac minimum omniu pessima, quae tyrannis est. tyranus.n. subditos non amat,sed eis utitur quasi instrumentis ad prauitate maniexercenda: oc si amat, parum admodu amat,at* id utilitatis suae causa. M ubi nihil est principi ecla ito me,sed princeps omnia in seipsum trahit ac raptianem a citia, neque ius elle aliquod Di.nec .inartificis erga instrumentu elle aliqua amicitiam,ius ue aliquod dici, mus: necyanimae erga corpus,nem heri erga domitium . illi. n.qui iis utuntur, curant quide ac iuuant ipsa haec,sed non amant. ar ex. n.instrumenti sui cura habet, expolit id diligenter, ac conteruat,ita corpus anima, ec seruit herus:sed sui causa tamen id faciunt: quo videliscet ipserum ministerio uti commode possint.
Sed erga in animata ne* amicitia ulla est: ne pius: ne F erga equit, aut bouem,ne erga seruum, quatenus seruus est: nihil. n. habent c5e.nam sicut serouus animatum est instrumentum,ita instrumetu inanimatus seruus est. quo*circa in eo ip est semus,erga ipsium amicitia no est : in eo-homo , est: quippe cum unicuicy homini ius quodda esse uideatur erga unuclueo qui cu ipso leogis,ac foederis ee particeps potest .& amicitia igitur eriliquatenus homo est. At y in tyrannidibus quide et amicitiae,& iuris parii admodu est: in populi ,,
administrationibus plurimum: cum. n. sint squales,multa inter se habet coia.
Quo modo amicitia hero erga seruum nulla esse dixerit, nunc declarat. na quatenus curtauus quispia,eatenus nullam cum hero aequalitatem habere debet: sed hero eonuenit, ut seruo omnia iniperet,quae ad suum comoda,suaq; utilitatem spectet. quatenus vero est homo, ille qui servit,in eo cum hero habere amicitiam quandam potest. quin immo nonnulli longe prs stantiores conditione seruili seruos nacti,non modo amicos, sed socios ac sedales sibi illos reddidere. In tyrannidibus igitur vel parua vel nulla erga subditos amicitia est: in populipotentiis plurimum,omnium scilicet ciuilitatum,qus modum transgrediuntur. mcum seu aequales,multa habent communia: ubi vero est communio, ibi et amicitiam re ius locum habere peti picuum eae o De vinicitia sodaliria erfiliali. Cap. XII.
1N cotone igitur & societate omnis amicitia consistit,sicut dictu est. consanguinea tame& sodalitia segregaret quispia: nam ciuiles,& tribules,et nautice,&quae sitiat huiusmodi, locialibus magis similes sunt.esse. n. quasi ex Pa
ctione quadam uidentur. inter has uero aliquis etiam hospitalitia reponeret.
In comunitate 5c societate amicitia omnis est: ho si omnes ex eo i societatem inter se habent, sese mutuo amant.ut sunt ciues,contribules, di connauigantes,& caeteri huius mos di.ab his autem amicitiis eas quae sunt inter cognatoare sodales segregaret,id est separaret soquispiam.non.n. hi ob societatem sunt amici,sed ob honestat S naturae coniunctione. μνtura.n. mparatu est,ut cognati ament cognatos. sodalitia quo amicitia ob bonu ipsum. morunam cosormitatem,aetatis aequalitate exillit. ciales autem amicitias, ait in colo
ne consilientes eas vocat, quae quasi ex pactione quada fiunt. si huiusmodi sunt taciales, metito
463쪽
merito quae Lint inter cognatos Ac sedates,in colone 5c secietate esse minime dioedae sunt: quippe cu non ex pactione sed natura inducente oc cognati re sodales sese mutuo amet. Consanguinea aut esse multiformis uidetur,& tota ex paterna dependere
parentes.n .amant liberos, quasi ex se quiddam sinta liberi aut parentes,qua fiexillis quippiam sint. magis sciunt paretes qui ex se orti sint liberi,qnati ex illis se esse genitos.maiorem item id a quo aliquid est,cu genito habet necessitudinis connexionem: u quod saetum est, cum eo qui fecit. proprium. n.ei aro quo oritur quippiam,est id quod ex ipse oritur: ut dens,ut capillus,& quod, libet ei qui id habettillorum autem nulli id a quo oritur,uel minus. accedit et longinquitas temporis.hi siquide liberos statim ubi nati sunt amat: illi pro, gremi temporis parentes,ubi intelligentia aut sensum adepti sunt. At p hinei cur matres magis diligant,etiam pater. Parentes igitur filios ut seipses amat: qui. n. ex ipsis oriuntur,siunt quasi alteri ipsi,dum separati sunt. filii aut paren tes, ut ab illis producti. At fratres se mutuo diligunt ex eoq, ex isdem nati sunt. eade. n.qua cum illis habent, natura ipses inter se esse ide facit: unde inbro quiunt eunde sanguinem, eandem radicem,atque huiusmodi. sentita* idequodam modo etiam in distinetis. Multum etia ad amicitiam facit & eoedu ratio,& aetas: aetati enim aequalem aequalis delectat:& consuescentes sodales sunt. unde fraterna haec amicitia sodalitiae est persimilis.
Consanguinea et cognata amicitia multiformis ac varia est: vi patris erga filios: filiorum erga patrem: fratrum inter se: caeterorum denii, qui cognatione coniune i sunt.sed reliquet
omnes ab ea quς parentum est,origine habentimaioriq3 est pater filio,u filius patri neeel Ibtudinis nexu coiuncit .fratres aut inter se sunt ide respectu parentum: naeum sint ide eum paretussius,id eos inter se quo* esse idem facit: na quae eidem sunt aequalia,ea inter se et este aequalia necesse est.sunt.m ex eodem sanguine,eademq; radice sanguis etenim ec radix sibi' ' pro portione respondet aram quemadmodii rami qui ab eade radice produeti sunt, re inter se mutuo, ec elim radice similitudine habent, sed inter se tamen sunt ex eo similes m ab eaderadice oes pullularunt: sic qui ab eode parentia sanguine orti sunt, in eo sunt inter se similes, coniuncti Q ab eode sanguine extiterunt: quatuo ad originem unica paternam attinet, ex qua dependent,idem clim patre sunt icet distincti ac diuisi corporibus fuerint.
Patrueles item Sc reliqui cognati ex his coniunctione habent,eo q, uideli etiab ijsdem stini: sunt alii propinquiores, alii alieniores,quo uel propius, uel longius auctor generis abest.est amicitia filiis erga parentes, & hominibus erga deos tana erga bonum quoddam,atque excelles. beneficia. n. ma xima cotulere: quippe cum sint in causa ut Sc sint,& enutriti atl educati suerint posteaqin lucem uenerunt. habet huiushuκli amicitia iucunditate aliputilitatem eo magis u aliene: quo etiam communior uita inter ipsos est. Sunt
item in fraterna,ea quae in sodalitia,& magis inter probos, & omnino simis Ies: quo coniunetiores etiam ab ortu se mutuo diligunt, quo p moribus sint similiores qui ex ηsde nati sun r,simul* nutriti, atque instituti similiter.Temporis praeterea comprobatio plurima,ac firmissima est. Atque in caeteris co
gnatis ita amicitiae ratio pro portione seruatur.' Patrueles seu consbbrini, reliquiq3 cognati ut nepotes, Ac pronepotes coni duo ne imter se necessitudinemq; habent,eo in ex iisdem fratribus sunt procreati ac dependetie quisthus magis propinqui illi sunt,qui ad generis aue orem magis accedunt.
Viro item & uxori amicitia esse natura uidetur: homo. n.co iugale magis,
464쪽
423 As P Asr I IN MORALIUM A RI s T.
si ciuile animal est: qugio prior magis* necessaria est familia u ciuitas, Zc si,
Isorum quo cy procreatio animalibus color. Sed aliis quidem animalibus ea, tenus coicatio est: at homines non sobolis procreande tantumodo, sed reruetia qus ad uitam spectant,comparandarum causa cohabitat. osticia. n. conti,nuo diuisa inter ipsos si in Galia uiri,&alia uxoris: sibim mutuo opitulantur,qus propria sunt,in coe constituentes .ati ob id & utilitas & iucunditas es Iein hac amicitia uidetur. esse etia posset ob virtutem si probi essent: est siquide utriusque uirtus: atl eiusmodi re gauderent. Vinculum aut ipsorum esse filii iouidentur. unde citius qui liberis carent. dissolui consueuerunt: quippe cu filia
coe bonum ambobus si quod autem coe est,connecti At uero cum quaerio tur quo modo uiro cum uxore sit conuiuendum,& demum amico cu amico:
nihil aliud qufriuidetur,a quo pacto ius eur. ne p. n.amico erga amicu,necperga alienum,& sedalem,& condiscipulum idem ius esse constat.
uanto inquit familianisgis neces laria estu ciuitas dc prior,tanto et sobolis procre tio animalibus, magisq; homini comunior est,magism necellaria. na sicut iussit estet familia, constare ciuitas non possiei:ita si filii uon gignerentur qui caris limi sunt,nem vita humana, neq; amicitia consisteret.Qui aut quaerit,quo modo vita inri cu uxore,& amici cum amυ Σ este debeatris nihil aliud quaerit,u an simile ius inter se habeant.quod quia sinulen5 cst, nec ν similem vitam eorum inter se tuturam et se censendum est. De duplici iurem dedompensanda amicitia. Cap. XIII.
CVm tres sint amicitis,quemadmodum in principio dictu est,& in una
quaque alia in aequalitate, alij in excellentia sint amici: similiter. n. boni fiunt amici,& melior peiori: similiter etia iucundi,& ob utilitatem, uel equa νIes in adiumentis ex hibendis,uel disterentes: eos qui in aequalitate consistuti& amando & reliquis adaequari oportet: eos uero qui stant inaequales, redde 3 ore quod pro portione supereminentie requiritur.
Tres sint amicitis,ut dixit,obbonii,ob iucundJ,ob utile: in unaqua sunt & aequasles ec supereminetes: squales quide, cu viri ii sunt boni: supereminetes cu alter bonus,alterdiues est ita tamen,ut diues cognoscat se quanto diuitiis excellit,tanto et i bono viro virtute Beerari, vel supereminentes, cum alter bonus est,alter prauus quidem, sed non eiusmodi tame qui prorsus sit corruptus: sed qui corrigi,ac reduci ad meliorem fruge possit. Aequainles item, duo urbani liuerse sunt amici:ipereminentes,cu alter urbanitate,alter diuit asexcellit. Simili modo et squales sunt,eii viticu aequam utilitate sibi mutuo extubet: super/cminentes, hic maiore, ille minorem.Qsi igitur sunt squales tam ob bonu u iucundum, ec utile,debent in amando quom adsquari.na si boni squales sint,squali amore mutuo se se prosequenturi pari modo in caeteris.qui sunt insquales,eos pro portione reddere sibi matuum oportet: ut probus vir diuiti eum honorem exhibeat,quem diuitiae postulant: diues probum virum honoret, sicut virtute praeditum decet.
Expostulationes autem&querelς in ea amicitia fieri consueuerunt, quae ex utilitate est,uel Bla,uel maxime: at v id non iniuria. qui. n. ob virtute amici sunt ad beneficia sibi mutuo conferenda sent prompti: quod uirtutis S amiscitie proprium est.eoriam uero qui in hoc certant,expostulatiora nullae,neo Pugiae eisse possunt: quippe cum erga eum qui amat& benefacit, indignetur sonemo: sed si gratus sit benefaciendo et ipse respondeat: quihi benefaciendo exuperat,cu consequatur id quod cupit.accusare nullo modo amicum possit:
nam uteri bonu appetit. Nel in iis admodii quae ex uoluptate consi stunt.
465쪽
contingere accusetio consueuit.simul. n.utris p id sit, quod cupiunt, si covictu
mutuo oblectantur.ridiculus. n.uideretur,qui non obieetantem accusaret,cli liceat non simul degere. At ea est expostulatrix amicitia quae ex utilitate contrahitur: nam cum ob co modum proprium mutua consuetudine utatur,pluoris semper indigent,minus* se habere existimant,uc5ueniat: accusant pquantum indigent,tantum etiam no consequuntur,cum digni sint: qui uero bene faciunt,tantum exhibere nequeunt, quantum indiget illi qui accipiunt.1o Videtur aut sicut ius est duplex,alterum no scriptum, alterum Iegitimum: sic amicitia quae ex utilitate fit,moralis altera esse, altera legitima. querelae igitur tunc praecipue oriuntur,cum non ex eadem contractus fiunt ac distatutiones. Ac legitima quidem in condictis consistit,altera omnino uulgaris e manu in manum iliberalior altera in tempus,expa sto tamen quid pro quo reddendusit. in qua manifestum quidem est Sc non ambiguum quod debetur: sed amica dilatio conceditur.unde inter no nullos ex his iudicia minime fiunt: sed acs
quiescendum putant,cum fide inter se contraxerint. λο Sicut duplex est ius,sterum non scriptum,cum ex consuetudinis obseruatio alterum Giptum cum ex lege fit iustificatio:ita amicitia quae ex visitate cossatur,partim moribus, partim lege constat. undecum in hac sola sere querimoniae contingant,queri consueuerunt amici,si di solutiones non fiant,sicut contraxerunt si inquis alicui ciuinquaginta numos taeamico det,ac de scenore ne verbum quidem ullum faciat,sed non scilio iure cotrahat: de, inde in solutione Denus insuper exigatris alio iure contraxit,alio dissolutionem esse facien/dam censet. Legitima aut amicitia etiam ipsa duplex est: vulgaris altera ac forensis,cu quis statim aliud accipit, ec aliud in manus dat,numerataq3 pecunia rem agiualtera ad tempus, quae est liberalior,cum videlicet dat quispiam alicui, erbi causa decem mmos sibi in annusequentem restituendos cum scenore:manifestum est in hae quod des,etur,nde si ille quiso accepit,vlterius dissere,ac non reddit,amici est non repetere.
Sed moralis non in condictis uersatur,sed tariqua amico donat,aut quoddcunm aliud alteri exhibet: deinde aut aequale aut amplius sibi esse recipienducens ,quasi non dederit,sed mutuarii. m autem non sicut contraxit,etia dissoluat: alterum accusebit. hoc uero contingit, propterea m uolui quidem ho nesta omnes,aut pleri*,sed utilia tamen eligunt.honestum. n.est beneficium conferre,non ut uicis recipiamus .utile autem beneficio assici est.
Moralis amicitia quae ex utilitate constat, dat ut amico: sed exigit postea aut aequale, o aut amplius, quasi non dederit utilitatis illius causa qui accepit,sed mutuarit & foeneratae ' rit,ut ex ea re lucrum faceret .cum igitur sine foenore cotraxerit,& postea eum tanore dissolutionem iaciendam censeanaccusabit. atque hoc, id est accusare amicum,aliterq3 contra'ctiones,atq3 aliter di lutiones facere ex eo euenit,' omnes videri probiae honesti vo lum atque iccirco cu dant,nihil requirunt,ut boni ei in videantur, deinde ex ea datione utilitatem consequi cupiunt: ac propterea amicum accusant.
Siquis igitur potest,retribuere debet dignas gratias iis quae accepit, at' id sponte: inuitus .n amicus faciendus no est.ei igitur utpote qui aberrauerit in principio ab eo p acceperit beneficium,a quo non oportebat: no enim abso amico accepit,atque eo qui propter ipsum id iaceret: perinde ac si ex codictis beneficio affectus sit,ita disiuoluendum. pepigisset siquidem qui potest,se esse redditurum: dc eum qui non potest, neqtie ille qui dedit,dignu censuisset qui accipereti quare si Potest,reddendum est.in principio autem est consideranq
466쪽
dum, a quo & qua conditione beneficio assiciatur quispiam,ut his acquiescat,
uel minime. Si igitur potest ille qui accepit, debet reddere dignum beneficium iis qus accepit,atoid
sponte: si ille videlicet vult qui dedit. nam alioqui lituitus no est amicus faciendus ille a quo accepimus.sed quasi errauerimus in principio accipiendo, du ab eo iiivinus asseclii beneficio, u quo non oportebat,eol videlicet non tanil amicus nobis dabat: quia cu malo contraximus, perinde ac si ex conuenti Se actum inter nos esset,reddere ita debemus.nam qui habet, si ille qui dedit,requisiuitialepigisset se esse redditurum: oc ille qui dedit,dandum eisse misnime censui siet,si ille qui accepit,non fuisset soluendo. quocirca a principio c5sideradu est, ii quo viro, a bono ne an malo benesi iii accipiamus: quam conditione re pactione,ut si ac= 'quiescere his postea velimus,accipiendit: sin minus,non accipienda nobis elle censeamus.
Dubitationem autem haec res habet,utrum utilitate eius qui accepit,an beneficio eius qui contulit metiendu sit id quod retribuere debemus.qui.n. acceperunt,extenuantes rem talia se accepisse i benemeritis dicunt, quae sicut illis Parua erant,ita ipsi accipere ab aliis poterant: illi uero contra, quae maxima erant apud se,& ab aliis non licebat,& in periculis,ac necessitatibus huiusmodi se dedissse aiunt. nunquid igitur quia ob utilitatem est amicitia,eius qui heoneficio est assectus utilitas mesura est hic. n. est is qui indiget:& ille huic opi, lotulatu quasi aequam gratiam recepturus. tanta igitur fuit opitulatio quantuadiutus est. unde tantum est illi reddendum,quantum est consequutus,uel et amplius. id quod honestius est.
Dubitatio oritur utrum sequi debeamus utilitarem eius qui beneficio est asseditis,an beneficium eius qui dedit:atin ita retribucionem facere. quam soluit,mensuram esse debere inoctuiens eius qui accepit utilitatem. li. n. quis decem numos alicui dederit, re his ille centum fuerit lucratus, ei qui bene tum contulit,dimidium totius lucri est restituendum : Quippe cum ita dederit, quasi equam etiam ipse lucri portionem recepturus.nam si ille qui avectus est beneficio entum numorum emolumentum est consequutus: tanta ille qui dedit,com sotuli illa censendus est quocirca dimidium lucri, vel amplius etiam est retribuendum.
In amicitiis aute que ex uirtute existunt,criminationes nullae sunt. sed eius electio qui beneficium contulit mensurae similis est: quippe cu uirtutis,ac morum praecipua uis in eleetione consistat.
In amicitiis proborum hominum criminationes & querelae non contingunt. cum enim eius qui bonum fecit,electio mensura sit,ec ipse nihil veli neq; exigat: neque conquere,
1 N illis uero quae ex supereminentia fiunt,dissensiones quo accidere cono
sueuerunt: utercp. n. plus sibi esse habendum censet . quod quando fit amicitia di Iuitur . nam qui praestantior est, conuenire sibi existimat, ut plus ha, beat: bono. n.amplius esse tribuendum. similiter etia qui est utilior: inutile. n. aiunt non oportere aequalem partem habere: alioqui ministrationem sutura non amicitiam,nisi pro dignitate operum fiat ea,quae in amicitia aguntur. putant siquidem sicut in pecuniarum coicatione plura accipiunt,qui pluracsi tuo Ierunt: ita in amicitia quom ese faciendu. At indigus Sc inferior econtrario: soboni. n.amici esse opem ferre indigentibus.quid. n.inquiunt, prodest, si pro=ho uiro aut potenti quispiam sit amicus, si nullam utilitate ex eo fit consequuoturus uidetur autem uterque recte censere.oportet utrique ex amicitia am. plius
467쪽
plius quidem tribu non eiusdem tamen rei amplius: sedes qui excellit, hono. xis: et qui indiget,lucri. uirtutis. n.& beneficii praemium honor, indigentiae subsidium lucrum est .inioniam tres amicitiae spes suns,at' supereminetias habere possunt. dissensio et in exscellentiis contingit.vult.α prsitantior,id est bonus,vult item diues:ixi .utilior est: plus autero habere. inquitanasiues eum qui inutilis est in diuitias,non debere aequale diuitiarii portitionem habere: nam si ita fiat, ministerium suturum id situm,no amicitia ii ipse mini itietoc exhibeat pecunias,ille vero ex squo earum nihilo minus particeps sit. simili modo etiam, o contra alter vult.iniocirca inquit,ei qui excellit vel diuitiis,vel virtute holior est tribuendus: indigenti autem exhibendae Pecuniae sunt.ut hoc modo Nexcelleluiae ratio habeatur,n hilo minus seruour a qualitas.
Hoc ita se habere in rebus publicis apparet.no. n.honore asscstur,qui nullum bonum reo assere:quippe cum id quod publicum est,ei detur,qqi de restpublica bene meretur. publicum aut quoddam est honor. non . n. fieri potest, ut & lucretur quispiamix republica,& honoreriir: tu in omnibus minus hastbere sustineat nemo.ei igitur qui in pecunηs est inferior, honorem : ei qui munera non accepit,pecunias tribu utiquod.n. pro dignitate fit amicitiam, sicut dictum est,& adaequat,& conseruati ita igitur etiam eum in equalibus uersandum est.ab eo* qui aut in pecun is aut in uirtute est adiutus, retribuendus honor est: atque id, quatenus facultas ipsius seri quod.n. fieri potest,non quod Pro dignitate fit,amicitia exigit.
Videntur et in rebus publicis illi honores consequi,qui vel excellunt diuitijs,ves in republicam benefici sitiit.vnde esse miru non deber,si qui pecunias accipit, non honoratur. mosiquide est, qui minus habere in omnibus velit: Ut oc pecunias det, re honores non accipiat: quippe cum es qui pecunias exhibet,honores tribuedi sint: fc siquis pecunias accipit,ad virtutemq; instruitur,rependere honorem debeat,at p id pro viribus,ac quatenus potest. mao id quod pro dignitatefit,non requirat amicitia, frit quod potest.
Nelenim quod pro dignitate fit,in omnibus est: sicut in honoribus qui
diis,aut parentibus exhibentur: nemo. n. reserre his dignam gratiam posset: sed qui pro uiribus colit, is esse probus uidetur.ati iccirco non licere filio patrem abdicare, patri aut filium Iicere uideretur.reddere.n.oportet eu qui dohet. at quicquid fecerit filius,nihil dignum collatis beneficηs secit.quare semo Per debet.quibus aute debetur,iis dimittendi est facultas: igitur patri quom erit. Adde Q nemo fortasse una secessurus uideretur,nisi prauitate exuperet. o nam praeter naturalem amicitiam subsidium non detre stare humanum est.ei uero sugiendum est,aut non studendum opem serre,si sit prauus.beneficio.n. assici uolunt pleri F,facere aute ut inuti Ie sugere consueuerunt. Ac de his quio dem hactenus dicitum sit.
In omnibus quod pro dignitate est,minime seruatur: ut erga deos & paretesaiore n. pro dignitate venerari eos quispiam potest. iccirco no licere inctuit filio patrem repudiare. quippe cum oporteat eum qui debet,reddere: nihilq; eiusmodi facere possit filius quod benesiaciispaternis dignum sit. unde filii dimittedi patri potestas est,cui ille debet.nemo vero a Blio secederet, vi abdicare nisi prauum admodum esse ipsum videret.
468쪽
MORALIVM NICOMACHIOR LIBER NONUS:
Ioanse Bernerisi Feb G11ο inter ete'. - . Micitiam non modo esse partem totius atque Uniuersalis iustitiae quae est quasi legalitas quaeda, erum etia particularis,quae
aequi est distributiva: obscurum non omnino est. haec enim ius stitia, ut in quinto huius operis libro demonstratum est, aequa' litatis est distributiva. oc amicitia quoque aequalitatem amiscis exhibet i quippe eum esse aequalitatem necesse sit, si seruari 3 o amicitia debeat.nam si quantum pauper diuitem & amat 5c ho/nora ro portione tantum etia victissim recipiat ex rebus, quisbus assiuit diuest amicitia seruatur: minus,ditatuituran relim vi quis etiam simili modo. ut hinc particillaris iustitiae partem esse amitatiam,constet. N am eam non ut genus denuncupari de particularibus amicitiis, sed esse ex numero eorum quae ab uno sunt,ad Unumq3 dicuntur:in secundo magnorum moralium libro ab Aristotele ipso definitii est. , si alicubi species hic amicitias appellet, id quomodo accipiendum sit in praecedenti libro Aclarauitaeam enim tria amabilia sint, ob quae videlicet homines amant, bonum,iucundum, utile: tres quoque ei amicitias necesse est. qui enim quempiam amat, eum vel tanquam bonum amat,Vt sapientem, aut temperan Α em,aut sortem,aut iustum , aut omnibus his simul virtutibus Praeditum: vel tanquam tu. cundum,cuiu simodi est urbanus homo ac facetus, aut amica: et tanquam utilem.utilis aurem dicitur ille ex quo bonum aliquod euenit. ob Utilitatem autem vulgares maxime Minici sunt. Ae bonum quidem dc iucundum amabilia sunt, ut fines: utile, Ut ad finem conducens. In seperiori igitur libro cum de partibus his,seu speci ebus amicitiae,atque abisti te de amicitia ipsi tra3arit i quaenam ipsa sit, inter quos consistat, oc circa quid versetur, optime explicauit. Quaenam sit,cum virtutem eam esse dixit, aut cum Uirtute . nam antiis citia etiam circa actiones re assedius, sicut virtus, ersatur. amicae enim actiones nonnul/lae sint: ec amor ipse affectus est. Inter quos, cum inter similes reditumilesposte conis stere asseruit. inter bonos enim est ac pro s viros,qui quatenus boni ac similes sunt, eas sotenus sese amant . at caeterae duae ob utilitatem re voluptatem inter dissimiles. Circa vero, cum circa bonum, iucundum, oc utile versari eam ostendit.H aec in superiori libro cum dixerit,aliam multa quae ad amicitiae disputationem pertinent: in hoc nono libro reli/qua quae de amicitia restant dicetin,persequitur.
469쪽
1N omnibus amicitiis,qua dissimiles specie sunt,id quod pro portione reo
spondet,iicut dictum est, amicitiam conseruat. Q uemadmodum & incio ulli,sutori pro calceis pro dignitate commutatio fit: textori item.& reliquis.
Nonnulla illis in priori libro dicta ac demonstrata sunt, in memoriam hic reducitauius modi est, id seruare dissimilium anaicitias,quod pro portioe exhibetur. nam sinitIes ac consormes amicitiae,ut diximus, illae sunt, quae inter bonos conciliantur: reliquae dissimiles. l. 1 o miles n.& pares numero, viribus boni sunt.quot.n.ec qualia in Uno bona sunt, totidem ac talia in altero quoque conspiciuntur: atque iccirco inter se quoque aequales sint,necesse est. vi magnus Basilius Gregorio theologo: ec ille victisna Basilio: ita ut neuter ipsorum neutro amplius,sed aequale utrique sibi habendum censerent .inter quos sane aequali tu in omnibus,amicitia est. At patris erga filium resilii erga patrem amicitia similis,ati aequa, iis absolute non est: quippe cum neque pater filio, neque filius patri squalis sit.icccirco,quod pro portione fit,amicitiam horum conteruatoportet. n. vi quanto praestat pater filio,tanto etiam filii erga patrem amicitia superior ea sit,quae est patris erga filiv.quare inter hos amiscitiam illud seruat quod geometrica conuenientia aequale est: od in aequalitate quantitastis millime consistit, sicut satis,superq3 in quinto libro demonstratum eli,sed in rationu sisao militudine. A micitias autem non inter similes tantum,sed inter di ismiles quoque existere in superiore libro est declaratum . prauus.n. virtute praeditum virum qui est dii similis, ob virtutis indigentiam amat:dum. n. se virtutem ab eo consequutursi sperat,amicus ei sit .pata per simili modo diuiti: ob inopiam. meorum quibus amuit diues,amicus esticitur.etomimno quatenus quisl altero indiget,eatenus amant,amicitiam inter se mutuo ineunt. In ominnibus igitur dissimilibus amicitias,quod pro portione fit,est,quod conseruat: no secus atmin ciuili societate.sicut n. illa quoq; conseruatur, pro portione respondet inter ciues per mutatio: ita amicitia .si. n. Urbanus pro ratione voluptatis quam exhibuit, quippiam ex iis quibus indiget, ab altero acceperiudurat amicitia: sin minus,disssiluitur.simili modo re ani cae erga amatorem,oc caeterorum huiusmodi amicitiae diuersarum rerum recompetasatioμso ne seruantur.
Atque hic communis mensura numus comparatus est ad que omnia rese=riantur,qudque mensurantur omnia. inro modo mensura omnium comunis numus sit, Ilicet in quinto libro copiosius declaratum fuerit: nunc etiam tamen nonnulla huc videntur esse res. reda. Sit domus opus aedificatoris,ec lectica opus sabri: sitq; opus aedificatoris decem numis, opus Dbri uno dignum: quandoquidem omnia numo aestimari potIunt. hinc apertum fiet,si ita iaciamus,quot Iediicae domui uni squales sint. m. n. quin, numis domus constet, lectica qus uno tantu aestimatur,quinta erit pars domus: qui lup igitur lecticae domui uni erunt aequales. si item decenumos inter domum ct Ied iram statuamus, demessicietur:nam domus qus quinque nu/mis constat, dimidia pars decem numorum est, te stica vcio est decima pars, quippe quae uno tantum numo aestimatur. si igitur lectica una uno numo est digna: quinque,eruiu disgnae quinque numis,quae dimidia decem numorum pars est: at domus quo dimidia pars decem numorum est quae aute alicuius fiant dimidia, inter se esse aequalia necesse est:quinmigitur lecticae domui vita quoquesunt aequales. inrare vel quinin teisticis,veI quinque nusmis acceptis aedificator domum unam dabit.In omnibus vero huiusmodi cum ignoramus quantum excedat, vel deficiat opus alterius,vel utru neque excedat neque deficiat, sed squυ Ie sit: numi usus adhiberi consueuit,qus harum rerum mensura est: sicut magnitudinis cubitus,aut pes dimensionem manifestam facit. Idem quodammodo & aceruo modius ec νυuibus rebus libra,ec numero unitas praebet. Amicitia igitur etia horum artificum perseue rat, caeterorumq; omnium qui propria opera inter se Permutant, cum pro rataportione aequa fit recompensatio:alioqui dilibluitur.
In amatoria autem amator interdum criminatur, quord cum supra modu
amer,non redametur: cum nihil ipse si ita inciderit,amnite in se habeat: sspe
470쪽
Item amatus,quod cum ille prius promiserit omnia,nihil postea praestet.Hu
iusmodi autem querimoniae contingunt, cum alier uoluptatis causa amatum amat alter amatorem ob utilitatem:&haec ambobus non adsunt. nam cum
horum causi amicitia constet,cum ea non flant ob quae amabant,amicitiae dissolutio efficitur. non enim se mutuo amabant,sed ea quae utriis aderant, quae stabilia non sent. quocirca huiusmodi etiam sunt amicitiae.
Qui ob utilitatem amant, ut sunt laber ,-textor,ec sutor,& aedificator: cum pro rata portione,ut dictum est, beneficia inter se mutuo recompensent, stes mutuo iuueuiton im merito se redamandos esse ab amicis suis censent.qui enim aequalia oc similia iis quae acces RPit,reddit:dignus est,qui ametur, sicut etiam amat.si autem alter ob aliud quid amat,oc ab ter ob aliud, ita ut quod ex conuenientia est aequale, existere non eossit: velle ex aequo redamari ridiculum est: vi in amatore re amica contingit. non. n.utriscpidem amabile est,si tante dictis utilitas:sed amatori forma re pulchritudo,amicae pecuniae placentan quibus si ne rebus aequalitatem ex conuenientia reperire dissicillimum est. Atque haec est horu vera horum sententia. sed ad verba ipsa Veniamus. Interdum,inquit,amator criminatur ec con/queritur,v ex aequo si ut ipse amat, non redametur:cu nihil sortasse in se habeat quod amore dignum sit,id est cum este neque utilis,neque alioqui iucundus queat. nam si pecunis de secerunt,ob quas amabatur,amato seu amicae utilis minime est:si consenuit,non est iucundus.immo quandoq3 sit,ut licet pecuniae adhuc suppetant,amasiis suis iniucundi huiusmodi homines ob senectutem reddatur.interdum igitur amator, interdum impurissimus ille qui amatur,conqueri consacuit:q, cum amator ante flagitiosissimu combitum omnia quaecussivellet, se facturum esse polliceretur,nihil postea praestetratque ob haec amicitia dissoluitur. cum videlicet-amatori pecuniae desunt,uel etiam iuuentus defloruit: S amatus pristina Pulchritudinem amittit. quae res cum stabiles non sint,ec facile deficianti amicitiam quom deficere,atin interire necesse est. Proborum vero amicitia cum ob virtutem sit m mutabilis est:Propterea q, virtus ob quam,inter se sunt amici,stibilissima res,ac firmissima est. hi s
ne quoad vixerint, semper libi mutuo iucundi sunt,voluptatem que exhibentacum ex Una qiuam virtute animi pulchritudo,quam diligunt,eflorescat ac vigeat. neq3 iucundi tantum, verum etiam utiles inter se mitr. virtus siquidem sicut res homitissima, ita suauissima est, atque utilissima.
At morum amicitia per secum sit, permanet, sicut dictium est.
Cum dixerit amicitias quae ob iucunditatem re utilitatem fiunt, non esse stabiles, subiungit at morum amicitia 5 mores appellans virtutes. Quae ob mores igitur amicitia con satur,cum per se ec proprie sit: perseuerat. i. cum propter ipses sese mutuo ament probi visti,non propter ea quae ipiis adsunt: amicitia perdurat.
Dissentiunt autem etiam cum alia fiunt ipsis,& non ea quae appetunt.pero inde. n. est ac si nihil fiat,cum id non cosequitur quispiam,quod cupit. quemo admodum citharoedo ille qui quanto mesius caneret, tanto plura pollicitus suerat: cum repeteret mane quod fuerat ipsi promissum,uoluptatem pro ii
luptate reddidisse se dixit. si igitur uterque id uolebat, satis habuisset : sin alter oblectationem alter lucrum, & ille habet, hic minime: non recte id quod ad societatem spectat,inter hos esset.quibus enim indiget quispiam,ias & midet atque illius causas haec dabit.
dii. Alexandrum nonnulli fuisse dicunt eum qui citharoedo promisit,se lato plura daturum, quanto melius cecini stetaalil non Alexandrum,sed alium quempiam,ad regis illius magniscentiam spectante romptitudinemq; ad beneficia liberaliter tribuenda.nos autem quionam is fuerit, cognoinere,ne admoduladoremus: sed quae dicat,aduertamus. Inquit enim,
cum citharolaus quidam studiosius cecinisset,ec deinde quae sibi fuerant promissa,requir ret: illum qui promisera re Misse:habes omnia quae tibi pollicitus sum: citharoedus interrogaret,quo modo habere posset,cum nihil accepista: rursus illum dixisse,sicut tu me verbis