장음표시 사용
481쪽
ac tranquillae animae partes reperiuntur, cum nulla dii tensione,ac seditione turbatae inter se prorsius consentiant. At vero ii amicus sui ille est, citius ani mae partes sunt concordestilli se non amabunt,quorum animae partes dissentiunt,discordes sunt. ita ut altera haec, altera illa appetat,& persequatur. tales autem praui homines sunt te igitur non amant praui: ne cum pugnent ac secum ipsi dissentiant,amici sui ipsorum sunt.hoc etiam in incontinentibus Patere potest,qui modo aliquid cum voluptate agunt,modo poenitentia ducti scipsos corarimini ac castigant.simili modo quoque in alijs vitiis semper prauus secum dissentit,sibi baduersatur ac repugnas.
Caeteris uero, quatenus tales se esse existimantiuidetur enim, quenti admodum dictum est,uirtus,& probus uir unicui I esse mensura. is enim secu con sentit,& eadem tota anima appetit.
Vi quod p igitur corii si dicta sunt, probo viro insunt at reliquis eatenus insunt,quatenus se esse probos ac bonos existimantaui quatenus Iales, re mutuo se amat, ct bona amico volui eius ipsius causa, dc caetera saciunt,quae sunt comemorata: esto mensura olum ac res gula prosus vir. E os. n.qui ita se mutuo amat,ilaut seipsum 43bus vir, amicos statuimus: micitiae ergo mesura probus vir est,inii ite irascutur,aut non irascuntur qn oc quo modo P bus vir iacit, masiuetos appellamus: est igitur probus vir masuetudinis et mesura. Sic qui timet aut no timct qn et quomodo probus vir solet,sorte dicimus: sortitudinis imitur pro/ Eobus vir quot mesura est. S ic in reliquis olbus virtutis ita ibi viri mesura uti cosuevimus. ueadniodii n.cubitus,oc modius eccsters mesurae, quia nessi maior ne* minores evadunt, sed semper caedem permanent,inas res metiunturad quod si nititarentur,praestare nopolietu: ita re probus vir aliorum mensura fit,propterea quod idem semper manet,ari e dem seni r auectat atque appetit tota anima,id est omnibus animae partibus. non ei uni sis cui in incontinentibus videre licci,allain ipso ratio vult,alia irratidalis par appetit, sed ea/dcm utrael: Ut una vcre anima eius fiat.
Et vult etiam sibi)psi bona,& quae apparent, atque agit.boni enim est sui quoque causa bonum elaborare: intellee tuae siquidem partis gratia,que esse
Unusquiscynoltrum uidetur in1It quoque uiuere se,&tauum eue,5c maxime id, quo sapit. Probo. n.tiiro esse bonum est.
Cum seipsum amet probus vir,sibijpsi bona vult: nemo.namicus est de veris loquor, qui amico ira non Velit . quare cum bonus vir amicus sibi ipsi sit, bona quoque sibi adesse Vult,atque agit,ut oc praesentia permaneant,& absentia eueniant. quippe cum boni officia sit bonum elaborare: id est operari at* agere, atque id non irrationalis partis causa, sed sui ipsius,id est rationalis partis gratia,quae unius triusq; nostrum elientia est. pars enim irrastionalis iis qui secundum naturam vitam traducunt,nullo loco haberi debet. Vult ite probus vir se vivere,id est partem ea animae qua sapit,qus rationalis est,uiuere: hoc est ea ag re vult, quae parti illi quae ratiocinatur oc cogitat,vulsa sunt. qui. n. non secundum naturam vivit, sed immoderatis perturbationibus agitaturatque opprimiturris in disii militudinem sertur,atque ita incorruptionem delabitur,ut quodam modo nessi vivat, ne p sit. nus austem vir ec esse oc vivere vult, id est bonum agere,propterea Q elle bonum ipsi est: hoc est esse ipsi in bene agendo ait operando consistit.vult igitur vivere Sc elle,id est hona exercexe atque agere: quia bonum est probo viro esse.bona.n.agereali operari bonum est. .
Vniisquisque autem sibiipsi uult bona.esse Rus uero alius illud quod euasit,omnia habere eligit nemo. habet enim etiam nuc deus bonum, sed cum sit ipse id quodcunque est.
Verus homo diuinum quid est,id est anima intellectiva, ut indecimo huius operis libro soWiam ipse inquit, his verbis: hoc autem unusquisin nostrum esse videretur.quocirca absurdum eli, si non suam qui ,sed alterius alicuius vitam eligat.aliquem alterum irrationalem animae partem appellans. ec rursus deinceps. quod enim .inquit,accommodatum unicuim
st,id natura optimum unicuim est,ac iucundissimum: re homini igitur vita quae secunda intellectum
482쪽
LIBRUM NONVM. 44'is Sectium traducitur: siquide homo maxime hoc est si igitur unusqin is, ut dicebamus homo bona sibi vult et probus autem vir homo proprie non Sardanapalus: sequitur ut probus vir solus velit sibi bona,atcri ea qus vere ita sunt. qui .n. sibi adesse Vult diuitias, uluxum, immoderatas corporis voluptates: is non sibi liaec elia vult,sed irratioali parti,quae multiceps bsia est.ille vero Pa bona persequitur, qui actionem,ec contemplationem aD sectat.id 3 eli maximum,ac praestantii simum bonum,ut id quod est unusquis v,esse perset ret. ut rationalis nostri pars pura ait illaesa conseruetur.nam qui ex assectibus vitam trari arunt,non suntWquod tulit,id est intellecti uales animae: sed illud sunt,quod curant,atque excolunt, hoc est bruti quidam ac ratione earentes Uel lupi, et sues,vel asini, vel alia aliqua Io huii modi animalia. Vult igitur probus vir bonum hoc sibi adet se,ut sit videlicet id,quod est. inuti .est cui eineius alim,verbi causa si quadrupes,vel volucris,ves Sardanapalus euas it,bona habere eligat unicui*.αoptimum ac praestantissimum illud est,ut sua ipsius cies almessentia sit,oc permaneat,oc conserueturac fieri nullo modo potest,ut si ex limmana specie in aliam mutetur quispiam, na is probi viri habeat.Φ si concedere aliquis velit, ciemq; illam in quam mutatio hominis facta suerit, bona probi viri habere inirmet. concedemus etiam nos habere quidem posse ea,sed non visibi bona: propterea in ea quae bona homini sunt,equo non sunt bona: neq3 econtrario quae equo,eadem homi did quod bonum,sed cum sit oce. id est Ied tabet quidem bonum,sed permanens id quod est,Deus. nam si e natura quam habes in zo aliud quid mutaretur, non haberet id quod nunc habenae si habet et, ei bonum non esset. Non omni enim eadem esse bona,sm altis alia perspicuum est quippe cum bona equo ur, solipedi esse,atin una ac Plida ungula tatu mutarit id autem homini bonum minime sit. nam homini econtrario bonu est multifidas habere manus,5c in quin* digitos distinctas, simili modo re pedes: id quod equo pessimum est. ide in reliquis speciebus adeo claret, Vt
plura in praeietitia commemorare superuacaneum esse videatur.
Vnusquisque uero id quod intelligit, esse uideretur,ueI praecipue est huiusmodi, secum degere uult.iucunde enim id facit: quippe cum et facto' Tum oblectabiles recordationes, dc suturorum spes bonae sint: tales aute sint iucundae. contemplationibus praeterea abundat e gitatione: condolet dccollaetatur secum maxime.idem. n.prorsus & molestum est,& iucundum, d non alias aliud. poenitentia siquidem uacat,ut ita dicam. Unusquis a videtur esse id quod iiitelligit,id est ipsa animae intellectivae pars, ves praecis
pue id. hoc autem subiungit, propterea P irrationalis quo P pars multum facit ac cofert ad constituendum id quod apud peripateticos priuatim quale appellatur priuatim quale autevocat,sive proprie quale individuum quod ex proprietatibus quibusdam constituitur,ut Socrates,oc Plator quarum sane proprietatum tota collectio in nullo alio reperiri unquaposset. nam communiter quale uniuersale ipsium ut homo nuncupant.qui autem est huius/4o modi,id est probus vir,secum degere vult aucunde. n. id facitarum enim in seipsum conuer/sus lumen stabile ac purum ex virtutibus incensium,fulgoremq; α scientiis emicantem vi, deletaeratur ac gestitapraeteritarumq; rerum memoria,ac suturarum sipes eum ita oblectat, ut ab externarum rerum contagio avocent,secitq3 versari re in rerum contemplatioe pera manere inducant. Condolet item secum, siquid quod erat faciendum,praetermiserit.co gaudet oc collaetatur,cum honesta et bona 'peratur.Prorsius enim,id est semper aloe oino iucundum ipsi est bonum, prauum est molestum: estq3,ut ita dicam in uniuersum poena tentia vacans. nemo. n. qui reete agit re honeste,in poenitenti a incidit. in igitur semper hic ho/nesta agat 43oenitentia prorsus vacat.quin si et non semper honeste ac recte se gerat, sed alis quando prauu aliquid comitrauid adeo exigua est, ut ne prauu quidem esse videatur.
Eo quod igitur probo uiro erga seipsum unumquod* horum inest, is
erga amicum,perinde ati erga seipsium sese gerit: est. n. amicus alter ipse: ami
citia quot esse horum aliquid uidetur,& amici illi quibus haec insunt.
Vntiquodq; horum vocat collaetari secum,condolere, sperare bona,ob facta praeterita
483쪽
443 E VITRATII IN MORALIUM ARIs T.
udere. ex eo igitur in unumquod horum inest probo viro,& se gerit 'Tectus'; est res a amicum,tam erga teipsum: qui. n. amat,est quasi alter amatus . ec amicitia aliquid horuta ei te videbitur: α amici illi esse videbutur,qui colistabuntur ec condolebunt,qui versari cuamico volent,simuli degere, di caetera huiusmodi.
Nam utrum erga seipsum amicitia sit, nec ne,in praesentia omittamus. ut , deretur autem eatenus ei se amicitia,quatenus' est duo uel plura ex iis quae di plius duo cta sunt:&quia excelsus amicitiae similis est ei quae erga teipsum est.
μ' Dictum est paulo superius hoc in libro fieri posse ut amicitia iit erga seipsum,ut repetrare rursus eadem non oporteat. Videretur autem inquit amicus erga seipsum eme quispiam, io non quatenus est unus ille qui seipsum amat,sed quatenus duo: duo appellans re rationale animae nostrae partem id quod proprie sumus,& irrationalem. humana.n.species oc homo proprie non irrationalis,sed rationalis animae nostrae pars estaeum igitur hae duae partes in ter se non dillentiunt, seditione que nulla inter se agitantur: sed ita consentiunt,ut ratione vacans pars mentis motionibus ac Voluntatibus obtemperet ac pareata licesque essentia Mnatura duae sint ,vria ex concordia elle videatur r amicitia est erga seipsum, quatenus duo
sunt,uel plura etiam duobus. quod perinde est ac si dicat,si in duas partes diuidas an na, in
rationalem, irrationalem,erit amicitia erga seipsum,quatenus duo erunt: sin aute in tria distribuas rationem,iracundiam, re cupiditatem,non quatenus duo, sed quatenus plura. i. tria erunt,amicitia homini ergas sum esse dicetur. Fertur autem etiam alia lectio, qus ita Σοι habet. ideretur autem eatenus este amicitia,quatenus non amplius duo sunt eadem . quod ita esset intelligendum. quavis duae sint partes rationalis oc irrationalis,amicitia tamen erga seipsum tunc est,cum hae concordia oc consenis Unum euaserint. ait hoc ita se habet, tum etiam quia amantis erga amicum excedens at* exuperans amicitia similis ei est,quae est eryga seipsum. qui.n. aliquem amat sicut seipsum, is cum excessu oc supra modum amat.
At antedicta inesse uidentur etiam plerisque, quamuis praui sint. nun equid tamen quatenus sibi placent,probos que se esse existimant,eatenus pust
ticipes eorum sint. Antedicta oppellat ea quae probis viris inesse dixita. velle seipsum vivere,et saluum ester ,ci simul degere secum: collaetar ec condolerererm amicum, sicut erga seipsum ita se habere. Plero sex autem eos dicit qui ex sensu vitam traducunt, populum* oc turba quam in se ha/heni,hoc est cupiditatem multorum capitum belua, ut inquit Plato, re iracu ia leonina
furiam ita nutriunt ac saginant,ut rationem perturbationibus subiectam Ioco imperadi ser, uire cogant.Sed Mide u exacte loquatur hic Aristoteles. n5 dixit.n.haec absolute inesse prauis hominibus,sed videri inesse: perinde ac si ita diceret: non insunt quidem haec re vera prauis,sed opinione tantum quadam inesse apparent. nessi. n. Omne quod videtur at* apparet, verum etiam est.quippe cum plerisin hominibus e vulgo diuitiae & vires corporis v sapientia ec prudentia expetendae magis elle videant id quod re vera minime est sol item multo amplior terra cum sit, pedali magnitudine apparet. simili modo plerim homines etia praui amare seipsos videntur,ec velle scipsos vivere dc suos amicos, secumq3 simul degere recum amicis velle: quod tamen siquis recte perpendat,verum non est. Illud siquidem se esse existimant, quod curant,aiunt,oc saginant:curant autem irrationalem partem quae in ipsis est: irrationalem igitur partem,non rationem hominem esse opinantur: nam si ratione esse speciem humanam statuerent,darent operam ut ea contemplatione re actione enutrita imperaret ac dominaretur. H oc idem ipse etia declarat, ni causam cur ita videatur,subiu, cinnunquid,inquiens,tamen quatenus placent sibi ipsis di c. na qui alia appetit,&alia vultu eum sibiipsi non placere manifestum est. qui vero eadem oc appetit sc vult: sibi placet .at huiusmodi plerim homines sunt. quia. n. eadem re cupiunt, re volunt: sibi placent.id quod in aliis quom fieri videmus.nam qui eadem appetunt ec volunt,ij sibi inter se placent, ec com so senti unt:displicent contra re di stentiunt,cum alia appetunt, et alia volunt. Oniam igitur
probi viri Qhpsis placent,lleris e vulgo se esse probos propterea existimat,quia sibiipta
placentatin ea in re dupliciter peccant. primu quia non sibiplacent.non. n. irrationalis parsia obsecuuntur,ac placent,homo est,tita rationalis:deinde quia non vera reciprocatione . utuntur
484쪽
44'et inuntur licetur. probus vir sibii placeat,quia ea agit, quaeplacent rationi: non tamen quitur, t qui sibi videtur placer continuo probus vir M. Probi igitur sibi ipsis placet, pro/pterea φ ea quae vere bona sunt, hinent: praui autem non quia re Mera bona habet,sed quia habere opinantur,sibi etiam ipsi placent. Prauos autem appellat non sielestosae facinor sos,at omnino pessimos homines, sed eos qui ex ignoratione verorum bonorum, ad mala perinde ac bona sint acquirenda ferri consueuerunt: at' ob id bonos sese este existimant At, hoc est quod his veruis si ficat. Cum vero inquit/eatenus parti es eoru sunt ita intelligit quatenus existimantie Etae bonos,eatenus etiam bonorum se esse participes pu, tant:bona appellans amare seipsos, ta amicon veste secum versarucollaetari: condolere, rex o caetera huiusmodi,quae superit commemorauit. Vel participes boliorum sunt, quantum ad alios attinet qui ad ipsos spectant: qui enim ad ipsos respiciunt,eos antedietorum bonorrum participes este opinantur.
Nam ex is qui uehementer sunt praui sciacinorosi, nemini haec insimi: uin ne uidentur quidem. sere autem neque prauis. dissentiunt enim inter se,um alia cupiunt,alia uolunt: ut incontinentes, qui loco eorum quae sibi esse hona uidentur,iucunda quidem eligunt,sed noxia.alh autem ob ignauiam et
segnitie ab agendis iis desistunt,quae sibi esse optima existimant. At qui multa&grauia Helera perpetrarunt:&ob prauitatem odio habentur, & uitam sugiunt,se ipsos interficiunt.
illis quos luperius dixit licet revera non insint ea quae ad amicos spectant,inesse tamen videntur:at prauis re facinorosis: hi autem sunt qui cognatorum ecfiatrum caedem comi serunt:qui sacra diripuerum: qui incestas nuptia tecerunt:qui obscaenis ac nefariis voluptatibus fuerunt inquinat ullis ina non modo non insun sed ne inesse quidem videntur ea qua sepemus sunt c5memorata. quia . seipsos odere in omni molestia ac perturbatione consi
tuti,nunqua' sibi placent, eadem volunt,sed E uripi instar ab aliis ad alia semper tras feruntur,qtu, qui nulla re quam agunt,oblectetur: ii quo pacto este'vivere existimare bonum posui rurves quo modo scipses,aut alios amabunt,cum seipsos iugiat quo mo do aut secum aut cum aliis versabuntur,ac vita traducent, in ipsi vita fugiant, sibilis ipsis mortem consciscant r quia autem superius videri haec prauis incile dixerat, quosq3 prauos intelligat,explicarit,non scelest scilicet εc facinoroso sed non probos,inter quos incontinentes etiam reponuntur : propterea hic adiungit erὰ autem neque prauisnfercn. addi dit ob incontinentes. nam cum at is prauis inesse videantur,incontinentibus non videntura virecte dictum sit,sere omnibus prauis,non tamen absAlii te omnibus ea videri inhine. dio sensio siquidem in incontinetibus manifeste apparet,cum ea quidem volunt quae bona hos mini re uera silm:sed ad venerea brutorumq; animalium voluptates postea delabuntur.
Ae quaerunt quidem improbi huiusimodi alios quibus cum diem tradiis eant,& seipses fugiunt: propterea . quando secum fiunt, muItorum & gro o uium scelerum recordantur, atque alia huiusmodi sperant, quorum quando cum aliis uersantur,obliuiscuntur:cu nihil in se amabile habeant, amice erga seipsos nullo modo asticiuntur.
Non quaerunt improbi homines simul verari cum aliis ea causi qua probi viri solet, I quia cum vellent seipsos perimere, &obu nuditatem lacere id non audeant inuenire madent aliquos, non amicos illos quidem: nam neque sibi, neque alijs sicut dictum est, sunt amici: quibus cum versentur,ut eorum consiletane distracti sitorum scelerum obliviscantur. cum enim soli sun se mi habitant, cum nequeat aliud a scelera oc facinora quς pera petrarum cogitare: memoria illorum adeo turbatur, ut offuscatione,& tumultu,& aestir so tione multa animi repressi molestia maxima afflictentur:aqua cum versantur cum alijs,leuari consueuerunt. Cum nihil igitur in se amabile habeat: quid. n.vel bonu, et iucundu, Iutile hine in huiusmodi hominibus pol nem erga scipses amice assiciuntur,i. nem amare s mPs,nem sera versari volute quippe cum uersari cum eo quem oderi velit nemo. hi vaOscipsos odio prosequatur: ut secum este,se Φ degere nullo modo vel inr. -
485쪽
4 o EUSTRATII IN MORALIUM ARIST.
Neque igitur collaetantur, neque condolent huiusmodi homines secum. seditione enim anima eorum agitatur. pars enim una ob prati itatem dolet, cualiquibus abstinet, altera laetatur,&quasi diuellentes illa huc, hec illuc trast
hit. & licet fieri nequeat ut simul doleat & Iaetetur quispiam, sed paulo post
tamen dolet,quia laetatus est: nollesque ea sibi iucunda extitisse. poenitentia enim praui pleni sunt. Prauus ergo cum nihil in se habeat amabile: neque erga seipsum amice esse asseetias uidetur . Quoldsi ita se habere ualde miserum est,enixe fugienda prauitas est danda* opera unicuit,ut probus euadat: sic io enim fiet ut oc erga seipsum amice esse allectus,& aliorum esse amicus possit.
Neque collaetari, nem condolere huiusmodi scelesti homines possunt.illi. n. congaudet,&condolent,qui consentiunt,quibusq; idem vel honestum et iucunda,vel non honestum re non iucundum uidetur: & denti quibus idem aut placet, aut displicet. quibus uero coscordia haec re consensio non inest,congaudere Sc condolere nullo pacto queunt. In Probis enim viris,quia imperat oc dominatur ratio 3rratioalis uero pars subdita est,atque Obtemperat, ita ut nulla distordia Ac seditio inter ipsas reperiaturr quibus ratio oblectatur gaudet,ijsdem delectatur etia irrationalis pars: quae item ratio aegre fert,& abhorret, dem irrationalis pars refugit. acpropterea fit, ut probi uiri secum collaetari.condolere possint: praui non Dossint. cum.n.in his anima seditione semper laboret,rationem vacans pars prita cipatum obtineat,ratio praeter natura subiiciatur,ut quae iucunda irrationalli parti sunt,ra' tioni sit iniucundaec molesta,quae contra placent rationi, brutae parti displiceant: qui fieri pol ut hi collaetari aut condolere sinam ualeat inuaa .in re aut actioe ratio dolorem,alte Pars uoluptatem percipit,collaetari,aut condolere non est distrahunt igitur misimu homine Prauum rationalis pars,5 irrationalis,at ν altera huc, altera illuc diuellutotcν ex uno multa efficiunt. ut diuertis immo contrarns appetitioibus 5c cupiditatibus incitatus simul oc laetetur, re dolean quippe cum quado irrationalis pars laetitia afficitur, ratio dolorem conclapiat: uel contra quado illa dolet,haec laetetur. risi licet simul,ut inquit, laetari θc dolere non Posse,palato post tamen ob id dolet quia laetatus est: quiaq; illa quibus paulo ante oblecta rus fuerat,'uorum tunc iam poemtuit. illis sucunda extiteriint. Si igitur ita male ec misere cum huiusimodi prauis hominibus agitur:prauitas non lente ec segniter,sed enixe oc celeriter admodum fugienda est.
IAm uero beneuolentia est quidem similis amicitiae,amicitia tamen no est: quippe cum beneuolentia erga ignotos quoque,& latens esse possit: amiscitia non possit.Et prius etiam dieia hec sunt.
Consentaneu est ei qui de amicitia disserit, de beneuoletia quom quae uidetur esse amicis in
tia,considerarer utrsi su amicitia,queadmodu uidetur, an non amicitia quidem,sed amicitiae tamen quaed1 pars sit Est aut beneuolentia non amicitia, sed principiu amicitiae. principia uero non es le idem cu eo cuius est principium,manifestu est. unde beneuolentia simile esse amicitis inquit, non tamen esse amicitia: propterea q, amicitia erga illos est, inter quos amare re redamatio reperitur, ec erga illos qui se mutuo amari non ignorat,ec erga notos. at beneuolentia re erga eos et qui non redamat,& erga ignotos est. epe. n.is,ut si fama alicuius ad nos peruenerit,quem nunqua uidimus, uel ψ bellicae artis peritus,uel in praestas masicus,ves Q regendae ciuitati idoneus maxime sinerga eum benevoli statim ericiamur: re tamen ipse ita benevole nos esse affectos erga ipsum ignoret. Na,ut ipse et Aristoteles alibi refert, Darium regem Persarum in Perside morantem nonnulli qui in Grma erat,&nunqua ipsum fuerat intuiti beneuolentia prosequebaturata quod tamen rex ipse nesciebat. Si isitur amicos eos dicimus,qui cognoscit se mutuo,oc re ma qui neq; se amare re re/damari ignorant: beneuolentia urio erga ignorat hec ignotos eximiabeneuolentia amis a esse nullo modopoterit.
486쪽
Sed net amatio est: neque em m intentionem ,nes' appetitionem habet.'
que amationem consequuntur.atque amatio quidem cum consiletudine: besneuolentia de recenti etiam fit.
Intentionem appellat intentam voluntatem, im incitationem ad amicitiarunde etia su iungit neque appetitionem habet .appetitio enim Partim cupiditas, partim iracundia, paratim voluntas est. Nacupiditas iucundarum rerum appetitio est,quae suprsditis inest cirpiunt siquidem at Ue aiserum voluptatem ea tantumodo quae senti Liracundia asst appetitio est ψIcistendi aliquem qui contempsisse videatur. volsitas item bonorum appetitio estio eum iudicio reconsilio existen Elius hominispropria. reliquas. naeluas cupiditatem indolicet re iracundia alijs eua omnibus quae sensum haiant, non persectioribus solii animalisbus,sed impersectis quos ut culicibus,& vermibus inesse perspicuu est.B eneuolentia Wistur neque amicitia est, neque dilectio re amatio ipsa d est via ad amacitia. amati o.naeses ctioni, ec dealbationi pro portione respondetasPut. n. calefictio ad caliditatem, & dealbastio ad albedinem,& sanatio ad sanitatem: ita aniatio ad amicitia sese habet sicut m dealbatio inter nigrum re album media intercedit: ita amatio inter beneuolesi1 dc amicitia media est.
Quonia igitur amatio incitata cum sit, erior ac tardior,non secus at sanatio oc dealbastio est beneuolentia autem,celerior non est, sicut neque morbus,aut nigredo: benevolens ita amatio non est. S ed sortasse cum inquit/neque enim habet intentionem id est Defotirsao graece, ita est intelli gendum, perinde ac si dicat: neuoIentia non est amatio: non. n. est exstensio,id est porrectio,& via i quo ad quod,ut dealbatio quoque. q, si amatio est motio a
quo ad quod,beneuolentia vero non est eiusnodi: beneuolentia amatio non est . at am tio quidem ad amicitia tendit, atin es nos deducit,ut amici essiciamur illi,quem amamus. unusquiso enim in quo est amatio, fieri amicus ei cupit,erga quem amasionem habet e dilactionem.qui vero est benevolus non omnibus quibus est beneuoIus,essici amicus vult: quippe eum omnes ciuisum factionis Venetae ema aurigam quidem heneuoli sint,noniasmen es fieri amici velint: unde amatio eis erga aurigam non est. alip amatio quidem re conssuetudine est: via ai. multo tempore inter se versati suerint aliqui,ato inde moriI,virtutis cognitionem mutuo perceperant,ad amiciuaprocedunt: processus vero ille amatio est. μ uolentia autem principium est amicitiae. Unde videlicet incipit amatio; neq; omnis amicistiae principium est,sed eius tantummodo quae inter probos viros conciliatur: propterea mmorum & virtuus non utilitatis re voluptaris beneuolentia esse consueuit. sempero et tamasio cum consuetudine, beneuolentia vero ec cum coniuetudine, et sine coniuetudine de recenti,id est repete,& subito existit. ubi. n. vidit aliquis probum virum,aut de eo audiuit quippiam, continuo benevolus es adit .id quod tamen non semper,stis pleri in contingit. Si igitur Mnevolentia repente aliquado ac sere abs r tempore oritur, amatio vero omnis cum tempore fit: beneuolentia esse amatio nullo modo potest.
Id quod etiam erga certatoro contingit. benevoli siquidem eis fiunt. si is mul* cum eis uolunt. nihil tamen cooper aretur. sicut entam diximus, de recenti benevoli fiunt,& Imiter diligunt.
Videtur quidem hoc dicere,ut probet beneuolentita non esse amationem,non tamen id mit: sed beneuolentiam non esse amicitiam ostendere vult amicitiae.α propriuest, ut simul tam amico agat quisipia Mutq; operetur,ec ad bona consequenda, 5 ad mala millida, aemgienda ipsemet auxilium praestes.id quod in beneuolentiano est.qui.ncertatoribus sunt benevoli , id est iis qui disco,cursu,tuera at*huiusmodi caeteris Iudis certare in theatro consueuere: qui ijs,inu, nevoli sunt,simul quidem cum eis volunt ut optato fine potiantur,et vincam operari tamen,id est simul luctarisaut disdiim iacere minime volunt si igitur amici volunt cooperari,benevoli autem nolunt: benevoli profecto amici non sunt. Ac ratiocisso natio quidem in secunda figura collecta est. At si benevoli non fiunt amici, beneuolentiam quoque non esse amicitia manifestum est. in eadem figura rursus ita colligenda ratio est. nevoli leuiter diligunt: amici non leuiter diligunt:benevoli igitur amici no sunt: nem est boneuolentia amicitia.intelligimus aut de stabili ac vera amicitia, quς proborum hominii est,
cuius videlicet principia est beneuolentia,ut ipse eua Aristoteles procedendo declarabit.ι '
487쪽
Videtur igitur principium amicitiae essie,non secus atque amoris ea uoluνptas que ex aspectu percipitur. nemo enim amore capitur,nisi prius specie suerit oblectatus. qui uero forma oblectatur,uihilo magis amore capitur: sed cit& absentes desiderat,& prssentes cupit. Ita uero etia amici esse non possunt, nisi benevoli prius fuerint.benevoli autem nihilo magis diligunt. uolui enim tantum bona ijs quibus stant benevoli,nihil tamen cooperarentur, nullam pro ipsis molestiam susciperent.
Cum dixerit quid non sit beneuolentia, id est ea ne* amicitia esse,nem amationem: nsic quid sit ostendit principium videlicet amicitiae, re causam:acprincipium quidem no finale aut materiale,neo etia formes sed essiciens tantummodo.E R igitur ita beneuoletia amicitiae principium, sicut pulchritudinis inBectio cum voluptate venerei amoris esse principiti consueuit. quemadmodum. nar ullus est qui amore eo venereo capiatur, nisi viderit prius, Istatusq; asipectu fuerit: sic necis amici fiui ulli,qui benevoli prius no fuerint. sicut, n5 est amator,nel amare dicitur qui specie tantum delectatur, sed qui oc absentem pulchritudonem desiderat,ec praesentem sibi adesse semper cupit: ita amici ec dicuntur Sc sunt, non q'
volunt tantum bona,sed qui ad bonorum consequutionem 5c acquisitionem cooperari clatssi adiuuare amicos non recusant.C iam vero inquit qui pulchritudine oblectatur nihilo magis amore capitur nihilo magis sumit pro non continuo ec necessario: ac si ita dicere' qui oblectatur forma non necesiario,seu non continuo etia amat. quippe clim pulchritudisne oblectari uniuersalius re generalius fit, G amare.qui enim amat,continuo specie etia gaudet: non autem contra. simili modo quo*dictum est/benevoli aut nihilo magis diligunt
id est illi qui sunt benevoli non continuo, ec necessario diligunt: sed qui amici sunt & dilis
gularibeneuoli etia necessario sunt ala cum principium amicitiae beneuolentia sit,finis vero amicitia:quibus finis,id est amicitia inest, asprincipium quae est beneuolentia,inessit etiam necesse est: non tamen econtrario quibus principium, iisdem cotinuo finis inest. dieium enim iam est benevolos velle quidem bona iis quibus sunt benevoli, non tamen coopera ri,S turbari molestiam ullam sit scipere pro ipsis velle: cum amici 5c labores, oc molestias
pro amicis liventer subire non vereantur
Quocirca translatione utens aliquis esse ipsam principium amicitiae diceret: quaecum inueterata fuerit, & in consuetudinem deuenerit, amicitia euam dat: non ea quidem quae ex utilitate,aut uoluptate conciliatur: nessi enim ob haec be ueuolentia existit.
Qii ead modii qui cor sonte esse dicit,&qui clypeii Martis cratere re cratere cIypeum Bacchi vocat,transalioe utitur: sic qui beneuolentia principiu amicitiae appellat, ex translatione loquitiir. sicut.n. cor non est proprie fons,nem crater est clypeus, sed tractata ab altoro quod proprium erat,appellatio est: ita nem mores,quod proprium amicitis principium est,idem cum beneuolentia est. ex moribus enim originem habet amicitia,quos consequiatur beneuolentia ex trastatione igitur beneuolentiam esse amicitiam dicere possumus . nacum inueterata est, id est cum diuturnitate temporis inter se versati fuerint illi qui beneuolentia se mutuo persequuntur,familiares* fuerint effecti,amici evadunt: at ita ex bene uolentia amicitia per tur. Sed Drtisse loeus hie remus intelligetis, si lectionem alteram uerborum Aristotclis mis uelimis,
φω in nonnullis exemplaribus ins luera immutatioe ad hune modum 'meri. διαμετα ἔγερων φαίη H αυπιν τις αργήν Jνου φιλιιαν.i.Ιccirco mitis me utens q piam ipsamesse oriosam armcitiam diceret.itu n.transutionis uis fatale apparebit, a proportione cupat sicuimaerater sci tum Bauhi, insevium Gater Martis per tractati mem reciproca dicitur: ebeneuolentia ociosa armcitia er amicitia inueterata ber uolentia a operosa appellabit M.
Nam qui beneficio est assectus, pro ris quae accepit, beneuolentiam retrio huisiiuste se gerens.
488쪽
Vbi ostendit beneuolentia non esie amicitiam: nunc a beneficentiae retributione eam parat.pleris p. re beneuolentia recompensareo beneficit,et beneficii recompensatio esse beneuolentia videtur: re eos qui beneficium reserunt, nevolos nonnulli appellant. unde ii quit,ille qui rependit pro iis quae a Tit,beneuolentiam tribuit. 'uia. n. refert benefici Mnevolus dici non debet. nam benevoli bene quidem assectos es Ie,bonu nil habere illos volunt quibus sunt beneuoli: non tamen in ipsos conserunt quippia.quocirca iusti potius h iusmodi qui gratias reddunt,quam benevoli merito appellabuntur: aequalia enim retributare iustum est.
Qui uero aliquem prospere agere uult spe utilitatis consequendae ex ea re: non illi,sed sibi potius benevolus est: quemadmodum neque amicus,si como modi alicuius causa illi obsequitur.omnino autem beneuolentia ob virtutem& probitatem quanda existit,cum pulcher aliquis,aut sertis,aut tale aliquid uisius cuipiam fuerit. sicut decertatoribus iam diximus,
S eparauit superius beneuolentiam a beneficit retributione: nunc eandem ab amicitia is iungit quae ob utilitatem est. qui enim alterum prospere agere cupit,ut ex eius prosperitas te utilitatem aliqua consequatur:non benevolus illi est,sed potius sibi est amicus.eiusmodi enim est haec quae ob Utilitatem consistit amicitia:sicut cepe dictum iam est.quemadmodunel amicus proprie est ille,qui ob commodum aliquod suum alteri obsequitur: proprieaeo enim est subintelligendum:quippe cum de eo qui ob virtutem ec vere est amicus,vera tantummodo oratio sit. Cum igitur beneuolenua ob virtutem dc probitatem otiatur, per Dcuum est eam neque esse beneficit retributionem,ne amicitiam ob utilitatem,cum volus mus laminate agere quempia commodi nostri causa. superius etiam non esse eam vera amicitiam demonstratum est,nem amationem,reliquum uitur est,ut amicitiae sicut ex trauistione diceret quispiam, principium sit.
Concordia praeterea spectare quo ad amicitiam uidetur: unde opinio
nis consensio minime est: hoc enim ijs etiam qui mutuo sese ignorant, posset inesse.neque eos qui qualibet de re consentiusiconcordes esse inquiui: uerbi causa,si de coelestibus consentiant: concordes enim de his esse ad amicistiam non attinet. sed ciuitates concordes esse dicunt, cum de illis quς conseo runt, consentiunt,& eadem eligunt,agunt ea quae publice uisa fuerint.
E st etia concordia amicitia ob ea quae conserunt 8c conducunt,non secus atque illa quae ob utilitatem in in eo tamen ab illa dimeri,q, quae ob utilitatem existit, re ob parua re ob magna,cum sordidis,atque e vulgo hominibus contrahi consueuit:cocordia vero magnorum tantumodo causa fit,aim eoru quae toti ciuitati,seu ciuitatibus,ac gentibus conducunt. O cocordia siquidem Graecorum quo tempore ipsos X erses inuasit,cdmunis totius Graecis utilitatis causa euasit. Est igitur concordia amica quaedam res atq; ad amicitiam spectas: aepropterea opinionis consensio non est. non. n.est necesse, ut qui opinionibus consentiunt, i amici inter se etia sint. sed fieri pot,ut qui vel inimici inter se sunt,uel se mutuo unorat,ean/dem opinionem de aliqua re habeant. quid. n. vetat, quo minus 6c ego dc inimi meus aliquis,veIis quem ego ignorem, idem de Ple sentiamus,maiorem eum este tota terra opinantes oel de aliquo alio coelesti corpore simili modo in opinione c5ueniamus. ut autem concordes sint,qui non sunt amici,sem mutuo non cognoscunt ieri nullo modo potest . cum enim eadem eligunt,agunt que ea quae omnibus simul visa sunt:tunc concordes esse homisnes dicere consuevimus.
so Circa agenda igitur concordes sunt, atque ea quae in magnitudine consimstur,& utrisque,vel omnibus inesse possunt. ut ciuitates cum omnibus uisum suerit magistratus electione esse creandos: uel ineundam cum Lacedsmoniis
secietatem: uel regnare Pittacum,quando etiam ipse uoluerit. At cu uterque Eustrat. si iii
489쪽
4 4 EusTRATII IN MORA IIvM ARIST.
seipsum uult,ut in Phoenisus,in seditione sunt.
Concordia igitur circa agendas res versatur,quae tamen no parus sint,sicin diximus,sta magnae, quaeq; inelse viris p qui consentiunt,POisntata si aliis queunt inesse, alijs nequeut, ij Ut concordes sint, fieri nullo pacto potest. nam si magistratus electione ei Iecreadi,iaciendaq; eisse societas cum Iacedaemoniis omnibus videatur qui in ciuitate sunt,concors ciuitas est: si aliis videatur,at is minime:discors re diissenties.item si toti ciuitati placeat Pittacum regnare, di ipse etiam Pittacus velit: ncors ciuitas cum Pittaco est,& pittacus cum ciuistate . at si volente Pittaco ciuitas non consentiat: vel si consentiat ciuitas 5c Pittacus nolitrnem ita concordia dc consensiis erit. Cum autem duo sunt re uterm regnare ipse vult absqi altero, seditio est. vi in Phoenistis conspicitur. Phoenissὲ autem sit,ula est Euripidis,in qua Eteocles ec Polynices filii Oedipi inducuntur,tanta seditione incitati,&discordia,ut pcistius extremam calamitatem oc internicionem 5c sies,oc familiae totius videre patiantur, ucedere alter alteri iure regnandi velit. Eteocles.n.Ad intrem Iocastam quae ipsos conciliare inter se maxime cupiebat,ad hunc modum inquitanIater,ego nunc libere,quod sentio, Tibi explicabo,rem tegens ambagibus Nullis: supernas scanderem solis vias, Si esset facultas mihi: nec ire subnigram
Terram recusarem, ait ad ima tartara,
M agna ut Deorum sceptra pos- consequi.
Bonum ergo cum habeam hoc, nemini concedere Nunc illud o mater,tenere at mihi volo.
ec post multam ultro citroq; habita altercatione, contentione,ita sibitait Polynices:
Nam sorte meus cruentus ensis ociosus non erit. . Elpassiopola Nec dum sopitae spes iacent: sed spero dijs iuuantibus Hoc interempto patrio nunc me imperaturum selo. Cum igitur uteri se regnare cuperet re vellet, discordes maximeinter se erant..
Concordes autem esse non est,s idem uteri animo concipi quodcu* illud sit: sed liquod in eodem earuteum M popuIus reprobi uiri optimos restgnare consentiunt. ita.n.Omnibus contingit id quod appetunt. Non est concordia, inquit,cum duo aliqui,aut plures idem in animo habent ac cogitant, quodcunm illud sit,sive regnum, siue polle illo,siue honor,siue aliquid aliud : ita ut non om nium simul eduniuscuius p priuatim siti verbi causa,si Eteocles regnare se absim Polynice cogitet, Polyniceu vero simili modo absq; fratre regnare se in amnio habeat: ea concordia minime erit, licet in animo eandem rem, id est regnare absque fratre utrique concipiantzsed ea est concordiacum consensus hic de eadem re est re in eodem, id est de eade rere easdem persona:cum id quod vult alter,alter etia eligit.ut si vult quispiam regnare,& ego reo gnare quoque ipsium volo: concordia: si ille vult-ego nolo ipsum regnare,sed aliquem alium,vel me ipsium quo*:discordia oc seditio inter nos est . quavisaam regno conuenia/mus, de persona tamen inter nos disseissio est. Ioununuuae muu
Concordia uero ciuilis esse amicitia uidetur: quemadmodum etiam diciatur. circa conducentia.n .uersatur,atque ea quae ad uitam attinent.est huiussmodi concordia inter probos uiros: hi. n.& secum, & inter se sent cocordes, cum in iisdem ut ita dicam, sint.huiusinodi si quide hominum uoluntates peromanent,ne F transfluunt,sicut Euripus:uolunt* ea quae & iusta sunt, & conducunt: atque hsc communiter appetunt. Cum dixerit concordiam esse consensium circa id quod conducit ves sibi,ves toti ciuit timuile quid esse concordia nunc ostendiuid est ciuilis sacultatis,non alicuius alterius dimplinae,non naturalis, non disciplinaris partem quandam. E staticiuile quid concordia,pro/Pterea et, circa ea quae conducunt,uersatur,quael ad viuendum attinent spectatur asit con i cordia
490쪽
eordia 5c inter probos viros,& prauos etia homines. sed prain eum parum admodum sescum eoncordes simi, semperi fere secum disten usi erga alios re cum aliis non cossentiat, mirum esse non debet.probi autem viri eadem semper eligunt ec volunt,eademq; operantur,ato agunt, id est ea quae 5c iusta sunt εc conserunt.Vt cum firmae semper,ais immutas biles voluntates eorum iant,concordia etiam inter ipsos stabidis consequatur.
At ut praui concordes sint,nisi parumper, sicut etiam ut sint amici, fieri nopotest: cum in utilibus rebus ampliorem partem appetant: in laboribus contri& ministrationibus deficianr.cum. n. unusquisicy sibi haec uesit,aIterum ad examen reuocat,&prohibet. nam quod commune est, perit,cum ab his non struetur: at* inde euenit,ut cum aliis necessitatem inferant, ipsi uero quae tu, sta sunt facere nolint: seditione agitentur.
Prauos inter se esse concordes nisi parumper ac bretu tempore,quemadmodum et ami cos esse:breui.n. durat amicitia ipsorii fieri non potest.na cu superiorem conditionem appetant, pluraq; ex utilibus habere velint ἔν auctora contra ex laboribus θc aerumnis,ut in quinto libro de iniusto agens dixit: seditione agitantur assidue,ac dissentiunt. na cum velit unusequiso prauus ampliorem partem Utilium rerum, minorem vero noxiarum molestarasit conciliare,ac comparare:alterum ad examen reuocat,id est examinat ac iudicatiuuasi dixo gnus omnino illis sit: hoc est paucioribus bonis,et pluribus malis atm ita inter se dissenti sit, inseditioneque sunucum id quod comune est,n5 remaneat commune singulis ad se id distrahentibu atque vendicantibus. atque id Praecipue eueni r, propterea q, cum cogat alios iuste segetere, pse agere quae iusta sunt, nolunt.quo pastio enim vel ego ad iusta agenda a te ii ducar,si tu idem prius non facias:vel me nihil eiusmodi agentritu cogi ad id faciendum posteris oportet enim ut qui inducere me Miuste me geredum erga ipium vult, prius ipse ira erga me se gerat . simili modo re ego Prius iuste megerere erga illum debeo,quem indu cere ad idem iaciendum volo.
o a Tuero benesici amare magis uidentur eos quos beneficηs affecerunt,uaffecti illos a quibus acceperuti id quod quasi a ratioedissentaneu qusori consueuit. Pleriso igitur id contingere Propterea uidetur quia hi debent, illis debetur . sicut ergo in mutuis illi qui debent, eos non esse uolunt quibus
debent:qui uero mutuarunt de salute debitorum curam etiam habent: sic Sceos aiunt qui beneficium contulerunt, utpote gratias recepturos, uelle illos esse quibus contulerunt: illis autem non esse curae, ut quippiam retribuant.
At 3 Epicharmus quide sortasse diceret ipsos haec ex prauo spe states dicere.
o Omnia persequitur,quae cunctiis amicitiis euenire consueuerunticui usmodi est eth rQ illi qui beneficia contulerii niagis amare Videatur eos qui acceperunt,u qui acceperunt, eos qui contulerunt.quod quia a ratione dissentaneum, planet absurdum est, causam eius inquirit.primum maliorum hac de re opiniones rescit , quibus ipse non assentit deinde eam quae placet,subiungit.Dicunt igitur pleriq3 eos qui beneficio sunt afleeti, atque acceperunt debere,ac quodam modo reddendae gratiae esse obnoxiosedeberi vero illis qui eoru lerunt: atque iccirco eos qui beneficium dederunt,niagis:qui acceperunt, us amare affirmanti sicut enim in mutuis fieri consileuit,qui debent,non ei se eos cimiunt a quibus ac orunt: qui vero mutuarunt, praeter v v volunt esse re vivere eos qui sibi debent , cura etiam de illorum salute habent, ut videlicet recipere debitum possinusic eos qui beneficium consso tulerunt,dicunt velle eos esse & viuere qui acc aerunt,ec quoda modo debent,quasi inde gratias recepturi fuit: illis vero qui bene sunt alia fit,non esse curae,ut gratia reserat: ac proopterea neque veste eos esse ac vivere qui henemeriti de ipsis sunt si vero de vita ipsorum nis curat,ti uiuacne an non vivant,non laborata quo pacto amare eos possimi r At* hane causim cur beneficio assectide se benemeritos non ament, Epicharmus dicebat olerosque