장음표시 사용
471쪽
43 sverbis 5c tantiaculis oblectasti in ego tibi vicissim verbis ae pollicitatissibus voluptatem
exhibui. accepisti igitur talia qualia dedisti: q3 aures demulseris,aurium etiam tu voluptate fuisti assectus. Dii lentiunt ergo cum non idem iis, quod appetunt: ut in citharoedo contigit alam si voluptate ea aurium citharoedus indiguli set cicut ille qui audiebat, nullum inter ipsos crimen, nulla querimonia incidiiset. sim autem citharoedus lucrum, ille oblectationem ec voluptatem quaererit: N ille quidem habet oblectationem: qui cithara cecinit,lucrum non habet: merito ille accusatur,qui promiserati ibus enim indigemus,ijs studere cosuevimus,atque ad haec spectates ea quae habemus,damus. stia pallio quis indigeat ii id ipsum pallium quod non habet,respiciens,quod haber,id est numos,vel alliud quippiam dat. cumio vero inquitillaec dabit ,vel sicut in Aialectione reperitur eadem dat nihil aliud significat,
Sed dunitatem rei statuere utrius est eius ne qui prius cotulit,an eius qui prius accepit ille enim qui conser ei uidetur permittere. id quod aiunt etiam Protagoram facere consueuisse. cum enim qualiacunque docuisset: ei qui dis dicerat iubebat aestimare, quanti uiderentur esse digna ea quae sciebat, Sctantum accipiebat . in talibus autem 'satis est nonnullis illud: Ast homini 1 ad sint
Non simili modo permutationes omnes fiunt: sed vulgares homines 5c forenses ex com dicto e manu in manum accipientes dant. liberaliores vero ad tempus,atque ex pacto qui dem esiam ipti,non tamen certo,ec condicto,q, Uerbi causa decem, aut viginti, aut talem aliquem numerum soluere des eant: nam si definitum sic esset,nihil a vulgari oc illiberali illa distaret,quae certo quodam ac definito numero precit fieri consueuit Cuni igitur lituusmodi sit haec secunda permutatio, quaerit utriusnam sit dignitatem, at aestimationem rei statu re,illius ne qui dedit, an qui accepit. exempli gratia, siquis pecunia alicui dedit let,aut qui inpiam aliud ,ex quo ille qui ciliet mutuatus lucrum atque utilitatem sitisset cosequutus:vter ex his debet retributionem statuere ac definire, si amicitia mansura sit nunquid debet, ii quit, ille qui dedit,diceresconuenit tibio: debitor,propterea V tantum meis pecuniis lucraoho tus es,ut rantum mihi reddas. an in qui accepit spectare oportet ad utilitat cin quaesi comsequutus,atque ita quid sibi reddendum sit, conuit uere H ancautem quaestionem adducit ad ea respiciens, quae sed enumero inter se dicere huiusmodi hominus consueuerunt. saepe enim incidit,ut re illi qui debent,quauis ex mutuatione bene admodum egerint, lucratio; sint,tis tamen qui mutuarunt, dicant se nihil niagnes ab ipsis accepisse,sed pauca quaedam αparua atque ita vilia ut si voluissent a quolibet alio potuissent accipere: quodq; insuper exca re sunt lucrari nihili admodum esse, ac propc nihil. & illi qui dederui
xi ma mut uisse asserant,ec licet non maxima abistute,ipsis tamen re maxima re necessis ria: quaelia ab alio nunquam accepisse ipsost insaper innumerabilia alia illis sibi compa, rasse.Polieau quaestionemhanc proposuit, subiungit quasi quandam solutionem miαν. 6 quitrille erum qui consertim videtur permitterendesita enim sententiarestq; subintelligendum, an eiusAui prius accepit ,ut integer sensus talis euadat: an eius qui prius accepit,statuere est ille elum qui consert,ei videtur permittere . debitorem autem appellat,eum qui
c viqiuppecii merior ipse sit qui accepi posterior vero qui mutuo dat,cii νυ untur.inii accepit igitur,statuere debet id quod sertur Protagoras sophista facere mimilia.cim enim unusquisque qui ad eius disciplinam accedebat, diceret: d Protagora, Oaliti me clasinus es artem hanc tuam crespondebat,ventita prius,ec dister posteaqvero didicertis,quatitie, quRscies,aestimatistulantum a re accipiamatque ita tot numos ac
cipiebat,quot discipuli buriuerat. liscipulus axinem erat ille qui prius accipiebat. nam prius dabat Protagoras discisin deinde mercedent accipiebat.Sicut igitur Protagoras discisso puto permittebat prς s tuere iis quae didicerauita in iis quae commodantur,in utilitayt emolumentum qu is est coli sequiitus, aestimet: ac pro euas ratione benemerito de se gratiam rπ dat ii iis autem,ta est qui vel nolunt accipere anteu docuerint,vel
472쪽
uullis est Hesiodi illud: ves ut in alio exemplari legitur, placet Hesiodi illud: ut Ioco
quod ingruficat,satis est ceciκ . i. placet legam .versus H esiodi ita habet. Codicta est homini merces quae cogruat, esto: hoc es debet homo congrua aloe acco, modata operi,quod fecit,mercede accipere. Possumus etiam id quod inquit in talila rita interpretari ut de operibus ec beneflans ipsis intelligamus: in quibus n5nullis placet H estodi illud,qui videsicet beneficio corres iidentes gratias requirunt No dixit aure omnibus, sed nonnullis placet, ob vulgi insatiabilem cupiditatem,qui non aequalem gratiam,sed multo plura se per quaerunt accipere, si dederint.
Atqui cum pecuniam praeceperint, nihil postea faciunt ex iis quae dixe.
runt: ob nimios promissionum excessus merito in accusationes incidunt.no enim praestant ea,quae pepigerunt. Atque hoc fortasse sephistae coguntur ficere, propterea P nemo eis daret argentum ob ea quς sciunt. hi igitur cu nonficiant ea ob quae mercedem acceperunt,merito accusantur. Qui sine certo pacto prius accepere pecunias,ec deinde non reddunt gratiam pro ratioe utilitatis quam ex Mnehcio sibi compararunt:non admodu accusantur. sed illi,qui ubi pr nussere,modumque beneficii statuerunt quod reddituri sunt,nihil postea efficiunt: ob nimias quae modu excedunt, promissones in maximo crimine esse consueueruiit,maximis accusationibus obnoxii iit. Id quod Bphistae faciunt: cum enim multa re magna & diuina,qusq; maxima digna admiratione lini,docturos se esse profiteantur, si certam quandam pecuniam acceperint: mhil postea ea accepta praestant: & cum nihil sciant,nihil docent: qui pope cum imperitissimum,&gloriolissimum, pecuniaem auidissimum genus hoc hominum iit. promittunt autem ea,propterea q, si ea quae scirent,ingenue se esse docturos profiteret tur, neminem inueniret,qui Vel obolu quidem ipsis exhiberet.Tredecim. n. modis univcr. sa eorum peritia continctur,aequivoco,ambiguo, compositioe,diuisione, accentu, figura loquutioncis,ac caeteris septem: qui omnes in sophisticis coargutionibus & ab Aristotele connumerati,& i nobis diligentius explicati in commentariis, quos in easdem consis psimus. Hi igitur in magna supra vires suas promiserint , nihilq; praestente merito accusandi fiant.
Vbi uero nulla subministratiois pactio fit: illos qui per se prius dat, ab
crimine ullo esse dicturii tamen .eila sinodi enim amicitia est, quae ex uirtust te conflatur. retributio* eit ex electione iacienda.ea.n.amici,& uirtutis .em
S ubministrationem vocat belleficium quod prius quis in alterum consert: ius css nub Ia pactio praeceist, illi qui per sta propter mores suos inter se, ec virtutes ec honestatem prius dant, α conserunt,criminationibus vacant: ii quam accidit,ut alter alterum accin ret,neque qui dedit, que qui accepit: no enim in lucrum,aut tale quippiam sipectantes sibi mutuo beneficia contulerunt,sed honestatis tantum,ac virtutis causa: quis cum amicitia quae ex virtute existit,ad nullam aliam rem v ad honestatem propendeat, ad eamq; solum respiciens oc agat,& assiciatur.In qua sane amicitia conuenit , ut retributionem statuat ac praefiniat non qui accepit, beneficioq; est affectus,sed qui dedit,ec assecit.debet.n.is qui a cepit Iud retribuere ad quod spectans ille qui fecit, beneficium contulit sed λ spectans ut ametur vere ec syncere,beneficium contulit probus vir. vere igitur oc syncere amare eum
debet ille qui beneficio est affectus: ec siqua re indigeat, quae ipsi adsit,ei promptissime aecilii sime antea quippiam petat,succurrere.
Ita etiam conuenit ijs qui philosephiae causa inter se habent secietate.non enim pecuniis dignitas aereimatur: neque honor aequiparabilis exhiberiposset: sed fortasse satis est,sicut et erga deos,& parentes,id quod fieri potest.
Non istum inproborum hominum amicitia electio re propositum eius qui beneficiucontulit,reddendae gratiae mensuram praestribiuversi etiam inter eos qui philosophiae M sosi re disciplinae inter se versantur, docior& praeceptor remunerationis mesura elle deberi quippe cum docentis auxilium re beneficiu mensurariat aestimari nullis pecunijs queatin ue honor unquam reperiatur aequiparabilis i. qui aequari ac compensari cum praecla'
risumis philosoplaiae documentis possit: sta oportet etiam Me sicut ei deos oc parente
473쪽
43γerga doctores sapientiae ni istros eum honorem praestrinita, qui in nostram si It te cadiuulula qua in re indiguerint,u ciuisme oc prompussime pro viribus ope seramus.
Quod si datio eiusmodi non fuerit, sed ob aliquod minime quidem sorotasse ea facienda est retributio, quae utrisque pro dignitate esse uideatur: sin
id non contingit,non modo necessarium uidebitur,ut is qui prius habet ipse statuat,ueriam etiam iustum: quantam enim is utilitatem consequutus fuerisi aut pro quanto uoluptatem elegerit,si tantum ille receperit: dignam remuneio rationem habebit. nam etiam in usnalibus rebus ita fieri apparet.
Cum datio fit oropter se,eleelio re proposissum eius qui dedit,sicut diximus,remuner tionis mensiura est:cuni vero non es ieiusnodi,sed ob aliquid alit a.ob pecuniae receptios nem fit: haec. n. paelio est:ea debet esse beneficii retributio,quae oc ei qui dedit,ec ei qui ara cepit,pro dignitate saeia esse videatur, ut neuter pol si conqueri, Q vel minus rece it mr erat: ves plus reddiderit si debebat sed si hoc non contingit, ut iudicare uterque possidquid pro dignitate sit. Nam nonulli sunt oc ex 'is qui contulerunt beneficia, re ex ηs qui a peritia instructi recte sciunt id conbere: secumba rem pera
rendunt, ac dicunt: ego qui dedacii hoc accepero,nullam iacturam faciam:pro δgnitate re go est,quod mihi restituitur. simili modo etiam alterini hoc reddam, faciam ut i lo da, zo no ex dati hac assiectus sit,ille qui mihi mutuauit: reddam igitur quod decet quodq; pro. moneconuenit. AIq Uero cum impertu sint dicio hoc careant: quo quid dignum sit, ignorant: atch iccirco de se mutuo conqueruntur:/lter,u minus acceperit u oporteba et alter,et plus quam debebat,reddiderit quodcua dit,is qui prius ha bet, statuere aestimastionem debet.Prius habente autem hic possumus intelligere eum qui dat,propterea quod prius d dederit,habet id quod dedit qui sane praescriberet mensuram ac dignitatem, si ita dicerei,do tibi haec verbi gratia numismata re Pecunias tam cum laenore sinisti modo dc qui
docetupro iis quae cogniturus a me , tantam pecuinam mihi tradas volo mecnon citharc dus:pro voluptate quam ex cantu meo percepturus es, tantum mihi reddes. eodem modo.& amica: voluptas qua ex consuetudine mea assicieris,lanti tibi c5stabit. Sed sertasse moto Ilus est ut prius habentem eum esse inte ligamus, qui indiget,atq; accipit: quippe qui a rapta pecunia prius ex illa utilitatem co'sequitur,ec deinde gratias resert. ut sensus talis Oreum qui accepit, praefinire debere suidia restituendum: oc dicere,tot tibi ac tanta silm redditurus, proptereaq, quae ex tuo hoc beneficiis lucraturus sum, tot ac tanta erunt sic amastor,sic discipulus,sic qui citharae cantu oble stativuli, quid tradinari sint vel pro disciplina, vel pro voluptate oblectionepraescribant singuli. Si igitur quantam i id est qui praecepit,vuli tatem consequuti fuerit,i nium pro rata portione receperit tale qui dedi dignam ac meritam retributionem habebit. si verbi causa vigintio quatuor numos lucratus octori qui mutuauit tradiderit: di am remunerationem secir: quippe cum N pro labore que sibili,5c pro sumptu quem fecit,quod pro dignitὸre est,nterea ur acciperema si ex vigil o. ii quatuor numorum lucro duodecim ei qui aedit,restitueret: damno prorsus assiceretiar qui fuisset lucratus. hoc A in amica,& indiscipulo, re in citharoedo m, si pro quanto vooluptatem elegerint vel ex consuetudine, vel ex disciplina, vel ex cantu, tantum illi recepeWrint: digna erit retributis. ita enim in Vaenalibus rebus fieri consueuit: qui enim emit, non qui vendit,res Uaenalis precium statuit,ac definit:quisse cum venditor amplius semper roquirat,quan res dignitas postulet remptor vero tantum de quanta viditatis ix ea re pera posse existimarit.
Sibusdam etiam in locis Ieges sunt,ne de uoluntariis commerciis iudio oa fiant : eo qudd oporteat cum eo cui credidit, ita dissoluere quemadmo. i. dum secietatem iniit.iustius enim esse putat, ut cui permissum est, is statuat,qqui permisit. t
Patet ex his prius habentem intelligi de eo non qui dedit,sed qui indiget, & accepit. nam cum dixcrit in amicit ijs quae no sunt propter se,& propter mores,ec virtutem,s,1 ob viis litatem consistunt, prius habentem,id est qui indiget, ec accepi simodum retributionis sta/ii Eustrati sil
474쪽
Evs TRATII IN MORALIUM ARIs T.
tuere debere i id recte se habere ex legibus apud quorum institutas confirmati quaei bent,ne qiuspia qui praeerogauit praehabenti, id est qui mutuauit, ei qui est mutuatus,vim aliquam uiseratac diem dicat,in iudicium eum inducat: sed acquiescat ac contentus sit, ruicquid ille retribuerit.nam cum credens ei dederit,auctoritatem es statuedae ac prinnienae remunerationis videtur tribuisse,atq; ita dedisse. quem igitur credidit dignam retribu/tionem suisse facturum cum dedi ei si dignam gratiam retulisse dixeritin siter credat: eccum eo abis iudice dissoluat, litem* omnem componat: immo etiam si nihil pror doderit neque uortem,neque sumus,oc dicat se omnia reddidissicineque ita debet ille qui miluauit iudicio cum eo velle Asceptare:sed acquiescere ac credere perinde ac si reddiderit
enim credidit cum daret, num eum esse virum existimans, ae nuna negaturum: eidem po rastra etiam non secus ac si talis sit,credere debet. A rque haec horum verborum sententia est. Devoluntari,autem commerciis inquit,propterea unonnulla etia sunt quae inuiti contrallimus, ut de surtis re adulteriis,ece. quae cuiusmodi sint,in quinto huius operis libro satis declaratum suit.Cum item ait. iustius. n. esse putat id ad legem, vel legissatore resere duestet ut hoc modo intelligamus: iustius. n. esse existimat lex vel legissator,ut ille cui persmissum suit,id est qui prius habet, re accepit, statuat quid reddendum sit, re non iudex.
hoc enim quotidie fieri videmus: na multos ex es qui dant, ita dicere audimus ad eos quiνbus dant rego quidem haee tibi nunc mutuo-commodo, sed tu rediete geras,re quod pro dignitate erit, rependas: iterum quid dignum suturum sit , tibi ipsi id statuendum aedefiniendum permitto.
Nam plerunque non aequi aestimant qui habent,& qui habere uolunt. sita enim singulis & quae dant, digna multo precio uidentur. sed retributio tametanta fit quantam statuerint illi qui acceperunt. Oportet autem fortasse non tanti aestimare, quanti apparet alicui cum habet: sed quanti aestimabat, ano
Nam pleritae fieri consueuit,ut ea quae habent homines,etiam si magna non sint, multo precio digna esse affirmem,ad eos spectantes qui non habent,voluntl accipere,niag SP propterea retributiones requirant. cuiushiodi sunt scelestissimi Peneratores,qui ex paucis numis in breue tempus e ibitis ingentia scenora repetere,ec accipere non verentur. Sed , quavis magni aestiment sua singuli quae habent,tanta tamen retributio facienda est,quanta statuerint illi qui acceperunt: ipsi. n.lucrum oc utilitatem quam ex mutuatione illa cosequati sunt,optime cogno iacira autem illi qui accipiunt,dum indigent, magna saepe esse existimat, quae mutuantur:ubi vero acceperur,mercatim sunt,ac prospera fortuna usi multa acquisiverunt, parua ac vilia putant ea quae suerunt mutuati: atque iccirco paruas ac viles etiam retributiones sibi esse faciendas censent: ideo hic Aristoteletivi errorem hune corris gat, non oportere,inquit, eum qui mutuatus estVaccepit,tanti aestimare beneficium aereptum,quanti tunc esse opinatur, cum abundat: sed quanti prius aestimabat, cum indigebat: quippe cum aliter stamemus rem aliquam cum eam habemus,et aliter cum ea indigemus, hahaeresia eam cupimus: atque in indigentia quoque aliter cum vehemenrer, si ter cum
parum quippiam cupimus. Similis pro dignitate beneficia esse repen D. Cap. II.
AT uero huiusinodi res dubitationem admittunt, utrum uidelicet patri
omnia tribuenda sint,& parendum in omnibus et an aegrotans debeat medico obtemperare & qui eligit imperatorem, bellicae rei peritum homionem eligere et simili modo amico ne magis, an probo uiro inseruiendum c Scbene merito reddenda ne magis gratia sit, qua ni sedali dandum, si utrisque non liceat:
inna de gratia relatenda 5c retributione agit, merito dubitationem hanc assen. QIod quaerit autem huiusnodi est. Cum patri maxime unusquis nostrum debeat: obstricii.m beneficio maximo ei simus,cum ut simus,oc vivimus,ab eo accepetimus: nunquid in om
475쪽
' LIBRvM NONUM. 43'nibus sinerun* iusserit, obedire ei ac parere debeamus r& si sorte rotemus, nunquid neglecto medicorum consilio comedere ac bibere,quae Pater iusterit ec si ita ilicidar,ut in nostra potestate sit ducem exercituS eligere, nunquia quem pater Proposuerit,ac tuli erat, eligere oporteat,omi tib eo qui peritus bellicae artis,ad munusque id egregie exerceiiuu ido neus sit praeterea si duo sint qui indigeant,alter amicus,alter non amicus, sed probus tamevir oc bonus,viri itiserviendum,ac dandum amico ne,an bono viro, si Miris p simul nequeamus nainjamicum indigentem negligere fas minime est:& probum virii repudiare est
absurdissimum .utrum item benemerito indigenti gratia reserenda sit, an sodali qui etia ipse indigeat, succurrendum: si etiam utris φ his opem ferre simul non possis r postea j ad huncto modum quaestionem proposuit, ita stibi ungit:
Nunquid autem omnia huiusmodi exalte definire ficile non est multas enim atque omnigenas & magnitudine & paruitate,& honestate,& necessitate habent disserentias.illud tamen obscurum non eit: non omnia eidem esse reddenda. Quae ad Blutionem propositae quaestionis subiungit,cum ijs consentiunt quae in primo
huius operis libro etiam dixit. m. n. res hae e quibus est consideratio,indcianitae luit, des finitas admittere solutiones ac certas non postulat. nam liaec quae in aerionem cadunt,muta talia sum ac volubilia: atque alias alio quodam modo sese habent. eadem. n. iisdem interdam maiora,interdum minora conspiciuntur: re modo honestare utilia,modo turpia re inutilia:quando. necessaria, quando i non necessaria apparent.cum igitur talis ac tanta in hiis iusmodi rebus disserenua existat,ut alias honestius eiic videatur amico inseruire, u probo viro:alias econtrario probo viro magis, si amico:exacte definire ac determinare facile non est,amico ne semper sit succurri tum magis u probo viro: an semper probus vir heneficio afficiendus sit, negligendus amicus: sed ad occasiones,& indigentias, oc necessitates res bicere debemus: proq; earia ratione beneficia nostra moderari. atque id praecipue,cum no sit obscurum Sc incertum,non omnia eidem esse reddenda,ut honorem, pecuitias,& simis lia: lalteri honorem,alteri pecuniam: laonor quidem siliis caretuita cccsibi: pecunia mulstos filios habenti, aloe iccirco indigenti pluribus magis tribuenda est: maiorem i iiiiiria asse, o cto magis auxiliandum,Π ei qui minus offenditur. quandoq; etia.si ita ilicidat: multa eium . ac pro thodum infinitatiunt,qus accidere polluuialbis ac ccesibi dandum erit,es autem qui filios multos habuerit,dandum non erit.
Et beneficia retribueda, utplurimum, magis sunt, ii sedali inseruiendum:& sicut mutuum cui debet quispiam,restituendum magis, a sodali dandum.
sed fortasse neque hoc semper: ut siquis redemptus a latronibus fuerit,utrumis uicissim redimere eum debet,qui liberarit,quicunque ille sit, an non capto quidem, sed repetenti reddere, an patrem redimere e redimere.n .Patrem mas
, gis etiam it seipsum debere uideretur.
Gratiae beneficiorum pleraq; quidem reserends potius sunt,u Adali subministrandum:
sed interdum tamen o alio incidit,ut econtrario iacere debeamus.si. n. Bdalis de vita ob pecuniam periclitetur,ei subueniendum magis est,u benemerito, qui in nullo periculo constitutus sit. M utuum item ei qui mutua uit restituendum magis est, i sodali dandum: sed nemhoc seinper. nam exempli causa, Polemarchus ab hostibus suit captu redemitq; et mi Antisthenes suo fre: inq; nondum ille id persolui illa accidit,ut ab iisdem hostibus re Antisthenes ec Polemarchi pater captus fuerit .virum igitur Polemarchus, si virosque ncquit,redis mere debet patrensiae sutian Antisthenem,a quo ipse suit antea ab hostibus liberatus ratrem proculdubio: quippe cum sibi ipsi quoque anteponere patrem debeat, nedum ei quiso ipsum redemit,aut cuipiam alteri, sedali,vel amico. usae enim ut simus & vivamus, qui pater est, honor supra omnes exhibendus est,postpositisq; omnibus gratiae reddendae.CUvero inquit an non capto quidem,sed repetenti tamen ita inl elligit: nunquid live captus ab hostibus Antisthenes qui redemit, siue non capim,repetat debitum,neglecto patre rcddis
476쪽
QMod igitur dictum est,in uniuersam debitum est reddendum: sed si da,
lio honestate,aut necessitate superexcedat,ad haec est declinandum.
In uniuersum/hie sumitur pro magisIaut absoluteraut pleruno/vt hie is dius. plao rundi reddi debitum oportet: scit si datio tam honestate superexcedat,aut necessitate, id est si honestius, magis ii necessarium sit alteri oc non ei qui minuauit,dationem exhibere aut alterius ec non eius rausa illi, aut causa illius dandum est, omissio eo qui mutuauerat,
Interdum enim neque squum est,ut quod prius alter contulit beneficium,
rependamus: cum ille probum uirum esse sesens benefecerit: ab hoc uero fiat retributio es quem prauum esse existimat.nam neque ei qui maluauit,rem mandum esLille enim cum putaret se recepturum esse,probo uiro mutuauit: hic autem a prauo recepturum se quippiam non sperat. siue igitur re uera ita,
res se habet,aequalis dignitas minime est: siue non ita quidem est,sed opinan
tur,non ablarde facere uiderentur. - . c. Interdum enim, inquit,nihil aequum est id est iustiam,vt ei qui prius dedit,bmmo.
praeuenit, retribuamus: quando ille qui praeirenit probum virum esse sciens eum cui dabat, neficium cotulit.hic autem prauum eis e existimans, reddit.licet.n.henefecerit,rembro tamen ei facienda non est: eo v materiam improbitati suppeditare minime debeamus. si stetet mendax sit, peierator,iniustus ille qui minuauit,qui vero mutuatus est,honus sit,atque hic diues sorte sit,ille indigeatanem ita ei erit remutuandum: propterea . si quivi acceperisin gabit,nihili se acceptile iureiurando confirmabit. nam prauus mutuauit sciens se ex probi rate eius qui accepit,mutuum omnino esse recepturum: bonus vero cum s ret,immo cero ito sciat nihil se habiturum,si reddiderit, merito non remutuabit. neque ob id tamen ingrMtus,aut malus a recte sentientibus ullo modo iudicabitur. Sive igitur malus reuera sit ille rui mutuauit sue non sit,sed videatur: vicissim mutuandum es non est. nem enim aequali Signitas est. sed ut improbus bono ac modesto viro mutuet,dignum est. vi autem Probus vir aequa re eadem prauo homini praestet,dignum censeret nemor quippe cum magis uti te sit,ut indigeat prauus,qua abundet,diuiti asq; malefaciendi instrumenta habeat. 3 o
Veruntamen id quodispe die uina nobis est disputatiora de affectibus
& actionibus ita dennitae ac certae sunt,sicut ea circa quae uersantur.
Assectus appellat fiducias ec tiniores,cupiditates 5 auersationes: actiones vero ea quae ex cupiditatibus ec doloribus,fiducia item oc timore fieri consueuerunt. Ut siquis prae dos ore se interimat: dolor erit affectus,aetio, sui ipsius intersectio. item siquis laetitia affectus inopi dederit ob laetitiam,quod prius no solebat:laetitia ec voluptas est assectus,datio ipsa est actio. si etiam aut ira incitarias quispiam aliquem percutiat,aut umore consternatus Κωtum abiiciat:ira ec timor est affectu percusso 5c scuti abiectio, actio est. omani vero affectus ec actiones circa quaedam Ueruntur, ira circa eum qui tritavit, id est eum qui in is causa fuit ut irasceretur aliquis:& dolor circa eum qui moIestiam attulintimor item circa horribilia ec formidabilia:haec autem incerta sunt,atque indefinita:disputatides etiam quae de his fiunt,indefinitae etiam ipsae simili modo erunt. sormidabilibus.nadia siunt valde horribilia, alia minus,aliaesusimodi ut paruum admodum terrorem incutiant:quaedam etiam videntur esse formidanda,ec tamen non sunt. in quibuscum tanta varietas ac diuersitas roperiatur:fieri non potest ut certo ac definite quippiam de his statuatur: verbi causa, timem da este ea quae valde sunt formidabilia. quae aute non sunt huiusmodi,tinae a minime esse. nonnullaaatiformidabilia, quavis parua sint, contemnere debemus,ac mori magis,qumerosiab Maai. mors potius elici vel negadus Deus, vel dicendum atque indicandum aliquid . unde patria capi Ahostibus possit. nonnulla contra licet parua admodulorore afferant, i someri debet,cu ignominiosum nobis est,si n6 timeamus. in quibusda multu,in quibusda parum resistenda est. I n voluptuosis item dc molestis rebus simili modo non potest quippia certo definiri, quod videlicet eatenus vel laetandum,vel doletusum sit. Patet igitur dispi tationes quoque de huiust di rebus nihil certi ac defiuiti neque ipsas habere posse, cum
477쪽
44ILIBRUM NONUM. res circa quas versantur,tam variae sint que incertae.
Non omnia igitur omnibus es se retribuenda neque patri omnIa: quem admodum neque Ioui omnia si crificantur: obscurum minime est.quia uero
alia parentibus,& statribus,& sodalibus,& bene meritis reddenda sint: sin, gulis propria se accommodata sunt attribuenda.
Quemadmodu,in it,non omnia Ioui immolantur: nonnulla.n. erant quae Ioui si crisficare Graeci nefas exiuimabam: Vica S,&serpentes,&alia complura quae Ioui ossierre esse impium videbatur,quiapud Graecos,pater est hominum: deorum iste neque panixo omnia tribuenda sunt.neque enim si ad dei viventis repudiationem nos incitet ut prodere patriam iubeat:parere es debemus: talea quae patri reddi deben tribuemus.honorem,o, sequium corporis, reliqua omnia quae ad subsidium,vitaem commodum spectant . Neque igitur patri omnia, que eadem omnibuS tribuenda sunt. non em mconuerit,in re pueris,
oc adolescentibus,re viris,& senibus,probis re improbis eadem exhibeamus: sed singulis id quod cuivi est accommodatum.
Ita uero etia iacere uidentur. ad nuptias enim cognatos inuitant : his enim commune genus est: atque iccirco actiones quoque quae circa id si ut commanes flanti ob eandem causam quoque ad sponsalia conuenire debere cognatos maxime existimant. Parentibus autem alimenta praecipue stippeditanda esse uiderentur,utpote cum debeamus et cu* illis qui in causa sunt,ut simus,lioneostius si quam nobis ipsis in his opem ferre . honor quoque paretibus quem. admodum dijs,exhibendus est: non omnis tamen parentibus . neque enim
idem patri & matri: neque is qui conuenit sapienti,aut duci, sed paternus: Sc
simili modo maternus. Quaenam quibus tribuenda sint, exemplo declarat.cognatos.n. ad nuptias vocandos esse ii uit,id quod fieri quom plerum videmus.eosdem ad sponsilia inuitandos, deducedoso
est .sponsalia autem. i. iosis A graece,contractus sunt qui ante nuptias fieri consueuertit. paren tibus autem alimentum ec vicitum suppeditare nos oportet quoad vivimus: tandiu.n. debem sicut enim in mutuis eousi debemus,quovis habemus pecunias quas mutuo accepismus:ita paretibus tadiu debemus udiu sumus et vicimus,cum ab ipsis habeamus quasi mutuum quodda,ut simus, re vivamus honestiusq; est,inquit,ut parenutius qui in caula Unt, ut simus,opem huiusmodi seramus,& auxiliemur, si nobis ipsis. nam pateretia deus nobis est. deum autem anteponere nobisipsis proculdubio debemus, cim honorem reculta exhibere. quocirca pater quemadmodum deus honorandus est: non tamen omnis honor ei est tribuedusmeque idem patri re matri.Patrem. insequi in balneum,8 abstergere,reliquah ei praestare quae in lauando solent, re decorumWhonestum est matri idem facere,indeco. rum est, minusq; honestum. Nessi item honor patri est tribuendus, qui sapienti .sapientem v enim honoramus,eo ψ magna,atque admiratione digna scit,& cognoscit: patrem,quia aueior vitae nobis extitit.
Omni item seniori honor pro aetate reddendus est, esturgendo,& sessi ne cedendo,atque huiusmodi caeteris. dalibus autem& fratribus loquutio Iibera, omnium* communitas exhibenda est. Cognatis imo & tribulibus& ciuibus,reliquis omnibus enitendum est,ut semper quod accommoda tum est,tribuamus,que* unicuit insunt quantum ad coniunctionem,& uirtutem,&usum attinet,diiudicemus.atque eorum quide qui congeneres sunt,
facilius iudicium est: dissicilius eorum qui disserunt.non ob id tamen desistendum : sed ita ut fieri potest, facienda distinetio est.
Senex assurgendo,&prsseisionem es exhibendo honorandus est. si.invideamus senem accedere,ae sorte sedeamus,surgae debemus,cilloco ec sedecedere.honoratior siquide
478쪽
est: cum vetustior sit,priusq; in do cognitus fuerit,modesteq; ec ornare se in ea quae ipsi
obtigit,mundi sede collocarit: huiusnaodi.αsent proprie senes: non qui instar pecudum, Sardanapali in morem vitani traducunt. E rga Ibdales vero, id est eos qui eadem nobiscunt educatione usi sunt,iisdeniq3 studiis incumbunt, loquendi libertate utendum nobis est, omnium vi comunicatio facienda.nam si communia omnia verorum amicorum sunt: quo modo non etiam sodalium oc fratrum elie debent si autem omnia inter hos communia suiit,lis here loquendum estoncrepatio , ct corre 'io omnis re sodali re fratri,siquid peccarint, adhibenda est:alioqui necessse erit,ut in illorum etiam nos reprehensione incidamus: quipo pe qui in omnibus socii ac consentietes illis simus.in uniuersum igitur niti debemus ut quod proprium unicui pestat accommodatum,tribuamus,diiudicantes ac considerates in huc Ioviodum hiemihi ad hoc at* illud utilis est: ac propterea honorari a me debet retributione pro dignitate sacra: ille probus vir est: laudibus igitur re veneratione est a me prosequemdus. atque unusquisi ex caeteris simili modo pro ratione morum, studiorum,vitae, ope rum,acitonum, honore a nobis merito est assiciendi .Quaenam vero in eos qui eiusdcmsuiu generis exhibenda sitiat,facile iudicium est.nam congeneres homines.i. ρμγενεις vel contribules Uocat,nam Demostheni oratori omnes Paeanienses,Aeschini omnes Cotytteses congeneres erant: vel omnes absolute qui eiusdem ciuitatis sunt citres,congeneres appellat. de iis vero qui diiseruiit. i. qui non sunt congeneres,licet dissiculter iudicare posiimus: ob difficultatem tamen nitiume est desistendum Occellandum, sed danda est opera quatenus fieri potest,ut quod unicui*conuenit,tribuamuS,QFundosctuanda amici La Cap. III.
O Ritur autem dubitatio,utrum cum ijs qui non pernianent,di luendae
sint amicitiae,nec ne an cum iis qui ob utilitatem,aut iucunditatem sentamici,cum non amplius ea habent,0istblutionem fieri absurdum non est: it lorum enim erant amici: quibus deficientibus csi sentaneum est,ut etiam ipsi
non amplius ament. E t di i soluere amicitias,& non dissoluere malum nonnullis esse videbatur.nam cit amiscitia sit bona rcS: bona.i res est amicus:boni autem abiectio,atq; amisio est mala: amicitiae , o igitur dissolutio ec abiectio mala est. Contri etiam cogere aliquem esse amicum qui non velit,malum est. cum autem quis non distbluit amicitiam,si alter amareno vult: vim insertae cogitaton dii solucre igitur amicitiam malum est. Unde merito oriri solet dubitalso, nunquid cum ijs qui amare nolunt,di tibi uenda anastitia sitrverbi causa,sialter amicitia conten tus sit atq; amare Uclis,alter non velit: nunquid is qui vult atque amat,desistere ab amore, non secus atque alter: an amare alterum etiam nolentem debeat Ubi ita dubitauit,sblutio/nem statim Lbiungit,cum inquit, an cum iis qui ob utilitatem,aut voluptatem sese mutuo amant,si dii iblutio fiat,absurdum minime est,cum non amplius ea habeant ob quae se ama. hant. nam si amator ob pulchritudinem amicam amabat talia aute pulchritudine priuata est, deformis laeuasit, nihilq; amplius in se habet ex iis quae obieetationem antea afferre cov/ osueuerant:dissetui inter hos amicitiam non est absurdum. simili modosi amatori desint pocuniae, quarunt catisa amicae erat carus: vel si virosin utracp, id est illam forma, hunc diuitiae destituerint: cum absint ea quae amorem conciliabant,amicitiam quoipditatui necesse est.
Idem continget illis quom qui ob utilitatem sese mutuo diligunt.
Criminaretur aut quispiam si ille qui ob utilitatem,aut uoluptate amat,se ob mores amare simulauerit. Sicut. n.in principio diximus, plurimae disten,
siones inter amicos oriuntur, cum non similiter&putant,& sunt amici. N ilissi absurdum quidem est, sit illae quae ob utilitatem re voluptatem existunt amicitiae, sine accusitione ulla re criminatione pollunt dii solui sed in illis merito expostulatio re cris . .
minatio oritur:cum alter ob utilitarem aut voluptatem amans,id celarit imularitq; se ob virtutem re mores amicum esse.S icut Lysias orator qui cum ob pulchritudinem P haedra amaret:ob bonam indolem,docilitatenam naturae amare se eum simulabat. Vnde cum non
amplius conueniret ut solebat Lysias,amicitiam vidit soluisset , eo q, Phaedri pulchritudo
479쪽
anaaret,id lacere ob animi mores simulasses.
Cum igitur frustratus seerit aliquis,at 3 ob more s se diligi existimariticunihil eiusmodi ille agat: seipsum is culpet. cum autem illius simulatione decopius suerit: eum qui deceperit,accusare iustum est: am eo magis a eos qui mo
netas adulterant,quo circa rem preciosiorem maleficium huius eth.
Cum dixerit diu qui non permanet, merito posse accusiri,si amet utilitati voIuptatis uecausa,& amare Ob Virtutes mores fingarinunc definit quando nos ipsbs,oc quando aliato incusare debeamus. Cum, inquit, frustratus fuerit aliquis re deceptus,existimarith; se obviitutem amari,cum ille qtu amat,nihil huiusmodi agat,id est nihil quod sacere consueue rint,qui virtutis eausa diligunt,sed omnia econtrario:aut sine ullo pudore quas non decet, partes attra fiet,aesi ut non decet: ut solentii qui impudicas ac nentias res persequuntur: aut bona alterius consumat, Sciuretur,insem traducat:id quod faciunt, qui commodi sui causa diligunt. cum igitur aliquis haec inspiciens se morum causa diligi putarin scissum, noamantem accuset re culpet: quippe cum ille ex ijs quae agebat,satis declarare potuerit, se novirtutis,sed Utilitares aut voluptatis causa amicitiam illam sectari.S ed si amet aliquis ob voluptatem aut utilitatem, nihil tamen huiusmodi faciat, is ille quem modo diximus: postea tamen ab amicitia desistat, non sine sis'ificatione ec indicio,v utilitatis oluptatis ue suae xo causa amabat icet occultare id antea semperni teretur:tune non nos ipses, sedulum accus re debemus: quippe qui nos deceperici 5c cum ob utilitatem re voluptatem amaret,amare ob virtutem dc mores simularit. Nam prior ille non decipiebat,sed quam ob causam amisret,ex ηs quae agebat,mani seste co*noscebatur: hic vero deceptor est Zc simulato grauioressi ina atione est castigandus, usi motietas adulterasset . quanto enim amicitia preci sior quam moneta eaetanto maleficium quod fit in amicitia, peius ac grauius quam quod in moneta,existimari debet. Atque ita patet tunc dissensiones, re accusationes necessario ii
ter amicos exoriri Blere,cum non sunt sicut putant. ut in his quos c temorauimus alter se amari Virtutis causa opinabat alter non eam ob causam aniabat,sed utilitatem suam, aut uoluptatem sectabatur.3o At si admiserit ut bonum, prauus uero ille euaserit, &uideatur: nunquid amplius amandus estran fieri non potest siquidem non quodlibet est ama bile,sed bonum: neque amandum prauum est. praui enim esse amicum,aut mmilem prauo fieri nullo modo oportet. simile autem simili esse amicum, diactum iam est.
Si ut bonum admista i , prauus vero illle euaserit, re videatur et nunquid amplius ama, dus est roc Mideatur hic posuit, pro/vel videatur . Quod autem quaerit, huiusmodi est et si sint duo boni, qui sese mutuo ament: deinde contingat ut alter ex ipsis vel prauus euadat, vel euasisse videatur: multi enim licet tales non sint,id est vel boni vel mali, videntur i, o men esset si igitur id contingat, re ille qui malus euasit vel videtur,in amicitia permaneati nunquid bonus etiam seruare amicitiam debet,ct amare eum nihilo minus,an di luenda amicitia est Haec est quaestis,quam statim soluit ita subiungens. fieri non potest,ut sis licet Probus vir prauo nomini sit amicus malum enim neque diligit, nes appetit quis aetsed bonum Unusquisque cupit, re appeti RS sectatur . nam illi etiam qui malum liequu
tur,atque amant,id non tanquam malum,is tanquam bonum amplectuntur,re diligunt. non est igitur amandum id quod prauum est.non enim praui esse amicum,aut prauo limi lem fieri oportet.similem autem mi esses necesse,si simul cum prauo versaretur, ac degeretv piam. Quod si verum illud est,quod fertur: Adsimile semper similem trahit ipsa dei vin quo pacto fieri potest,ut virtus oc vitia quae cotraria ac longe dissimilia inter se
so sunt,in amicitia coniungantur
Nunquid uero statim facienda dissolutio est an non cum omnibus, sed cum ηs qui ob prauitatem incurabiles fiant nam qui correctionem admittuetis eo magis in moribus,si in facultatibus serendum auxilium est,quo & prs.
480쪽
1 Am uero ea quae ad amicos attinent,& quibus,micitiae definiuntur,ex ijsque erga se quistis agit, esse uidentur prosecta.Statuunt. n.amicum essi: eum qui uult & agit bona,aut quae apparent, illius causa: uel eum qui uult&esse et uiuere amicum ipsius causa.id quod matres erga filios laciunt: & amlai,inter quos ostensio aliqua incidit.
C um dixeritaea quae ad amicos attinent ubiungitiae quibus amicitis definiuntur/id est
quibus notae ac manifestis fiumrid. n.definiri hoc loco significat. m.n.videmus alique ea quae sibi ipsi vult, atq; optat,alteri quom optare ac Velle: launc amicum esse credimus.Nam unde Patroclo amicum fuisse Achillem cognoscimus,nisi ex eo Q Aesiisses quaeculam ipse habebat,eadem Patroclo volebat,optabatq; contingere Cum igitur aliquem alterius causa vel salutis, vel felicitatis bona velle, ac procurare conspicimus:eum amicum illius esse credimus,cui bona procurat. nam si no alterius causa sed sua id studeat,ut ec luxuriari, re oblectari,& frui ipse amici bonis Maleat: eum non amicum, sed adulatorem,ec auarum,dc gustae deditum & ventri, atq; huiusmodi hominem esse existimamus. Velle autem altersi ellere vivere eius ipsius causa matribus proprium est: quae liberos sitos ita amant, in ta et vis
zo uere eos cupiant eorum ipsorum causa nulla etiam inde Utilitate sperata. Idem etiam amici faciunt,inter quos ostensio aliqua incidit. licet. n.ne inter se versentur, neq; conuictu mus tuo ob distensionem ec ostensionem obortam viantur: volunt tamen etiam ipsi sibi mutuo bona,optantque sibi mutuo,ut vivant, neq; ac feliciter vitam traducant.haec nanque vera umicitia est: suntq; hi veri amici,qui etiam si non versentur simul,non desinunt tante bona amicis non sua,sed illlorum causa optare ac velle.Nonulli igitur statuunt eum esse amicum,
qui vult re agit bona,& quae apparent esse bona,illius causa quem amat.Agere autem bona is intelligedus est qui omnia facit,& procurat, ut & qus adsunt amico, na permaneat,
Ain eum qui simul degit,& eadem eligit: aut qui condolet& congaudet
cum amico.maxime uero etiam hoc matribus contingit.at aliquo ex his amis
citiam quo* definiunt, quorum unuquod in probo uiro erga seipsum inest.
. Nonnulli dicunt esse amicum eum,qui simul versatur ac degit cum eo quem amar,et easdem eligit ac vult illi,quae etiam sibi sta capriore non diuersa admodum opinio est.al condolentem re congaudentem esse anticum dioin id quod matribus maxime omniti ii, esse consipicitur.atque his quidem omiubus,aut aliquibus, aut ab quo etiam horum amicistiam definire consueuerui. quorum sane unumquodin probo viro inest. agere videlicet bo, ita amici causa: velle alterumhese & viuere,nullamq3 inde utilitatem sperarer simul vera
fari ae degere:condolere Ac congaudere: omnia inu haec erga stipsum probo viro insunu o quippe cum probus vir maxime sui ipsius amicus silaionaa. quilibet absolute seipia amat, sed qui ratiotialem animi sui partem alit qs quibus natura ali consueuit. Cum igitur probus vir scipsum amet, na etiam causa sita agit: tum siquid recte egerit aetatur: dolet contra,si non ita recte successerit quippiam: secumo; hoc modo congaudet,recondolet. solum aut num virum is ipsi esse amicum,sem ipsum amare,reliquos vero non modo se non amare,sed inimicos quom ait hosteasu eile,inde facile perspicere unusquiis positiomnes. n. cum alicuius nos esse maximos amicos significare volumus,dicere solemus:ego & ille arisma una similis: sicut magnus in uteologia G regorius in mapni Bassiij sunebri oratione,anisma una in duobus corporibus. At si proprie amici re veri illi sunt,qtiorum una anima est,
dum re eadem ambo volunt,ae eadem agunt, nem ulla in re distentiunt: anima vero cum so partes duas habeat,alteram ratiotas participem, alteram vacatem ratione,tunc vere Una,et non multiformis ac varia est, cum in ea ratio re affectus inter se consentiunt, concordes
sunt: efficitur ut cuius anima huiusmodi est,is & sibi jpsi ei te amicus, ct seipsum amare iaci merito possit.H uiusmodi vero solius probi viri anima est et solus igitur probus vir amiscus sibi ipsi est,sel amat.id quod breuius etia ita colligitur:probi viri anima vita est: qu