장음표시 사용
491쪽
43s E VITRATII IN MORALIUM ARIs T. ex prauo spectates asserre. vel ex prauo considerantes, duplex naectio reperitur,' Umspectates α λωρωμένους considerames: quarum tamen utrarum eadem sententia est. quod
dicebat Epicharmus huiusmodi estiselerit haec ad quaestionis solutionem afferunt,ex prauo spectantes seu considerantes,id est ad prauitatem eorum qui beneficio sunt affecti respiscientes. spectantes. n. ad id quod ab ingratis & prauis homini a fieri consueuit , de omiu,
hus in voluersum qui beneficium acceperunt,ita pronunciam.
Sed esse hec humana res uidetur.immemores.n. sunt plerique: m agis, beneficium accipere u conferre appetunt.
Vbi causam dixit, qua pleril afferre consueuerunt, cur amare mains beneses eos videa rurin quos beneficia contulerunt: postea opinionem sua haedere subiungit. obscuram ras μmen breuitas horum verborum sententiam reddit,quae huiusmodi est: humanares esse licevidetur. id est hoc quod fit,ad vere bona inquirenda ae dignoscenda, hominum negligetiae proprium est pauci. α admodum sunt, qui moderari affectus virtutibus velint: semita eis
colant, adornent,ut quando,& quatenus oporteat,ita moueantur:dent in opera ut naente aloe intellectu vivant.quippe cum mens prscipue homo sit,ut in sequesui libro declarabs tur. Cum igitur paucissimi sint huiusmodi homines: restat,ut ni ulti praui reperiantur: at ideo ingrati.ingratus enim unusquisq3 prauus est,amicitiamq; erga benemcrituni non his hei. Nam probi viri beneficos non secus ac stipsos am2t,suntq; ad reserendas gratias ac dandum,u ad accipiendum promptiores. sicut enim vitii magis est accipere velle quam dare: ita magis assicere beneficiori assici virtutis est.quoniam igitur beneficia cosare pleri 3 ων
lunt,propterea etiam laeta amant.
Videretur autem huiusce rei magis naturalis causa esse,ne F similis ei quae de mutuantibus relata estinon enim est dilectio circa illos,sed uoluntas ut salui sint,recipiendi causa.at qui beneficium contulerunt eos qui acceperunt,di Iigunt,atque amant,etiamsi nuIla in re ipsis utiles uel in praesentia sint, uel ire posterum sint suturi. Id quod etiam in artificibus contingit: unusquisque enim opus proprium magis amat,quam ab opere amaretur, si animatum fieret. maxime uero fortasse circa poetas idem euenit.qui poemata propria per= 3α inde ac filios supra modum amant. Huic rei simile est, quod ad benemeritos attinet: nam beneficio aflectus opus ipsorum est: id igitur amat magis,quam opus eum quiestecit.
Causiam plerique dicebant cur benefici magis ament eos quos beneficiis assuerunt,similem este causae foeneratorum re mutuantium .sicut enim mutuantes salvos esse volunt suos debitores: qui debent vero, lunt esse'vivere eos quibus debent: ita benemeritos vel le salvos esse eos aiebant qui beneficio fuerunt aricti: usos vero qui acceperunt, cum d beant, nolle elle eos a quibus acceperunt,nedum amare,ac Matia reserae.hanc causam cum
non admittat A ristoteles, aliam magis naturalis est,subdit: nel simile est, inquiens, o id quod de mutuantibus dictum eu. neque enim dilectio est 5camatio mutuatitium erga illos qui mutuati sunt, sed voluntas tantum,ut salui sint debitores, quo recipere pecuniam silam queant.qui enim Socratem non eius ipsius causa, sed ob proprium commodum silauum eide vult: is non amat Socratem,neque amicus Socratis est,ob eas quas superius dixismus, causas: benefici vero amant aron est igitur simile hoc: sed naturae hominum magis insistum ae proprium.Sicut enim natura omnes scire appetunt , ut in libro de supranaturalibus dictum est: sicut item natura omnes esse ac vivere cupiunt: ita naturali quod1 aTectu pro/pria opera,& actiones,dc poemata omnes diligunt: sic parentes filios:sic potis ec tragoedi poemata sua, ae sabulas:sic oratores suas orationes:sic artifices propria opera amore pros quuntur. Sicuti tur in his euenitrita in illis qui beneficia contulerunt, α qui acceperunt, s ocontingiti qui. n. neficio est assectus, quasi opus benefici est . unusquin vero magis opus sinam amat, u ab operemaretur ianims esset particeps factum. quare benefici eos in quos henelaia contuleru quasipropria opera naturaliter amat: etsi nullam ab ipsis utilitatemnes in praesentia capiant,neque inpouerum consequuturi sint. νHuiusce
492쪽
Huiusce rei illud in caus est,quod esse est expetibisse, atque amabile omnis
hus: sumus autem operatione &aehu: uiuendo enim atque agedo sumus. qui secit igitur operatione opus ipsum quodam modo est: quocirca amat opus, Propterea pesse appetit. at hoc naturale est. quod. n. potestate est, id opera- . tione opus ipsem indicat.
Causa,inquit,cur proprium opus unusquiscParnet,ea est,q, esse 5c vivere omnibus erapetibile est,at* amabile. stanus autem nos non eo Φ possimus esse,sed eo Q re ipsa ec oporatione iam simus sicut. n. oratorem esse eum non dicimus,qui infans est,ec nondum didis
' cit: sed eum qui arte iam instructus est, potestq; operari, re exercere oratoria arte: ec sta' tuam non vocamus aes quod rude est, sis quod figura statuae iam est formatum: sic homisuem, vel Ieonem,uel equum esse non dicimus eum qui nondum sit, ecpossit ei Ivised eum sui iam est,*vivit & vel operatur, vel ad operandum idoneus est.declarat autem quid ut esse operatione seu re ipsaWactu, cum inqui in tuendo ec agendo idem enim est ,cum dicimus: hic vicit oc operatur,vel potest operarietur huiusmodi ratiocinatio fur homo qui vicit oc operatur,vel notest operari,homo est: qui vivit oc operatur, est actu εc opera/tione: qui est igitur,actu estat igitur esse actu atque operatione expetibile omnibus,assiue amabile est: opus vero exempli causa Socratis nihil aliud est,nisi ipse Socrates actu: efficietur,ut Socrati opus ipsius amabile sit. propterea messe Socratis qui operatus est, ac secit, res essecta ipsa esta pus autem esse actu eum qui operatus est,non est prorsiis obscuru:imago enim omatione atque actu pictor ipse est. nam ars potestate est id quod ab ipsi eis ruraedificatoria. n. nihil aliud est v aedes cum lapidibus. haec aedes igitur aedificatoria est calapidibus: estq; in aede ipsa aedificatoria,seu aedificator, non quatenus homo, sed quatenus aedificator atque eiusmodi artifex est.q, si aedificatoria ars aedes est cum lapidibus, aificatoria vero aloe aedificator idem sunt: aedes atque aedili tor idem erunt et eritq; aedes actu ipse aedificator. Lbare etia qui beneficio est affectus,nihil aliud erit,u ipse ille qui asserit. esse.n.ec operatio benefici in eo est qui beneficium accepitiat esse est amabile:amabilis igitur est qui beneficio est assectus, illiquias l. beneficus autem ab eo in quem contulit beneficia, Propterea no'amatur,quia esse eius qui affectus est in eo minime est qui assiciunem quicqab affecto in eum qui affecit prosectum est,ut inesse aliquid ipsius in illo queat.
Adde Φ ei qui beneficium contulit, honestum illud est: quod actione est tpersectum: quare gaudet eo in quo illud est. qui uero assectus est, nihil hoonesti habet in illo qui assecit.sed si modo quicu habet, id est quod conducit.
at id minus iucundum,atque amabile esta Qui beneficium contulit,honestum quodda egit quod ipse ille est qui accepit,in eo vis
delicet Q accepit. in eo vero qui contuli t,nulla honesta res inest,quae ab eo qui accepit,suo ritncta. quare qui beneficio affecit,dum videt Proprium opus,gaudet,idq; amat. affectus alit eum nihil sui in illo qui assecit,inspiciat, nem gaudet, que amat:nihil. n. honesti quod εο i se egerit, in bene merito apparet atque elucet, Ut ob id laetari, atque amare ipsum queat et sed si modo quicu est,id non est honestum sed quod conducit. quod consert enim accipienti in dante est. at quod consert, inus est iucundum,minus. amabile u honestu. quod confert.n. 5c conducit,est utile: utile est quo bonum aliquod acquiritur.atque ita bonum finis est: quod conducit,ad bonum tendit.sed sanitatem quae finis est,magis amamus,quam sam minis missionem aut purgationem,quae sanitatis causa fiunt.magis igitur bonum quod fisnis est, a conducens quod ad finem teis r,quoep bonum ipsum comparatur mabile est: at in eo qui beneficio elia aliae us,bonum quoddam afficientis conspicitur , in afficente utile quodaam affecti inest: magis*,ut dictum est 1ona amamus u ea quς utilia sunt, re conducunt: natura igitur comparatum est,ut qui beneficium contulit,magis amet eum qui id aco cepit, si ab eodem redametur.
P raesentis siquidem operatio futuri spes, si sti memoria sucunda est.atae,cundissimum est quod operatione consistit, atque amabile similli modo . ei igitur qui assedit,opus permanet: honestum enim est diuturnum. ei uero qui
493쪽
llus TRATII IN MORALIUM A R I s T.
est asseetus,praeteriit utilitas.
H oc quom ad confirmatione eiusde res sublui situr et v videlicet qui beneficisi contulerunt, magis amet eos qui acceperutua Gotrariores 3 huius ratiois collectio in huc modu: si iucundum est amabile,quod magis est iucundum magis amabile erit: at iucundu estam, bile tequitur igitur , t magis iucundum magis quoque amabile sit . est autem praesentis res operatio,fietae memoria,futurae spes iucunda: vel enim cum Veratur qui si iam honeste, gaudet ec voluptatem capit: vel cum se aliquid huiushaodi fecitia in memoria reuocat: vescum se facturum sperat,aut confeci uuturum boni quippiam. natura autem magis iucunda sunt,maiorem voluptatem dc oblectationem afferunt praesentia ' vel praeterita,vel sutura: estq; qui beneficium contulit, sicut ostendet, ut praeteritum qui accepit,ut praesens ac Io Permanens: qui accepit ergo Utpote praesens ac permanens, u qui praeterint, aeque amplius est, erit amabilior. Nam si quod praesens est,iu dius est si praeteritum: qui vero beneficioeraiiecit, praeterito: qui assectus est, praesenti correspolidet:er tur,ut beneficio assectus iocundior sit,u qui allecitisi iucundior,amabilior quoque is necesse est. Atque haec Aristotelis argumentatio est. Ponit aut e primum id quod causam hanc potissimum continet, cum inquit , at iucundissimum est cred operatione consistit id quod perinde est ac si dixisset,suod est praesens ira praeterita re futura iucunda quide sunt,non tamen iucundissima: prae sens vero,quod operatione et actu est,est iucundissimum.iucundissimum autem est, quini summum iucundi incrementum adeptum est,sicut candidissimum quod ad summum ci dorem inereuit. est igitur praesens iucundissimum omnium,atque amabile simili modo, id is est amabilissimum: at iccirco praeterito amabilius. 4 si praesens amabilius praNerito est: eius vero qui assecit beneficio,honestum opus pisens est,ae permanet, qui ille ipse est,qui est assectus: UtiIitas autem beneficio assedit hominis iam abiit:constat,eum qui assecit, nasturaliter magis amare, u qui est affectus: propterea Q,sicut declaratum est, praesentia ma/gis u praeterita re sutura natura amare consuevimus. V erum quo modo opus eius qui assecit, manet,eius autem qui aliae uaest,abiit: cum beneficio aridit opus quae est utili las,eo, rum sit quae ad finem tendunt:eius vero qui assecit,quae est honestas, finis sit: euenit, ut in agendis rebus praeteritis iis quae adfinem conducunt,finis ipse superueniat, tui actu est ac Permanet. Perfrictiones. n.α sanguini s missiones,&potiones medicae quae sanitatis causa adhibentur,non cantareque permanent,ubi conualuit ille qui aegrotabat: sod finis ipse per/ 3o manet,quae sanitas est. I tem cum enarsens quispia,lamem coniectus sumpto cibo recreatus est,ac vires recepit:cibus qui ad alimoniam utilis sui abiit ac praeteriit, vires corporis re sumptae remanent. Simili modo in agendis rebus contingit et visi pecuniis mutuo acceptis quispia mercatura exerceat,ac lucretur,diueso; ex inope efficiatur:diuitis,qui est finis,atin ipse diues manet: quod utile ad eas constequenuas suit,praeter ijt. Id quod ex iis quae quotis die videmus,manifestum esse facile p5t .cum. n.ad Deneratores accedunt,qui pecunia indi/gerit,multum ac magnum id esse exi stimant quod mutuo accepturi sunt: ubi vero ipsis illo mutuo diuites euaserunt, id extenuat, re Perinde ae vile atque abiectum quippia contem
nunt:atque omnino quasi nihil fit,nihilq3 contulerit,m hili faciunt. Ac propterea fit ut qui mutuauit,amet, quia diuitiae ct copiae quarum ipse causam suggessit,manent: qui vero est 4 is
mutuatus,ob antedictas causas non amet.
Ac memoria quidem honestarum rerum iucunda est: utilium non admo dum uel minus .expectatio uero sese habere contrario modo uidetur.
Possumus hoc duobus modis intelligere: uno,ut ita abBIute dictum sit,ad explicandam disteretia,qua honesta re utilia praeterita a suturis distari altero,in quasi solutio obiectiosnis sit,quae afferri postre. Prior sententia ita erit:honestarum rerum praeteritarum memoria magis iucunda est,utilium minus: futurarum autem econtrario utilium iucundior,h
nestarum minus iucunda esse consueuit.Nacum honesta fines sint, utilia quae ad finem conducunt: fines autem existere non possint abis iis quae media sunt ad finem, conducunt: in sofuturis magis iucundae nobis sunt pecuniae quibus sel scitatem ac copiam cosequuturos nos esse speramus,u copia ipsa,diuitiarnq; selicitas,quae quia longius abest,minus afficere anismum nostrum solet. in praeteritis vero finis,id est honestum ipsum iam euenit,ut eoru quae ad ipsum conducebant,nulla amplior utilitas sit: atque iccirco eorum memoria vel nulla,via minorem
494쪽
LIBRUM/NONUM. 4 'minorem iucunditatem, i finis asserat. Ui storiae.n. iam acquisitae memoria, u earum rerum
quae ad victori a conseresat,longe iucundior est. Vel igitur haec Aristotelis verba ita sunt intelligenda: vel dicendum, lutionem esse hanc dubitationis quae ob antedicta oriri pose set. so modo enim,diceret quispia, 6 Aristoteles iucundissimum est id quod est actu reoperatione: ac propterea qui benis io est assectus, utpote in actu re operatione ipsa costis
tutus amari consueuit na si beneficus nunc esset beneficus,nucq3 operaretur,coserretq; beneficiumcisorial se id esset consentaneum. cum autem non operetur nuc,sed iam operatus is,
qui fieri pol, ut ob id magis amet,quia operetur Ad hanc obiectionem respodere his verbis pol, perinde ac si ita dicat: quavis etia concedat quispiam beneficum non agere atin ope Io rari erga aliquem,scis egisse iam,operatum esse: uc quoque fit,ut natura magis amet qui
beneficium contulit,u qui accepit. si .n.iucunctior est,aissi amabilior honestarum rerum utilium memoria: beneficus autem utilia egit,ex quibus honesta consequuta sunt, quae etiapermanent: honestarum rerum quae eueneriit,& finis recordatur ille qui assecit,propterea v videt ea quae seruatur,& permanent: qui affectus est,non ea,sed utilia tantum memoria tenet. eius.n.tantummodo quod mutuo accepit,recordatur, qui mutuatus est, non etiam eorum honorum quae ex mutuo euenerunt. Alip ita fit,ut natura magis amet ille qui affecit beneficio: minus qui est assectus. na φ omnes serebonorum quae ex mutuo sunt consequusti,obliuisatur, inde apparet,i cum in mentem ipsis venit,se mutuo accepisse,aissi ex ea re bona multa acquisiuisse, quodam modo aegre ferre consueuerunt.
At* amatio sane essectioni: amari assectioni simile est. amare igitur,at
ea quae ad amicitiam pertinent,eos consequuntur,qui in actione excellunt.
Si excellere,ec dominari magis cupimus,u excelli,ac subiici: benefacereautem est excellere,bene inici excellusequitur,ut benefacere ec beneficia conferre naturaliter amem .atbe acere nihil aliud est v ille ipse qui accipit beneficium: magis igitur qui beneficium csi
seri,natura amat eum qui accipit:u qui accipit,eum qui consert.nam beneficio affici est exscelli,excelli autem molestu est,ac minime amabile minime amabile igitur est beneficio aD .excelli praeterea in excellentia eius qui excelli consipicitur: quare qui excellit,amabilis non est:at beneficus excellit:amabilis igitur etia ipse minime erit. benenicere item est excel o tere,excellere amabile est, benefacere ergo amabile est:excellentia autem benefici, re esse eius quatenus excellit, neficusq; est,in eoeospicitur iiii Meellit, ileficioq; est affectusτbeneficio affectus igitur amabilis est: magisq3 est naturale ut ille amet qui affecit benefυcio si qui affectus est. Beneficum autem,quatenus est beneficus, operationemq; eius in eo esse qui beneficium accepit,inde perspicuum est,q, pictor quom ea ratione qua pictor est, operatioq3 eius in imagine picta esse dicitur. Haec loci huius sententia est. sea verba ipsa et consideremus. Amatio inquit ec amare essectioni est simile:effectio autem in efficiete est, sicut affectio in eo qui afficitur. iniciens autem est qui consert,non qui accipit beneficiunirin eo igitur qui consere,amatio atque amare est,non in eo qui accepit. sciendum vero est e tonem se assectionem, non secus atm ascesum re descensum subiecta re idem esse,ratito/ o ne differre: sicut in naturali lectione copiosius dictum est. Cum igitur amatio in benefico,' sicut effectio inefficiente sit:consequitur,ut illi qui in actione excellunt dest benefici,masgis amentactionem enim beneficium,ac beneficentiam hic appellat.beneficos autem qui in actione excellunt,id est qui in eo excellunt,quatenus benefaciunt. fieri enim pot,ut qui in hoc excellit,alia in re excellatur,sitq3 inferior. Quemadmodum Alexander rex cum milibrari petitia dc diuitiis praeceptorem suum Aristotelem superaret: ab eodem tamen sapie tia ac naturae cognitione longe superabatur. Amare autem re quae ad amicitiam per
Praeterea omnes ea quae Iaboriose ficta sunt,magis amat: ut qui pecunias acquisiverunt, magis,u qui ab aliis acceperunt.at beneficio assici labore uaca
re:benefacere Iaboriolum uidetur. M agis esse amabilia,magis* a nobis amari ea quorum acquisitio re labore fit,u ea quae saeiae,sinem ullo labore nobis eueniunt: ι iis, isq3 quae pleru* fieri solent eclarat,qui dim a parentibus,ves amicis,vel quibusvis aliis pecunias sine ullo suo labore acceperunia
495쪽
4 EusTRATII IN MORALIUM ARIST. acillime eas petentibus,atque indigentibus exhibent: quandoque etiam quibuslibet hominibus,quibus que non oportet,eas profundunt qui vero acquisiverunt, tibici; eas labos re atque aerumnis compararunt: amat u maxime, tibim eaS quammaxime poliunt, iamin turreseruare: Dippeiqui difficultatem in illis acquirendis expertisiunt. quod si quod labosti osum est, diuiculterque comparatur, diligimus, atque amamus:beneiacere vero ex iis quae difficulter comparantur,se:praesens enim argumentatio beneficis qs qui cum labore acquisiverunt,videtur conuenire: benefacere igitur,coferreq; beneficium laboriosum est quare etiam amabile. at benefacere re beneficium ipse ille est,ut diximus, qui accipit:qui accipit igitur,u qui consert beneficium,amabilior est. Pol etiam argumentum hoc ad omines beneficos accommodari, non ad eos tantummodo qui sudore comparatas opes distri, humi.dare enim abBIute se accipere molestius est quod molestum est,id dum recedit,est amabile: cuius. n. absentia in molesta mabile est.
Propterea etiam matres liberorum sunt amatiores : laboriosior siquidem
generatio est,magis suos esse filios sciui.id autem beneficis quot esse pro,
Exemplo matrum ide confirmatanquit enim matres magis amare Iiberos u patres, proflpterea Q generatio laboriosior est, ac molestior. quavis. nanconcubitu, semim sq; emissio/ne similis voluptas virisipsi trin toto tamen tempore post conceptum usque a artum I hores,& molestias omnes mater suscipit Sicut igitur matres erga sios sunt affectae: ita benefici erga ea,quae dant aliis. at illi qui accipiunt,iant, quodam modo,ut diximus,dona ipsa quae a benefici accipiunt: qui accipiunt igitur,magis amatur. Matres autem,ut inquit,nStantum quia procreationem laboriosiorem sustinent,magis amatu patres: verum etia quia suos este filios magis u patres cognosciit. hoc vero dici etia de benefico pot: magis enim scit ipse eti2 id quod dedit suum esse, u qui accepit.na qui accepit, existimare posset id quod a m3it,non ei te eius qui contulit,sed ab alio aliquo illum accepisse,quo indigentibus summis nistraret. Hoc igitur quod de matribus dictum est, accommodari quoque beneficispoi.sbcut enim generatio coitu laboriosior est ita beneficium coserre si accipere esse dissicilius Blet.& sicut matres suos esse filios magis sciunt a patres: ita qui conseriit beneficia,magis co/gnosciant v qui accipiunt,se propria,non aliena distribuere. Aliter etia hoc quod ad matrest, ctat accommodari benesicis pcit in hunc modum: tria sunt quae ad tria alia proportione conueniunt:mater, foetificatiocilii:&beneficus,acquisitio,beneficio assee .matri respondet beneficustacquisitio pecuniarum laetificationi: hi is beneficio affectus. Quemadmoduigitur matres obstetificationis laborem re molestiam magis filios amat: ita beneficus propterea Q cum labore ea acquisiuit qux dedit,magis beneficio arietum diligit.patri item beneficio affectus conferri pot: nam sicut pater minus amat liberos, eo . cum voluptate cos senuit: sic beneficio affectus,quia absq; labore et cum voluptate accepit beneficium,minus
AT enim dubitatur, utrum amare seipsiam maxime, an aliquem alium oporteat . increpant enim eos qui seipsos maxime amant: & quasi in dedecus sui amatores appellant. uideturque prauus sui causa omnia agere, ac tanto magis, quanto improbior fuerit . unde ipsi crimini dant, qudd ab seipso nihil agat.
aonia homines eos qui sui amatores sunt, interdum laudant,interdum vituperantiis duinum veni Utrum qui laudant,an qui vituperat,magis admittendi sint. quippe cum tam qui laudant,u qui vituperant,dicere simili modo reprobabilia, dc absurda videantur. Prismum igitur quaedicant illi qui vituperant,poniti increpant enim,inquit, eos qui se amatur c quasi turpi ac dedecoroso φιλαιτίατ.i.amoris sui ipsius nomine sugillant. cum. n. comteraciunt, Sc rixant in conuicio sui amatores eos vocantequasi sui amator nihil aliud sit, riturpillimus,ae pessimus. Vbi vero dixit existimare homines eos qui sui sunt amatores,esu Prauos: rati uiatio id colligit in hunc modum: Sui amator omnia sui causa agit: qui sus causasso so
496쪽
L I BRUM NO NVM. 4sarausa omnia agit,est prauus: sui igitur amator est prauus. maiorem autem propositionem ruae ait,qui cauta sui omnia agit,est prauus,significauit,du dixit videturo prauus sui causi omnia agere,ae tanto magis quanto &z reum enim dicere deberet, qui causa sivi omnia agit, est praui non ita dixit,st d, prauus causa sui omnia agit: per hoc enunciatum alterum quo* reciprocans intelligens: quod ita inquit,qui causa sivi omnia agit,est prauus:&, prastius est,qui causia sui omnia agit. Pot tamen sic quom huius argumeti collectio fieri:prauus causa sui omnia agit:qui causa sui omnia agit,est sui amator:prauus igitur est sui amator: Ut maiorem propositione sicut in priore ratiocinatione intelligenda reliquerit,minorem Uraro tantum posuerit. Crimini dant igitur sui amatori . nihil ab se δε agat, id est nihil quod i o remotum, proculos a stipQ sit: prauus. n. nihil agit quod remotum sit ab utilitate sua,fc essmodo.quod ide est,ac si diristet: nihil agit quod non vel ad incrementum suarum opu , vel
ad corporis voluptates,& luxum conducat.
P robus autem ob honestatem: atque id eo magis,quo melior est: amici
causa: sui autem causa agere omittit. Pratius quidem, ut dicrum est, id est sui amator siti causa omnia agit: atque ob id sui amatoris nomine quasi turpi ec infami notare consueuerunt. at probus omnia quae agit, hon statis causa agit: quanto meli ores honesta magis agit: magisq3 agit amicicausa si sua ob amicum in iudicium sistet,si incidat occasio: magisq; ou amici aut patria utilitatem, a suam molestiasq; Iabores subire, sumptusq; facere non grauabitur. QMod autem
inquit,ssui aut causa agere omitti Uidem est quod praetermittit negligit. relinquit. n.coni modum proprium, ac reiicit,ut amico opem serat,ec succurrat.
Ab orationibus tamen his opera ipsa discrepant: atque id non absurde
dicunt enim eum maxime amandum esse, qui maxime sit amicus : maxime
uero est amicus, qui uult bona ei cui maxime uult, illius causa, etiam si id scis rurus sit nemo. at haec unicuique erga seipsim,& caetera etiam omnia quibus amicus definitur, maxime insunt. dictum siquidem est omnia quae ad amiscitiam attinent,il seipsb ad alios quoque deuenire.prouerbia item omnia conso sentiunt. ut una anima. & communia omnia amicorum . M aequalitas amiφcitia. Jc tibiae genu propinquius , om nia enim haec unicuique erga seipsum maxime insunt: quippe cum amicus maxime sibi si sit. Amare igitur etiam
seipsum maxime oportet. lis qui dicunt aut eum qui causa sua omnia agit,esse prauum: aut eum qui nihiI causa sua
agit, este bonum: opera ipsa.i.res ipta non consentiunt. nam prauus potius,u bonus est,qui nihil causa sua agit. Siquis enim diligenter considerans aduerteret naturae opus esse homilanem: qui causa veri hominis omnia ageret. robus is,non malus esset existimandus. quia vero quis sit verus homo, plerit ignorant: ideo ita inconsiderate sententiam proseruiaueuo. o qui omnia causa sua agit,eisse malum asserunt. na qui cognoscit verum re proprie homine mente esse quae in nobis est: atin ob id omnia agit,quae ad eam excolenda, a vitioruq3 o tu labe puram conseruanda spectant: is vere & sui aniator est, oc probus,non malus. quare opus hoc,quod est agere illa quae mente nostra ita instruunt,ut ab his infernis rebus Ribi uata ad superiora exciteturiab oratione illa discrepat, quae ait, omnia causa sua agenda nouesse. Qui igitur omnia causa veri hominis facit: vere sui amator est,ac propterea bonus. qui autem hominem nihil aliud esse u corpus opinatur una cum irrationali animae parta idore diuitiarum sine carentibus appetitionibus,5 Iuxibus immoderatis studet excol reris ne amator quide sui est: cum non seipsum amet, sed turba quae in ipsb est, multoru*capitum hydra. i. piditatem diligat. are opera ipsa re actiones eorum qui vere et pro so prie sui amatores sunt,cum orationibus quae inquiunt,eum esse prauum qui causa sua om/nia agit,consentire minime videnturiatque id non absurde, que sine ratione euenit.diciant enim amandum esse eum qui maxime sit amicus: qui autem vult bona alicui,ei cui maxime vult,maxime est amicus: m ea videlicet vult illius causa,non quo etia ipse simul cum eo
honis amici stuatur.Cum dixerit igitur prius cur sui amatores vituperent nonulli,turpel
497쪽
esse sui amorem existiment: nune quo spectatues alii Iaudabilem esse sui amorem statuant. ostendit Muit enim,ut summatim quia dicit,collio,in hunc modum. dictit enim qui hosnestum quid,& laudabile esse sui amorem asserum,si illum maxime amicum appellamus, ac laudamus,verem amicum esse dicimus, qui amicum suum non secus ac seipsum diligit rarque hoc vos amicitis argumentum existimamus,cum quis amicum si ut tapsum amatramare seipsum non prauumJed bonum estina si amare scipsum esset mala, amare quoque amicum licui seipsum prauum esset,ac vituperatione dignum.ertim ex conditione Lecunda reciprocationem quae cum oppositione est,ratio huiusmodiat prauum est amare sdipsum, amare quoque amicum ut seipsum est prauum: l amare amita ut seipsum non est prausi: amare igitur stipsum prauum non est. non igitur amor sui, sed odium sui rurpe potius est. Atque haec sunt quae dicit. verba autem ipsa consideremus. Amicus, inqui ille est qui vult
amico bona,etia li voluntatem esus notat nemo.verus enim amicus eligit ac vult bene agere amicum: Ut autem voluntatem eius cognosc1t alia,non laborat. haec autem erga seipsum
unicuique insunt,id est velle bona illius causa. omnes erim bona maxime sibii piis volunt, sint causa: re caetera omnia,quibus amicus definitur: quae videlicet declaratur ex prouero hiis,quae paulo post dicentur. inrod vero inquit dictum est omnia quae ad amicitia attianent a seipso ad ali os deuenire, ita est intelligendum: icitiae,id enim significat hoc verbo φιλι, in amicabilia, seu quae ad amicitia spectat, ad alios quoque deueniuiit,oc periingunt, cum amat amicos homines, ut scipis: voluntl amicis ea euenire, quae sibi etia optat.cum enim hoc, m amat seipsum quispia,ad alium quoque peruenit ta ut etiam simili modo illum ametrvera amicitia ea est. Proverbia: omnia quae de amicis serui consentiunt cum huiusmodi orationibusaeum dicimus enim communia amicorum et se omni a,idem est ac si dicamus, vere amicos illos esse,qui amicis ea bona quae sibi sis etia volui. Item amici sunt quorum Una est anima,& amare est aequalitas quaeda eadem haec signi Mat. Pari modo quoque genu tibiae vicinius est,amicitiae hanc coniunctionem declarat: genu naque tibiae, quod os cruris est,ini rei semper,atque annexum est. si vera amicitia ex iis quae nobis ipsis volumus,iudicamus: amare se ipsbs Dil amatores esse homines debentiat uid faciendum est,sui amor turpis minime est.
Cum igitur utrique probabilitatem asserat,non iniuria in dubium uenit: utros sequs magis debeamua. Qiacieirea fortasse huiusmodi orationes quorosum utrsi,& quatenus uerae sint,diuidendum est ac distinguendum. Si ita istatueremus quo pacto utrique sui amatore appellant, forsitan hoc costaret.
Vbiposuit virorum rati ones, Sc eorum honum ei te amare stipsum, re eorum qui tura pem esie sibi amorem alterum viris inquit, in utrorun* oratio probabilis esse videatur, assentiendum est haene qui amare seipsum oportere affirmant, an illis qui negat cui inters rogationi postea respontionem subiungit,orationes asserens quibus mi utuntur,este diuiscendas,id est nomen ipsum φιλαιτιασ.i. an ioris proprii quod viri 3 praetendunt,in res sis gnificatas diuidendum este, ac distinguendum: quippe cum non simplex sit, sed aequiuoin, non secus ac canis. quod ubi fecerimus,utrosque tam qui aiuntia qui negant amare unum=quenm seipsum cmortere, recte dicere inueniemus.
Qui igitur noc in opprobriu inducunt,eos sui amatores uocant,qui sibi in cuniis honoribus,& uoluptatibus corporis amplius uendicant.pleri N.ri. aec appetunt: his ,perindeat noptima sint,omni studio incubunt.undeet decertabiles res ipsae euas tint. ut ergo in his plus sibi usurpant,cupiditas tibus,atque omnino aflectibus,irrationali* animae parti obsequuntur. hus
iusmodi autem plerique e vulgo stat.atque iccirco a plerisque qui praui sunt. imposita appellatio est. Merito igitur his qui ira sui sunt amatores opproo
Distinguentes igitur dicere debemus,sui amorem esse duplicem,amare videlicet ec e colere turbam quae in nobis est rationis expers,id est cupiditatem; ta ut in verum homo
ne quae meus nostra est,domineturiqua vicitur,ut in pecuniis,e honoribus re corpo ris
498쪽
lum propositum habeat ex eo vita tradu ullis non oblecstetur, oc gaudeat, quasi omisma,ac pulcherrima, bium accommodatissima sint. alip νnum quidem hoc est amoris sui significatum pravum,ac turpe.hic enim sui amator,qui ne* vere s sum amat,pessimus revera,ae turpiis nius est: quippe cum homo sensus minime sit,que ipse amat,sed mens, qua luxu,& libidinibus occaecat, atque opprimit.Sed huiusmodi homo sui amator a pleriis appellatur,qui hominem esse arbitrantur animal,quod ex corpore costat at P illa anima,quae cum irrationalis sit,& separari a corpore nequit,& cum corpore interit.
Eos autem qui huiusmodi res sibi attribuunt,solere a plerisque siti amatos 3 φ res uocari dubium non est. nam siquis semper uel iusta agere, uel temperan tia,uel qualiacuque alia ex uirtute maxime omnium agere studeat,semper quod honestram est,sibi uendicet: eum sui amatorem appellabit nemo,neque uituperabit. quaqua is magis esse siti amator uideretur: cum ea quae maxime
& honestii,& bona sint,sibi attribuat: sui prestantissime parti obsequatur,
AIterum est sita amoris significatum,cinn eu qui vere homo est,quispia amat:id es paratem ea quae in nobis sapit, ac cogitat. huiusmodi liii amator turpis minime est, sed honesti serio simus, proptereat Verum hominem amat. pleraque autem e vulgo iniustos re intempestates,eosq3 qui irrationalem partem, oc curant & saginat,sui amatores vocare consueurarunt.rmn eos qui mentem, qui verus homo est,excolui:cum tamen re vera hi vere sui amatores sint,quippe qui illa partem animae ament, qua homo est homo: sibiq;.i. menti suae: ea impraestantissima partem sui vocat: honestis linia atque optima attribuat. honestissima autem re optima virtutes oc scientiae sunt.
Sicut autem Sc ciuitas esse maxime id uidetur quod in ipsa praestanti mum est,& omnis alia congregatio: ita Sc homo. 8c siti amator igitur est,qui id amat ei* obsequitur. continens item & incontinens ex eo dicitur, mens contineat reliqua&uincat,aut minime: quasi id unusquisque sit.uidentur
egisse ipsa,& sponte, ea quae cum rat orie maxime pgemrit. Cum dixerit probum virum praestatissimae sui parti obsequi, iq; in omnibus obreperare ac Parere, Ut omnia quaeremiuilesit,faciat,atin exequatur: quippe cum Bla ea agat quae rationali parti placent: ratione vero carentis partis appetitiones, cupiditates fugia atque auersetur: nunc quae sit praestantissima in nobis pars, cui probus vir obsequatur, declarat. emadmodum. n. ciuitas non est necν moenia,nec ρ domus, neq; omnes absolute qui in ea
habitat,ut in libris de rebus publicis dictum fuit,ac demonstiatum: sed est id quod praestistissimum in ipsa est, id est quod maxime est principale,principatumq3 obtinet,quod Gra ei vite υσον dicunt:exempli caus in regno rex: in populari statu populus:in paucipote ilia paucorumq3 administratione ditiores: in optimatum gubernatione,optimi qui*: in t ranide tyranus: ita etia homo proprie pars ea aniniae nostrae est,quae natura idonea est atq; instructa ad principatum obtunendum:quae est illa quae rationis est capax,quae sapit ec e gitat. Unde etia sui amator proprie est, ut diximus, qui hac amat, huici obsequitur. i. qui ea agit ac facit quae huic placent. Continentem item re incontinete appellamus cuius mens vel continet cupiditatem ac cohibet,& dominatur, vel non cotinet, sed vincitur: quippe caea vinisquisl 1κ. mens enim Socratis ut Platonis,S ocrates ipse,aut PIato proprie est:caeterorumq; hominum simili modo. egissest, hominem aliquid dicimus Ac simitte egisse , cito ratione egit. Na si non ex ratione actum quippiam sit,id non hominem egisse , aut non*onte dicimus, sed aut iram ves cupiditatem id fecisse,aut ab ira quempiam vel cupiditate
so impulsum perpetrassEId igitur praecipue esse unum quenque, probum que uirum praecipue id amare, obscurum non est . unde etiam ii amator maximeesset, diuersa qui,
dem specie ab eo qui uituperatur: qui sane tanto disses et, quanto uita cum rao
499쪽
tione illi praestat quae experturbatione traducitur.& appetitio uel honesti,
uel eius quod conferre uideatur. Id igitur, id est mentem praecipue esse hominem perspicuum est. probumst, virum hae
maxime amare. iracundia enim α cupiditatem eatenus amat, ec eurat, quatenus ad salutem
corporis faciti unde proprie etia sit amator dici debet, diuersus tamen ab eo qui vitupera' tur: qui sane tanto ditiari,quato ille qui ex ratione vicit, ei antecellit qui ex perturbatione vita traducit.viuere enim ex ratio robum virum pateticum semper appetat id vel quod re vera honestum est,uel quod conferre videatur. quod.nar ferre ad honestissima quaec videturretiam si re vera honestum non sit,appetitur a probo viro: quippe cum non omne quod videtur consene,cou nuo etia honetam absolute sit,sed eatenus tantummodo , qua= δ' tenus ad honestissima conducit.
Eos itaque qui circa honestas adtiones praecipue student,omnes admittulae Iaudant. si omnes autem ad honesta consequenda certaret, honestissima agere contenderent:&publice omnibus opportuna,et priuatim singulis maxima bona euenirent. si quidem uirtus tale quid est.
inia de causi eos qui re vera sui sunt amatores,non vituperemus, sed admittamus, hic explicat,ita sereinquiens. huiusmodi homines non absolute, ut sui amatores admittimust sesi 't elusimodi, qui circa honestas actiones versentur,honoranius,ac laudamus. H oc ubi dixit,deinceps qualis ipse esset vita, qualom amore erga omnes virtutes flagraret optimus hic philosophus ostendit,cum inquit:si omnes ad honesta ceriarent, id est si omnes stud rent,ac niterentur in honestarum operatione,optimisq; actionibus certatim alter alterum vincere: re ad virtutem exercenda omnes vires intenderet et re publice omnibus, re priu tim 1ingulis maxima bona euenirent: nihil l mali in vita hominum versaretur. maxima bona autem virtutes re scientias,honestasq; artes appellat. E st* hoc quod inquit,voto simile: perinde ac si ita diceret. utina omnes honestissimarum rerum acquisitioni incumberent, ad virtutesm & scientias amplectendas essent incitati:continuo malum omne,omnis id animae nostrae labes ac pernicies e medio tolleretur: 5c communiter omnibus, & priuatim singulis honestissima quaeq; ii sient.
Qiici circa bonus uir esse sui amator debet: nam honesta agendo & sibi,& alqs proderit. prauus non debet: eo quod prauos affectus sequens & sibi& al as nocebit.
Debere sanc bonum virum sui esse amatorem, hinc etia atet. nam si verus amicus bona ei vult,cui est amicus, omnitam agit & studet ut honestis lima quae 3 amico adsilit: cum seipsum amet,sibi eadem volet, aget v similiter ut honesta sibi eueniant, sui causa: atque id agens re ipse emolumentum consequetur,oc at is proderit.prauus autem vir seipsum amare non debetcum enim existimetprauus se non esse mentem,sed corpus: id una cum ratio rus experte vita quae cum ipso interit,amat ac fouet: ατ hac salsa opinione inductus pro/prium horium bonum este credat luxum re corporis voIuptates: eas quomodocunmat in Aoundecu' coquirit,ae sectatur ob id & iniustus re alieni usurpator euasurus sit. quo pascto. n. nisi rapiat,ociniuste agat,luxuris re voluptates ad replendum per ratum Oolium, id est ad voluptatem inexplebilem saturandam suppetere ei poterunt
Ac prauo quidem homini qus agere debet,& quae agit,inter se discrepat. at probus quς deber, ea etiam agitimens enim omnis quod sibi optimnm est,
eligit: probus uero menti obtemperat.
Pratius quidem ea neces lario agit, quae agenda esse atque honesta existimauat pessima esse honestii sima ei videntur. cum igitur alia agere debeat. i. ea quae vero homini uini ut biia,cum ignoret ipse verum hominem alia agit.probus autem vir cum secundum rationem ει mentem 'iuar, e agi quae agenda vere ei sunt.mens enim omnis atque intellectus natura sua si vel a voluptate,vel morbo non impediatur,quod sibi optimum est atque utile,clis git,ac sectaturad quod ex ratione quo carentibus ammatibus patere p5t.Haec enim cum
illustrationem quandamentis omnia ineat,ut abibisse cita Atistotesta inquit,maiorem
500쪽
Cum primum enim oculis laborarit serpennad ident tu accedit,eius v attritu visum μυ. si icaciorem sibi reddit. Vrsus quoque cum febri citat,sormicis deuoratis conualescit. grasneus item telas suas ad muscarum paruὸrumin huiusnodi bestiolarum capturam coluerit. Ex eadem naturae illustratione nidum suum sermicirculi sernia compiligere hirundo coiis
sueuit, propterea quod capacissima eiusmodi figura est Necnon formica fruges in labyrii, this suis subterraneis repolitas diuidit ac st-ngit,quo minus germinare amplius queat.quid plurat pleni Aristotelis libri de animalibu4 huiusmodi exemplis sunt: ut unusquisque iliae. probationes huiusce rei sumere facile possit. inrare etiam probus Mir quonia metiti ob a o diiserrationales vero appetitiones reiicit quae re sibi Opuma re at is sint uet,at ν aget.
Uerum autem est quod de probo uiro dicitur,eum amicorum causa Sc patriae multa agere etiam si pro ipsis mors fuerit oppetenda. na 8c pecunias schonores pro aciet,& demit ea bona qus in certamen apud homines ueniunt,
dum quod honestum est,sibiipsi uendicat.
Non omnia aget probus vir amici causa: ut ea quae&dedecus ipsi asitiunt, & ad nulla
veri hominis utilitatem tendunt. unde non dixit hic omniassed multa eum esse facturu amici causa re patriae. na cum multa re honesta oc utilia sui causa probus vir faciat,amicus autest alter ipse: multa et amici causa necessario faciet. 5c quonia totus virtutibus ornatus e ao atque inuructus,ec ex meme viuita mens autem omnis,ut dictum est, optima eligit: quipope cum mentis ipsius esse,atque ut ita dica,natura,hoc ipsum sit, ut quae optima sibi lunt, iarii vussia, eligaticum imtur huiusti di sit probus vir amici ecpatriae causa multa agenae si mori oporteat pro salute ciuium oc patri morietur: pecunia profundet ac negliget, omniat alia de quibus homines certare consueuerunt, i honores,opes,voluptate atque huiusmodi caetervidum sibi id quod honestiam est endicat,ato acquirit. id autem est ho/ nor qui ad probis viris proficiscitur,ae praemium,quod a Deo opifice nostro exhibetur.
Breui enim tempore Iactari uehementer magis eligeret, a longo leuiter:ee uiuere honeste uno anno,si multis quomodolibet: unam item actionem hos
ia nestam & magnam a multo dc paruas .hoc autem iis fortasse euenit qui pro
aliis mortem obire consucu unt.
Vultat. probus vir,oc qui sapit, breui tempore vera voluptate vehemDer assci potius, Π diu parum re leuster.nam ex actionibus quae ex virtute proficisciantur, sequi voluptates ecpater,ec dictum iam saepenuisiero est quippe cum virtus sit habitus qui in mediocritis
te quae ad os spectat,secundum recta tio m cum voliantate,aut non sine voluptate consistit. Ex magnis item actionibus magnas voluptates consequi, perspicuum est. od si ita est, constat quoque eum qui parum honesta agit,pλulatimq3,si ita incidat, pecunias expendit,diuturniorem quident, leuiorem tamen volirptatem percipere: breui tempore autevehementer laetari eum qui econtrario citius agit,at somm a simul expendit.similis quipipe probus vir est homini vesaementer sitienti, qui Uno haustu frigidam copiose attrahiva, ter paulatim sorbillanti comparat .vnde mauult magna breui tempore,u longo parma ini oblectatione eclaetitia: vitammanno uno bene ichoneste traducere,dum pro patria psam exponit,ec moritur,u multos annosquomodocunqi, id est ignobiliter, ec sine ulla laude ae gloria: potiust eligit unan actionem quae sit magnitudine insignis,cuiusnodi est oro patria'amicis mortis periculsi non recusare, ut multas pecunias atm opes magiis alicuius honestatis causa profundereri multas aliquas ec paruas actiones transigere.Quaena autem magna haec honesta actio sit,quaelecturum esse probum virum inquit,expli cat,a
subiungit:=hoe asst ijs sortasse euenit qui pro aliis mortem oppetere consueuersit id est qui magnas in toties re honestas agunt,lunt ii qui is patria re amicis motiuntur fortasse aut in apposivit ud plerosi spectas qui praui uant:quibus,propterea inem quaena sint Pr prie honesta,intelligunt,mori pro patria magnum quid esse minime videtur.
Eligunt enim magnum quoddam honestum sibiipsis,pecunias prosinu derent,quo amici plures accipiant. pecuniae enim amico, psi honestum conu