장음표시 사용
501쪽
46s EusTRATII IN MORALIUM ARII T.
paratur. quod autem maius bonum est,sibi attribuit.
si pro patria 5c amicis mortem obeunt,magnum bonum, magnam honestatem sibi Higunt: id autem esithonor qui a patria statuis,& monumentis, sacrin f, atque huiuo modi caeteris in posterum exhibentur. Prosundunt item peciantis,quo amici plures ac pilli,ec consequantur.nasi ciuitas censii administratur, pecuniis non parcunt: sed amicis tantum pecuniarum suppeditant,quantum in aerarium collatum ipsis ad consequendos magis stratus sufficiat: quo inde plura acquirerea habeat, ac comparare sibi Useant. atm ita araco pecuniae,aut magistratus ut quiduis aliud utile,ipsis honestum acquiritur. i.nonor,octa .et gloria apud omnes.quare quod maius bonum est ibi tribuit:quippe cum honor et gloria recte considerantibus longe maior pecuniis sit,ac praestantior. . .
In honoribus etiam & magistratibus idem modus est. Omnia enim haec amico concedet.honestum siquidem hoc ipsi est,ac laudabile.ut merito pro hus esse uideatur,cum honestatem omnibus anteponat. Fieri item Potest, ut actiones amico permittat: sit* ipsi honestius, v causa amico silerit ut eas egerit: si si ipse egisset. In omnibus igitur laude dignis rebus honestatis amplius sibi attribuere uir probus uidetur. Ait ita quidem sui amatorem esse opor tet,sicut dictum est: ut pleri autem sunt,minime.
Eundem modum seruat probus vir in honoribus 5c magistratibus,nam eos etia amico Eo concedit,& rellinquit, magisq; eligit amicum v se consequi magistratum, honoribusq; a fici:quippe cum honestum ipsi ac laudabile sit id sacere. Meu id iaciat, merito esse probus videtur. problativiri est honestas res omnibus anteponererat hic anteponit honestate om/nibus,eami loco aliarum rerum omnium eligit:eu i' tur probus, omnia enim honesta, Vt di num est, persequitur, atque agit: honestium; sibi esse existimat,si cedat amico magiis stratu N imperio, i si ipse regnet.Vbi hoc dixit,subiungit:/Atque ita quidem esse sui a torem decet ,qui sibi videlicet plus honestatis tribuat. qui nam ν in holviribus, re pecun is Plus sibi vendi hil no sui amatores,ut pleriso videtur:sed auari,ae iniusti re vera sunt. Tuamuisfustis,o quibus indigeat. Cap.IX.
IAm uero de selice ipsis quom dubium est,indurat ne amicis,nec ne c nihil
enim beatis ex se, sussicientibus opus esse amicis iisquiui:adsunt enim ψε sis bona: ut cum ex se sufficiant nudare amplius iudigeantiamicum aute una sit alter ipse,suppeditare ea,quae per se quispiam nequiti unde,sertinacu dae ne quidnam amicis est opus:
In controuersia veniebat tunc virum felix indigeret amici nec quibusda indigesre,quibusdam non indigere videbatur. ut non indigere eum existimabat, his rationibusnittantur et qui indiget amico, eo indiget ut in ipso consequatur, quibus ipsi opus est,qusq; ipse sibi comparare per se non pot: selix ex se susscit,nullius rei indigus inmetam aliqua re indigere beatus non esset. tamare neque amicis indiget selix. Estqi rationis colles cito hilius odi in secunda figurae selis nulluas rei indigus est:quia cis indige nullius rei indigus non est: selix igitur amicis non indigetivel etia in prima inura ad hunc modum solis rei est indigus: qui nullius rei sunt indigi, amicis noni genuamicis igitur nota indiget selim ita vero inquit fortuna cum dat bene quidnam amicis est opus/rE uripidis est ex Oreste sumptum. Cum enim Orestes matrem Clytemnestram & Amisthum inter detratq; ob id furiis agitaretur,aim in periculum capitis apud Argivos esset venturus:rogat Me aum visibi ea in readuasis Tyndarum opem seratineque conmittat carnulta a fratre Agamemnone beneficia acceperit,ut ipse tu se m scinis similiae eius sos'
est,ab inimicis succidatur:atq; ira Postea subqctu . . . .. . raestare quivi posse forsan quod rogoa .... Negabis ast in res, aduersis decet . .
Prassio esse amicos urepente prodae, μ
502쪽
Sed absurdum uidetur,cum bona omnia felici attribuamus,amicos no tribuere: quod ex bonis externis esse maximum uidetur.
uae dicant illi quibus non indigere amicis felix videtur, ea Lint quae superius retulit: nunc alteram sentetitia exponit, cuius ipse praecipue Aristotelas est.Inquit igitur telici novus esse amicis absurdum videtur: si. n.selix est,cui bona omnia suppetunt: maximum aut ex bonis externis est amicus: si selicem amicis priuauerimus quo modo erit felix qui erunt quod ex bonis maximum est,non habet,is qui fieri possi felix, non liquetiamicum aut exsternis boni f. i. diuitiis, possessionibus,& pecuniis maius bonum esse, manifestum est.
Nam si amici magis est beneficium conferre, quam accipere: boni item uiri Sc uirtutis est benefacere: benefacere aute amicis, s alienis honestius est: probus uir qs indigebit qui beneficio assciantur. unde etiam in quaestionem uenit,utrum in aduersa,an in prospera fortuna amicis magis opus sit: eo Q et qui in infortunio est constitutus iis indigeat,qui beneficia conserant:& qui fortunati sunt, iis,quibus benefaciant.
Indigere amicis felicem his confirmat.Est aute quod ii inuit huiusmodi: si boni reprobi viri est benefacere ec beneficia conferre:probi enim viri esse,atque essentia quatenus probus est,in benefaciendo, non in accipiendo consistit: quippe cum accipere beneficia vel peo simi qui di eligere cdsueuerint: honestius autem dc pulchrius est amicis benefacere,quam adienis: mix vero quae honestiora sunt, persequitur: indi ebit igitur amicis selix,ut habeat, in quos honestius ae pulchrius conferre benencium posui. Na tam prospera quam aduersa
fortuna utentes amicis indigemus:in pro era quid ,ut benefaciamus:in aduersa,vi amicorum beneficiis subleuemur.at ν iccirco meritoquaeritur in felicibus ne rebus,an calami tosis amicis maus opus sit in utra .n. fortuna eis esse opus persipicuum est.
Adde quD absurdum fortasse est,ut beatum solitarium esse faciamus. Neomo enim esset, qui omnia bona habere per seipsum eisgeret: quippe cum cis uile animal sit homo, & ad conuictium natura aptum. 6c felici igitur hoc iii, est: quae enim natura bona sunt,habet: constat autem cum amicis S probis
uiris melius esse si cum.alienis,& quibuslibet hominibus die traducere: opus igitur selici amicis est
Fortasse/adiunxit ad seIicem eum spectans de quo in sequenti libro acturus esian hocii. nouo de selice ciuili tractat: in decimo de eo disputabit,qui in ocio-contemplatione rein naturae vitam traducit: qui quidem indigeat ne amicis necne x iis quae ibi de eo dicet Aristoteles, postea cognoscemus. quae autem nunc inquit,de ciuili selice,qui amicis indiget icta sunt. Absurdum igitur,inquisiest,si solitarium amicorum & aliorum etiam consuestudine earentem beatum hominem esse dicamus: nam si amicum non habet, neque alium quempiam habebit,quo cum versetur. cum quo em m ex alijs qui dissimiles sunt, poterit libehter simul vitam traducere aetate enim aequalem aequalis delectat, resimilis similem qui erum rerum contemplationi incumbit,intellectum vivit,nullam que sensuum, animo iis que quod in nobis est,rationem habet, nisi quatenus necessarium est: esse is solitarius potest . at qui ciuilis felix est, cui omnia adsunt bona,sblitarius este nullo modo pot,praessertim cum homo ciuile animal sit, atque eiusmodi naturae, ut ad conuiuendum simul idoneum sit . in gehit igitur amicis felix, quibuscum simul vivat: qui e cum caetera etiam
habeat bona. iucundius que re libentius cum amicis ec probis inris inq; similibus quam cum alienis redissimilibus versabitur:immo horum liuescunda es erit consuetudo. ocirca cmus ei amicis omnino erit.
bid ergo primi illi dicunt,et quo modo illorum uera oratio est an quia plerique amicos eos ini: opinantur qui utiles simi. talibus igitur,cum bona Lustrat. gg xi
503쪽
Ipsi omnia adsint, nullo modo indirabit beatiis: sed neque illis qui ob uoIu,
ptatem stini amici,uel parumper. cum enim uita eius iucuda sit, aduentitia uo, Iuptate non indiget.cum ita* talibus amicis non indigeat,non indigere amicis uidetur. id autem uerum fortasse minime est.
ia non uno modo sed multis amicitia dicitur: id in causa sint,cur nonnulli selice amiscis non indigere asserere non dubitarent.simi. n. amicitiae,ut in praecedente libro didicimus, aliae ob Utilitatem, ut vulgarium hominum,dc eorum qui inter se commercia faciunt: aliae ob voluptatem, iusinodi sunt urbanorum facetorumq3 amicitiae, di amicarum:alis quae ob honestatem dc mores conciliantur,quae proborum hominum sunt.quia uitiir plerique 1 amicos esse eos putant qui sunt utiles magis,u qui sunt honesti 5c probi: felix non indigere amicis videturiatque id non iniuria. utilibus enim,cum nulIa re indigea ei opus no est: na siquidem habet omnia,cum sit felix. 1 nem voluptuosis amicis indiget,vel si sortas te ob morDum,aut tale quippiam exhilaratioe aliqua indiguerit, parumper indigebit.cum enim vita eius suauis sit ac iucunda. selicitas enim cum voluptate est,aut non sine voluptate,ut saepe iam dietum est ac dentonstratum:aduentitiam,extrinsecusq; allatam sacciorum ac scur/rarum voIuptatem non requiritaeum igitur talibus amicis non indigeat selix,videtur neq; omnino vilis indigere. quod verum non est. non Q utilibus oc iucundis amicis no indigeatria enim quavis alia reverius est: sed ψ propterea prorsias n5 indigeat amicis, quia huiusmodi non indiget qui ves utilitatem,vel iucunditatem afferant illud sane falsum est: non enim Σωillis ei quicquam est op .probis autem vitis,qui re vera ec proprie amici sunt, vel mari, me indiget.
I n principio enim dictum iam est,felicitatem operationem quandam esse.
operationem autem fieri,& non esse ut possessionem aliquam, patet . at si sestiicem esse in uiuendo Sc operando consistit: boni autem uiri operatio hono
sta & iucunda per se est, sicut in principio diximus : & quod est proprium
uniuscuiusque iucundum quoque est: alios uero spectare magis quam nos. metipsbs, aliorum que actiones quam nostras possumus: Proborum autem uirorum actiones qui sint amici,honis fiant iucundae. ambo enim ea habent, quae iucunda natura sunt: beatus prosecto amicis huiusmodi indigebit, siquis dem actiones honestaset proprias contemplari vult: tales autem sunt boni uiri,qui amicus sit.
Ι-elicem amicis bonis, sibim similibus indigere hic etiam ostendit,sed obsi urius tamen,
atque inuolutius paulo. ratio autem qua hoc probat, ex eo progreditur, v non nisi cum ho/nis vitis habere consuetudinem pol, in hunc modum: sumit primum ea, quae in primo hi ius operis libro de stacitate dixerat.felicitatem operationem esse assirmans.inquit enim ibli e selicitatem animae operationem esse ex virtute inrita persecta cum voluptate, aut non sine voluptate existens. operatio igitur est selicitas,non habitus quida ociosus,ut dormietistium medicorum, aut eorum qui in custodia aliqua ira detinentur, ut agere quippiam ii queat probus enim vir ec sella in eo differt,* operatur aut non operatur: re.α ipsa cum sit idem sestet ciuilis, ec probus vir: operandi,aut non operandi ratione diuersus est. cum enim non operatur,probus viricum operatur, felix dicitur. Operationem autem non esse integra
quid perfectum quod subsistat, ut domus,aut pallium,aut ego,aut tu, sed fieri non secus aemotionem,pers 1icuum est. motio siquidem simul uniuersa minime est, sed eius pars quaesdam fuit, quaeda est,quaedam futura est. si igitur felicitas est operatio, integrum quid minis me erit,sed sicut motio,ac vita, in agendo consistet. esse igitur at p essentia ipsius bona vitae traductio,bona, amomi.QMare selicis quoque ipsius essentia non quatenus est homo, sosed quatenus est telix,erit Miciter vivere. thonaec honesta agere,atque opera iactiorem ipsas bonas ec honestas, operantescit aliquos inspicere.sed ita natura comparatum est, ut homines alios magis u seipsos liorum amore u litasius elatselici igitur amicis est opus:
ut amici actioiias in iciem α amicum videat, ec scipsum ,sutalia eo actiones contem pura
504쪽
plans voluptate assiciatmqtuppe cum bonus vir bonarum rerum inspectione oblectetur, obieetat A, magis ad agendum induratur. Caeterum quo pacto bonus vir dum amicum videt,amicit actiones,seipsum,sua q3 actiones dicitur intueri r propterea m probus amiscus alter ipse ille est qui amatur: probiq3 amici e/dem & eligere, re agere consueuertit: una enim anima in duobus corporibus qu Na modo sunt. Si igitur probus vir dii bonas actiounes spectat,ad agendum magis incitatur:aliorum autem actiones injicere u nostras magis postumus: efficitur,ut amicis indigeat felix: ut amici actiones inspiciendo quae eaedem cum suis sunt,oblectetur:atque ob id magis agat. Proborum enim hominum & praecipue ami/eorum actiones in icientes ad idem agendum mouere at*incitare mirabiliter solent.namio Iicet bones viri ex sese apti,aim incitati ab bene operandum sintacum vident tamen alios e dem agentes,magis mouentur,promptiust operantur A tm haec ratio est,qua felice amocis indigere confirmat. sed verba ipsaeua consideremus. Si felicem et si ,inquit, in vivendo
atque operando consistit: id est, si felicem es Ie,est vita quae operatione atque actu est.atque explicas quaena huiusinodi vita sit,subiungit: probi autem viri operatio bona ac suauis per se est. ouasi ita dicat:cum felicem ei Ie in vivendo re agendo consistere dico,nihil aliud iiitelligi volo,nisi felicitatem es le vita quae honesta bona operatur, atq; agit. non enim agedi
potestate,sed agendo selicitas notaIur,atque exprimitur. Felicitas nant, sicut dictum est, non est habitus abo operatione,sed cum Operatione coniunctus.qui. n. perfecta praeditus est virtute at* integra, cum non operatur,ut diximus, probus taluummodo vir vocatur xo cum operatur vero,tum demum telicis nomen consequitur. ac probus quidem potestate
est felix felix operatione atm actu probus vir estselicem igitur ei te nihil aliud est v iana,
tum actionum ec honestarum operatrix vita: quae tu dae per se sinit. honesta enim omnia quae ex virtute fiunt,sunt iucuda. veriuamen non solum bona huiusmodi sunt,sed ea quom quae propria cuius p sunt,etiam si bona minime fuerint: oratio enim mala,malum poema poetae re oratori sunt iucunda, qui ea composuerur. Quocirca fit,ut selicis opera duabus de ςausis es sint iucunda, ecquia propria sunt,ae quia honesta,&bona. at eius operationes ab amici operationibus nihil discrisant,sed eaedem prorsus sunt: selix igitur amici actioni bus atque operationibus non secus ac siris oblectabitur. ambo enim inquit habent ea quae iucuncia natura fiant,id est utraque re selicis'amici opera natura sunt iucunda. Indige/,o bit ergo selix re beatus huiusmodi amico, Ut eius operationes inspiciens, suas intueatur, atque oblectetur.
Felicem praeterea iucunde uiuere oportere existimant . at solitario dissic lis uita est: non est enim facile per seipsum assidue operari, cum aliis uero,Mad alios facilius.operatio igitur quae magis erit continua iucunda per seipiam erit. id quod circa beatum esse oportet. Probus enim uir, quatenus est proohus, sicut ex uirtute proficiscentibus actionibus gaudet: ita eas moleste sera. quae ex uitio existunt: non secus atque musicus pulchris modulationibus ob lectatur,prauis ostenditur. Adde ex conuictu cum bonis exercitatio etiam
qua clam uirtutis essiceretur: quemadmodum quot Theognis inquit:. A iustis distes bona. si uersabere amico v Cum prauo,amittes mens bona siqua tibi est.
Hoc etia argumento idem colligit. Omnes inquit felicis vitam iucunda esse dicunt,ec credunt: quemadmodum miseraniec infelicem, quae in doloribus & molestijs constituta est:cuiusmodi est infelicissimi hominis vitaequae si est molesta, felicis ilicii da proculdubio est . at felicis vita quatenus est felix, operatio ex virtute est operari autem ex virtute inhil aliud est u iucunde operari: quare felicis vita in eo quo felix, iucunda operatio est.. si itara est assidue operabitur,ut assidue laeteturassidue aute operari solitario homini dissicile est. Via enim inquit/Blitario dissicilis vita est per vitam operationem re actionem intelligite si baudiendum siquidem est assidua re conti nim,ut integra oratio talis euadat edissicilis issiliario cotinua vita est.i.operati ci.nam χli assidue operari dissicile,cum at iis facile est si liniurassidue bonestissimis voluptatibusas melius est,u non assiducivoluptate autem avi
505쪽
ei in operando ait agendo consistit: assidue voluptate affici in operando ait agendo eo sistit.at solitario homini assidue operari difficile est.quapropter efficitur,ut amicis ii 'Meuselix, ut assidue operado assidua. quom voluptatem percipiat.Sine amicis enim fieri no potvi adidue laetetur, propterea q, allidue quote operari sine eis non p6t: vel si omnino n5 posse falsum esse quispia dixerit, difficile certe elie non negabit. Opus ergo est amicis felici hos
mini quo assidue operetur. probi siquidem viri se mutuo ad operandum mouent, atque i tat, promptioresq3 reddunt. uod autem inquit,id quod circa beatum esse oportet,ita imaelligendum est. at sidue dc sine ulla intermissione honesta agere beato homini inesse oporaten quippe cum eo pacto similior Deo euasurus sit.melius enim est, ut ea assidue agat, quishus gaudet bonis autem actionibus Ochonestis gaudet,contrarias vero molest ieri: non rosecus ac musicuspulchris cantilenis. ia onsoness,concentum optimum reddentibus oblectatur, pravisq; oc custinis molestatur. selix igitur tum ob haec amicis indiget: tum propterea quod bonis Viris ex conuit tu,mutuaque consuetudine exercitatio, prosectus* virtutis contingit. quippe cum non ita per seipsum, sicut cum alijs exerceri aliqua in re,μproficere quispiam possit.
Si etiam naturalius consideremus, probus amicus probo est e natura exν Petendus uidetur.quod enim natura bonum est probo uiro bonum δc iucundum esse iam diximus.
Priora argumenta a selice,ea ratione qua est selix, sumpta sunt.selix autem natura minis me est. nemo siquidem probus natura est eiusniodi: quemadmodii nem medicus aut grammaticus quispia natura aut medicus,aut gramaticus est: sed probus vir assuetudine 5c labore probus euadit: medicus disciplina oc experientia medicus st: simili modo oc gramaticus.
Praesens autem argumentatio ex vivendo oc sentiendo progreditur: quae non assiletudinere exercitatione comparata,sed natura insita in nobis sentiatq; iccirco nunc inquit,si etiam naturalius confideremus,perinde ac si ita diceret:prius re consideraui,argumentatuoq; sum ex iis quae natura nobis minime insunt: nunc autem si ex natura in nobis insitis rebus consideremus, iraturalius de re hac dii Ierere poterimusaeonsiderantes. naea quae natura in nobis in sunt,probum amicum probo natura esse expetendum iiiveniemus. no aliter atm csse,oc vi/Uere,ec sentire,ec sapere: quorum unumquodq; expetere natura constreuimus. quippe ec vivere ec semire M sapere natura omnes appetam .dictum.n.est prius esse& Uiuere bonum cum sit, probo viro quoque elle expetibile.quae siquidem bona per se sunt,ec natura sunt bona, bono viro sunt expetibilia: elle autem oc vivere per se oc natura bonum est: expetibile igitur est bono viro esse oc Uiuere.at amicus nobis elle et vivere est: nus enim amicus bono viro quasi vita quaedam est: efficitur ergo,ut bonus amicus bono viro dc holi esto expetendus natura sit.
Uluere autem ipsum desini ut potestate sensus animalibus,hominibus sensus δοῦ intellectionis. potestas uero in operationem reducitur. at in operatio
ne id quod praecipuum est, consistit uiuere autem nihil aliud esse,quam sentire uel intelligere praecipue dc proprie uidetur. sed uiuere ex iis est quae bona
Bonum amicum expetendum natura esse probo viro demonstraturus obseure admos
dum,aim implicate ratiocinatur. Od enim ,inquit,huiusmodi est: essentia re esse ipsum animalium in eo consistit o pol sentire: quippe cum vita animalium potestas sensilia sit.vita enim stirpium potestas est altrix,similiumq; sibi generatrix: animalium vero potestas senssiva. animal siquidem a vivente,ut in libro de anima dictum est, sensu dissert. G qus ex se natriuntur Abiq; similia gignunt,uiuentia dicuntur:animalia vero ea appellantur, quae prae ter u is nutriuntur,similia: sibi gignunt,eorum quae vel voluptatem vel molestiam air runt,tensum quoque habent.id quod in plantis minime est multa.αex ipsis neque si verbere sotur,dolet: nem voluptate assicitur, si foueatur,oc curetur. Definiunt ii tur, inquit,viuerer id est definitio,& ratio esstitualis vitae animalium, est iucundorum oc molestorum cognis
uix potestas: hoc est potestas oc facultas quae ea sentit ec dignoscit,quae vel voluptate assi 'ciunt et dolore, honum vero vita potestate 5c semunci, ec intelligendi Monsultadi de/. finitur.
506쪽
finitur. intcllectionem. n pro consultatione hic posuit. Ius indem homo eonsilitans animal est. pol etiam hic definitionis nomen pro notione re expressione seu agnitione sumi: ut hominem notari atque exprimi agnoscim ex eo dicamus,l pol iritelligere. potestas autem ad actum atque operationem reducitur. at in operatione,quod praecipuu est,consistirpraecipuum hic finem vocat,atcpid cuiuScausa aliquid est,quod κυριον graece dicitur.operati nis enim causa facultates has Ac potestateS natura nobis indidit: est iis causa caras lias habemus,atque amplecti imur. nam nullam aliam ob causam uidendi aut audiendi facultate ani εmus,nisi ut videamus ut audiamusai igitur vivere nobis in eo consistit q, sciit ire et intelli, gere postlimus:potestatem autem hanc sentiendi ec intelligendi eam ob causam ab opificea o nostro habuimus,ut operemur: vita vero esse proprie videtur sentiendi & intelligedi op hi ratio. i. actio,& vitae traductio,vel ex sensu & ratione carentibus appetitionibus,Ut praui homines Blent,qui pecudum more vivunt. Vel ex intellectu,ut probi virie sed vivere, prae/sertim Mut probi viri consueuerunt,ex ηs est quae bona oc iucunda per se sunt: vivere imatur re ex virtute operaber se bonum.iucundum ec expetibile eu.hoc autem,ita enim subiungere debebat,si aiudue fiat,melius est ac iucudi rid vero,hoc est allidue operari solitario homini dissicile est: selix igitur amicis indiget,quo operari assidue possit.i.ut assidue sensi socintelle stiuus actuae operatioe sit: ita. naesse melius estu potestate: siquidem potestates operationii causa,sicut diximus,sunt.m si persensionem quae actu fit,natura eligens do amplecti ir: ea vero, re actu consultare,α agere maxime cum amico nobis estingit rao amicus probo viro natura eligendus est,atque expetendus.H aec subiungenda erat: quae cit A ristoteles subticuerit,intelligendam ex antecedentibus reliquerit, obscuram reddidit or,tionem. Accedit oe cum suauimimum sit seipsum cognoscere,ec videre, nos ex nobismetipsis spectare nos ipbos non possumus:id quod ex iis qus quotidie dicere consuevimus,patet.
increpamus. n.nos mutuo interdum his Verbis:si videres teipsum,aut cognosceres, quasi
hunc ita accusares: nequau de es is ita loquereris.si igitur cognoscere & videre seipsum i cundum est,id autem p r nosmetipsos fieri nequit: amicus autem est alter ipse: fit, ut felix amicis indiseat.ut sicut qui in speculum intuentes tapsbs contemplatur: ita ipse in amicum insinciens, psum qualis sit,' bonus, oc amabilis,cognoscat,ec videat: idq; faciens ad hosnesta re optima agenda magis incitetur. Amicum autem esse alterum ipsum ex iis etia quaero quotidie fiunt,comprobatur. cum enim quispiam vehementer alterum amat.nihil aliud dicit,uinic est alter ego: ec hic ego ipse sum:&,qui hunc ainanint,aut contumelia afficit,mis
hi ipsi eadem iacit. Ubi igitur A ristoteles dixit vivere ex iis esse quae per se bona 5c iure
sunt: ut ostendat se non omnem vitam dixisse 5c iucundam esse di bonam,sed eum tantia, modo quae ex virtute traducitur: ita subiuiigiuDefinitum enim est. quod autem est definitum, ex boni natura est: quod uero natura est bonum, probo uiro etiam bonum est: atque iccirco iucudum esse omnibus uidetur.
Sciendum est, Pythagoricos duos rerum ordines constituissessub unum quorum bona o omnia si ab alterum mala collocabant: re eum in quo bona erat posita,definitum: in quo mala indeiuvium vocasse: ut reciproca esse inter se itaq; corre ondentia dicerent bona & d finita: simili modo mala re indefinita. uicquid.n.bonum est.i. definitii: oc econtrario qui 'quid est definitum,in honum: re si omne malum est indefinitum,omne indefinitum quominatu est. Ac de his quide ordinibus ac classibus 5c in naturali lectione,& in supranaturali tractatione di sta estia aut quod ex virtute est,esse definitu multis in locis tum ab Aristo, tele,ta a Platone fuit demonstiatu. Prauus. inob ratioe carentes appetitiora quas sequitur, interminata prauarum voluptatum cupiditatem indefinite vitam traduciuvarim; se, per efficitur,dum nulla re quam agit,oble statur,contentus* est atque ob id ex alijs in alia emper transu,nunquam ne horam quidem in eadem aliqua re persistens praus siquide res, volii prates93 quae ex ipsis eueniunt,huiusmodi sunt, ut minime placeant, minimeq; sint i eundae: sed simul atque factae sunt,insuaues 8c molestae illis,qui eas egerimt,esse videantur. Iccirco se,ut praui ad alia semper atque alia transeat:dum quod vere iucundum est, quae tunt,ec ob ignorationem quae ipsis ex prauarum actionum ebrietate contigit,inum re nuntqu2possunt ianua autem visiqui recte videt,cum ea quae vere bona sinu, verela iucunda
507쪽
4 et EusTRATII IN MORALIUM ARI ST. persequariir,atque agat,in iisdem persistit. Sicut enim verum est finitum,tasum infinitum: nam Meritatis simplex est oratio,falsitatis varia ac multiplex: sic quod est vere bonum,u req; iucundumJaniplex est: quod econtrario se habet ult plex,utque infitiit uiri. Si igit vivere iucundum natura Zc bonum eaequod autem natura est bonum , id probo etiam vis robonum est oc iucundum: emcieriir,ut vivere actu ipso videlicet, oc operati inae probus vir eligat,atque expetat,amicum que habere, qui cum assidue magis operari, quam si s
on debemus autem prauam uitam & corruptam,in doloribus Q constitutam sumere: ea enim indefinita est,non secus atque ea quae in ipsa insunt. Aede dolore quidem in sequentibus planior res eiscietur.
His verbis planum facit, se quando dixit, vivere ex iis esse quae eo se bona & iucunda sunt,non de qualibet, sed de proborum tantummodo vita intellextile. iasi debemus, i diuit, existimare cum vitam per se esse iucundam & bona diximus d de omnium vita suis te disclium,sed de honorum tantum,& felicium.prauorum.n. vita,& eorum qui in equuleo t queratur, Priamiq; calamitatibus opprimuntur,nem iucunda est, in bonade quorum visi Prauoruni videlicet,eorumq; qui in doloribus, di afflicstationibus constituti diit: in linquentibus . in decimo libro sequente dicitum se pollicetur: ubi de voluptate et disteret.
auod si uiuere ipsum est bonum,iucudum quoque est: quod ex eo etiam uidetur,w omnes id appetunt:& praecipue probi uiri,& beati.his enim uita maxime est expetenda: ipsorum uita beatissima est.
H oc addi tamento sigi niteat,seproprie bonam re iucundam vitam eam quae cum virtuν te est,appellare. nam eua praui natura eam appetunt, di sectatur.oninis enim intellectus,ut in septimo ait,quod proprium sibi bonum est,appetit, inquirit: quare etiam praui. hi tamen male educati, malem assueti in pravas S malas vitas incidunt, easq; quasi honestasec honas amplectuntur: quippe cum bonum armalo, cum male affecti ipsi sint,distinguere nequeant. Rationis autem vis ad illud quod i nserius dicit, refertur, probum videlices virusisut erga se,ita quoq; erga amicum esse asseeisi:amicus enim alter ipse est. Quod aut eu quit,huiusmodi est: selicis amicus alter ipse selix est: quare vita quom amici altera ipse fra , olicis vita erit.at felix propriam vita eligit, ae valde cupit: unusquis..ii.& esse oc vivere I tura appetit: habere igitur amicum felix natura expetit:quippe cum si ut erga seipsum, ita quo* erga amicum metus sit.Concludetur autem ratio in nunc modum: felix propriam vita habere natura cupit,atip expetit: sed propria vita amicus ipse est: amici igitur secti hMhere natura cupit,atq; expetit selix.Haec sitia est. erba Videamus.Si vivere ipsum, inquit, honum est,iucundum quo erit,acpropterea expetendum. expetit n. probus vir oc vivere
oc sentire dc intelligere,propterea v seruit se vivere,et sentire,& intelligere.viuere.n.& sentire sitne sensu re vivendi, di sentiendi eligeret nemores Iet M. planta: quae vivit quidem, sed vivere tamense non cognostat. si igitur vivere fc seruire se vivere iucundum,& honum est: S selix sicut erga se, ita erga amicum quoque affectus est: adesse sibi amicum esciit selix, υt se ecesse 5c ielicem esse sentiat. nam eum sentit amicum oc esse ec talem esse: seipsum esse ec sesice esse intelligit . talis siquide,ut dictu est,amicus felicis est, qualis ipse est felix.
Qui autem uidet, se uidere sentit:& qui audit,se audire:& se ambulare, qui ambulat: atque in aliis simili modo quiddam est quod sentit nos operari. sentire uero possemus nos sentire,& intelligere nos intelligere. nos sentire auteuel intelligere,nihil aliud est a nos esse : esse.n.sentire uel intelligere eradiat sentire se uiuere ex iis est quae per se siunt iucunda: vita. n.natura bonum est: bonuvero sibi inesse sentire est iucundum.uiuere aute expetendum est et praecipue . honis: propterea P esse bonum ipsis,et iucundu est. consentientes. n. id quod per se bonum est,iaetitia assiciuntur.
Pars quae in nobis intelligit oc iudicat,quando videmus,5c intelligimus, nos videre,&intelligere,quae alientio appellatur, pars rationalis anima est quae quini centrum
508쪽
LIBRUM NONUM. 473 quod operationes eius omnes reserantur,re nos Videre quando videmus,& cogitare cum cogi mus, re cu ambulamus vel scribimus,ambulare vel sci ibere iudicat. QMod vero in/quit/sentire autem postemus nossentire,& intelligere nos intelligerendem est ac si dicat: non persensione,&intelle stione caremus, ni sentimus ae intelligimus nossentire &i testigere: sed sentiendo'intelligendo consentimus, re cointestigimus nos sentire & ititellis
gere: id autem nihil aliud est v nos esse.qui enim sentit se sentire, ni hil aliud iudicat, ct semetit u se vivere,oc este simili modo & qui intestigit se intelligere, id intelligit te quonia imi iligit,uiuere,ne este mortuum: sed esse quandan rem.1. animal huiusmodi.sentire.n. nossentire,& intelligere nos intelliere sentire oc intestigere est nos esse. Ex hoc autem ψ semao timus esse oc vivere bonum este collegit,in hunc modum:sentire dc intelligere nos sentire Ac intelligere bonum est:at id nihil aliud est u es Ie 5c vivere:esse igitur oc vivere bonu est, re iucundum etiam,& expetendum. proprie autem vivere oc esse est ex virtute vivere 'assidue vero ex virtute vivere & operari iucundius est ac melius: sed probus vir cum amico assidue ex virtute vivere,& operari facilius pot,u si solitarius sit: probus.n.amicus ad assibdue operandii,agendam honestissima adiuuat: qui vero ad id adiu'at,est expetendus:pro/hus igitur amicus Mici nomini expetendus est: felix igitur amicis indiget. Quod vero insquit/esse enim sentire vel intestigere erat ob id dicit quia vita qus operatione est,eadem est cum persensione quae ipsa quoque operatione fit. ec econtrario persensio operatione vita est quae a stu existit: utraq;.n.haec inter se mutuo reciprocantur. non enim omnem Uita in testigens neque omne esIe,sed id quod probi viri est,nos .ine,nihil aliud esse inquit,u senti re oc intelligere.Si igitur nos este idem est quod nos sentire & intestigere:& per reciprocaiionem sentire θc intelligere nos sentire 5c intellimre idem est quod nos esse et vivere: sentire autem nos vivere bonum 5c iucundum est: esse 5c vivere per se bonum re iucundum est. Cum dixerit autem vitam esse natura bonum, ostenderitq; bonam vitam se intelluere quae ex virtute traducitur: subiungit bonum sibi inesse sentire esse iucundum. i.suauit limit esse cum homo vitam quae in se ess,actionem,re rerum contemplationem esse sentit:quippe eum huiusmodi sint probi viri re ad agenda bona, di ad vera contemplanda instructi. Quoniam itam bonum 5c iucundum expetendum est vita autem probi viri bona est et iucunda: sequitur ut probi viri vita expetenda sit. deinde quo modo probi viri vita iucuda sit,so explicat:consentientes inquiens quod per se bonum est,iaetantur:per se bonum huiusmodi
vita appellans quae in actione oc contemplatione versamr curii. . probi viri sentiunt &ir
telligunt, consentiunt quom ac mintelligunt vitam suamu .vitae suae sibi suiu conscii Q optisma at in honestissima sit,ob idi laetitia aniciuntur. Caeterum sicut erga seipsum, ita erga amicum amistus est probus vir:aruter enim ipse est amicus. quemadmodum igitur unicuique se esse, ita quoque amicum esse expetendum est,uel similiter: at esse ob id erat expetendu, quia
se bonum esse sentiebat: talis autem persensio suavis per se est: sentire igitur si, mul etiam amicum esse oportet. id autem fieri 'conuiuendo, communicanodis tum uerbis, tum consit is potest: ita enim conuiuere de hominibus dicissidetur: & non sicut de pecudibus, in eodem loco pasci. si igitur beato uiro esse expetibile per se est,cum bonum natura Sc iucundum sit: simile aute amici quoi esse ipsium est: amicus etiam ex iis esset,quae expetenda sunt. at quod ipsi est expetendum,id inesse ipsi opus es alioqui indigens hac parte erit: ei igitur qui selix suturus est,probis amicis opus erit.
H M,Ut dixi, praecedentes rationes reseruntur. nam,ut quae superius di sta sunt, cum his conne stamus,in hunc modum inquit: vivere selici homini bonum ec iucundum,et propterea expetendum: felix enim oc unusqui bonus 5c vivere re este natura expetit: sicut aute erga seipsum,ita quoque erga amicum euasseetus:amicus siquidem alter ipse est e probus igitur amicus felici homini expetendus natura estaram cum probi amici vitam sentit,et infltelligit, propriam etiam simul intelliginat id iucundum est,atque expetendum: probus igi
tur amicus iucundus re expetendus est: quippe cum eum intuendo re intelligendo simul
509쪽
4 4 EusTRATII IN MORALIUM A RI s T. nosmetipsos intestigamus,& videamus. indigebit igitur amicis,dabit* o m,ut eos habeat ,felix. R im ad hunc modum quidem antedictiorum omnium series cotinuatur. nam caetera interiecta sunt,ut doceret esse nobis dum sumus in corpore,nihil aliud esse u viuere, ec sentire oc intelligere nos vivere dc sentire re intelligere: oc vere esse oc vivere et se,cum ex virtute vita traduciturnd quod oc iucundum est, bc expetendum. si autem iucudum estoc expetendum,dum sentimus nos elle et vivere: iucundum quoque erit at*expetendum, fiamicum quoque-viuere dc esse sentiam .id autem eueniret i amicus nobiscunt coiis uiueret: et tum orationum,tum actionum socius fieret iucundum igitur selici homini erit,s cum amico versetur,ae conuiuat. Inquit enim ficut unicuim se esse, ita amicum quo esse expetendu est,uel similiter. i. par in omnibus resimillima nostrae amici vita est. unusquisl io autem sinulem sui,& praecipue probus vir probum natura amaticum eosti vivere appetit: nam aetate aequalem aequalis delectat,ut ait ille, re graculus apud graculum considet: pro/hus igitur vir probo viro est suavis, gaudetq; cum eo versari,& conuiuere.Cur Uero uno cuique probo viro iucundum sit esse, exponit,cum inquit propterea v se bonum este sei tit.quare si amicum quoque bonum esse simul sentiat, iucundum id, atm expetendum prosculatibio erit.haec autem consensio amici probi: at s re colescientia existere ex conuictu posset: exl communicatione verborum quae colloquendo pronunciamus,& consilioru iis animi nostri notionum oc conceptionum quae per verba sisnificantur, atque explicantura nam in brutis rationeq; carentibus animalibus conuiuere ninil aliud est u in eodem loco pabulari:in hominibus autem conuictus optimatum Ochonestissimarum actionii oc oratio/ Eonum oc consiliorum communicatio est. De mimπo amicorim,multi ne an pauci habendi sint. Cap. X.
s Ed nunquid uplurimi amici faciendi sunt an quemadmodum de hospio
talitate consone dictum illud uidetur, Multorum neque sis homi '
num,neque nullius hospes: sic in amicitia quoque conueniet, neque amicis prorsus carer neque amicos sirpra modum multos sibi conciliare.
Cum indigere amicis selicem hominem iam ostenderit: dubitationem quandan assert, Naultis ne opus ipsi amicis sit,nec nec statimq; solutionem subiungit cum inquit. an sicut de so
hospitalitate consone dictum videtur re coiisbite. . congruenter atque apte. Hospites austem vacabant veteres externos homines qui in peregrinatiotubus hospitio excipiebant, re excipiebantur.quemadmodum igitur,inquit,plurimos hospites habere non decet,vim net H esiodus: carmen.n.Hesiodi est: ita necν amicos multos comparare nobis debemus.sis cut.αhosipites vel nullos,vel multos habere fugiendum est:sic laudi non datur, si vel nullosrrorsus,vel admodum multos amicos nobis coiaciliemuS. i
Illis sane qui ad utilitatem spectant, ualde etiam congruere id quod di,
ctum est,uideretur: multis enim uicissim subministrare laboriosiim est: non
est 3 ad id agendum ipsis uictus sufficiens. plures igitur a qui ad proprium 4
uictum conueniant,admodum curiosi sunt: tum ad hene uiuendum impedi. mentum aflerunt. nihil ita* ipsis opus est.
Cur multorum amicorum copia nulli ex speciebus amicitiarum utilis fit,neque es quae utilitatis cauti,nem ei quae ob voluptatem,nem ei quae ex motibus re virtute conciliatur: nune explicat. Illis enim qui utilitatis causa sunt amici,propterea multoruamicitia non con seri,quia dissicile est unum multis vicissim subministrare,tot que ac talia reddere, quot ecqualia a multis acceptuid autem sacere necessarium est loqui amicitia dissbluereturaquippe cum ob id se mutuo ament,ut gratiam 5c beneflatum vicissim recipianta lis igitur qui utilitatis causa amant,valde conuenire id quod dictum est,uidetura. multos amicos no nas sobere. c enit quidem etia alijs tam qui ob voluptatem si qui ob virtutem amat:praecipue tamen his congruit qui utilitatis causa amicitiam contraxerunt. victus enim unius re facultas tam multis ministrare non sus t.α praesertim quia praeterv v curiosi sunt huiusmodi
amici plures,ad bene etiam vivendunt ad vitam sine multa turbatione re molestia tria
510쪽
LIBRUM NONUM. 47s Mam,impedimentum asserunt. Nam eos qui ob utilitatem Gigunt,curiosos esse,ex eo patet,v remunerationem dc recompensationem semper obseruant,re inquirunt: dc maiora ne sint an minora quae redduntur iligenter considerant. tum si minora inuenerint,ani citiam dissetuunt: si aequa,non dissoluunt quidem,sta conqueruntur:quae gratia, inquiunt, iis c est cum quantum accepit, tantum etia reddiderit at si maius ille reserat: cito fit,ut opes
in desint. necelle enim est, ut qui plura reddit si acceperit, refrequenter id facit: cito in inaopiam delabatur.
Qui item uoluptatis causit amant,pauci sufficiunt: non secus atque in eduolio condimentum. Simili modo neque plurimis opus est ex iis qui ob voluptatem amantur. duo enim aut tres huiusmodi satis sunt.nam si ut in eduliis sal,id siquidem appellat condimentum i pa vis si condit epulas,suaves efficit:si multus,insuaues,esuiq; ineptas reddit: is re qui voluptatem asserunt,si plurimi ilia fastidio potius ec insuauitateci voluptate eos quibus cum
versantur,afficere consueuerunt.
Probi autem amici utrum plurimi numero esse debet an amicoru quoq; multitudinis sicut & ciuitatis modus quidam est: neque enim ex decem hos minibus conmire ciuitas potest: neque item ex decies decem millibus ciuiolas existit.
Hic quot cainquiton amicorii quom multitudinis modus quida est quasi soIutione
infert. m.n. debronis viris qussierit,an habereuplurimos ipsi amicos numero debeat: r Gondet,moduelle oc mensura naultitudinis amicorst,sicut re ciuitatis alleres. quemadmodum. n. ciuitas ire. pex de hominibus constare pot: sacile. nia quolibet capi at 3 opprimisi tam infirma esset,valeret: neq; ex decies decentialibus.i.centum millibus hominum con
stat: sicut nem nauigium quinquaginta stadiora longitudine visum una est: ob eas causas, quas in libris de republica resert.
Sed quantitas non est fortasse unaquaedam, sed omn is quae inter definita quaedam media est.amicorum igitur quoque multitudo definita quaeda est. 5c fortasse plurimi illi stant, quibus cum uitam traducere quisp iam Possercid
enim maxime ad amicitiam pertinere uidebatur. Quod inquit huiusmodi est ciuitatem dicere esse ex octo aut quinq; millibus, aut certo
aliquo alio numero definite difficile est: sed dicendum est, eam ex is constare quae interd finita extrema media sunt: id aut,sicut in libris de republica dictum suit,tale est. oportet,si quit illic, ciuiles homines videre,&qui dominia ciuitatis obtinent quatus sit 5 qualis redditus ciuitatis: quot regio cui praeesst ciuitas,alere homines possit:quot 5c qualibus ad civistodia militibus indigeat. edq; inuenerint tot multos esse,et tot paucos, decem Uerbi causa multos duos paucos: ex iis qus inter duo lisc extrema dece et duos intercedui,sumere mulo titudine eam debent,quae®ione custodire,ct a regione ali Gmode possit.ide in agricolis,et artificibus,caeterlam omnibus faciedu est. admodu igitur in ciuitate, ita in amicitia multitudo quaeda definita est. talisai. 5c tanta amicorii multitudo qusrenda est,qua casacile,et sine turbatione ulla,et moIestia vivere quispiam possit: na quibus cum ita conuiuere nequit,plures ij sunt,u oporteat,sugiendus huiusmodi numerus amicorum est.
Non posse autem cum muItis uiuere quempiam,multis j se impertire,ob'sturum non est. esse praeterea illos quom inter sese amicos oportet: si inter se omnes conuicturi sint: id autem dinicile in multis est,
Perspicuu est quod inquit. na si alius ex amicis extra urbem quotidie exire lius versarim Cum principibus ciuitatis,alius cu exercetibus se exercere,et alius hoc lius illud sacere consecuta qui fieri pol, ut unus et ide eodem die vel etia eadem hora adiit omnibus,cu omnis bus simul operetur,atm agat in nemine. n.esse absurdum est,atre ab amicitia alienum. si vero cu Uno Mersans cum alijs consuetudine non habeat,cotenere alios videbitur. N a illud
sene fieri ullo modo nequit,ut multi simul oesidem agant prorsus, ut in eo unum ora cuc