장음표시 사용
541쪽
praetentia omittatur. coitin sta enim haec inter se itastant,ut separari nullo modo queant: quippe cum & sine operatioe non fiat uoluptas,re operationem
omnem uoluptas perficiat. Dicere quidem ob voluptatem expetendam esse vitam,habere in se probabilitate quandam videtur. vivere enim operatio est, voluptas vero operationem finit ac perficitat quae sunt ante DE,ob finem expetimus:& non econtrario finem ob ea quae antecedunt.medic
menta enim, oc adustiones, Sc sectiones sanitatis causa,quae est finis,eligimus: oc non confltra nisi esse volumus,utpotiones medicas assumamus, sectionesq3 oc adustiones sustineanius.Si igitur voluptas G s vitae est. i.operationis,consentaneueste videretur,ut volupta' V tis cauti vitam non vitae causa voluptatem eligeremus atΦ expeteremus. Sed dicendu ad hoc est, si voluptias finis esset operationis,ut aedificationis domus, sanationis sanitas, octingaeiacationis sanguis, re generationis foetus:nullum dubium esse, quin operatio oc vita Voluptatis causa nobis esset expetenda. quia vero non est finis voluptas,sed tana finis,sicut dictum est: vitam ob voluptatem eligere nullo modo debemus, sed econtrario voluptate ob vitam. Voluptatem autem non ei leproprie finem, perspicuum est. fines enim posterius operationibus 9 generationibus quibus sunt fines, superuenire consueuerui: voluptas n5 postea aduenit,sed simul cum ipsa operatione existitcostat igitur,vitam,aissi omnem operationem causa Voluptatis minime expeti et voluptate vero contra ob operationes oc vitam nos sectari,manifestiam esse ita pol. primum ex operationibus quae circa virtutes exercen tur,quae licet amaxime iucundae sint, voluptatis tamen causa minime fiunt. mamo multas ex ipsis eligimus atm expetimus, quavis dolores & labores nobis allaturae sint:cuiusmodi sunt quae circa sortitudinem versantur. atqui si voluptatis causa operationes eligeremus: odio prosequi has ac sugere deberemus:contri vero quamlibet operationem studiose s cstaremur,unde eueniret Moluptas.sed agere at* operari ea unde turpissimae ac flagitiosissimae voluptates exoriuntur, quis nisi imanus pateretur rauare si operationes ex uirtute expetendae sunt,quauis cum dolore qui contrarius voluptati est,exerceantur: voluptates Vero,quae cum vitio quod virtuti est contrarium,existunt,nullo modo expetuntur: voluptates nos eligere operationum quae ex virtute fiunt causa perspicuum est. quia tamen hira iusmodi 0peratiora voluptas comitatur,ob voluptatem quo* operationes quoda mod expetimus:primo qui de ipsas operationes, deinde ex accideti ob operationes quae ex ipsis euenit, oluptate. Adde v siquis a nobis requireret, utru natura nobis statim ubi genuit, operationem ob voluptatem,an voluptatem ob operatione indiderit rnotum esse dicer:
mus voluptatem animalibus propter operationes a natura esse datam,ut conseruentur,ae Permaneant.fieri. n. non pol vi conseruemur,nisi alamur ac nutriamur.Ut autem alamur, a
natura voluptatem eam accepimus, quae in sumendo cibo percipituraqua illecti re alimentum inquirere,oceo inuento uti consuevimus. Quaerim igitur voluptatem,ut nutri muri nutriri autem operatio est:causa ita operationi s voluptatem expetimus.Nam dicere non ut conseruemur cic vivamus: sed ut voluptatem tantummodo inde capiamus, nos ali, absurdum ommno es LData ergo nobis a natura haec voluptas est,ut ad alimentu quν relaum inducamur:atque ita nutriamur,ec nutriti conseruemur,& vivamus,atque oporemur. Quin vivere quoque ipsum operatio quaedam est:ob operationem igitur est voluptas, ec non econtrario. Accedit quod si vol talem quae ex venereo congressu existi t,naturaliter velimus considerare,non alia de causa nobis insitam fuisse inueniemus, quam sos lis procreandae gratiar quo videlicet a voluptate incitata animalia ad coitum conuenis rent,qui speciei conseruatione sustentat. od si aperte in animalibus voluptates has operationum causa inesse conspicimus: consentaneum est in alijs quoque operationibus,quae secundum natura fiunt, ita contingere. Sed quaestio lisc, inquit, in prssentia omittaturivi dentur tamen coniunci a esse haec,vine* vita quae secundum naturam traducitur ec opeois ratio a voluptate,neq; voluptas a vita re operatione separata sit. Voluptam interse specie differre. Cap. V.
VNde disserre et specie uidentur. quonήspecie diuersa sunt,d diuersis perofici existi mamus is siquide apparet et naturalia, et que ab arte Metuo
542쪽
tu .ut aiatia, arbores, pictura,statim Memus,uas. simili modo quo p diuersas specie operitiones a specie dis entibus perfici putamus. mentis aut opera νtiones ab iis quae sint sensuum,ati hae inter sese specie disterunt. quare etiamque ipsas perficiunt uoluptates.
Vnde,inquit,id est ex eo . operationibus coniuncts ita voIuptates sunt, ut simill cum ipsis oc existat,eὸ desistant: fit,ut O diuersae specie operationes sint, diuersae quo sint voluptate quae ipsas perficiunt . diuersa aut specie perficia diuersias obscurum non est .quis. n.' ignorat aliam esse uoluptatem qua aedictator, aliam qua mulicus oblectatur operationeς
quo diuersas esse constat. na aliae ex iis expeten',alis fugiendae sunt.expetenda aut ec i , fugienda diuersa esse specie nemini dubium e . in la diuersae sunt operationes: eande adtinter se habere voluptates disterentia necesse est, qua operationes habet: uoluptates quoin pecie inter se diuersae sunt.Cu dixerit aut diuersa a diuersis perfici: id ex naturalibus rebus, dc artificiosis coprobati alius siquide finis planis generationis est,alius animalis,propteream diuersae quo* generationes ipsae sunt. plantarii. n. generationis ipsae plantae,animalia aninialia,aedificati onis aedes,sanationis sanitas finis est. sicut igitur generationum diuerti fines sunt: ita quom operationii quasi fines inter se disterent: quippe cum alia specie uoluptas viatae intellectualis sit, alia ea quae ex operatione sensuum euenire consueuit.
Constare autem hoc ex eo etia posset,l uoluptas unaque* operationi ei assiaitare est coniuncta, qua perficit. simul. n.operatione propria at* assinis uoluptas auget: quippe cu singula magis iudicent, ab Aluant* exactius qui
cu uoluptate operantur.ut qui geometricis rationibus obieetantur, geometrici euadut,et singula magis intelligunt,at 3 aduertunt. simili modo musicς
studiosi,& sdificandi,& csteri alu in suo quisl opere proficiunt,du eo oble .
ctantur,ac gaudent.uoluptates uero stant qus incrementu exhibent.at assinia
sunt&propria quae augent.quae autem diuersis specie sunt propria,inter se quoque specie differunt.
Non estu Decie easde oes voIuptates,sed nonnullas esse qus dissimiles specie ac diuersae 3 cisint ex eo et patet,v prUriae at astates Poluptates operationibus illis fiant ex quibus eueni sit.propria vero necellario inter se ita distincta sunt,ut sunt ea quibus sunt propria. si iubtur operationes sunt diuersae ac dissimiles specie:propris quom earu voluptates inter sedibuersae specie erunt. Unicuit aut operatiSi propriam quandam ei te voluptatem,quae ipsam Perficiat,itide perspicuu est,q, operationes augeri voluptatibus,incrementumque suscipere consueuerunt. uoluptas. n.'us ex geometricis considerationibus percipitur,operatione circa geometria auget: quae ite ex citharizado euenest,citharisticam auget operationem. ut si operationes numero lint diuersae, ae specie caede,voluptates quoin esdem specie, ec diuersae numero sint.si vero re numero oc specie disserant operationes: voluptates simili modo utriss diuersae sint . at voluptates augere operationes patet. magis. n. geometricus euadit, 4 aut musicus qui vel geometri4 vel musica oblectatur,u qui nulla ex his artibus voluptate tr. si aut auget operationes voluptas,his est propria atlastinis: quod. n. proprium non est, est molestum: molestum vero corrumpere non augere natFra consueuit.
Magis praeterea inde hoc pateret,q, uoluptates quae il diuersis eueniunt operationibus sunt impedimento. studiosi.ri.tibiarum orationibus attende re nequeunt,si tibia canentem quepiam audiuerint, tibiae cantu magis,u prs sente operatione obieetati.uoluptas igitur quae ex tibiae cantu prouenit,operationem circa orationem corrumpit. so Non omnem voluptatem omni operationi esse propria, sed aliam alii: ac propterea n cesse esse, ut sicut operationes, ita ipss quom inter se specie disserant:manis estu est: primum eo φ voluptas quae ex aliqua operatione existi ex aliqua alia euenire non p5t.ci.n qui temperanter vicis,ci ex remalitia operatur,teperanta. agit,intemperantium voluptas minini e
543쪽
minime contingit:Wppe G fieri nullo pacto queat, ut temperanter agendo quispia intemperatis voluptate auiciatur:& demii non rem habendo cum mulieribus quispia eam uoliptatem capiat, quae rem habentibus euenire consueuitialia. n. est voluptas quae teperatis hominis operationi affinis est: ec alia quae intemperantis. na si uoluptates non essent diuersae, sicut sunt operationes,sed ride quid vetaret,quo minus teperans operationes inteperantis utpote fugiendas euitaret,voluptates vero eius sectaretur quippe quae eaede essent ec similes specie cu suis. Prima igitur hinc liquet & unicum operationi propriam esse annexa vos luptatem:& diuerta inter se esse voluptates non secus atq; operatiora:deinde vero inde, id quod hic inquit Aristoteles,oe quae ex alqs operatioibus existut voluptates, at is quae alias ro operationes sequuntur,im mento siunt. qui.n. tibia canendi madioli sunt,cum audi sit alisque tibiam inflantem ac modulante,si sorte quispiam labulas narre nullam ei attentionem praestant:immo uoluptatem eam quae ex fabulatione eueniebat, reiiciunt ac sugiunt: vim te quae alter1 qua magis obieci antur,interrisat,at impediat. queadmodum econtrario fahusarunt studiosi prae fabulam narratione tibiarum cantum negligur,atin auersantur: m Q ipsis impedimento sit ad eam uoluptatem percipiendam, qua gaudent. si qus etibiarum cantu euenit voluptas alteram impedit,qua fabularum narratio affert, at haec illam simili modo:diuersas este ec non similes specie voluptates perspicuum est. sicut sunt tibiae cantus, re fabularum narratio,e quibus voluptates ipsae oriuntur. Non paruum item eiusdem ii iuste rei argumentum est, ψ se mutuo perimunt oc corrumpunt.
Σo Id in caeteris quoque usu uenit,cum circa duo simul operatur quispia: quae
enim est iucundior operatis,alter1 extrudit: atque eo magis,quo in uolupta te longius excelluerit: adeo ut ex altera operetur nihil. Si nuc duo sint, alter qui tibia canat,alter qui fabulas narret,ae quida alius virosq; simul
audiat: hie qui audi licirca duo simul operabitur. si ite cum aliquis pulchram rem aliqua cernit,citharam pulsante alterum audiat: hic quo*circa duo simuloserabitur: in quo si magis pulchri u mulieae studiosus fueritiinicietur,ut quae ex pulchrae res inspectioe voluptas e oritur,altera quae ecitharae modulatione percipitur,extrudat,atm eiiciatiquare quae ex vissione capitur voluptas ab ea diuersia est,quae excitharae cantu existit.& si paulo inter se dis, uersae sunt operationes viam quom disserunt voluptates: si longe illae inter se distant, simili modo maxima inter se habent differenti1 voluptates,quae ex operationibus eueniunt. Iu cundior igitur operatio minus tu da extrudit,atq; encit,ut vel qui studiosus mutas sit, inspicere quide in re pulchra velit: vel qui pulchris delectetur,ne adhibere quide aures esthar1 pulsanti quicu patiatur. aloe hoc propterea accidit,quia Unicini operaridi propria Pda voluptas coluista est:& pro diuersitate operationu diuersae quoi uoluptates ipsae sunt.
At 3 iccirco fit,utcu aliqua re uehementer gaudemus aliud quid non asmodii agamus:cu* at is leuiter oblectamur, alia siciamus.ut in theatris bel
Iaria esitant: id tunc maxime faciunt,cum uiles certatores sunt. 6 QMia ex duaeris specie operation us propriae quida voluptates,alia ex alia, sequuturr quae ita peculiares unicuim sunt,ut homini rumile, aut equo hinnitalereiscitur , ut in geos metricis rebus valde oblectatur aliquis: non omnino aliud agere quippia possit,sta Bli geometriae attentus incubatom. n. voluptatem aliqua appetimus,non aliam quapia operatio/nem exercemus, a illam,ex qua necet sario euentura eam voluptatem existimam uia sicut
huic corpori quid1 certus sapor, re ite odor quida peculiaris iucundissimus esse cdsueuit, illi aut alius atq; alius: sic quom operationi huic voluptas quaeda,illi altera diuersa insita est. Cum igitur,ut inquit,re aliqua quispia vehementer oblectatur,alliud quid agere no vult.si tamen aliquando contingat,ut aliud faciat: ose admodu, ac negligenter circa id operatur. id quod ex iis quae in spectaculis fiunt, cognoscere unusquisl euidenter pol. quando. incur, o sus equestres celebrantur,intenti oes spectatores sunt: nemossi ex ipsis est, qui aliud agat:
propterea v & equoru cursu, et aurigarum certamine vehementer Unusquisloblectatur. cum vero hi sit eius circuitibus peractis certamen suu absbluerint, at e curriculo recesse/rint: alij postmodu vilioris notae certatores in harena descenderinticuiusmodi sunt luctatores, terit states: tunc videas spectatores intentionetae omni remisia alios inter se Disitu b,
544쪽
colloquentes, alios bellaria esitantes:quippe qui huiusmodi luctantia certamine non admodum assiciantur. Bellaria aut sinit in buta eLiancer Dixu,fibs,nuces m alia huiusmodi, quae secundis mensis adhibenturiquae secum nonnulli re praecipue pueri esitandi eaus, , euper ocium licuerit,serre consueuerunt.Tunc igitur inquit, vhes fiterint certatores,id maxime faciunt, id est bellariis esitandis vacant nonnulII.
QIoniam aute propria uoluptas exacte absoluit operationes,diuturnio res & meliores reddit: aliens uero labefactant,ac perdunt: Ionge eas inter se diitare manifestum est.
Hic explanat quid significauit,cum dixit unaquam operatione a voluptate petita. periscit enim,id est stabiliore ac diuturniorem,melioreq3 reddit operatione voluptas. Si igitur propriae voluptates meliores oc diuturniores operationes Meiunupatet voluptates longe inter se distare,pro ratione operationu ex quibus eueniunt: essest, dissimiles specie, no secusat* ipsae operationes. λn. honesta a turpibus specie diuersa sunt, operatiora quom honesis . turpibus eode modo erunt diuersae: voluptates item quae ex operationibus honestis me niunt,ab illis distabu quae ex turpibus operationibuspercipiuntur.hae siquide purae sunt, nihilq; doloris aut poenitenuae admistu habent: illae doloris re potavientiae sunt resertae. exinacte igitur ablbluit,atq; auget propria voluptas operatione propria. vi quae ex geometrica
contemplatione exoritur,geometriae operatione: quae ex modulatione,modulandi opera,
tione: di reliquae similitera uae vero alienae sunt,utpote molestia alta entes re dolore abe Eo factant, ec minuunt:voluptas etenim qua capimus ex geometriacum G sit propria modulationi,& emici,sed aliena, modulationem labefactat ac corrumpit:quippe cum qui obteseiatur geometria,voluptatem contemnat quae ex modulatione percipitur.
Fer .n .alienae uoluptates id faciunt quini proprii dolores. proprij. n. dolores operationes corrumpunt.uerbi causa si alicui uel sci ibere iniucundum est& molestum,uel ratiocinari: cum dolorem asserat operatio,fit,ut is ne I scriobat,neque ratiocinetur. AdiunxitTer ropterea m proprii dolores semper ati omnino operationes corruputrvolvtates non semper .proprius aut dolor ille est,qui*ropriae voluptati est cotrarius: ut si alicui scistere & ciuiara canere iucunda es thuae non scribere et no canere cithara est molestu si cotra non scribere & n6 cithara canere voluptate assert: scribere ec cithara canere dolore re molestia pariet.es igitur qui gaudet no scribere,proprius dolor estini scribat: qui sane dolor operatione corrumpit a. ne scribat,essicit. Si igitur quod faciae dolores,ide aliens voluptates efficiunt,proprii vero dolores a propriis voluptatibus diuersi sunt: alienae voluptates a propriis voluptatibus quo p diuersae,ato iccirco specie dissimiles sint,necesse est. Ex proprηs igitur uoluptatibus,& doloribus contrarium circa operati nes contingit.propriae autem sunt uoluptates,quae ex operatione aliqua per
se existuntiati ens uero alis appellatur,propterea-simile quid essicivi,quod
dolor.corrumpunt enim: ueruntamen non simili modo. Si corrupi re augeri, corrupere & augere cotraria sunt:circa operatiora propriae voluptates 8c proprii dolores contrariu efiiciunt propris. n. voluptates ausent ipsas, diuturanioresai reddunt ec stabiliores: proprij dolores corrupunt re perdunt. Dicendsi autem in uniuer m est de uoluptatibus ii hunc modii: alias ex ipsis secundum natura eoru qui ipsis afficiuiitur,alias praeter natura esse. secundo natura quide sunt illae,quibus afficiuntur ii qui operationes secundum natura sua exercent:praeter natura illae quarum et operationes p aeter natura sunt. unicuiq;.nanimali quaeda peculiares sunt operationes naturs ipsius accomodatae ala oc hominis operationes nonullae sunt hominis naturae conuenientes: oc equi oc ca/nis simili modo secundu equi oc canis natura. ex quibus exorientes voluptates secunda na/ s otur1 quom illis esse dicendae sunt.homini sane quae ex operatioe secuda hominis natur1 eueniticani oc equo,quae ex operinoe existit, quae re canis 5c equi naturae conuenit. Qtiae igi/lur pro Uniu usi natura fiunt voluptates,voluptates saeunda naturamquae non ex pro/Pria natura metuunt,voluptatespiacia naturam appellanda sunt.
545쪽
At uero cu operatioes Ibitate et prauitate disserat: et alie ex ipsis expeteo dae sint: alie fugiedAalieneutre: simili modo uoluptates et sese habet: in una quassi. n. operatioe Spria uoluptas existit.in bona honesta, in praua Uroba.
Didium sispe est oc demonstratii,voluptates affinitate esse coniunctas cti operatioibus unde emergunt: ae prepterea eode quo ille modo distingui. at diiseruitis,1cie operatioesrquare et uoluptates different,speciem inter se erunt dissimiles. na si ex honestis operationis bus honestae, prauis prauae voluptates existunt: honesta aut oc praua aut turpia c5tralia inter se sunt: qui fieri posivi quae sunt c5traria,consormia interise,oc specie similia esie dicasa o musmonae igitur 6c prauae voluptates sipecie disierunt. bonae aut re expetendae operatiora sunt quae ex virtutibus, o scientqMprauae oc fugienda quae ex vitiis exercentur. cuiusmodi sunt intemperantiit,furum, sacrilegorumlhominum,& similiti: neutrae illae,quae sunt nocessariae: vi concubitus ob sobolis procreationem: re caetera huiusmodi.
Nam 8c cupiditates honeitorum laudabiles,turpium uitia perabiles sunt.
Non es le svoluptates specie easde&consermes ex cupiditate etiam ostendit. nam si cupiditas iucundaru rerum appetitio est, sunt* ex cupiditatibus expetendae aliae sine cotrouersia,aliae iustendae: perspicuu est,ipsas quoin iucundas res quarum sunt cupiditates,simili modo esse distinetas,ut siunt ipsae cupiditates.quare ex iucundis rebus aliae expetendae erui, aliae fugiendae: igitur etiam voluptates qus ex ipsis his rebus percipiuntur, expetendas alias ec bonas esse,alias sugiendas oc prauas,necesse est. sunt igitur specie diuerss. expetendi mdc fugiendum dissimile proculdubio, ac diuersium specie est.
Aniniores autem operationibus sunt uoluptates qus in ipsis existunt, uappetitiones. hae. n. dc temporibus 8c natura distincts sunt: illae adeo annexeoperationibus sunt, adeo* ab ipsis indistinet ut an ide cum uoluptate opestratio si t,ambiguum esse uideatur.
Cum demoni trarit,nonoes voluptates inter se esse eosormes,et similes specie,sed nomnullas similes,alias dissimiles: nunc voluptatem non ide cum cupiditate sed diuersum quid esse ostendit. E sh asst ratio,qua id probatur,huiusmodi:cii piditas prior operatione est: Voluptas aut operatione non eli prior: voluptas igitur cupiditas minime est cupiditate autem operatione elle priore tempore ex eo patet, Q prius cupit unusquiseri,deinde ita ad cupitam rem potienda deuen l.voluptate item simul ei te oc non esse cu operatione ex qua exoritur,
saepius Sc dieiuni est,oc demonstratum. si igitur cupiditarerior operatioe est,uoIuptas Uero simulta operatione existit: quod aut est simul, magis amne ac propriu est,u quod praeν cessit,simulq; non est: voluptatem magisconiuncta esse cum operatione u cupidi tale manifestum est.adde quanto magis quod appetit re cupit rem aliqua,et nonuum est cosequutum, ab eo distat,quod cupita rem iam habet,simul l cum ea est: tanto magis cupiditas ab operatione abest u voluptas. cupiditas siquide voluptatis est,ob voluptatem. n. iucunda in quirimus: at voluptasta simul cum operatione existat,eam iam habet: cupiditas nonda has 40 bet. magis igitur propria operationi voluptas,u appetitio est: atq; adeo est colanistior, vean ide sit voluptas 5c operatis,an diuersiam quid,in controuersia veniat:de cupiditate vero oc operatione nulla huiusmodi dubitatio oriaturai igitur altera magis propria est ato altanis operationi,altera minus:diuersas has inter se esse oc non easdem censendum est.
Neque tamen uoluptatem esse mentem,aut sensiam putandu est: est. n. abo
sirdum. sed quia non separantur, esse idem quibusdam uidentur . sicut igitur
operationes,ita quoque diuersae uoluptates sunt.
Mentem. i. διανοιαν hic appellat mentis ipsius operationes. cognitionem 5c intellectiosnem ipsam. od aut inquit,huiusmodi est: licet voluptaside cum intellecstione,ob coime σο xione qua cu ipsa habet, esse videatur: non debemus tamen id ita esse existimare: diuerss. n. sunt oc intellectiones, oc sensiones a voluptatibus,quae ex ipsis oriuntur.na si idem cia volu/ptate esset operatio,nulla operatio voluptate vacans reperiretur: sed multae sine voluptate operationes inueniuntur: athletaris. n.operationes voluptatis expertes sunt: immo in dolore et quando* sui eorum ite qui vel literas ditant,vel ad virtute progrediuntur,oc no
546쪽
Iet EusTRATII INMORALI v MARIST. dum sunt assequuti,oesdoIorem etiam admistum habet: voluptas igitur ae operatio idem non est.queaamodum. n. tempus ide cum motione non est, licet sine motu esse nullo modo possinita voluptas 5c operatio etiamsi necessario lunae existant, idem esse celistbutur. quia vero ex operationibus conlequuntur voluptates: sicut sunt operationes siue bonae siue malaedla quot voluptates lint, necesse est.
Visus autem at taetu puritate differt:& auditus et olfacitus a gustatu. simili modo quoin disserunt uoluptates: atch ex his ille qus circa mentem existunt:& utrae I i se mutuo.
Visio larmaru abs'materia perceptrix est, ut in se dolibro de anima demonstratum id fuit sicut. n. cera signu solum quini in aureo anulo est,imprellum excipit sine subiecta materia:alioqui cera auru redderetur, si cum signaculo materiae et capax fieret: sic vi sis voluptae tes absip siubiecta ipsis matella percipit. auditus vero,& olfactitatu sint corporei,magis sad patiendu obnoxii, sensibiles res cum materia admittui: una.n.cuaere cuius affectio est sonitus, Scodor, propria sensibilia.i. sonitum Nodore percipiti t. purior igitur Uisius est, utpote qui materiacaremia recipit,auditu ae olfactu qui cu miteria sita sentibilia suseipiunt. hi tamen. i. aud: tus ae olfacit eo sent gustatu puriores,quo aer qui sonitui ec odori subhcitur, tenuior est ac subtilior aqueo humore,in quo,ut in materia sapor est insitus. at* hi quatuor senis a tactu puritate admodu sunt diuertu ab eo quide qui in toto corpore est di sus, cou, propriis eius sensibile quatuor elemeta ignem, aere,aquam, terram subiecta habet,atin ic E JUrco magis est materialis.quibus vero plus materiae inest,ea minus pura,minusq; praestantia u illa Gnt, quae magis materiae sunt emertia. quato vero puriores,praestatiorest hi sensus tacitu Venerei cocubitus silat,inemo est qui nesciat. nam qui animale re genitalem viunx explet,quo modo ita esse purus pol ut visus,ut auditus,ut reliquiduo quibus disserentia re coitates sensibiliuni rerum discernimus visu quide etiam stellarum cursus,proces ius re cessus,stationes,apparitiora quot Soccultationes deprehedimus.lsi histii sus,operatios
ness horii puritate & praestaria inter se differut: voluptates quom quς ex ipsis oriuntur,diuersς proculdubio erus. Praeterea quonia metis recogitatioius operationcs ab operatiorabus selisuu distant:fit, ut voluptates quo esus eo praestatutores sint ac puriores,quo mens nobilior missi ac prsstatior est.Cu vero inquit/dc vir scp a se mutuo de voluptatibus intel , o Iigit metus ec cogitatiois: quia .n.duplex mens est siue intellectus cont latiuus,et activus: horu quo p voluptates inter se diuersiae sunt: qualom est conleplatio actione sublimior salictior: tato voluptas UOIuptate melior ac nobilior est.laaec aut praeposui, spectans iam ad intellectuale vitam, oc eiusmodi felicitatem,ac de ea disputationem praeparans.
Esse uero unicui* animali propria uoluptas,qucadmodum etia opus uiodetur: ea. n. est quae in operatione existit. id in unoquo ii consideranti ita esse
apparebit.equi siquidem,& canis,et hominis uoluptas diuersia est. Quemadmodum Heraclitus inquit,asinos stramentias paleas magis a aurum esse electuros: quippe cum asinis pabulum auro iucundius sit. . e
Diximus paulo ante ex voluptatibus alias ese secundu natura eorti qui ipsis percipiunt,
alias praeter natura: dc secundum natura eas et se, quae ex operatiotii bus uniuscuiuis irati rae accomodatis eueniunt: praeter natura,quae ex operationibus praeter natura uni ius exi stum.unicuiqφ. α aiali secundum natura propriae fiunt operationes,ex quibus voluptates
quo secunda natura fixit,qus&bons sunt, ct vere Voluptates appellari positant. Si igitur haec vera sunt,queadmodu sunt,& pcipue homo est qui voluptates percipit,aim is bonus:
voluptates illae secudii natura eslent homini,quae probo viro maxime ita es Ie videretur. iis ite quae secundu naturam homini sunt voluptates, in eo distercita quaeda est,q, aliae ni his, aliae minus propriae ipsi eveniunt:qtiatam ex operationibus existunt,quae secundu virtute exercetur: mapis naturae hominis sunt accomodats,maximem homilii propriae.quae ve soro ex viri oc mulieris combitu percipiuntur: minus quide illae sulit homini propriae,secundum naturam tame eius et ipsae fiunt. Heraclinis aut Ephesius ac ciuis meus asinos dicebat: quia naturs in acc6modatas voluptates persequitur vi quodin aiat,strametitias palend.
547쪽
odiosa,iucuda et amabilia nonullis sunt. in dulcibus quoi ide euenit: quippe cum non eade febricita iiii,& sano esse limoi uideantur: nel calidu quippia imbecillo,& es qui bono habitu prsditus sit.similiter inalqset contingit. VI detur aute in omnibus similibus id esse quod probo uiro apparet .msi h
recte dicitur,quemadmoduuidetur,& unius irius mesura est uirtus,& bonus uir,quatenus est talis: uoluptates quo erunt qus huic uidentur,et iucunda ea quibus hic oblectatur. Si cui tamen ea uidentur iucunda quae huic sint molesta nihil mirum esse debet: multae etenim corruptelae hominum,&Iabes contingunt. non sunt nanque iucunda: sed his,atque ita assectis.
Diuersa sipecie sunt homo,equus, s,canamquora,sicut dictum est,operationes et,qus secunda natura fiunt, re voluptates quae ex ipsis oriuntur,specie disserunt.eorum vero voluptates quae eade specie sunt, easde sipecie esse in ratione caretitibus aialibus,dubium non est. omnibus. n.equis,quiti sunt specie,eade iucunda sunt: ut 'num,echordo,ec similia:canibus ite omni bin os Ia re carnes: bobus quoq; omnibus scenu et eruum iucunditate asti ,
dc voluptate:atip id propterea v solli naturam duce sequuntur. Q in in hominibus quom
probis ide est.omnibus siquide qui ex Mirtute intellectuale vitam traducunt,i Uda eadem sunt :prauis aut alia at* alia. uocirca non debemus iami uda omni nem bona, nem honesta esse dicere: sed quae probo viro esse limoi videtur.Na quia recte dicitur, nu id est
quod esse viro probo videtura essessi uniuscuiuis mensura virtute .i.virtute praedita viri rebo in eo quo est bonus. quod . onus Uir metitus fuerit.i. definierit, re iudicarit, echonti esse statuerit: id bonu est. Quonia igitur ita res se habet,perspicuu est, voluptates et eas ec esse,& dici debere,quae probo viro eme voluptates videatur: verest, ea esse iucunda jo quibus probus vir oblectatur,re gaudet. na si nonnullis,qu e proho viro tum molesta,esse lucunda videntur,ne miremur.sgrotant.n. huiusnodi homines ec deprauati sunt ea parte. quae nostri praecipua est di quae verus est homo, id est intellectu, qui vera recreta a Disscc apparentibus pol discernere. nam quae molesta sunt probo viro,iucunda minime sunt, sed iucunda ita affectis videntur, id est male asiectis ci deprauatis.
Eas igitur qus sine dubio turpes sunt non esse dicedas uoIuptates nisi cor, ruptis hominibus manifestu est. E x iis uero qus esse honestae uidetur,qualis. aut quena esi e hominis dicedaeman ex operatioibus patete has. n. ipsae uoluptates sequutur. siue igitur una,siue plures fini Psecti et beati uiri operatiora: o qus has perficiui uoluptates, prscipue hominis uoluptates esse diceretur:reliquae autem secundo loco,& ex parte aliqua,non secus atque operationes. Voluptates quae proculdubio turpes sunt,dicendu est absolii te quide Ec proprie no esse
voluptates: sed videri tis qui sunt corrupti re deprauati: ex illis vero q honeri videtur, cassiit mulis,qu1na dicere esse hominis voluptate debemusrVbi ira interrogauit,rndesica umbiungit:an ex operatioibus patet in nax operatiossius existat voluptate qualisismin hominis opatio, uatenus est homo, siue una sit,sive plum: talis ipsi erit voluptas.quia Ubi dixit, statim ad disputati one de selicitate pertras quippe cum ea fit hominis operatio, qua requirimus. Quoniam aut selicitas duplex est, altera quae voluptatibus Morestit, de se qua in pri mo libro dictum est: altera,quae est intellectualis vita equa nunc dicet et duplexerit hominis operatio,atque iccirco distex etiam voluptu. De felicitate. Cap. VI.
dicta autem sint ea,quae ad uirium,& anu citias,& uoluptates spo
548쪽
Eiant: reliqtnam est,ut de selicitate figura quada disseramus, quoniam finem eam humanarum rerum esse statuimus. Si igitur antedicta repetamus, breν
uior nobis euadet oratio. Figura quada disserere appellata altis,non geometrice,re demonstrinue, que ex iis quae necet satia sunt: sed ex iis quae viplurimu euem unt,& vel omnibus,vel pleris ν,vel sinpletibus videntur.Cu proposuisset aut de felicitate disputarcide virtutibus prius, amici tia,& voluptate sibi ede dicendu censitit de virtutibus quide,quia felicitas quae a Mua oc ciuilis appellatur,acstiuam,re moralium virtutum:conleplativa et asstiuaru & conreptatiuorum omni u finis est. Cumar. Aristoteles duplice hominem esse opineturelinu qui ex aninia et corpore constat:alterum intellectu: vocat aut intellectum rationale vitam,seu ipsim rationale animae partem: que sane intellectum re vere,&primo, di marime homine esse statuit.cum igitur duplice hominem intelligat,duplice quo* felicitatem inuenit: virum ii, tellectualem, re persectam,quam contemplativa nominat: altera,quae cum externis rebus existi externas res appellant comoris unitate,materiae Praestionen iobili tare,filiorum hona procreationem,*similia. Nasi homo exanima et corpore definitur: necelle est,ut ad
humanae selicitatis absolutione corporis quom habitu comprehensemusrne si altera totius Pars male asiae a sit,totu ipsum selix esse nullo modo possit. Quia igitur duplex haec seli
ras in tu finis es ropterea de viris* virtutibus ec activis re rationalibus superius egit. De amicitia aut disteruit, eo Φ cu una eius pars anims iacultatis compiscibilis sit,altera ir stibilis,lertia rationalis:prima illa iacit,ut cosnati, et paretes erga filios mutuo'mes amore deuinciantur:secunda,ut qui militat,et Milugerunt,naturali et ipsi amorecdiuncti simul incoluberniis versentur,& degant: tertia inter probos viros maxime spectatur,bona vitae traducti5e,et conleplatione verorum amicoru inter se animos collissim,& csinectens. De Voluptate vero egit, quia finis noster,quae est sellicitas, intelle fiuili vita oc voluptate mistus est. ne .n intelle 'ualis vita abs* voluptate ad felicitate sufficit: quippe culi careret Voluptate, petibilis minime esset: ne ν voluptas sine huiusmodi vita explere ait soluere felicitate valeret.na si mente, re omni cognoscendi operatioe priuetur,satis sibi esse et sus ere qui poterit Inquit igitur,cu de virtute re amicitia et voluptate dixerimus, in qui binfelicitas conssistinde felicitate quocu quae est inc6teplatione dicerulum emita. n. subitatellis gere debemus.Cu vero de conleptatura hac felicitate dicturus sit, inmemoria nobis eam reuocat,quae ad proposita rem iaciunt,quae de ciuili selicitate in primo libro dixerat.
. Diximus eam non esse habitum . nam in eo inesset,qui per tota uitam dorona iret,& plantae uitam traduceresimaximis* infortuniis afflictaretur.
In primo libro ita dixi uoti homines ab ipsa veritate indueti felicitate supremum om/niuna tine esse statuunt:Ppremum alit omnium fine bene vivere,& bene agere esse dicunt. si igitur felicitas supremus finis est,supremus aut finis bene vivere est, re bene agere: at brane vivere,ae bene agere non in habitu,stit in operatioe cosistit: selicitas actio ici; operatio esse cessenda est. is. n. est qui eum Mice esse dicat qui licet virtute habeat, ves nihil tameagatin toto vitae curriculo: ves semper dormiat,ut de E ndymione fabulantur,planisqa vis εο
tam traducat 'qui. n.dormit, plantae similis est,propterea in laesere in eo, no secusat in planus naturales ac vegetales ficultates operatur. quis ite Lesice eum existimaret,qui bona quide omnia haberet, is aduersa tamen fortuna in tota vita agitaretur nemo sane.
in si haec non placent,sed magis in operationem quanda ipsa reponenda est,sicut in superioribus est dictum: ex operationibus autem aliae sunt necesseriae,& ob alia expetendae,aliae per se: patet,selicitatem aliquam ex iis quae per non ob aliud sent expetendae esse statuendam. Hicitas enim nullius res
indiga est,sed ex sese ipsa tussiciti so
Si igitur haec vera esse non videntur,dormiente videlicetines nihil agentem felicem non esse, et.si omnem virtute habeat: non in habitu felicitas constituenda est, sed in operatione animae ex virtute in vita persecta est reseredarquead odsi in primo libro dictum est. Ne
in tuadi operatio hae ob aliud expetendas eas vocant,quae esiectivae sunt: ut aedificis
549쪽
LIBRUM DEGI ΜΥΜ. sistionem, raedicatione, sone. per se expeteda actiones ex virtute eomplatiora ersi
cogiutiones.Cu igitur duplices sim operationes telicitas q da ex illis est statueda,qus no ob aliud, sed per se expetedae sunt. λαnullius rei indiga est felicitas sed semia contera q3 se sussicies: quae aute aliqua alia re extrinsecus non indigem,ec ex sesie lassicium, per se sunt expetenda: Ielicitas ex ηs proculdubio est,quae expetenda per se ipsa siriit.
P er se autem sunt expetedae illae,ex quibus praeter OPerationem requiritur nihil: cuiusmodi esse actiones uidentur,que ex uirtute fiunt. bona. n.& honeosta agere ex ηs est, quae per se expetuntur. Quin et ex lusionibus illae quae ivi cundae sunt: quippe cu non ob aliud ipsas eligant: damnum. n.ex ipsis potiusu utilitatem& corpora & fortunas negligentes,consequuntur. 'Cum dixerit bona re honesta omnia per se esse expetenda: subiungit: quin et ex Iusionishus illae,quae iucundς sunt: non. n. ob aliud quippia has expetunt at* eligunt icut statuaria ob statuas,oc militare peritiam ob victoria,& medicinam ob sanitate: sed per se expetunx, quasi selicitate afferant: quicum videlicet in voluptuose vivendo, sit edendo,& bibedo,dcludendo, intemperanterm agedo selicitate consitatuunt. causami reddit cur per se Iusus e petat homines,quia eos eligunt icet damnu potius u utilitate ex ipsis esiciant. qui. inlusibus vacant,ut aleatores,neglectis exercitationibus corporis, bonorsivi acquisitione,in utris,
xo iacturam non parua faciunt:cii re ocio marcescat, oc patrimoniu sit eo. are tuta ob
aliud expetendi non sunt.qug.n ob cliud expetuntur, utilia sunt,ut mercatura, & institoria, a quibus augetur res familiaris: lusus aut econtrario minuunt,ec consumunt opes. non sunt
intur ob aliud quid expetendi, scii ne per se quide,licet u maxime per se ipssis expetant,at.
eligant,qui voluptuariam vitam sinantur. nasi damnosa reiicienda sunt,&fugienda: huius Iusus cum sint damnos reiiciendi ac fugiendi sun non expetendi.
Confugiunt autem ad huiusmodi diuersationes pleri peorum qui selices habentur. unde apud tyrannos in existimatioe sunt, qui in talibus diuersationibus fiant urbani: quippe cum in iis quae illi appetunt, sese exhibeant iucun
Huiusmodi diuersationes re traductiones Iusiones ipsas vocat. pleri p. t .immo ora sorstasse ex qs quin in laetitia re corporeis voluptatibus selicitate ponunt, teriter atm omni clipromptitudine midio adlusionu voluptates se conseruntadaarignificat cofugiunt .i. castiidio & sestinatione seruntur. Ves tales diuersationes. i.δι-γωγὰς conuetus ipsbs et cogresationes appellat, ex quibus voluptate percipiunt. cupiunt. α simul diuersari re degere cum
ais qui asterre voluptate possint, qualescus suerint iue tibicines iue citharoedi,siue scurre, stat siliatores. tria aut tyrani magis u alii in voluptate felicitate statuunt, nihili aliud esse credui quod beatu homine reddat, u omnibus seri us voluptate aliis c titillaru in exilia matione ec honore sunt apud ipsos urbani, et saceti: itaa . hic ora eos vocat,qisi quomodo/ cum suppeditare ipsis voIuptates quesit. clarent igitur re in precio sunt apita tyranos huiusmodi holes,quia i udos se exhibet in iis qus illi appetunt.cdaLexhilarari illi cupiant,ec radere,catus. audire qui blandiantur:hi θc canum, α oia agyint quibus tyranos i lia a ciat: atq; ita prorsus iucundos se prssta qui.n dicit ec agit ea quibus tyranus oblectatunia est iu diis tyrano.&ut probo viro est iucundus qui ea dicit re facit, quae probo viro plascenti Tyrani aut talibus homini bus indiget, non probis viris, di honestis natios odio prosequuntur,re expellunused histrionibus re sciuris qui risum iaciat,opus ipsis est. quare me/rito huiusmodi nebulones apud Usos,utpote iucundi n honore dc existimati Se habetur.
Ac uidentur quidem haec felicia esse ,propterea . qui in potestatibus constituti sunt ,his uacant. sed nullum sertasse argumentum huiusmodi homines
sunt.non enim in dominatu uirtus collocata est,aut intellei uis,ex quibus h nestae operationes existunt. . Ex salis re erroneis homisi opinionibus sit, ut ridi Ia felicia esse videantur.quia in ratio trianos re potentes uiros esse scisces putant: ea quot quae illi sequuntur,re quaerum, Eustrat. Est q
550쪽
sis EusTRATII IN MORALIUM ARIST.
felicia, id est maxime accomodata at apta ad sestinate esse dicunt, re prae Tised in potestatecisse constitutum,& facere quicquid libuerit,nultu argianaetii eli,nilaum denadstrat tyranos oc potentes ei se felices non. n. in dominando, potenterm agedo quae labi placuerit, uirtus,ec ciuilis vel con latiua felicitas coiisistit. intellectum. n. ielicitatem nanc conter Plativa appellat. si tyrannis oc potentatus non ide sunt cum felicitate,sed e diametro prorsus inter se distant: necuiucunda ea q uae ad corpus spectant,suauesq; lusiones ad selicitatem iacere, ae spe stare qui cu existimatiuae sunt. nel ite operationes oc actior tyranoriam ex ijssunt,quae bona oc honesta haberi debet: sed operationes quet ex virtutibus,α intellectu proflaucruntur,illis sane optimae sunt,ati honestissiniata
Neo si isti quia syncere Sc liberalis uoluptatis pustu non habet,ad coleo
ris uoluptates confugiunt: propterea has magis este expetendas existimadu
est. na oc pueri quae apud se in precio sunt,praestantissima esse opinantur.
Cur tyrant,qui tanto caeteris 5c diuiti js dc potentia antecellunt,ad corporis voluptates confugiat,& sem nt,id in causa est,q, syncerarum oc Ilibero homine dignarum volupω tum gustu non habent.Synceras voluptates vocat eas,quibus vel nihil,vel parum adna udoloris ac poenitentiae admistu est quas cuiusmodi sint superius ia diximus. Si igitur ester, queadmodum diximus, tyrannis ide cum felicitate: felicia essent illa quibus icti inridicum vero non sit,non debemus voluptates quas Urani persequuntur, selicitatis esse meo rices existimare. sed sicut nem ea quae pueris praestantissima sunt,at inprecio,vi turbitres,tali, zore pilae, preciosi ac praeclara apud oes quom habentur:sic necas ea quae nonnullis qui secun/dum sedus vivunt,videntur optima, cunctis optima sunt existimanda.
Consentaneu igitur est,ut sicut pueris & uiris diuersa esse in precio usen tur: ita prauis et bonis quo p uideantur. Vnde queadmodum saepe dieiu est.
ea sunt preciosi&iucunda, quae probo uiro huiusmodi sitndat ea maxime expetenda operatio est unicui*,quae ex habitu proprio: probo autem uiro, quς ex uirtute fit. Non est igitur in lusu selicitas. lardum.n.est lusum esse Mnem:& negociari,Sc laborare tota uita ludendi causa.nam omnia, ut ita dic1, 3o preter felicitate alterius causa expetimus: quiepe cu finis ipsa hec sit.serio aut agere et laborare lusionis causa stultum plane ac puerile admodum uidetur.
Consentaneum rationi est, ut queadmodum alia pueris iucunda esse et prφosa videtur, alia viris: ita quoip non eade prauis re bonis,sed longe diuersa videanturioqiuere preciosa ec pulchra sint,quae probis viris ita videtur: quae aute a prauis huiusmodi esse existimantur,ea non vere huiusmodi sint,sed tant simodo esse videantur. Quoniam igitur haec ita se
habent,unicui* maxime expeteda ea operatio est, quae ex habitu proprio exercetur.qui.n. habitu musicae est praeditus s musicciqui intemperantis habitum contraxit,is inteperanter operari expetit.eodem modo Probus vir secundu virtutes Nerando oblectatur, ec gestit.
In virnite igitur ec intellectu.i. intellectuali vita,no in lusu felicitas cosistit: licet ad eum tyrani auide,I festinater serantur. Absurdu. n. est i lusum esse fine nostrum dicamus.si nasludere est felice esse, felice autem esse est finis:ludere finis noster erit. Absurdu ite est,proti sis , ridiculu,omnia nos sere dc labores oes sustinere ea causa,vt felices simus.cut Iudas mus, ec iocemur . nam si selicitatis gratia omiua agimus,& laboramus,selicitas vero nihil aliud est si ludereri edi ciuia & iocandi laboramus,at aeriinas sustinemusat hoc ridicitum est. Gonia igitur laborare consequendae felicitatis causa, num est:ludere aut noest G:ludere ec selice esse idem no sunt. Alio ite modo colligere hanc rationem possummiudere oc iocari sicut alia multa ciuia quorundam aliorum expetimus: selicitatem vero n5 alicuius sterius res causa expetinnas: selicitas igitur ec lusus idem nullo pacto est.Cu vero ii Mit omnia nos alterius causa praeter selicitate expetereraddidit ut ita ditamsid est fere propterea ψ virtutes etiam per se ipsas expetimus, licet seli 4 euasuri non simus.fieri item pot,ut multi per se ec non alterius causa diuitias e 1etant.
Ludere aut ut serio agat quispiam ex Anacharsidis sententia uidetur recte