장음표시 사용
341쪽
in sustepere. ea natione, qua eis convenit, de Religione potissim uir solliciti esse debent. Dogmata autem quum verae Religioni aut contraria , aut consentanea snt , consequens inde est , ut magistratus sicut propter commune num falsam Religionem , ita etiam dogmata , quae verae Religioni adversantur, tolerare non debeant. Repugnat ergo, ut cum falsitate , sive Religionis, sive dogmatum ea sit, commune tanum simul consistat. Vesum hac quoque in re Baetius sibi contradicit . Nam , ipse sentiente ,
quae secundum conicientiam erroneam fiunt, aeque bona sunt . ac quae fiunt secundum rectam i ergo furta re homicidia ficta secundum conscientiam erroneam sunt quid rectum i erm quum, uti modo dicebamus . magistratus non habeant
cult tem puniendi eos . qui se recte gesserunt, surta, re homicilii a iuxta BAElium punire non poterunt Riirsux iuxta Baelium furta , ct latrocinia puni-
ς possunt , nulla habita ratione , qua conscientia sommissa ea fuerint i ergog tR Baelium furta. & latrocinia magistratus punire possunt , dc non possunt. Vuri quoque S latrocinia non erunt peccata, quia puniri possunt & erunt pec
ς tR , quia puniri possitnt Evidentiori ne contradictione Belius sese implicare
poterat pDeinde erronea conscientia aut excusat a pereato , aut non excusat tqu*cumque erronea conscientia , Baelio sentiente , simpliciter a peccato excussit - ergo si a peccato excusat, quotiescumque propter conscientiam erroneam liquod crimen admittatur. illud peceato imputandum non erit 1 erm quodvist Bdςm crimen ob eon ieientiam e neam commissium fuerit , peccatum non erit. ergis tam furta, ct homicidia, quam alia quaevis crimina peccata non e nini t una ergo eademque ratio omnium a magistratibus habeatur Oportet, contra ac Baelius, sibi ipsi eontrarius arbitratur.
Ad q. respondemus Baelium nullum sibi contradicendi finem facere , sed ab una in alteram contradictionem prolabi: quod sane iis semper usu venisse novimus, qui, sicut Baetius facit, quae absurdissima sunt. pmpugnare constituerunt: N.gistratus ergo in Atheos animadvertere debent . inquit Baetius , si contra Deum , atque Religionem declamaverint, quia ab Atheis destri untur fundame humanae societatis, ex eo quod de medio tollant povidentiam, atque tim rem iuilitiae Divinae . illud hic iterum non urgemus , Baelium sibi contradic re, dum statuit in Atheos a magistratibus animadverti debere t nam 1ecundum Principia eius Atheos quoque ab omni crimine abselvi oportet . At sine evidenti contradictione a Baetio non affirmari . Atheos a magistratibus et se punienis dos , quia deliruunt fundamenta humanae societatis , hoc vero est, quod modis contendo. Quid ρ Nonne idem ipse Baetius, qui affrmat, Atheos evertere sundamenta humanae sicietatis. quia providentiam, de timorem Divinae tu ilitiae e medio tollunt , per Atheismum tum secietati naturali, tum statui civili nullum praeiudicium afferri , omni ope contendit ρ Athei prosecto sunt , si ipse audiatur , qui ob gloriam arsequendam ab omni malefacto abdinent , Athei , qui recte honesteque vixerunt, Athei, qui pro hominibus voluptuosis, ct ii fellis
utilitas aliqua ad bonum eommune exIstit .
qtiatentis religionem veram aliquo modo imiis
ratiir ; sed quia a vera relig octe dissert, icis eirco deficit etiam a Persecta boni comm
nis r uoue. I. . I. R. & 3. Vera autem Religio est , qtiae tantam illam in se utilitatem continet
quoad ho ιν ines, non autem errone , atque
ι cuius ramen salsae religionis eatauus
342쪽
filiis humanae s Ietati immerito tr.id: iciintur ca : ergo iuxta Baelium Athei
di destruunt fundamenta humanae secietatis , di societati naturali , atque civili nullum praeiudicium asserunt; else non potest, quin humanam secietatem everistant. ex eo quod providentiam, S timorem Divinae iustitiae e medio tollant; S tamen esse potest , atque revera fit , ut honeIle recteque vivant. & pro hominibus voluptuosis, ac humanae societati infeliis immerito tradueantur. De manifesta ergo Baelii contradictione. uti vi aliis sepe multis, ita hae quoque in re dubitari non potest. Secum etiam pugnat ipse Baetius , dum affirmat, Atheos non moveri co
scientiae impulsu ad aliqua dogmata propugnanda . Nam Athei S iemarici , uti ipse tradit ri , in abyssum impietatis imierunt propter longam serie at
meditationum, quae male ordinatae fuerint i unde neque a voluptatibus, neque
a superbia corrupti , sed vi alicuius principii in selicitis illecti . eique nimia
serie consequutionum adhaerentes, tandem propter illud quamdam persuasionem. sibi induerunt. Ipso ergo sentiente, Athei conscientiae impulsu non solum ad aliqua dogmata propugnanda , sed etiam ad ipsius Dei existentiam evertendam moventur et ergo licet reponere non possint , melius esse obedire Deo, quam hominibus ; tamen in sui patrocinium ad conscientiam erroneam contra vim , atque potentiam magistratuum semper recurrere poterunt. Semper itinque Balius contradictionem contradictione eum uiat, dum id Asbest , quod ex sua opinione consequi ipse quoque vidit, a se amovere conatur. Ad dicimus sane non esse metuendum , ut eo usque intaliae quisi iam perveniat ut Edom iam , adulterium, homicidium aliaque similia impiissima facinora praedicet, quoad usque usus ei sanae rationis conltet a ceterum si in ipso iudicio suae rationis ita depravatus evaserit , ut simul eum impiis nostri temporis nihil sui natura turpe, aut honestum esse contenderit ; tunc sane n hil est quoque facilius , quam ut prini icta impiissima facinora aliquando pri dicet. Nam haee facinora, aliaque omnia hisce similia, hae semel posita absu
ditate opinionis, ideo mala evadunt, atque poenam merentur , quia .lege civi li prohibentur: quoties ergo civiles Ieges non metuantur, poenaque, quae peteas constituitur, evadi facile possit , qui sitam quempiam retinebit, ne eo quo que insaniae D edat , ut etiam huiusnodi turpissimaram actionum praedicator
existat λ Verum enim vero utinam huc usque insaniae multi impiorum nostri temporis Iam non devenissent. Quid λ Anne fortasse defuerunt, qui & in vitiis plurimum utilitatis inesse, S in eo, quod sensus dulciter afficit , felicitate reponendam, & inordinatis passionibus obtemperandum esse defenderint : γJ pFuturum ergo neminem , ut sodomiam , adulterium , homicidium , aliaque similia impiissima facinora praedicet , mistra Baetius sibi blanditur , atque contra ea quidem principia sibi blanditur, quae ipse ut innoxia , atque humanae soci tali nullo modo adversantia tuetur . Nam ex Atheismo profecto profluxit , ut hominum impietas huc usque pertingeret et ipse vero Atheismum uti rem n
a Ilaee omnia , alἰoque nonnulla, quae habet Baelius Tom. 3. Oper. Prses mess
sis ia comete β. I7M sc seq. , retulimus , at que eonsu vimus Theologia muratis lib. i.
b Vide qliae hae de re ex ipso Baetis
retulimus THologiae Naturam lib. a. quaest. . arti r . . pag. M. Adnotat. A. . . e in hujusce suritatis homἰn bus me tionem fecimus , eosque simili refutavimus Theolailia Naturatis lib. III. qiiaest γ. art. a.dc ioloeta Revelata lib. III. quaest. I. ars IProp. s. s dc s. R.
343쪽
turali , & eivili secietati nullo modo adversam tuetur Q .
Sicuti vero qui omni Religioni renunciarunt . tantorum flagitiorum praedicatores extiterunt ; ita ctiam ut eosdem ii audiant , qui simili ratione Religioni renunciant , facile contingere potest , quamvis nihil magis ipsi rationi contrarium sit. Nam semel ac ratio in iis , quae prima sunt, ct ex quibus cetera omnia prosuunt, obcaecata fuerit, in aliis quoque eam caecutire oportet.
Si qui ergo tam impii homines existerent. inquit Baetius , qui sedom iam, adulterium , homicidium , aliaque impiissima facinora praedicarent , prius de sua impietate monendi essent; quod si in ea obstinate perusterent, eis indicendum esset, tunc non oportere, ut magistratus eorum conscientiae rationem habeant . Verum quod supra urgebamus , semper contra Baelium aeque tirgere pollamus ; hoc eli non esse in magissnatibus puniendi potestatem , nisi in reo culpa praesupponatur a sed quae secundum conscientiam erroneam fiunt , aeque bona sunt, uti vult ipse Baetius, ac quae fiunt secundum rectam I ergo magistratus animadvertere non possunt in eos , qui ex conscientia erronea huius modi turpissima lacinora praedicaverint, aut saltem ob conscientiam erroneam, ea se praedicare, re revera praedicanda esse affirmaverint. Ad ultimum dicimus. in eo item Baelium pro suo more contradictione implicari. Nonne enim pro aris lacisque simpliciter tuetur, longe maius peccatum committi , si duarum actionum , quarum unam rectam dicimus , pravam alteram, quae recta est, fiat contra conscientiam, quam si, quae prava, secundum conscientiam fiat λ Nonne, nullius circumstantiae habita ratione , absolute pronunciat gravius peccatum illud esse, quam istud b) p ergo concedere cogitur , eum , qui, sua sibi conscientia suadente, alterum occidit. se gereremesius , quam si contra suam conscientiam non occideret et ergo hac quoque in re sibi contradicit. ε Futurum autem non esse , ut plures eo insipientiae deveniant , ut secum dum suae conscientiae rationem alterum a se occidi posse arbitrentur, Baelio quidem dare missimus, si tamen neque Hobbesii , neque Spinosae principia sequantur sc). Verum illud quoque advertatur oportet, multos vel ob fervescentem iram , vel ob nimiam acceptae iniuriae repraesentationem , quae in eorum mente fiat, vel ob malum , quod sibi imminere putant, a sua erronea conscientia ad oceidendum alterum sepe incitari . Quapropter hi sane omnes ab omni pana abselvendi erunt, semel ac erronea conscientia a peccato excuset: immo quum nemo sit, qui sine aliqua falsa, S apparenti ratione, ad abierum Occidendum inducatur, quumque suam conscientiam in tam impio facinore perpetrando, semper unusquisque praetendere falso possit; consequens in de est , ut nullus ob alterius a se peractam occisionem puniri debeat . Semper ergo verum est , gravissimum damnum in humanam societate ni esse consequuturum , semel ac admittatur, a peccato eum excus iri, qui Ob quamcumque erroneam conscientiam deliquerit.
Qua vero ratione Baetius affirmare possit. selum modo timendum esse, ne Tom. In V v ali-
ratis lib. I. quaest. a. art. a. r. , ubi etiam . art. I. . I. ρag 2 . commemor vilnus, quae eum contra evidentem rationem insanite deis nam principia sint istorum impatili inorum ho- monstravimus. minum, ex quibus naturaliter consequitur ,
b Ex tota ejus superiori argumenta. ut quis vitam alteri sese eripere posse arbutione id certissime constat. tretur.
344쪽
aliqui melancholici tendant in necem alterius , sane non video. Nam aestu f roris, qui citius exardescit in iis, in quorum venis Langitis vividior decurrit, plerumque incitati homines huiusmodi crimina patrare cola sueverant, longeque plures occisiones in ipso calore contentionis, quam , eo iam intermissio. falias fuisse legimus. Nihil tamen ad rem nolinam hoc intereii . sed illud se lummodo satis est nobis , eos, qui alterum occiderint, sive sint melanch dici , sive sanguinis fervidioris , puniri non possie , semel ac quaevis erronea conicientia a culpa excuset. Dum vero Basius affirmat, faciIe sene esse, ut gela Religionis aliqui ad alium occidendum inducantur, impulsi consilio eorum, qui ipibrum conicientiam regunt . idque uno, & altero exemplo confirmat, a pm scio more is nugatur . Nam quavis tandem de cauda s hac enim de re cum B.elio modo dii putare noIumus J , quavis , inquam , de cauisa contigerit , ut nonnulli per ummuni facinus impias manus in suos quoque Reges intulerint ; anne numerus huiusmodi hominum cum iis comparari potest, qui ob avaritiam , inam . fur rem, acceptumque detrimentum , aut injuriam, alios occiderunt ρ Verum enim vero nonne, si Baelius audiatur, umisquisque suam erroneam conscientiam se- qtii debet, & peccat, si eam non sequatur p ergo semel ac quispiam putet, quamvis contra omnem rationem ita putet , suum Regem a se occidendunta, eise , aequo iure occidere poterit, meliusque faciet. u occidat, quam si non
occidat. Huic ergo etiam impiissimo facinori, Baetii absurditatibus semel postis , via latissima aperitur. Poliremo quando Baetius dicit, quoad rem illam idem incommodi etiam in opposita sententia sequi , flicum imperitis facere contendit. Nam si ponatur
non quamvis conscientiam erroneam, sed in vincibilem tantum, a peccato excusare ς quum quis ad situm Regem Occidendum , nonnisi impie , ac contra omnem evidentem rationem , proindeque suadente conscientia prursus erronea vincibiliter , induci possit, semper puniendus erit, quamvis veris certisque rationibus ad patrandum tantum facinus induetiim se esse dicat. Dices III. Deum contentum esse , ut eam veritatem sequamur, quae talis nobis apparet . quaeque putativa dici potest, aequa ratio suadet r ergo se in mul ac quispiam eam Religionem teneat, quae vera sibi videtur, a Deo damnari non debet b . Quod priori loco ponitur, pluribus Baetius siladere contendit, quae huiusmodi sunt. I. Se -
h) Hie illud mone uni esse censemus, eadem semper aequivocatione curare Baetilina, ut in errorem inducat . Comment. Paus ph. Io. , in quo haec omnia habet , quae in hac tertia objectioite prolaturi sumus, illud num. primo statvi e , eam deii tam veritatis, tum erroris rationem habenis da ira esse , quando quod salsum est, omnino verum nobis apparet, postquam eam diligentian adhibuimus , quae nec stiria erat , ut ab errore nobis caveremus. In hoc quidem ei assentimur , ideoque non erat, cur illud pluribus exemplis confirmare comenderet . Quoties enim praestiterimuν a quod Poperamus, atque debebamus. si nἰhilominus dee piamur, nullo modo peccamus, atque id a ere debemus , quod, licet revera in se spectatum a gendum non sit, ob erroneam conscientiam in vincibilem agendum esse putamus . Id tamen Baetius argumetuando se velle demo sistrat, ut nos veritatem putatisam sequi debeatnus vel ob invincibilem , vel ob vineibilem errorem talis ea sit; hoc vero est , quod nullo modo et damus . Contra evidentiores ergo Loeteae regulas atque ipsa principia a gumentationis callidus homo peccat, dum quod putativae conseientiae convenit,quae in te talis est ob erro. rem invincibilem tribuit etiam conscientiae puta. tivae,quae est talis ob errorem vitieibilem . Quae autem initio capitis exempla affert , ut suadeat ν
345쪽
i. Semel ae Deus non sit contentus, ut veritatem putativam seqii amittamulta impune contemnere poterimus, quae vera nobis apparent ; aut semper in ancipiti dubitatione versabimur, num abseluta veritas nobis perspecta sit. a. Homo sollieitus esse debet, ut veritatem assequatur , semel autem ae invenerit, eam sequi debet, alioquin inquisitio eius esset inanis. Intentio ergo legislatoris in constituenda auctoritate veritatis, S lmpunitate esus, qui veritatem sequitur, talis esse debet, ut veritatem in generali sequendam propositerit ; hoe eli habita ratione persenarum , quibus quidpiam verum apparet ; contra vero nulla habita ratione caussae, propter quam uni , vel alteri Verum apparet , quod falsum est sa).3. Deum contentum esse debere, ut unusqui 'ite sequatur, quod sibi verum apparet, seu Veritatem putativam, constat, inquit. ex ipsa conditione , hominis. Homines enim animam corpori unitam habent , ct quodam spatio temporis ipsa ratione nullo modo uti possunt, neque verum a falso discernere , aut suspicari in errorem se induci ab iis, quibus initituuntur, indeque est. ut quoad usque in hae aetate sunt, id omne amplectantur, quod eis proponitur . Nonnulli quoque sunt, quorum animae capacitas semper distracta manet ob eonfusas sensationes . multiplicesque huius vitae curas , quibus incumbere debent. Passiones, infantiae consuetudines, praeiudicia educationis praelio nobis sunt, antequam res serio expendere possimus. Haec vero omnia essciunt, ut non sine gravi labore, & dissicultate veritatem assequi possimus. Si ergo Deus
est auctor unionis animae cum corpore, atque . ut servetur humana secietas . unumquemque suo muneri vacare vult, inde sequitur nobiscum ita eum agere debere, ut simul rationem habeat eorum impedimentorum , quibus ab assequenda veritate retardamur. Hisce omnibus si adjiciatur, qtiae a Deo revelata sunt, non habere cuidentiam metaphysicam , aut geometricam , ideoque in anima nostra non polla producere maiorem persuasionem, quam sal sitas ipsa producat; abunde compertum erit , homines non obligari a Deo , ut absistutam veritatem sequantur, sed satis esse, si putativam tantum teneant b . q. Constat conscientiam esse lapidem lydium ipsius veritatis, quem nos
sequi, de amare debemus. Si quis aliquid ultra petat, id petit, quod impos
sibile est, sicuti demonstrari facile potest. In ea namque conditione, qua si mus . fieri non potest, ut compertum habeamus non esse putativam , ted absolutam veritatem eius Religionis, quam sequimur, nosque non errare, bene vero errare eos, qui contra nos sentiunt. Nam argumenta veritatis, quae V v a nos
deat, eodem modo fidem praestan tam esse tum veritati reali , tum apparenti, idiid tan
tum evincunt , veritatem apparentem Iunc
tantum sequendam esse, qirando talem esse ob invincibilem errorem ignoramus. a itati eapἰtis nuinero Σ. ea habet rejusdem autem capitis num. s. tradit, Deum contentum esse debere , ut sequamur ea n veritatem, quae post onuiem diligentiam , quae per nox adhiberi poterat, talis nobis apparet. Putativam ergo conscientiam inviuel-hilitet erroneam , quam sequi debentus , quoadusque inὐincibilis esse perleverat, confundit Ciuri conscientia putativa erronea vincibiliter, quae nos a peccato non excusat. Iter uin a tem in seqlientibus numeris putativae eonscientiae uine ibi liter erroneae tribuit , quod conscientiae putativae invincibiliter erroneae conia
b Quoad originale peceatum nonnulla deinde in hoc numero haset , quae instituti
nostri non est , ut refellairaus . Cetera Dero omnia, quae concludit, semuer eo tendulit, ut a Deo cujusvisvis putat uae errori eae con seientiae ratio iem habendam esse , suadere videantur. Quapropter ista quoque ex iis confutata recta allebunt , quae prop ,sitis diffiditi.
talibus, levibus quidem , atqae futilibus , responsuri sumus.
346쪽
nos habemus, sent aequivoca , Sc aeque apud nos, ac apud ipses paganos, de haereticos nequiores reperiuntur. inandoquidem nolira: Religionis evidentiam
non habemus. quia fatentur omnes supra rationem esse, quae revelata sunt.
Incomprehensibilitas nobis non suffragatur: nam quid aeque falsum, incomprehensibile simul, ac circulus quadratus, primum principium essentialiter ma. Ium a , Deus pater ob humanam generationem, sicut Iupiter Paganorum Conicientiae quoque quies ad id non iuvat: nam eadem, inquit , conscientiae quiete Papi ita , Haereticus, Judaeus, atque Turea in sua Religione aeque perfruuntur . Zelus demum , qui pro concepta opinione habeatur , ad idem non conducit, quia etiam falsae Religiones habent suos martyres, suasi incredibiles aulleritates, suas curas pro initiandis proselytis . servandisque superilitiosis caeremoniis. Id ergo tantum homini praecipi debuit , ut sequeretur , quod sibi verum videretur, sue in se tale eiset, sive apparenter. ΓbJ
. Ex hoc autem , ait, non consequitur, ut non reseratur acceptum Divinae gratiae, quod ipsi debetur. Nam Divina quidem gratia facit, ut hunc,
vel illum Sacrae Scripturae sensium verum esse videamus , lirmiterque credamus, non tamen efficit, ut eius, quod tenemus, probationes omni exceptione maiores esse, nobis perspectum sit. Ultima ergo analysis nostrae fidei . quaecumque tandem ea sit, consiliit in sensu interiori, seu in convicti e conscientiae nostrae, deoque in eo, ut sentiamus hoc, vel illud nobis apparere verum. Qitum itaque Deus neque ab orthodoxo, neque ab heterodoxo exigat, ut ce
titudinem suae fidei per examen scienti fieamque discussionem acquirat, satis erit , ut uterque sequatur, quod sibi verum apparet. 6. Si quis autem spergit ex hoc consequuturum illud esse dixerit, ut omnes salvi fiant; contra primo ei reponi potest , grave non esse, viam coelorum aperire omnibus . di tollere scandalum Ethnicis . quod inde accipiunt , quia pauci salvari dicuntur, & propter hoc Deum non habent uti benefacto reni . Deinde quum multi contra id faciant, quod faciendum esse viderint, etiam posito, quod bene agamus, si sequamur, quia verum esse nobis videtur, plu-xes in aeternum perituros, nemo non Videt.
. Conditio hominis huiusmodi est, ut nonnulla corpora a se removere.
ini prinespli essetitialiter mali Baelius nune con cedit : alibi vero pro adstruenda existentia hujus principii nullum lapidem non movet . vide quae contra ipsum quoad rem istamenteruimus lib. a. quaest. 4. art. I. Thee . Nati bὶ Hie autem illud quoque Baetius com
Mie morat . Catholicos recte semper exprobrasse Protest alitibus, nullain habere eos suae fide Icertitudinem, quia, Eeclesia auctoritate eo tempta, unum emque sacrarum seriptura tum Interpretem esse constituunt . Hule vero diffieultati tune tantum satisfieri posse tradit, ii dieatur, Deum colitentum esse veritate
pittativa ο hoe est , nos ei plaeete posse , si
icqu. inur, quod verum esse nobis uiuiim lue. ritis in hoe sane quatenus Protestante ei non repugnat lux: nam semel ac uatimquem
que Saetae scripturae interpretem esse coini-tuatur, eam unusquisque explieare poterit sprout visum shi fueriti erunt ergo eade in de re diversa explicationes juxta diversitatem ingeniorum: ergo nisi ponatur veritate puta iva Deum esse contentum , nullam lux fidei certitudinem Protestamex habete poterunt . verum contra istud princlytum Protestantium pluribus, & data opera, agemus art. hujus quaestionis . Contra veto nihil Baelius e cludit , qu n.
do Deum contentum et se , ut veritatem --tativam sequamur , inde evincere contentit,
quia EeeIesiae insallibilitas nobi x comperta esse non potest . Nimis enim evidentia sunt argumenta hujusmodi insallibilitatis , de quihus mine non est disserendi locus t de iis vero satis jam gillarii imiis , prout nostri instituti ratio postulabat lib. quaesi. 3 m. I. in re sponubile ad 4. objectioucra .
347쪽
aliis vem uti debeat. Quia vero incapax est discernendi maturo tempore quaenam corpora a se removere, quibulbam uti debeat , saepiusque aliquid mali pateretur, antequam ipsa meditatione utrumque assequi posset ; Deus huie incommodo providit sensationibus voluptatis, atque doloris , quas relate ad diversa obiecta indidit hominibus: per eas enim quamvis non cognoscant homines naturam corporum , vident tamen quod ad tui conservatione ni nece ilarium eli. Homini autem magis providi; se Deum quoad corpus , quam quoad ani mam , nemini unquam verisimile apparebit. Dicendum ergo est , concludit Baetius , conscientiam , & sensum interiorem, quem de veritate habemus, unicuique ei se regulam normamque eorum, quae credere, & facere debet. Nam si hoc non ponatur . nullus erit, inquit, qui agat prudenter, atque rationabiliter , dum eredit id se ampleAi debere , quod sibi verum apparet. Ex qu has illud consequitur , ut nos sine crimine erroneam conscientiam sequi possimus. e Addit pom, futurum esse, ut in turpissimum pyrrhonismum incidamus. semel ac id non admittatur . Pyrrhonistae enim quamvis abstinendum esse dixerint ab assirmatione, & negatione relate ad absistulas qualitates obiectorum , non tamen relate ad actiones morales, ita ut abllinendum voluerint ab action, bus civilibus, quas faciendas esse cognoscimus. Ab hisce autem actionibus, in. quit, abitinendum quoque erit , semel ac quod volumus , conscientiae non tribuatur . Nam certitudo, quam habemus, aliquas actiones esse honestas, Deo placere , atque a nobis elici debere, posita est in interiori conscientiae sensii. quo haec omnia videmus; sed haec eertitudo secundum adversarios meos, ait Baelius, non est argumentum certum huiusmodi actiones esse eliciendas . &si eliciantur , aeternam damnationem non esse sibeundam i sicuti ergo nullus homo prudens aliquid facit cum pericula aetereae damnationis; debebit, ait, quisque, ut sese prudenter gerat , veluti quiddam inanime se habere , nihilque agere . Huic autem incommodo consuli ilatuit, si dicatur, Deum . qui animam corpori univit, unde variis sensationibus , passionibus. & pnaeiudiciis obnoxia est ob multiplicia objecta, quae in eam agunt , ipsi animae deditis retulam , seu lydium
lapidem , hoc est conscientiam . per cuius interiorem sensum , atque convictionem cognosceret, quomodo sese gerere semper deberet . Non refert autem, ait, quod alicui verum, alteri autem falsium idem obiectum per conscientiam exhibeaturὸ Sicuti enim lieet uni idem cibus sit dulcis, alteri autem amarus , uterque tamen suum nutrimentum ex eo accipit ἔ ita quoque conscientia nolirarum actionum certa regula semper erit . sive falsum, sive verum id sit,
quod ipsa proponit . Hoc principio semel constituto . dissicultates inlisperabiles e medio tolluntur, illudque simul conitat , Deum nihil aliud petere a nobis ,
nisi ut sincere , di diligenter veritatem quaeranaus . deque ea per internum conscientiae sensum nobis conscii simus . Si autem occurrentes aliquae circunis antiae impediant, ut veritatem ab lolutam a isequamur, S per conicientiae sensu in nobis verum appareat. quod falsum est ; haec putativa veritas , seu respectiva, veritatis realis, seu absolutae locum tenet.
8. Si ponatur , Deum velle, ut quoad Religionem , quod eli ab lute verum , homo eligat, ex si falsum elegerit . in aeternum puniatur ; fieri numquam poterit, ut Ethnicus Chri Ilianam Religionem prudenter amplectatur. Nam
sunt multae in Chrulianismo divi aes. Si ergo non sitissicit , ut amplectatur , quod
348쪽
quod in Christianismo verum sibi videtur, oportebit, ut in omnes sectas inqui.
rat , earumque principia , atque dogmata expendat. Hoc autem peracto , semper incertus remanebit, quia licet poli longum examen convictus interius maneat in hac , vel illa communione Religionis esse veritatem , tamen quum citra periculum aetereae damnationis suam conscientiam semper sequi non possit. incertus dubiusque quoad rem illam perpetuo remanebit. Quemadmodum ergo mulier, de filius spurius a culpa exculantur, si illa propter errorem cum alie no Viro congrediatur, ille sust piat haereditatem eius, quem suum patrem esse putat ; ita etiam haereticiis, & infidelis bonae fidei excusari debet. Licet autem Deo satis sit . ut quis sequatur, quod sibi verum apparet , im de seperfluum fuisse non consequitur , ut Deus nobis aliqua revelaret. Nam Sacra Scriptura quoad res claras , atque manisellas pro certa regula habetur ab omnibus , quoad oblcuras autem eam cuncti reverentur . Usiluomodo Baeti iis , ad tenebras imperitis , ae debilibus offundendas nimium etiam acute , dc callides; ad rei autem veritatem. atque ad soliditatem ratiocinii, crat se & cavit Iose, ut circulator nimirum . non ut philosephus. R. Itaque ad I . , veritatem putativam sequi nos aliquando possie , aliquando autem non posse. Si putativa veritas huiusnodi sit, ut veritati ab l tae, hoc est rei, prout eli in se, conformetur, nullum dubium est, nos sequi mise , immo & debere putativam veritatem e si autem putativa veritas abs durae veritati conformis non sit; tunc dillinguatur oportet, nam vel non est con . formis propter desectum hominis, quatenus quae poterat, atque debebat, a.s qui neglexit; vel non est conformis citra desectum ipsius hominis , quatenus ipse fecit, quod potuit, ct debebat, ut veritatem assequeretur t si non sit comformis propter defectum hominis; tunc homo peccat , si putativam veritatem sequatur. Secundum hanc vero acceptionem ait S. Augustinus Epist. Α7. nu. q. , , ,, Si quis putaverit bonum esse , quod malum est, ct fecerit, hoc putando utique , , peccat. Et ea sunt omnia peccata ignorantiae . quando quique bene fieri putat, , , quod male fit, ,. Et re quidem vera anne fortat se apud homines excusitione dignus
ille est,qui propter sui eulpabilem ignorantiam deliquit; atque ob negliget tiam id addiscere omittit quod scire posset, atque deberet Quo potiori ergo iure neque etiam apud Deum excusandiis e l. quum nulla gravior obligatio nas urgere ρος sit , quam ut legi eius diligentissime pareamus p Si autem putativa veritas non sit confarniis veritati absblutae citria ullum defectum ipsius hominis ; tunesne peccato homo eam sequitur, quia quantum ex se eli, aut eise potuit, adique debuit , ipsi veritati omnino se conmrmare voluit . Unde errat quidem , sed in voluntarie prorsus, di citra ullam sui consensionem errat, ideoque Deus, qui cordium scrutator eli, huiusmodi errorem non imputat ad peccatum . id vero absurdi. quod Baetius primo loco opponit , tunc ibitim conseque retur, quando veritas putativa , quae praeter omnem desectum hominis non est cons mis veritati absolutae, a peccato non excusaret , eamque libcre, sine ulla difficultate sequi non polliemus. Ad a. omnem quidem curam a nobis adhibendam elis dicimus, ut veritatem alisquamur ; illam vero si adhibuerimus , etiamsi decipiamur , cuiusvis peccati expertes omnino erimus . Unde inquisitio veritatis nunquam super- Vacanea Oil . Ceterum si nolira agendi ratio eiusmodi fuerit , ut nihil eo rum , quR pollumus . atque debemus , ad assequendam cognitionem veritatis
349쪽
omittamus, tunc semper fere continget, ut quae sentimus, veritati eonsorinia sint i , , Nam si sapientia Linquit S. Aligullinus De Moribus Ecelia Cathol. lib.
D I. num. 3I. & veritas non totis animi visceribus concupiscatur, in v
niri nullo pacto poteti. At si ita quaeratur , ut dignum , subtrahere sese .
atque abicondere a suis dilectoribus non poteti,, . In conitituendis vero legibus. legislatoris intentionem esse veritatem in generali proponere, nullam vero habere rationem ejus caulsae, propter quam uni . vel alteri verum apparet . quod falsem eii , selus Baetius sua 1blita confiduntia asstrinare . ac potius , incautorum capiendorum caussa , iactare poteti. iid enim magis contrarium intentioni legislatoris esse potest, quam ut unus quitque agat , quod sibi verum, quavis tandem levi , fiatili , falsaque ratione apparuerit ρ Sane autem qui contra leges delinquent, illud semper praetendere PUtvrunt , quamvis ex malitia deliquerint. deliquisse se 1blummodo . quia contra legem se lagere non putabant. Deinde anne ratio aliqua , quamvis ea quidem filia , atque erronea sit, alicui de eis, quando contra legem agit stremo nonne quis iam semel ac contra legem agere initituat , ad poenam evadendam apparentem aliquam sibi rationem confingere poterit λ Intentioni ergo legislatoris nihil magis contrarium ei se potest , quam quod Baetius vellet . Ad respondeo neque etiam ex conditione notitia Baelium concludere
Deum contentum elle debere, ut sequamur ea , quae quacumque ratione n
bis vera apparent . Eiusmodi quidem est conditio nostra , ut animam corpori coniunctam habeamus. & neque verum a fallo discernere . neque iudicare , num ab aliis decipiamur toto illo tempore possimus . quo ipsa natione non utimur . Multi quoque non desint , qui vel propter infirmitatem corporis , vel propter multiplicia munera, quibus dii rahuntur, suam rationem exercere non possint in cognitione veritatis. Tandem pravas animi passiones, con- saetudines, quas ipsa infantia induimus, praeiudicia educationis , aliaque similia , quum illud tempus praecedant, quo res serio expendere potiumus, imp di me; 3t2 esse , ne rerum veritatem aliaquamur , & nos quoque damus. Verum ex hisce omnibus illud unum consequitur , apud Deum neminem reum esse eorum , quae citra ullam sui culpam ignoraverit ca . Qiiod autem Deus contentus esse debeat, ut unusquilaue 1equatur , quod verum esse putaverit, inde nullo modo exculpi poteti. Quandoquidem velle Deum , ut ipsa ratione utamur, prout possumus, atque debemus, nemo negaverit . Fuisse enim do num rationis homini a Deo collatum, ut per illud non minus actiones, quam sua iudicia regeret, perspectiim eli. Quapropter sicuti qui male egit, apud Deum non excusatur, si ideo male egit, quia eo modo. quo poterat, de debebat , recta ratione usius non fuit; ita etiam qui in suo Iudicio erraverit, nulla apud Deum est excusatione dignus, si ideo erraverit , quia , quomodo poterat , Sedebebat, non advertit ad regulas rectae rationis. Sicuti ergo servus apud situm dominum non exculatur L hoci autem exemplo utimur , quia illud una cum a
aὶ Quando neminI ea ad peceatum, ponuntur. Nam precatum orῖsynale cur no- imputari die imus, quae citra ullam sui cu I- his imputetur, ante luan collis scatur , liniupam ignoraveris, de illis loquimur , quem- ea suadent, de quibus nunc disputatiotrem in-
admodum nostra adversus Baetiunt disi utatio stituete velle , Iongius a propolito digredi MIyillat, quae nobis modo cognoscenda pro- eae .
350쪽
aliis pluribra eiusdem generis Baetius iam adhibet J ; si aliqua ignorave
rit, quae ex sui officii ratione nosse poterat, & debebat; ita apud Deum est excusandus, qui in eorum ignoratione vegatur, quae nosse poterat, dc d bebat . Gia ergo Deus est auctor unionis animae cum corpore , habet quidem rationem impedimentorum , quibus ab assequenda veritate retardamur; ita tamen habet , ut si ea nobis insuperabilia fuerint. non imputet ad culpam , quod veritatem absolutam non attingamus , imputet autem , si impediment a non fuerint insuperabilia , sed quae a nobis superari potuerint , atque debue rint . inare Deus non quacumque putativa veritate contentus ei Ie debet , uu lius falso contendit c alioquin oporteret , ut id omne ab eo probaretur , quod caderet in mentem euiusvis hominis ; sed ea solummodo putativa veritate, quae vel veritati absolutae omnino respondeat , vel si revera non re spondet, ei tamen respondere, is, qui errat. citra ullam sui culpam arbitratur. ae autem nobis a Deo revelata sint, quando geometricam , aut metaphy sicam veritatem in se non habere, affirmatur, distinguendum elle nam si inteuligatur , nullam metaphysicam , aut geometricam Occurrere rationem, qua vincatur, aut evinci possit. haec. vel illa nobis a Deo revelata fuit se; tunc nullo mcao nos repugnamus. Sed non ell, cur quispiam, num aliqua a Deo
nobis revelata fueriat. huiusmodi rationibus perspectum ella velit, quia Divina Revelatio res facti eli, a qua haec genera rationum aliena iunt ib). Si vero intelligatur in Divina Revelatione contineti nihil, de quo metaphysicis rationibus constare possit; falsum id omnino esse propugnamus. Nam in ipsia Divina Revelatione multa continentur, uti alibi iam observavinius , di peris unicuique perspicuum et t. quae spectant ad naturae legem, & de rectitudine
eorum ex ipsa ratione constat. Quamvis autem multa quoque in Divina Re Velatione sint, quae rationis humanae viribus a nobis attingi non poliunt, in de tamen non consequitur , ut etiam contra rationem ea sint sc . Immo Ver
ς quoque, quae sunt stipra rationem , licet ipsi humanae rationi impervia sint, suam tamen eo modo, quo fieri poteli, evidentissimam rationem habent, ob quam eissem assentiri debeamus. Nam ea omnia in se continent, quibus dura eorumdem Divina inspiratione evidentissime conflat NJ. Qium ergo aequa ratio suadeat, ut assentiamur iis, quae divinitus inspirata esse certissime constat, inde est, ut ea quoque, quae sunt supra rationem , evidentissimam ratio. nem habeant, ob quam eisdem assentiri debeamus. Ineptit ergo Baelius , dum .ssirmat, quae divinitus revelata sunt, maiorem in anima nolira certitudinem producere non posse, quam falsitas ipsa producat. Ad q. resipondemus, conscientiam esse quidem lydium lapidem ipsius veritatis , si Divinae legi e Brmis ea sit; si autem revera non sit conmmis ,
tamen ob invincibilem errorem uti omnino conmrmis habeatur, tunc ob conis sermitatem , quam ob huiusmodi errorem invincibilem habere putatur cum Di-Vina lege, a peccato sermali , uti aiunt, excusat. Huius rei rationem supra dediis o Vide quae disputavimus hujus lib.
quaest. l. ari. I. h. a. in responsione ad primam objectionem contra Baetiuin effutientem quod est supra rationem , esse simul contra ra.
d Hoe vero est , quod nos iam evicimus in tota prima quaestioae hujus libit. a Exempla istiusmodi , quae Balἰus
asser , ut evineat Deu iii contentum esse nos
sequi veritatem putativam, nihil concludunt, quia semper in iisdem salso supponitur . quo sum ue errore essici , ut quispiam etiam apud
bi Conlulantur quae hae de re in pluribus lemmatibus jam dissetuimus initio li.a