장음표시 사용
101쪽
NARRATIO TERTI A. loapti, criniunxit, ut cum Oibus incolis sibi subditis venisent nobis opem laturi, et unum ex eis nomine strusiuchil .est annorum viginti quatuor iuuenem strenuum
Hiiectum ab omnibus in ducem destinauit. et peruenit ad castra viae strat icinitantibus torte triginta milibus hominum, bello aptorum suo more bene dispositoium, et ad alia duo castra peruenere vltra viginti milia hominum, et ego benigne eo excepi, et gratias egi de suo bono in nos animo, et operibus. Poterit optime nosse Ue-ura bacra a. Maiestas, se bona fuerit amicitia nostri Confernandi, et cuius sententis essent illi e Temixtitan, quum prospicerent illos in eos inuehi, quos pro subdim an pro amicis, affinibus 8 fratribus,& etiam pro patribus4 Liris. I si duos dies dicta oppugnationis seperius memorate, quum dicta subsidia ada uenissent, incolae e Sichimilco, qui sunt constituti in aquis,ck quaeda coloniae ex tumiensibus, quisunt montani, di maiori numero illis. Sichimilco, di erant ascripti eruituti dominis, Temixtitan, venere tibiatum se in vas allos Vestrae laiesta- is-Nogantes, ut indulgerem eorum diuturnitati,ck eos optime excepi, eorum ad Mentu maxime laetatus. Quoniam si in commodum aliquod incolae e Cuioacan per P si poterant, ab eis pati poterant.
ι Vum e latere castro' in via strata constituto ducib'bergantino igne con
sumpsissemus plura subdi alia pauimenta in suburbris ciuitatis,& nulla ex canois comparere auderet, mihi visum est ad castrorum nostrorum tutelam sufficere septe ergantinos Ideo constitui destinare in castra matbris executoris tres bergantinos, Petri de Aluarado tres alios S commisi seriose praefectis illorum qu si ab
amborum castrorum lateribus, hostes sibi maxime prouiderent ex contineti suis canois, ex introducerent aquam, fructus varios, Maia, di varios commeatus,8 Vastarentur modo huc modo illuc, culterius prodessent ad auxilium ferendum militibus in castris existentibus quoties vellent gliredi cu oppugnare ciuitatem . Et eo profecti sunt dicti sex bergantini ad dicta castra, qua res fuit proficu cknecessaria, quuin die noctua,praesta mirabilia inter eos intercederet, di capiebant innumeras hostium canoas, ex etiam ex illis plures.
Um praedictis ordinem imposuissem, eg tot copia in nostri subsidium N paci
lice aduenissent, ut superius memini: eos sum allocutus, velle abhinc ad duos dies oppugnare ciuitatem.Fropterea tunc comparerent bene praeparati, di eo tuc
cognoscerem an fidi essent amici. Et ipsi se ita facturos polliciti sunt,et secueti die iusti milites esse in armis, ex significavi hominibus existentibus in castris es bergantinis, quid constituissem, ecquid illis agendum esset. SEquenti die post misiarum solannia, e datam praefectis informationem, quid sibi esset agendum, castris nostris exivi comitantibus equitibus, e trecentis Hispanis, di omnibus Indis nobis amicis, quorum infinitus erat numerus,c quum via strataprogrederer, ad trinos balista iactus, hostes nos iam morabantur maximis clamoribus, eg quum tres iam intercessissent dies, quibus secum non fuerat certatum, demoliti fuerant omnia, quae oppleueramus expugnatu difficiliora quam ante fuerant, ex bergantini ab utroq; viae stratae latere peruenere, cu cum eis possemus pro-
re tormentis, pixidibus, di balistis multum damni eisdem inferebamus.
Oc prospicientes in terram prosiliuimus 8 aggerem occupauimus, una cum ponte, progredi coepimus,cchostes insequi. At illi muniebat se in ali j pontibus Maggeribh quos extruxerant.Quos matbri tamen laboreri discrimine, qua alias occupauimus.Et eiecimus e vico a platea, et magnis illis domibus ciuitatis. Et tunc iniunx Hispanis, ne ulterius progrederentur, quoniam ego una cum amicis meis opplebam saxis, et lateribus aquarum meatus, in hibus erat maximus labor. Nam quamuis huic negotio incumberent decem milia Indorum hobis amicorum, aduenit tamen licua vesperarum antequam finis esset operi impbsitus, et eo tempe semper Hispani et Indi nobis amici decertarunt cum incolis ciuitatis, eisdem insit dias
102쪽
diacina cirendo, quibus pIurim periere. Et ego equitibus comitantibus cla Itatem
peragraui, di in vicis illis, quibus habebatur aqua, vulnerauimus multos, di sta e
mas, ut retro Iederent, nec ulterius auderent progredi in continentem.
Ura cognoscerem incolas ciuitatis esse rebelles, et talem prae se ferrent ani-υmum, ut vellent aut certe occumbere morti, aut se fortiter tueri, duae sentetiae inde meo insederunt animo Vna, o modicas aut nullas ex diuiti js quas nobis incolae ciuitatis abstulerant. recuperaturi eramus Altera, nobis ansam darent, ut eos extremae internitioni daremus. Et postremam sententiam veriorem cogitabamus,
qas nobis maxime dii licebat: dccogitabam modum, quo eis timorem incutere possem. ut iam re sit pisicerent a suo errore, cognosicerent damnum quod illis inferres possem: Z semper comburebam, destruebanal turres idolorum Sodomorum sua'. 8cit propius viderent, hac die ignem inliciendum curaui illis magnis domibus in platea constitutis, ubi alias, quum nos expulere a ciuitate, ego Hispani hospitari solebamus, quae erant adeo amplae, ut quilibet princeps sexcentis hominibus in suo seruitio existentibus commode hospitari posset, Setiam aliis eisdem adhaerentibus, quae quamuis non essent tam amplae, Maliquantulum minores, erant tame pulchriores c elegantiores, in quibus dominus Muteezum retinebat omnia genera avium, quae reperiebantur in his prouinchs. Et quavis illud mihi displiceret, tamen quam cognoscerem hostibus magis displicere, constitui eas igne consumere, qua re hostes maxime sunt contristati, di similiter reliqui eis foedere iuncti in lacu consti xi, quoniam nunquam rati sunt nostras vires tantum posse,in nostrum fore tam multos ut eo usq; progredi possemus, o hoc sibi niulto plus dii licuit. Itane iniecto dictis domibus receptui cani iussi, 8 iunctis militibus, quoniam hora
tarda erat, ad nsa castra deuenim', d quum hostes nos retrocedere viderent, maxima irruebat multitudo,&extremum agmen nostrum aggrediebatur,f quum vicus iam esset compositus, equites possent ad libitum ire, e redire, in eos irruebamus, de semper aliquos ex eis vulnerabamus, propterea tamen non desistebat a te ego nos vociferationibus insequi. Eo die demonstrarunt maximum dolorem, prie sectim, quum nos ingressos eorum ciuitatem, foeam igne vastantes, et contra eos pugnantes, es eos insequentes incolas coloniarum Calco, Tectico, di Sichimilco similiter 8c tumiense, quum quilibet nomen patriae pugnando clamaret conspexere ab alio vero latere eos e Tascalte cal, qui una cum reliquis ostendebant eis incolas suae ciuitatis in frusta concisos, ex aiebant ipsos in cibum coenae illius seruaturos, ecin futurum prandium, quemadmodum re ipsa faciebat. Et eo pacto peruenimus ita castra, ut nos quieti daremus, ea enim die multum laboris passi fueramus . Septem autem bergantini, quos apud me retinebam eo die ingressi sunt per aestuarias fossas ciuitatis, S ex ea multum igne consumpsere. Praefecti vero aliorum castro',8 sexath bergantini, strenue certarant eo die. Et circa ea, quae eis euenere, possem diflu-sius enarrare, quae euitandae prolixitatis gratia praetermitto, nisi V in castra sua vis
ctoria potiti recessere absit aliquo eorum discrimine. SUquenti die summo mane ordine antedicto, post missarum solennia omibus co
3ns sum in ciuitatem reuersus, ne hostibus tempus daretur euacuandi pontes, et reficiendi aggeres. Et quamuis summo mane surrexissem, nihilominus ex tribuaportionibus aquarum et vicorum, qui intercedunt duae portiones a castris nostria sque ad illas magnas domos et plateam erant extractar, ut praecedenti die, in bua occupandis fuit maxima diffscultas, ut certamen prorogatum fuerit ab Octava, si ad horam primam post meridiem, quo tempore consumptae sunt omnes sagittae,et globuli, quos milites balistis, et pix idibus utentes attulerant. Et credat Sacrae
Vestra quod maxima subibamus discrimina quoties istis
103쪽
dictos pontes Gipiebamus, quoniam ut eos occuparemus necesse erat natando transire,&eo modo non poterant multum viribus uti, quoniam ictibus ensium,& lancearum hostes in ripa obsistebant ne transirent. Tamen quua lateribus non haberent subdialia pauimenta, ex quibus nobis obesse possent,& ab alio latere ineos spicula iaculabamus non aberamus enim alter ab altero per lapidis iactum)Hispani indies augebatur animis, es constituebat transire, &etiam quoniam videbant meo sicanio insidere ccq aut cadendo, aut surgendo non erat aliud faciendum Uidebitur fortas is Maie. Vesti a , quum tot periculata dictis pontibus,c aggeribus occupandis subiremus megna fuisse negligentiae, postquam eos occupaueramus, desierere, nec manutenere ne singulis diebus talia subiremus discrimina in illis occupatidis, quae discrimina sine dubio erant maxima. Et certe sic videbitur absentibus, tamen sciat Uestra Maiestas, quod nullo pacto fieri poterat, quoniam ut illud executioni mandaretur, e duobus alterum facere cogebamur. p, aut castra ibi locaremus in platea, di ambitu turrium idolorum, aut , aliqui custodircnt nocturno tempore Pontes in utrol maxima discrimina, nec vires suppeditabant, quoniam si castra locaremus in ciuitate, singula quat nocte 8 hora, cum illi essenν sine numero&nos pauci, milies ad arma conclamaretur θc certarent nobiscum,ac labores essent intolerabiles, e undiq; nos poterae aggredi.Ut autem nocteibntes custodirentur, ideo fieri non potuit. Hispani enim sub vesiperam erant adeo lassi, di fessi expugna diei, ut milites pontium custodia nullo pacto locare possemus, di propterea cogebamur quotidie denuo eos occupare, quo ciuitate ingrediebamur. Eo die cum tempus consumpsissemus in occupandis illis pontibus copplendis, non fuit tempus alia gerendi, nisi . in vico alio, qui progreditur ad ciuitatem Tacuba fuertit occupati duo athpontes, de oppleti, e plures magna Segregiae dom illi'vici igne consumptae sunt, dic eo modo aduenit hora vespertiria, di ps retrocedendi. Et tunc non minori ver fabamur in dis crimine, quam in occupandis pontibus, quia cum hostes nos retrocedere conspiciebant, tantum animis augebatur, non aliter, quam si victoria potiti suissent, donos terga fugae deditium'. Et ad hoc necesse erat, ii pontes essent bene oppleti, 8, materies aequata solo vicorum, adeo ut equites sine impedimento possent ab utroq; parte currere, echoc pacto cum retrocederemus, cum tam procliui nos insequerentur, aliquando fingebamus dare terga fugae, dinos equites in eos reuertebamur, M siem capiebamus duodecim aut tredecim ex illis ex fortioribus. Eo modo, quibusdam in si dris, quas ipsis semper parabamus, lardebantur. Et certe illud erat pulcherrimum es admiratione dignum, quoniam cum notissimum 8c notabile esset damnum, quod illis inferebamus ex tali insecutione, nos tamen insequi non desinebant, donec uiderent nos ciuitate egressos, ct ita reuersi sumus in castra, ex praefecti aliorum castrorum, me certum reddiderunt, qualiter eo die Omnia eis prosperae uenerant, Ninultos ex hostibus neci dederant, tam lacu quam terra. Et prae .ctus Petrus de Aluarado, qui moram trahebat in ciuitate acuba,mihi literis significauit occupasse duos aut tres pontes. Quia cum esset in via strata, quae exit e sorocelebris ciuitatis,' ea itur ad ciuitatem Tacuba, tres illi bergantini quos illi dederam, poterant peruenire ab uno latere, evappropinquare eidem viae stratae, non fuerat in tanto periculo, quanto transactis diebus, Mabeo latere Petri de Aluarado e xant pIures pontes, di plures aquarum meat indicta via strata, quamuis non essent
ita crebra subdialia pauimenta, ut in at is locis. O ni eo tempore inculae ciuitatum Ialapalapa ichilubuzco, Mechicacingo, Culuacan, Mietque queec uitaguaca quae ut superius memini in lacu dulcis
aquae constitutae suntὶ nunquam voluerunt mecum pacem, nec etia eo toto p incommodum aut damnum aliquod ab eis perpessi fueramus,ac quum incolae e Calco essent fideles Maiestatis Uestrae vasalli, et considerarent nos negotium habere
104쪽
cum incolis celebris ciuitatis, coniunxere se cum quibusd ni coloni js, quae lacui h
rent, ex omne possibile damnum inferebant exii entibus in lacu, c quum copnoscerent nos semper Victoria potiri contra incolas eae mixtitan, & considerantes sibi illatum damnum, d quod sibi inferri posset ab amicis nostris, se dedidere, cu perue nere in castra nostra, di supplaee rogauerunt, ut praeteritis eorum erratis indulgerem committerem incolis e Caico vicinis eorum ne ulterius ei damnum inserrent. Ei mihi placere respondi, 8c me non moleste ferre halc ab aliquo, nisi ab incolis ciuitatis emixtitan, 8c ut crederem suam amicitiam esse excorde, rogabam postquam constitueram nunquam obsidionem soluere, donec aut per deditionem, aut per vim ciuitatem caperem, S ipsi haberent multas canoas, quibus auxilio mihi esse possent, Vt pararent eas omnes, quas possent, una cum omni multitudine suarum coloniarum, ut imposterum aquis mihi auxilio essent,& etiam ropinam quum Hispani haberent paucas, S malas castulas,&tempora essent pluuiosia, ut ira castris nostris fabricandum curarent maiorum castularum numerum, di adducerent canoas; quibus vehi possent tignis lateres ex domibus ciuitatis proximioribus castris, illi retulere canoas,dc viros bello aptos esse accinctos ad quamIibet diem, rem construendis casialis fuerunt admodum dili pentes, quod ab unoec ab alio latere alarum duarum turrium illius stratae viae, ubi ego castra metatus fueram,tot aedificarunt, quod a proxima ad nouisi sinam esset interuallum ad tres aut quatuor baliaee iactus,&vltra. Et consideret Vestra Maiestas, latitudinem ductae stratae viae quae est sitam profundiori loco dicti lacus,& ab utrol latere dictae stratae viae erant Ocatae dictae domusincremanebat tantum vacui in ea, ut commode equites 8 pedites potuissent ad libitum ire, redire,& in castris continebantur numeratis Hispanis. Indis qui illis inseruiebant,ultra duo milia hominum. Reliqui enim Indi n- his amici hosipitabantur in Cuioacan, quae abest per leucam cum dimidia a dictis caetiam incolae earum coloniarum, multoties nobis impartiebantur aliquos commeatus, quibus maxime indigebamus,& praesertim pistes, eccerasa, quaesiunctanta in copia, ut possint sufficere per menses quini, aut sex quibus continuantur Dominibus in duplum quam in istis partibus comperiantur. O Uumper duos, aut tres dies successsiue ingressi fuissem ciuitatem a Iatere castro nostro', demptis illis alnis tribus aut quatuor, qbus ingressi eramus N emper potiti victoria contra hostes, S tormentis, pix dibus, di balistis plures interficiebamus, cogitabamus, an horas venirent oblaturi pacem, quam exoptabamus perinde ac salutem propriam, nil tamen nobis prodesse poterat, ut ad eam inducerentur. Et ut eos maioribus afficeremus incommodis , cogeremusic eos, ut pacem
nobiseu inirent, constitui quotidie ingredi ciuitatem Sc eam oppugnare omnibus cophs, quas mecu habeba, a quatuor locis, 3 adesse iussi oem multitudine ciuitatu in aqs constituta suis canois,& eo die mane comperiebantur in lapis castris,hracentum milia Indorum nobis amicorum . Et inadaui tres bergantinos cum diutidia portione canoarum, quae ascendebant ad mille c quingentos numero, ire ab uno lateredi tres alios cum reliquis canois ab alio proficisci, ut circudarent ciuitatem N eam comburerent, bc maius sibi possibile damnum inferrent . Ego aute progrelius sum primaria via strata, di inuenimus eam suae impedimento,scu ad magnas domos, nulli ex pontibus erant sublati, cuprogressus sium usq; ad viain stratam, quae ascendit ad vicum, quo itur ad ciuitatem Tacuba, in continebantur sex aut septem pontes, bc ibi curauiffectum quendam vicum alium occupare sexaginta aut sieptu ita peditibus, di teptem equitibus a tergo ut eis praesidio essent Eos comitabamux decem aut duodecim milia Indorum nobis amicorum, Miniunxi alterii nefecto, ut alium similiter vicum occuparet, Sc ipse cu militibus qui superant sequutus sum vicum, quo itur ad ciuitatem acuba, cu tres occupauimus pontes quos opplevimus
reliquos occupandos reliquimus ad diem sequente, tenim hora tarda, me
105쪽
NARRA TIO TERTI A. vin commodiust sequenti die occupari poterant, quonia admodum desiderabam omnim vicum illum occupare, ut milites Petri de Aluarado se nobisicum coniunoere pollenest proficisci possent de castris suis ad nostra, et bergantini illud idem sacerent. Ibi ille dies fuit nobis maximae victoriae, tam aquis, quam contineti et aliquid. Praedae adeptum est ab incolis ciuitatis, et in castris Petri de Aluarado , et maioris executoris, non modica potiti sunt victoria.
Postero die reuerrus sum ad ciuitatem eo ordines, quo die antecedenti,et deus
nobis tandem victoriam concessit, ut quacunt meis militibus probrediebar, nullam comperiebam repugnantiam, et hostes tanta celeritate pedem referebant,
o it in xu qu/xuor ciuitatus portionibus tres iam occupasse, et ex castris retri de Aluarado eos maxime pinebat. Et proculdubio eo die et pcedenti arbitralia eos nobiscum pacem inii os, quam adepta victoria et fine sem mihi proponebam, et tamen nunqua propterea in eisdem vidimus signum aliquod pacificini. Et eo die reuersifumus maxima exultatione ad castra nostra, quamuis plurimum tristaremur, quum videremus incolas ciuitatis mori penitus constituisti. Iuli diebus praeteritis Petrus de Aluarado occupauerat plures pontes, et ut eos nocte tueretur, peditibus et equitibus utebatur, et reliqui proficisicebantur in castra, quae aberant fere per leucam. Et qa labor ille erat intolerabilis, constituit locare castra io fine viae stratae, qua proficiscitur ad ciuitate, cidio est latius foro Salamantinae ciuitatis, et porticub undiq; circumseptum, et ut pomen puenire ad foφ,
non supererant occupandi nisi duo aut tres pontes, erant tamen lati et admodu occupatu difficiles, eo modo huic aliquot dies, et semp victoria potitus fuit, et eo die de
quo superius memini, quivideret hoste pia ferre lassitudine et me assiidue eos acriter oppugnare, Victoria adeo elatus ob pontes et aggeres occupatos, constituit,lterius progredi et occupare pontem mcontinebat latitudinem sexaginta passiosi via stratae demolitae, profunditatem hominis status cum dimidio et vltra, et quum audacter incoepissent,eo die bergantini illis maximo fuere adiumento, quam tranarunt et pontem occuparunt, et hostes fugientes inseqbantur, et Petrus de AIuarado properabat locum illum oppleri, ut equites transire possent, et etiam quonia eum quo tidie commonefaciebam, tam scriptis quae verbo, ne palmum dem loci occuparet, nisi esset tutus, Nequites tuto possent ingredi, et egredi. Illi enim sunt, qui eis bellum inferunt. Et quum incolae ciuitatis conspicerent, non transiuisse nisi quadraginta, aut quiquaginta Hispanos, et aliquos ex nobis amicis, et nostros equites non posse transsire tam tempestive, in eos conuersi sunt, ut eos cogerent vertere terga fuge, let proiicere se aquis,et tenuere tres, aut quatuor Hispanos captiuos, quos ilico profecti sunt ad sacrificandum di is sivis, et interfecere aliquos ex nostris amicis,et tandem Petrus de Aluarado in castrasse est reuersius. Et quum eo die perueuissem in castra nostra, cognoui quae ei acciderant, maximam inde mastitiam contraxi, quum illud esset ansam praebere hostibus, ut animis augerentur, et crederent nos nullo pacto imposterum audere eos aggredi. Ratio cur Petrus de Aluarado constituerat expugnare illum difficilem locum,eafuit ut superius memini, quia videbat se pro maiori parte expugnasse difficilia hostium Ioca, et illi aliquem timorem et lassitudinem
prae se ferebant, et praecipue, quoniam existentes in eius castris instabant, ut Moccuparet, illo enim occupato fere uniuersa ciuitas captavidebatur,et ea omnia euenere spe et viribus Indorum qui aderant, quumexistentes in dictis castris, considerarent assidua oppugnationes in ciuitatem a me facias, arbitrabantur me citius illis dictum forum occupaturum, et propterea dictus Petrus de Aluarado maxime solicitabatur,et idem mih eueuiebat in nostris castris Hispani enim omnes acriter soli citabant, ut per unum ex trib vicis quibus ingrediebatur in forum ingrederemur,
duum nullum haberemus obstaculum, quo occupato minor superesset labor, et ipse issimulabam omnibus modis, quibus poteram, quamuis causam non aperirem,et
106쪽
FER DIANANDI CORTES II hoc ideo erat propter discrimina, di perturbationes, quae misit sese ofle res ant,ahae enim ingressum in forum plurima intercedebant subdi alia pauimenta, pontes, egulae stratae demolitae, ita cydomus omnes, qua transire debebamus, erant tanquam
Qinum sero peruenissem in castri, ex cognouissem profligationem et ide
Aduarado, sequenti die summo mane constitui prolicisci in eius castra, ut il- sum erroris praeterit reprehenderem, e cognoscerem, quae ipse occupasset, cuibi castrametatus esset, dc ut illum monerem de omnibus ad tutelam suam, 8 ad hostiis offensionem facientibus ecquum perueni in illius castra, maxima fui admitatione duet quomodo potuerint tantum ciuitatis, δέ tot malos pontes occupasse, 'oquurni ea vidissem, non tanta dignus reprehensione visus est, quanta prius videbatur, Nordine constituto, quid esset agendum, in castra nostra eodem die reuersus sum. Post haec multoties ingressus sum ciuitatem locis solitis, duobus in locis bergantinis,& camis insidentes decertabant, ego in ciuitate quatuor in locis, Nsemper victoria potiebamur,& multi ex hostibus peribant, indies enim multitudo sine numero in nostri subsidiu confluebat. Differebam ulterius progredi. Primo, ut viderem si hostes duritiem & malum aim quem habebant,deponerent. Secundo quia noster ingressus non poterat esse Inne maximo discrimine illi essi erant admodum coniuncti di alacres, de mori constituerant,cccii Hispani rem hac tam diu di ferri viderent,et intercesserantiam viginti dies, quibus nunqua destiterant a pugna, ultra qua credi potest,mihi fuerut importuni, ut supcrius dixi,ut ingrederemur, α ων occuparemus,4 occupato hostibus minimum spath relinqbatur, ubi se tueri Possent et si deditionem facere nollent,fame, et siti mori cogerentur, qu potu nota haberent, nisi aquae salis illius lacus. Et quume excusarem, V. M. thesaurarius mihi significauit,omnes in castris existentes confirmare, ut in occuparem, et ipsi, et
aliquibus atris probis viris, qui aderant respondi eo intentionem esse optimam, et me id plus ath desiderare, illud tamen non exequebar ob eam causam im qua ipse sua solicitudine, ut proferrem, cogebat citatis erat, quamuis alii bono animo illud
agerent, quum tamen gain re maximu versaretur discrimen essent multi, qui illud Non exequerentur, et tande eo imptunitate coactus annui, me factui eo in negotio omnia quae possem, communicato prius consilio cum militib reliquoν castro*Postero die conueni aliquos ex primatibus, et constitui facere certiore maiorem executorem,et Petrum de Aluarado, nos sequeti die ingressuros ciuitatem, et Iaborare, ut in forum perueniremus, et scriptis demandaui, qus per eos essent agenda a latere ciuitatis Tacuba, et vltra literas destinaui illuc duos meos familiares, ve eos certos facerent de omni negotio. Et ordo, quo omnia procedere deberent, talis erat, vimaior executor accederet comitatibus decem eqtibus, centu peditib et gndecim balistis, et pixidib. vietib'in castra Petri de Aluarado, et in sivis castris remanerent reliqui decem equites,et componeret inter illos, ut sequenti die quo certamen committi debebat,collocarent se in insidh post domos quasda, etfarcinas sitas abducendas curarent, non aliter qua si abirent, ut incolae ciuitatis egrederentur ad eos insequendum,et e tes in insidη collocati illos a terso aggrederentur, et dictus maior executor tribus bergantinis quos habebat, et tritius alth Petri de Aluarado illum difficilem transiitum ubi Petrum de Aluarado profligarant, et acceleraret intopplendo dictum transitu, et ulterius progrederentur et occuparet, nullo pacto longius procederent, nec aliqd ulterius occuparet, nisi occupata opplerent et aptare et si possent sine magno eoii periculo occupare si ad foν, oena darent Opam, qrra ego idem eram facturus, et aduerterentq, quamuis ea sibi nuncianda curarem, non obligabam tamen eos ad occupandu passum vnu ciuitatis,ex quo aliqd incommodi subire coegeretur. Et hoc nunclaui, quonia cognoscebam eos esse tales, si personas
suas eo, ubi iuberem, constituissent, quavis se morituros cerneret. Illi a me expediti Profecti
107쪽
N ARRA T IO TERTI A. profecti sunt in castra, ct conuenerunt dictos maiorem executorem, A Petrum de
Aiuarado, quibus aperuere omnia, quemadmodu in nostris castris constitueram'. Ut quoniam illi unicum locum erant oppugnaturi, iussi ad me mitterent septuaginta, aut octuaginta ex militibus peditibus, ut sequenti die mecum ciuitatem ingredeτentur,qui ea nocte dormitum peruenere in castra nostra, ut eis iniunxeram.
ORdine iam dicti, composito sequenti die post missati solennia, e castris nostris
exivere illi septem berganimi, quos comitabantur vltra tria milia canoa nobis amica', et ipsi viginti quinos comitatus equitibus et reliqs quos in castris habe -'m,efinis septuaginta maduenerant ex castris acuba, secuti fuimus iter nini, et ciuitate sumus ingressuQuam postquam fueram ingressus, milites hoc pacto diuisis. Erant tres vici in locis occupatis,ubus patebat iter ad la', que Indi Tianstuletco nominaui, totus ille situs ubi est collocatus latetulco appellatur, et unus cxist trib'vicis erat potior, quo ibatur ad dictum M. Et thesaurario, et computatori, M significaui, ut ingrederentur septuaginta comitati peditib. et vltra iidecim, aut viginti milibus Indole nobis amico f, et extremum occuparent agmen septem, aut Octo equites:et quotquot pontes aut aggeres occuparent, ilico eos opplerent et coli ducerent decem homines ligonibus, et alios Indos nobis amicos, qui erant nobis multum
prolicui ad opplendos pontes. Reliquiduo vici ex vico a Tacuba ingredi si mr se, et sent angustiores, et crebrioribus,rj stratis, pontibus, et vicis aquis planis, et ampliori ex illis ire iussi praefectos duos, octuagitata peditibus, et vltra decemimilibus Indis nobis amicis et in fauce illius vici Tacuba dimisi duo magna tormenta, et illo-irum custodiae imposui decem equites. Ego aut Octb equitibus et centum peditibus, inter quos erant viginti quino balistis et pixidibus tentes,et infinito, roIndbν nobis amicorum, ecutus sium iter meum , ut ingrederer aluidi angustum vicum, quantum possem et in fauce illius esse iussi equites , et iussi quod nullo pacto ulterius progrederentur aut me sequerentur, nisi prius illis mandarem et equo descendi, et venimus ad aggerem, queri extruxerant ante pontem quendam, et quodam paruo campestri tormento , et militibus balistis et pixibus utentibus eum occupauimus,& vltra progressi fuimus per demolitam stratam viam duobus vel tribus illεs Iocis,& vltra, tribus illis locis pugnabamus cum incolis ciuitatis. Tanta erat Indorum nobis amicorum copia, qui scendebat subdialia pauimenta, ut videreturri nobis damni inferri posse, o cum illis occupaui illos geminos pontes, 'aggere, Suicunt. Hispani okIndi nostri amici secuti sunt eos eodem vico absq; nrora aliqua
ec ego remansi comitantibus laxi viginti Hispanis in insula quadahi Dropinqua. Videbam eniti Indos quosdam nobis a cos implicitos cum hostibus, di aliquando
eos retrocedere tigebant, donec se aquis committerent,& nostro freti si Ih1idio in eos irruebant, di ulterius custodiebamus, ne quibusdam transuerses icis incoli ciuitatis Hispanos tergo aggrederentur, qui eo Vico progressi is eradi Qui eo instariti mihi nuncianducurarant, ipsos maxiis a ciuitatis parte Occue osse, Sion longe a platea ipsius fori eos abesse, ec omnino constituerat Vlt erras progre Ii, quoniam audiebant pugnam initae castris maioris executoris, o Petri de Aluarado contra hostes ciuitatis, ipse autem eis denuciandum commisi, Ut nudio pacto pedem mouerent,nisi prius pontes essent optime oppleti, ut si forte retrocedere cogeretur, aqua eos non impediret, cum ipsi ibi omne discrimen versari cognoscerent ipsi mihi nunciandum commisere,omnia esse optimo ordine, e quod illuc progrederer, ex oculata fide prospicerem ita esse. Ego autem suspitione adductus ne aberrarent, et cura non adhiberent in opplendis ponxibus, illuc profectus sum, et coinperi illos transivisse demolitam portionem unius vici latitudinis decem aut duodecim pasilium Aqua autem ascedebat ad profunditatem geminorum hominis statuum, et eodem tempore, quum transiuere, iniecerant ligna cannasque, cum paulatim transi- entd cupide, inueries in profundum non penetrarat di ipsi voluptate victoriar, qua
108쪽
qua potiebantur erant adeo hilares,ut cogitarent materia illam fixam diuturnam permansuram. Et eo tempore, quo ad pontem perueni, comperi Hispanos, Malios, plures ex amicis nostris terga sugae dedisse, cu hostes tanquam Labidos canes illos insequentes. Cumi incompositum ordinem viderem clamare coepi. Sistite, sistite, quum essem proximus aqua eam Hispanis, Nandis refertam inueni, ut ne paleam quidem iniecisse viderent, x hostes tanto impetu ferebantur in Hispanos, ut eos insequendo quis committerent se,ut pΕ interficerent, ex vico illo aqueo aduentabant hostium canoa &Hissipanos vivos captiuabant, quum res fuisset tam repetina,& viderem ipsos milites meos interficientes, constitui ibi consistere,et certando mori,et in eo, plus proficiebamus opem ferendo manibus quibusdam infortunatis Hispanis, qui submergebatur, ut aquis exirent, et aliqui exibant vulnerati,aliqui vero aquis emisubmersi,et alii sine armis, eos lanteire iubebam, et iam tanta hostium multitudo ingruebat, me, et duodecim aut quindecim, qui mecum erant Vodit circumdederant, et quum essem intentus opem ferendo illis,qui aquis obruebatur,non prospiciebam, nec memor eram damni, quod euenire poterat, et me indialiqui ex hostibus ceperant,et abduxissent, si non astuisset sectus quidam comitari ibus quinquaginta militibus, quem mecum semper deducere solebam, et ope iuuenis unius illius societatis,qui post deum p. lax mea morte seruauit, et ut me seruaret acerrime pugnando ibi suam effudit animam. Interim Hispani, qui aufugerat profligati, perficiscebatur ea strata via, Z quum esset breuis, S angusta, aquae a qualis, quam canes illi ex industria fabricauerant , ex ea strata via progrediebantur profligati multi ex Indis nobis amicis, ster tantum erat impeditum, ipsi erat adeo tardi, ut hostibus tempus da tur vi ab utrol latere aquam transire possent, recapere,ec interficere quotquot eis videbatur, c ille praelaetus, qui mecum erat nomineAntonius equinnones, Discedamus,inquit, Nincolumem vos seruemus. cum certi simus, si vos amiserimus nullus nostrum euadere posset,ec vix mecum tanta agere potuit,ut inde disicederem, di cum hoc videret brachns mihi annuit,ut reuerteremur, e quamuis ipse plus exoptassem mori, quam viuere , praelibat praesecti hortatione,8 aliorum commilitonum, qui aderam coepimus retrocedere cum hostibus certando ensibus, S parmis nostris, qui nobis vuInera illatum veniebant Eo ipso tempore aduenit familiaris meus , citer aliquantulum aperuit, tamen ilico ab humili subdiali pauimento illum gutture percussere, ut cadere coegerint, didum versarer in tali profligatione, expectans multitudinem transire, ut se tuto locarent, ex nos hostium impetum sustineremus, interea aduenit dam familiaris meus equo ut equitare possem, im erat uti in ea angustavi strata,propter ingredientium,epredientium cs ab aquis multitudinum, ut nullus conssistere posset, 8 ipse equum ascendinon pugnae gratia, quoniam ibi erat impossibile equitem posse pugna inire,quoniam si ea angusta strata via ad insulam progredi potuissem, comperissem eos octo equites, quos ibi dimiseram, cu non potuerant aliter operari sed coacti sint reuere, e quum reditus esset tam difficilis, duae equs quibu insidebant duo familiares mei
ex ea angusta strata via in aquas dilapsae sunt, et alteram hostes interemere,alteram vero pedites da tutati sunt, et tertius iuuenis familiaris me Christo rus deGoaman note ascendit equum quem existentes in insula illa mihi adducendum curarat, ut me in tutum recipere possem, et hostes eundem una cum equo, priusquam ad me puenire posset, interfecere, cuius mors tanto ornibus existentibus in castris suit dolori, ut in hancusq; die recens sit illius mortis moestitia ornibus, .secu iussi ierant consuetudine et cognitione. Ex tot et tantis niis laboribus omipotenti deo placuit, ut ipstites puenerimus ad vicu, quod acuba, venitur .est spaciosus. Quo postquamilites conuenere, extrem agme noue comitatibus e libus occupaui H ostes autein nos victoria elati tanta superbia ferebantur, ut videretur nullum ab eorum manibus posic euadere, di meliori modo, quo potui retrocedes thesaurario, di computa
109쪽
ror nunclancum eommisi, ut is pIateam multo ordie conueniret, ex illud idem nunciari iussi duobus illis praefectis .ingressi erat vicum .itur in foru, 5 quilibet eosuurenue pugnauerat,mdutos aggeres, pontes occupauerant, quos Optime oppleuerant, quod effecit ut in reditu damnum nullum fuerint,pessi. Et priusqua thesaurarius, dic computator redirent, hostes ciuitatis ex quodam agilete, ubi certabatur Proiecerant duo aut tria Christianorum capita, quamuis tunc nesciuerint an essent ex militibus Petri de Aluarado , vel nostrorum castrorum. Quum conueniuemusa 'plateam, tanta hostium multitudo undi confluebat, ut maximum fuerimus passi aborem, antequam diuertere cogerentur quibusdam ocis, ubi ante hanc profli a- ionem expectare non audebant tres equites,& decepedites. Et ilico in turri qua-uam excelsi idolis suis dicata, que erat eontigua platear, locarat aromata, sussum a ione apex gummi quodam quod nascitur in his regionibus, quod ipsi dris suis offerunt in signum victoriae.&quamuis ipsis impedimento esse voluerimus, nunquam amen eos impedire potuimus, quia milites celeri passu castra nostra versus progrediebatur. Ea profligatione hostes interfecere trigintanni, aut quadraginta Hispanos, ultra mille indos nobis amicos,& vulnerarui ultraviginti Christianos, Mipe Vulnus acceptan crure . Amissum est tormentum illud paruu campestre, quod con Mu eramus, cx plures balistae, et pixides ira cum multis armorum generibus assi e ciuitate, ilico habita victoria ut maiorem executorem, es Petrum de Aluarado exanimatos redderent, omnes Hispanos ta vivos quam mortuos, quos ceperant ad Carebulco, in quo est forum, adduxere in quibusdam turribus altissimis rop ximis nudos sacrificauerunt,oc pectora eorum aperuere,cordat exemerunt, ut idolis sata offerrent. Quae omnia Hispani e castris Petri de Aluarado optime conspicere poverant, ab eo loco unde decertabant, quum viderent pora illa nuda alba, gnouere illos esse Christianos, ex quamuis propterea maxime fuerint tristati,& exanimari rediere in castra per dies octo, eo & die sequenti hostes ciuitatis buccinis, Neympanis maximam animorum exultationem prae se ferebant, ut videretur ciuitas xruere, o aperuere omnes vicos, o pontes in quibus aqua versatur, ut prius habuerant, re peruenere, ut ignes,ac vigiles suos locarent per binos balista iactus a nostris castris, cxquum omnes euasissemus profligati, vulnerati, ex inermes, indigebamus quiete, ii refectione. Hac occasione incolae ciuitatis spatium habuere transmittendi legatos ad plures prouincias illis subditas nunciatum se maxima potitos esse victoria, ct interfecisse plures Christicolas, ct sperabant prope diem nos penitus delere, nullo pacto nobiscum iungerentur, it fides sibi adhiberetur, circumferebant duo equorum, di aliqua intersectorum Christianorum capita, quae ostendebant per ea loca, quibus eisdem conducere videbatur, qua res multum operata est ad contumaciores reddendos, qui defecerant, quam erant antea.
de ad duos dies post profligationem, cuius fama iam innotuerat, v omnia cir jumuicina loca vagabatur, incola coloniae nomine Quarnaquacar, qui subhcie-Dantur ciuitati Temixtitan, di subdiderant se in amicos, profecti sunt in castra, stra, Κ mihi significarunt incola coloniae Marinalco,qsibi erant contermini, dana plurima illis inferre, prouinciam suam destruebant, di tunc coniungebant se caincolis prouincia Guisco, quae maxima est, ε constituerant eos aggredi, ut interfacerent, quia se Maiestati vestrae subdiderant,& nobis iuncti suerat amicitia, di hos res stimabant illis deletis constituisse nos aggredi. Et quamuis profligatio, quae nobis euenerat effet recens, di potius subsidio indigeremus, quam atris subsidium ministraremus, quia maxime instabat, decreui subsidium illis impartiri,quamuis in ea re plures intercesserint contradictores, asserentes, ipsemet me destruerem, trans- mictendo milites extra castra. Expediui cum nuncias, qui subsidium postulauerant,iκ x.i edites oceqtes decem, bus feci Andrea deTapia, cui iniunxi ut illa ageret queeruvio M,U.Plurimu conducere prospicere sita tutelae ni Acu cernerer, nece sittacen
110쪽
FERDINANDI CORTEs IItatem, in qua constituti eramus, Neundo, A redeundo non consumeret ultra decedies. Et sic discessi ic peruenit ad coloniam qu idam exiguam, quae est media inter Marinalco, cu Coadnoacad ibi offendit hostes, qui eos praestolabantur, S ipse una cum incolis e Coadnoacad 8 illis militibus. quos secum adducebat, pugnam inire coepit,ec tam acriter nostri decertarunt, ut hostes in fuga verterint, profligarint, prosecutissi sunt donec eos ingredi coegerint coloniam Marinalco , quaesita est in colle admodum arduo, quem equites scandere non poterant, di hoc viso destructioni ea omnia subiecere, quae in planici continebantur, c reuersi sunt in castra nostra hac potiti vi floria eo decem dierum spatio eis assignato. VNase dominis prouinciar ascalte cal. Chichimecatecte nomine, de quoalias memini, qui tabula pro construendis bergantinis adduxerat, quae in ea prouincia paratae erant, ab initio belli semper moram traxit in castris Petri de Aluarado.Quum videret post dictam profligatione Hispanos, ut prius Mere consueuerant, cum hostibus non congredi, constituit ipse comitantibus suis ciuitate ingredi,eamq; Oppugnare, dimitens quadringentos sagittariose suis apud pontem quendam ablatum satis discriminosum, quem erepuerat incolis ciuitatis, quod nunquam eueniebat sine ope nostra, progressus est comitatus suis maxima vociferatione,inuocando suam prouinciam, di dominum. Eo die acriter pugnatum est, ' undiq; plures vulnerati remanserunt, o perierunt. Et incoli ciuitatis firmiter arbitrabantur,eos in cauea Claus, habere, quoniam quum sit natio, quae dum retrocedunt eorum hostes qua nuis pli vicctoria non potiantur, animo obstinato insequuntur,futurum putabatur in transiitu aquarum ubi certumversarisolet discrimen suas sibi iniuriasulcisci liceret, et propterea hic hi necatecte dimiserat in aquae transitu dictos quadringerisos sagittarios, et quum iam retrocederent, hostes ciuitatis in eos irruerunt maximo furore, et milites e Tascat tecat aquis se commisere, et fauore sagittariorum transiuere, et hostes conspecta obsistentia quieuere, et admodum admirati sunt audaci
J D st dies duos a reditu Hispanorum qui bella intulerant incolis e Marinalco,Vt
Male sitas est ra capitibus praecedentibus videre potuit, puenere in castra nostra decem Indi ex tumiensibus, qui erant seruituti ascripti Cominis e Temixtitan et ut retuli, subdiderant Vestra Maiestati. quotidie nobis opem seretes cum hostibus certando,et significarunt, quemadmodum Domini prouinciae Malalcingo, qui fines habent cum illis, eis bellum inferebant, et coloniam quandam combus-
ierant, abduxeranti aliquos suis, et quantum poterant eos destruebant, animo mgrediendica tra nostra, ut hostes ciuitate egrederentur, ac penitus nos delerent, es
vltra hoc propterea etiam eisdem isdem adhibuimus, quoniam a paucis diebus, quoties ingrediebamur ciuitatem pugnandi gratia, minabantur nobis ducibus illis e prouincia Malal cingo. Quae quamuis nobis non mustum esset nota optime amet cognoscebamus esse latam, et distabat,iginti leucarum spacto e nostris castxis,et ad
qrelam, qua Otumlen. proponebamus. Et quavis petieri tipe multu difliciti, auxilio fidens diuino, ut audacis ciuitatis alas confringerem, qui quotidie nobis minabantur Ducibus istis,et spem sese dixe-baiit sperare ala eis auxilium, di subsidium aliunde aduentare non poterat, nisi ab eo latere, illuc Condi saluum e Sandouat maiorem executorem destinare constitui de cena&Octo equitibus, o centum peditibus, inter quos unus comperiebatur balistae utens, qui discessitallis comitantibus id ali js tumiensibus nobis amicis. Et deus est testis, quibus periculis ubiaciebantur, , in quo nos reliqui permanebamus. At cum oporteret maius animi nostri robur quam unquam feceramus demonstrare dc mori certando, dissimulabamus virium nostrarum debilitatem tam cum amicis, quRhostibus. Sarpius tame optabant Hispani vis alte vita tande euaderent. se victores conspicerent coirira ciuitatis incolas quamuis in ea, di in omnibus reliquis prouinciis