장음표시 사용
91쪽
eeditum , et ego una cum alijs decem extremum agmen obtinerem. Inc Iar vero e Sichimilco Vbi nos progredi conspexere, cogitates nos eorum timore discedere, a tergo aggressi sunt magno clamore, et decem equites una mecum aggressi fuimus eos, donec in aquas prosilire coegimus, adeo ut nos ultra non sint insecuti. Et eo pacto incoeptum iter prosecuti fuimus, et hora decima diei peruenimus ad ciuitatem Cuioacan, quae abest a Sichimilco duabus leucis, et a ciuitatibus emixtitan, Cul uacan, Vchilubuzco. Iztapalapa, uita naca, et iΣqueque omnes sunt sita in aquis, S ex istis nulla maiori leucar cum dimidia interuallo ab alia distaceam habitatoribus vacuam comperimus, 3 in ea fuimus hospitati in domo domini ipsius, Nibi fuimus eo die, quo eam ingressi fuimus di sequenti: 8 quia perlectis bergantinis constitueram obsiidere ciuitatem Temixtitan, volui prius videre situm huius ciuitatis, di ingressum egressum id quo in loco Hispani possent offendere, aut offendi Et sequenti die qua perueneram assumptis quin equitibus 8 ducentis pediti bus, sic progressus sum ad lacus littora, qui erat prope per viam stratam, quae ingreditur ciuitatem Temixtitan, 3 vidimus tot canoas militibus refertas, ut pene infinitus eat esset numerus, dc deuenimus adaggerem, quem constituerant in pastrata Via, bc pedites eum oppugnare coepere ac quamuis fuerit acris oppugnatio, di multum obstiterint, di vulnerarint decem Hispanos, eum tamen aggerem tandem occuparunt, Sc multos ex hostibus neci dederunt, quamuis balistis Riixidibusvientes remansissent sine puluere 8 sagittis. Et ex eo vidimus dictam viam stratam recto tramite aqhia procedere ad ciuitatem Temixtitan per leucam cum dimidia, Neam cum illa quae tendit ad ciuitate lΣtapalapa, refertas viris sine numero. Et considerato eo quod videre desiderabam, quoniam in hac ciuitate esse debebat praesidium ex equitibus di peditibus collegi nostros, S sic reuersi sumus comburedo domos, di turres suo idolorum, 8 sequenti die discessimus ab hac ciuitate ad ciuitatem Tacuba, qua abest dua leucarum pacto, reperuenimus illuc decima diei hora praeliando undequaq; H ostes enim ex aqua prodibant aggressuri Indos, qui sarcinas nostras afferebant,& inueniebant se delusios,ac sie nos pacifice prodixeimittebant. Et quia, Vt dixi, meassententia erat circumire omne lacum, ut perlustrareme melius cognoscerem situm prouinciae, cetiam ut opem ferrem Indis amicis nostris,nolui moram trahere in ciuitate Tacuba. Et quum incolae e Temixtitan que est illi propinqua, extenditur enim tantum ciuitas, ut fere in continentem Vscypro tendatur dictae ciuitatis acubaxconspexcre nos ulterius progredi, animis creue
re dc maxima alacritate coepere aggredi Carcinas nostras, quum nos equites essemus optirno ordine constituti, di in planicie, hostibus clamna multa absq; nostro incommodo inferebamus,& dum modo huci modo illuc curreremus,et quu aliquando iuuenes quidam familiares domestici mei me sequerentur, una vice ex illis duo non sunt sequuti, cu deuenerunt eum in locum ubi ab hostibus capti fuerunt. Quapropter rati fuimus, hostes in eos maxime animaduersuros ut facere solent, qua ex re deus est testis doloris quem sustinui, tam quoniam erant Christicolae, quam, Smerant viri strenui, 8 hoc bello optime Ua. V. inseruiuerant. Et quum exivissemus ab hac ciuitate, coepimus iter nostrum prosequi per alias colonias circumuicinas, et appropinquauimus multitudini,dc tunc ibi cognoui Indos captiuos habui se eos iuuenes. Et ut mortem eos vindicarem quia hostes nos insequebantur maiori vociferatione qua dici potest, ego viginti eqtibus in insidη me collocaui post domos
quasdam. Et quum indi viderent reliquos decem equites cum sarcinis .c relicua multitudinem praeire, semper eos sequebantur periter quod erat latum duplanum nil suspicantes, d quum aliquos iam transiisse conspicerem, inuocaui nomen Sardi
Iacobi, et acriter in eos irruimus, et antequam nos deducerent inflassas, quae erant proximae, ex illis interfeceramus vltra centum, et ex primatib'et strenuis, et noli e
92쪽
S madefacti, quoniam multum pluerat, iam hora erat tarda, ct eam habitatorI'bus vacuam comperimus, di sequenti die incoepimus iter nostrum prosequi, sempcertando cum aliquo ex Indis, qui nos vociferando aggrediebantur,&iuimus dormitum ad coloniam quanda nomine Gilotepeque di eam inhabitatam inuenimus. Et alio die hora duodecima dieii deuenimus, ad ciuitatem Acul man, qua subest domino Telaico, ubi ea nocte quievimus,&fuimus optime ab Hispanis recepti,dchetati sunt maxime adue tu nostro, quoniam post meum ab eis discessum nil a nobis usi ad eum diem, quo illuc deuenimus, acceperant, quum multas suspitiones habuissent in ciuitate, cchabitatores eiusdem quotidie eis significabant incolas e exico, etTe mixtitan contra eo arma moturos, dum ego loca illa perlustrarem, et sic eo
die constitutum fuit, quod fuit mirum, in quo Maiestas estra maximalia adepta
est commodum multis rationibus, quas postea referemus.
die potentissime et inuictissime domine, moram trahebam in ciuitate Temi- Lxtitan, ab initio quando illuc perueni, ut in prima relatione Maiestati, signi- icaui, qualiter in duobus aut tribus prouinchs ad hoc constitutis, pro Maiesta vestra domus dam conficiebantur ad culturam, in Ous essent laboratores B alia consorinia patriae, S ad unam illarum quae dicitur Chinata, missi duos Hisipanos, et ista prouincia non subiacet incolis e Culua, et in at is quae subhciebantur tempore, quom oppugnabant in ciuitate emixtitan, interfecerant eos bHispanos, qui morabantur in illis locis, et depraedati sunt omnia quae in eis continebantur, quae erat magna momenti data loci comparatione, et ab illis Hispanis, q remansere in Chinanta trasaetus fuit annus, antequam aliquid auduierum, quia quum omnes illae prouinciae defecissens,ipi aliquid intelligcre a nobis non poterant, nec nos ex illisiecisti incolae CChinantisianiticarunt quum essent a V vasalli,et hostes incolis e Culua dictis Christicolis,q, nullo pacto ab eoν prouincia proficiscerentur, quia incolae e Culua nos plurimum oppugnarant,et arbitrabantur paucos aut nullos superege et sic moram traxere dicti Hupani in ea prouincia, et alterum ex illisuerat iuuenis et Martialis, eorum ducem constituerunt, et interea temporis cum eisdem hostes eo aggrediebatur, et pro maiori parte ipse et incolae e Chinanta, victoria potiebantur. Et quum diuino auxilio aliquantulum nos refecissemus, et victoria aliqua potiri incepissemus contra hostes qui nos prosigauerant et eiecerant a ciuitate Temixtitan, incolis Chinanta segniticarunt Hispanis illis, eos audiuisse Hispanos esse in Prouincia Tepe aca, et si desiderarem vera cognoscere,ipsi destinarent duos Indos, qua uis iter essent facturi per multas hostiles prouincias,curarent tamen noctu proficisci, et extra consueta itinera, donec peruenirent ad prouinciam Tepeaca, et nusex Hispanis, qui erat prudentior ad nos iteras destinauit tenoris subsequentis.
Nobiles Domini, duas, aut tres iteras estris OBl LlTATIBUS exaraui, ignarus sum an vobis redditae fuerint, nullu illa responsum habui. Parisor miter dubito hanc ad manus vestras peruenire posse Significo Nobilitatibusve Diris, quod omnes incohe e Culua desecerunt Ocbellagerunt, di pluries nos ggressa sunt, ad laudem tamen omnipotentis dei victoria fuimus potiti, e cuincolis est X- tebeque, di foedere iunctis illis e Culua assidue bella gerimus. Ut qui subiacet πsa Maiestati, S eius sunt vasalliinunt sapiem ciuitates e prouincia Terreta, ego, Nicolaus semper morati fuimus in Chinania, quae primaria est. Maxime des aerarent scire, ubi locorum comperiatur capitaneus, ut ad illum literas dare possem' illum certioremfacere de omnibus hic estis. Et si forte mihisgnificaueritis ubi se contineat et destinaueritis viginti aut triginta Hispanos, proficiscerer illuc cum duobus incolis lia prouincia', qui similiter exoptant capitaneum videre et allois et bene conduceret, quia quum iam temo us instet colligendi cacap,illi e Culua bello non permittunt. Grinnus custodiat nobiles vestras personas, ut ipsemet desiderant hi Chinania, quo die Aprilis, ignoroM. U. XXI.ad Domina. V .seruitius erdinandu de Aarrulatos.
93쪽
NARRATIO TERTIA OVam primum dicti Indi peruenere ad dictam prouinciam epeaca cum di
cta epistola, praefectus, quem cum Hispaliis quibus domibi di is
seius laetitia. Quia inuamuis fidissimum nositam illorum e Chinanta animum coortabamus, quod si foedere iungerentur incolis e Culua, eos Hispanos nec darent uibus ilico rescripsi ignificando omnia, que successerant, et sperare iussi, quod quemus undit circundarentur, cito Deo annuente futuri essent liberi, ut tuto pes
Post quam circumluimus lacum, ex qua insipectione pIure modos, ut diciam civitatem 1 mixtitan, tam maritima, quam terresti obsidione. remus concopimus, moram traxi in ciuitate Telaico. parando me Iius, quam fieri viros et arma, et diligentiam adhibendo ut perficerentiu bergantini, et quaedam machina qua eos conducerem sit ad lacum, quae machina coepta est fabricari eo instati, ouo eo peruenere compages, tabulie ipso' bergantinorum in fomato quodam quod erat ante domos 'uitatis' progrediebatur donec lacum ingrederetur, c ab eo loco ubi bergantini colligati sunt, didicta machina coepta est, distat ab ipso lacu fere me due leucae pacium, huic opi incubuerut quotidie ad octo milia hominum ita colarum ex Aculuacan. Telaico. Machina em illa erat profunditatis aemini ho-mmis status ita, o bergantini poterant conduci ad lacum sine periculo e labore quod opus fuit maximum Quadmiratione dignum. Et persectis ber antinis, illis machinae impositis vigesima octava die Aprilis dicti Anni, recensi nostras copias omnes 8c comperi octuaginta sex equites, centum es octodecim milites balistis cpixidibus tentes, septingetos o ultra pedites ensibus 8 parmis fulcitos iamagna ferrea tormenta, Z quindecim parua tormenta fusilis aereis 4 decem centipondia pulueris. Qua lustratione facta, commisi Hispanis omnibus ut custodiret Sadimplerent ordines, quos ego inter eos constitueram pro rebus belli, quantum 'rtatur illis esset possibile, to animo essent, Z vires assiumerent, quum cerneret deum iuρ 'ς optimum maxim um nobis modum largiri, viderent ut victoria potiremur contra hostes nostros, optime cognoscebant nos quum ingressi sumus ciuitatem Tesai ii hus conco non habuisse ultra quadraginta equites, Odeum nobis opem tulime melius uua excogitaramus, aduentasse naues equis, viris, et armis refertas. Quae omnia 1osii nouerant, ea etiam imprimis quia quum pugnaremus pro Sancte fidei nostrae fauores augmento, et ut ad seruitili V. M. compelleremus tot ciuitates oc prouincias quae iam defecerant ipsi merito constituere deberent, aut eas vincere aut mota TL Et ipli rei ponderunt et demonstrarui ad hoc eme paratos, et illud desiderare et diem ilium quo milites recensui consumpsimus magna animorum exultatione et deiiderio nos videre obssidionem et perficere hoc bellum a qua dependebat omnis pax aut ruina istarum prouinciarum.
SEquenti die nuncis destinaui ad ciuitatem Τa allecat, uaxacinoo et Chu
ruitecat, eis significatum, bergantinos iam esse perfectos, et mecum omibus milicidus esse accriactum itineri, ut obssidione cingeremus ciuitatem Temixtitani uapropter eo rogatos volebam, o cum eos a certiores reddidimem, et Retes sua inarata haberent, ipsi maioribus et ornatioribus ad bellum cophs ad me proficisceren tu ad ciuitatem Te falco, ubi eos expectarem dece die spacio, et nullo pacto hoc Praetermitterent, quoniam esset maximum impedimentu rebus omnibus, quas iam paraueram. Quum eo nunci speruenissent, et incolae essent parati, optantes conareo cum colis, Culua, incolae, maxacingo, et Churultecal profecti sunt ad ciuitat atem alco, ita enim eisdem mandaueram, quia illac ingredi debebant, ut ciuitate. Dildione cingerent. Duces vero incolarum e Tascaltecat militibus strenuis et belio aptis comitantibus ad ciuitate es aico profecti sunt per dies quini, aut sex ante
94쪽
PERDIN ANDI CORTE SI Ppasca Spiritus sancti, quod fuit tempore eisdem assignato. Et quum scirem diem. qGO appropinquabant, eis obuiam progressus sum magno gaudis, Z ipsi veniebanutam laeti,d compositi, ut melius dici non possit, di secundum numerum a Uucibus nobis relatum, erant vltra quinquaginta milia hominum bello aptorum, qui a nobis Optime recepti sunt,&bene hosipitati. l le secunda post pasca, omnes copias tam peditum, quam equitum plateam isti- us ciuitatis occupare iussi, ut eas componerem, 8 consignarem praefectis eam quantitatem, quam adducexe debebant praesidio trium ciuitatum, in quibus collocare praesidium conducebat, quae circunibant ciuitatem Te mixtitan. Et, ni praesidi praefeci Petrum de luarado, Mei constitui triginta ei uites, decem et octo balistis S pix idibus tentes, quinquaginta pedites ensibus 8 parmis fulcitos, ultra vigintiquinq; milia virorum bello aptorum ex incolis e Tascat tecat,ac illi debebat castra ponere in ciuitate Tacuba.SEcundo praesidio praefeci Christophorum Dolid, cui implitus sum triginta tres
equites, Moctodeciliis balistis, 8 pixidibus utentes milites, docentum d septuaginta pedites parmis cienslibus armatos, ' ultraviginti milia hominum exandis nobis amicis, Misti debebant castra sua ponere in ciuitate uioacan. TErtio vero praesidio praefeci Condit aluum de Sandoua executorem maiorem 8 illi concessi viginti quatuor equites, luatuor pixidibus utetes milites, o ire decim balistis, cx centum quinquaginta pedites ensibus f parmis aptos, ex quibus erant illi quinquaginta electi iuuenes, quos mecum semper habebam, di omne multitudinem e Guax acingo, Churulte cal, 8 Calco, quae ascendebat ad triginta milia hominum, es isti proficisci debebant ad ciuitatem Σtapalapa, ut eam destrueret, ecvlterius progredi via strata in auxilium c opem bergantinorum 8 coniungere cum praesidio imposito ciuitati Cuioacan , ut postquam ingrederer lacum bergantinis dictus maior executor, sua poneret castra loco magis commodo es conuenient
FRo bergantinis, quibus ingredi debebam lacum, dimissi trecentos homines, Ut plurimum mari assuetos N agiles, ita Q, quolibet bergantino vehebantur viginti quincis Hispani, bc quilibet bergantinus habebat praelectum suum, es nauclerum 8 sex milites balistis, pix idibusq; utentes.
DAto ordine supradicto duo praefecti, qui debebant esse cum militibus in ciuicalibus acuba, o Guioacan, postquam acceperant instructionem Omnivagendorum, disicessere a ciuitate es aico decima Mari, Zoiuerunt dormitum ad leucas dua; cum dimidia ab ea in colonia optimaAculman nominata. Et ea die cognoui inter praefectos fuisse controuersiam circa hospitia, ilico ea nocte modum imposiit, Omnia pacifica reddidi, , eo quendam destinaui qui eos rephendit, sequenti die ab eo loco discessere, et profecti sunt ad aliam coloniam Gilotepeque nominatam, quam inhabitatam comperere. Ingressi enim erant hostium prouincias, cx sequente die prosecuti sunt iter suo agmine composito, Z ea nocte quieti se tradidere in quadam ciuitate nomine Guantican, de qua Maiestati, antea mentionem feci, quam pariformiter inhabitabam inuenere, cu eadem die transgressi sunt ciuitates, Scolonias, quibus etiam nulli homines inerant 8 hora vespera ciuitatem Tacuba ingressi sunt, queisimiliter erat inhabitata, et hospitati sunt in domibus Domini ipsius, quae sunt egregiae et amplar, quamuis hora iam esset sera, profecti sunt ad vias str
tas, quae ducunt ad ciu tatem Te mixtitan, dc decertarunt per tres horas cum inco
Iis ciuitatis, et cum nox eos aggressa est, reuersi sunt absi aliquo eorum discrimine ad ciuitatem Tacuba. Equenti die summo mane duo illi praesed i conuenere, Ous modis ut illis iniunxeram, auerterent aquam dulcem qua cannalibus ingrediebatur ciuitatem Te- mixtitan, et eo alter profectus est adortum fluminis, comitatus vistini cauistis, et
quibusda atris balistis et pixidibus tentibus, qfluuius aberat quam poritone vinitas
95쪽
NARRATIO TERTIA eue et ibi incidii fregiti cannales, qui erant ex ligno et ex lapicle quadrato, et acriter pugnam cum hostibus iniuit, qui illum impediebant e lacu et terra, et tande eos profligauit, negociumq; expedivit, ad quod perficiendum aduentarat, stilicet ut a-uam ciuitate inclusis auferret, quae ciuitatem ingrediebatur, quod facinus fuit auens et validum,
EAdem die pnefecti aptanda curarunt mala quaedam itinera, ponte sepet fossata,
quae ibi circa lacum comperiebatur, ut equites huc, et illuc concurrere possent. Ad quam rem perficiendam mora fuit trahenda per tres, aut quatuor dies, in quibus pluries concursum est cum incolis ciuitatis Temixtitan, in quibus concursibus aliqui Hispani vulneribus affecti sunt, et plurimi ex hostibus interfecti, et occUparunt plures aggeres et pontes, et intercessiere colloquia, et duella inter incolas ciuitatis, et eos e Tasical recal, quod erat dignum admiratione Christophorus Colidi
fectus, qui psidio esse debebat in ciuitate uioacan cum commilitonibus suis discessit. Est autem Cuioacan per leucas duas a ciuitate Tacuba. Et presectus Petrus de Aluarado remansit psidio ciuitatis acuba, ubi quotidie pugnam et leuia plia committebant cum incolis ciuitatis. Et eo die quoChristophorus Dolid discessit uioacan versus, ipse et fiocri peruenere decima hora diei, et hospitium suu posuere in domibus Domini ipsius ciuitatis, et habitatoribus vacua ciuitatem inuenere. Et seqntidie profecti fiunt ad viam stratam, qua proficisicitur iciuitatem Te mixtitan viginti comitantibus eqtibus, et aliquibus balistis utentibus, et forte septem milibus Indis e Tascaltecal, et inuenere hostes maximo apparatu, et viam stratam e molita et aggeres multos fabrefactos et cum illis plium intuere, et milites balistis utetes aliquos vulneribus confecere, interfeceret, et eo pacto secutum est sex dies , in Diquolibet fuit aliqua pugna, et leuia praelia. Nocte quadam hostium vigiles aliqui in
cola' ciuitatis peruenere vociferatum prope castra et excubiae Hispanop ad arma conclamarunt et milites castris exiere, et nullum ex hostibi inuenere, quia multioni longe a castris vociferati fuerant, quae illis aliquid timoris iniecerant, et quu nostrietant diuisi in tot partes, cupiebant illi praefecti duo praesidio meum aduentum cum bergantinis tanquam eorum salutem, et ea spe fuerei aliquos paucos dies, donec perueni, ut infra dicam, et his sex diebus, milites duo' castrorum quotidie iungebantur, et equites cum essent alter alteri proximi prouincris vagabantur, et ali ex hostibus vulnerabant, et ex montibus conducebat multu Valet disium castro',
quod est panis quo utuntur in his plibus, et est plactius illo, quod nasciturin insulis I capitibus superioribus retuli me permanere in ciuitate Testaico trecentis militibus Hispaniso tredecim bergantinis, quia cum scirem praesisdia esse in locis, v-bi castra sua ponere deberent, ego bergantinos ascenderem, Saliquod canois damnum inferrem, di ciuitatem lustrarem, di quamuis admodu desiderarem terra proficisci, ut castris ordinem imponerem, quum praefecti essent, quibus plurimum fidere possiem rebus, quas iniunxeram, Sobergantinorum negotium esset multi momenti, et postulabat maximum ordinem et ingenium, decreui eos ascendere, quia maior fortuna rac sors expectabatur aquis, quamuis a principalioribus commilitonibus meis informa fuerim monitus, ut proficiscerer cum praesidi js, quum ipsi cogitarent ibi plus periculi esse . Sequenti die post festum Corporis Christi
in aurora iussi exire ciuitate Telaico Condi aluum de Sandoua maiorem executorem cum suis coph sat alapa versus,& circa meridiem eo peruenere, quae aberat sex leucarum spacio,&eam comburere coepere, di pugnare cum incolis eiusdem,&quum viderent potentiam, quam habebat dictus maior executor illum enim comitabantur vltra quadraginta milia homiuum Indorum nobis amicorum)retrocessere ad aquas, canoas ascenderunt. Et maior executor cum omnibus cophs, quas
ducebat collocauit se in dicta ciuitate,d ea die ibi moram traxit expectans quid mihi eueniret.
96쪽
FERDINANDI CORTE SI IO Qum dimisissem maiorem executorem, ilico bergantinos ascendi cu velis,
- emisi incubuimus, S dum maior executor pugnabat, cxcomburebat ciuitatem talapalapa, deuenimus inconsipectum unius collis alti,di muniti, qui est prope Ciuitatem alapalapa et totus est in aquis, S erat munitissimus, cui insidebat maxima hominum multitudo, tam ex colonη circumuicinis quam ex incolis emixtit LIam enim illi optime cognoscebant, me primo congressurum cum incolis e Tinpalapa, 8 ibi costiterant, ut se a nobis tuerentur,& nobis obessent si possent, 'uu conspicerent nos eo applicare,vociferare coeperunt, es fumos emittere, ut omne ciuitates in lacu constitutae cognoscerent, Messent paratae. Et quamuis mea sententia esset proficisci oppugnatum eam partem ciuitatis Izimpalapa,quae lacuit fret, tameaggressi sumus existentes indicto colles, et descendi cum centum et quinquaginta hominibus , et quamuis esset arduus Sexcelsus , inagna difficultate ascendere coepimus, ta vi expugnauimus aggeres, quos extruxerant adfui tutelam, ingresis fuimus eo modo, ut nullus ex illis euaserit praeter mulieres.& pueros, d hac pugnavuluerarunt riginti Hispanos, tamen victoriam consecuti fuimus
a Uum incola ex alapalapa fumos misissent, quibusdam turribus idolorum quae erant constitutae in colle quodam excelso,c propinquo suae ciuitatilincolae, emixtitan, di aliarum ciuitatum in laca constitutarum cognouere, me iam ingredi lacum cum bergantinis, moxi tanta canoarum multitudo in unum conuerat, ut nos aggrederentur, S tentatum venirent, quid essent bergantini. Et ut con-ricere potui, erant vltra quingentas. Et quum viderem eos ad nos recto tramite aduentare, ego et illi qui ascenderamus collem bergantinis descendimus maxima ce- Ieritate, et mandavi bergantinorum praefectis, ut nullo pacto se mouerent, ut illi ita canois existentes nos aggredi constituerent, et crederet nos timore perculsos, non audere eos aggredi. Et sic coepere magno impetu dirigere canoas in nos ad binos tamen balistariac stus remansere et quieuere. Et quum animo voluerem , ut primo congressu maxima potiremur victoria, et ita faceremus, ut hostibus timorem maxima incuteremus, quu summa totius belli in eis sita et, e tvnde ipsi maiora danapaci poterat, et ipi elisi aqua nobis may damnu inferre poterat, Deo placuit ut du alter alte inspiceret, terrestris vetus afflaret admodunobis fauorabilis et seclidus, ut in eos invehi possemus, et ilico iussi sectos eas aggredi canoas, et eas inseq, donec intrarent in ciuitatem emixtitan, quum ventus esset secundus. Et quavis illi qualitum poterant, aufugerent, irruimuSinmedios hostes, et plures canoas fregimus, et
ex hostibus multi interfecti et submersis fuere Insecuti fuimus eos perleucas tres, donec eos ingredi coegimus domos ciuitatis. Et sic omnipotenti deo placuit ut potiremur maiori et meliori victoria, quam nosmetipsti petieramus, aut optaueramu Ui erant in praesidio ciuitatis Uuioacan, qmelius conspicere poterant, quo modo ergantinis vehebamur, ut conspexerunt tredecim bergantinos per aquas, et vento secundo potiebamur, et profligabamus omnes hostium canoas putpost mihi retulere fuit res ea maximam eis voluptatem asserens. Ut enim superis dixi, ipsi et praesidio existentes in ciuitate Tacuba, maxime desiderabant aduentum meum, et optima ratione, quoniam Vtrunq; p sidium tanta hostium multitudine circundabatur , Ut miraculose Omnipotens eis animum adderet et hostium animos minueret, ne exirent aggressum eorum castra. Quod si factum fuis Tet, non poterat esse sine Hispanorum damno, quamuis semper essent parati, constituissent aut mori, aut victoria potiri, ut illi qui erant separati ab omni genere cuiuslibet subsidh, pr.eterquam eo, quod a deo sibi praestati sperabant. um illi in praesidio uioacan, no consipexere canoas insequentes, coeperutiter suum maior pars equitum dc peditulae quae aderat, ciuitatem versus, S acriter pugnarunt cum indis, qui strata Viam Occuparunt, Z Rgeres, quos extruxerat,b pedites cx equites multos pontes transiuere, quos amouerant, Ope bergantinorum, qui proficiscebantur prope viam stra-
97쪽
rum aliquos interficiebant,' aliqcommittebant se aquis ab alio latere ubi beretantini non existebant. eo pacto insequuti sunt hostes ea victoria vltra leuca, donec puenerint ad eunde locum, ubi ego cu bergantinis constiteram, vi inferius refera.
uni herpantinis fuissemus insecuti canoas per leucas tres ilis quae euasere, ingressa sunt domos ciuitatis' quum iam aduenisset hora vesperarum Oltra iusti in unum conuenire bergantinos,& cum eis peruenimias ad viam stratam, Sibi constitui prosilire in terram, comitatus triginta Hisipanis, ut expunnarem duas puas turres idoIs suis dicatas, quae erant circudatae muro non multum edito ex Iapidibus quadratis. quum descenderemus, nobiscum acriter pugnam imuere, ut eas tuerentur. tandem magno periculo, et labore dicet a turres cepirnus, et ilico littori exponenda curaui tria Direa tormenta quae bergantinis condiacebam, quia
reliquum strata viae ab eo loco ad ciuitate d interuallu dimidiae leucae spacium esse poterat hostibus refertum erat, ab utrocilatere strata via ubi erat lacus, om nia erant canois operta, quibus inerant tramines bello apti Dirigere iussi tormenta unum ex praedictis, per viam illam strat di illius emissione hostibus damni multum illatu est, ex tormentu dirigentis ignauia puluis igne consium pt e que ibi habebam quTuis illius non magna esse qualitas, secuta nocte bergantinum Σt alapa ire iussi, ubi constiterat maior executor, poterat distare per leucas duas ut adduceret omnem puluerem quem habebat Et quamuis mea ab initio erat sententia, quaprimum lacum bergantinis fuissem ingressus, prolicisci ad ciuitatem uioacan pro Didere; ut omnia procederent bono ordine hostibus inferendo imaius damnu quod inferre possent: tamen quamprimuin eo die descedi in illam stratam viam, lasinina turres occupaui,constitui ibi castra ponere, ut bergantini essent ibi apud eas turres, S dimidia pars praesid' impositi ciuitati Cuioacama quinquagita pedites maioris exequutoris sequenti die eo proficiscerentur. Et hoc aptato,eagocte man simus vigilantes, eramus evri in maximo periculo constituti,& omnis ciuitatis multitudo illuc coni quebat per illam stratam viam Sticum,3c nocte media aduenit maxima hominum multitudo, ct canois, distrata illa via ut castra nostra adoriretur Et certe nobis timorem maximum incussere dc trepidationem, praesertim quia nocie
contingebat, di ipsi nunquam eo tempe congredi solent, nec visum est eos aliquarido noctu praesta iniuiu praeterquam in apertad manifesta vi oria, cicum nos et semus parati cum illis pugnare coepimus, d ex bergantinis squilibet enim illo tormentum paruum habebat coepimus emittere in eos tormenta illa, halistia pixNdibus uetentes idem laciebant,d eo paetorion assi sunt ulterius progredi, tantum appropinquarunt, ut aliquid damni nobis intulerint,ti eo peracto abs vlteriori aggressu reliquum noctis consumpsim s. SEquenti die quum illucesceret in castra nostra peruenere in ipsa strata via constituta, in quibus degebam, quindecim balistis,&pixidibus utentes milites,qnquaginta parmis Scensibus, septe auto equites ex praesidio uioacan, di quuipsi aduentarunt, iam hostes inuecticanois,8 via illa strata nobiscum certabant,d tanta erat hominum copia, ut terra θί lacu nil aliud praeter homines cerneremus, icto vociferationes o clamores emittebant, ut mundus corruere videretur, Z nos cum illis pugnare coepimus per viam illam stratam,&occupauimiis pontem unum, quem ademerant Maggerem unum, quem in ipsius pontis ingressu fabrefecerant. Et tormentis S equitibus tantum datnni intulimus, ut pene illos ingredi coegerimus primas domos ciuitatis, di quia ab alio latere stratae viae, bergatini duci non poterant, multae erant canoae,ec nobis maxime erat infensi sagittis et fustibus, quas iaculabantur nobis in via strata existentibus, demoliri curavi dictae viae strataeitem, trani ire feci bergantinos quatuor, qui postqua transiuerunt, canoas domos ciuitatis ingredi coegerui, ut nullo pacto egredi auderet ulterius. Et alio latere stratae vie
98쪽
PERDIAN NDI M Eis II reliquis october antinis insidentes milites, pugnam inibant cum reliquis canois,
et truserunt eas in domIs ciuitatis, et in medio ea ingressi sunt, quamuis prius in oredi ausi non fuissent. Erant enim multa loca vadosa et quae eos impediebant, et quum inuenere ingressium profundum et tutum pugnabant cum existentibus in canois, et cepere aliquot ex illis et combussiere multas domos illius suburbii, et totum diem illum consiumpsimus certando modo iam dicto. Postero die maior executor cum omnibus copns, quas continebat in ciuitate Iata palapa, tam Hispanorum, quam nobis amicorum, discessit uioacan veris, 8 inde usq; in continentem est via strata longitudinis leucae cum dimidia. Et dictus maior executor prostrediens per quartam partem univis leucae, peruenit ad ciuitatem quandam, quae ssimiliter sita est in lacu, per plures illius loca equites ingredi possunt, Millius incolae cum eo pugnare coeperunt, & ipsos in fugam vertit dictus
maior executor, ex eis multos neci dedit, destruxit totam ciuitatem ac igne consiumpsit. Et quia audiueram Indos demolitos esse magnam partem dictae stratae viae; 8 gens illa commode transire non poterat, eo ire iussi duos bergantinos, ut eis
in transeundo opem ferrent. Ex quibus pontem confecere, illac pedives transiuere, es postquam transiuerant tuerunt hospitatum in ciuitate Cuioacan. Et maior executor decem comitantibus equitibus strata via peruenit ad castra nostra, ex quum eo peuenit, nos certantes cum hostibus comperit ac ipsi una cum illis,qui secum aduenerant equis prosilliere, Npugnam intuere cu hommibus, qui erant in illa strata
via nos reliquis commixti eramus, Sciam dictus maior executor pugnam inire coepit hostes fuste sibi transfixere pede uix quamuis ipsum,' plures alios eo die e nostris vulneribus affecerint, tormentis tamen prandioribus, balistis, cpixidibus damnum maximum ipsis intulimus,ut nec qui via strata insidebant, nec qui canois vahebantur. tantum Vt prius appropinquare auderent, prae se ferebant timorem S minusa acta solito. Et eo modo fuimus per dies sex, quibus continuo cer- certauimus cum illis. Et bergantini circunibant ciuitatem, comburendo omnes domos, quas inuenire dabatur, α ostenderunt altum aqui ingressum quo ciuitatem circumdare poterant, di omnia illius suburbia, S ieruenire ad interiota ciuitatis, duod nobis fuit admodum proficuum, et amodo impedivi aduentum canoaν, Mnulla ex illis audebat appropinquare castris nostris,diquarta portione unius leucae.
ALio die Petrus de Alvarado, qui praeerat militibus praesidio ciuitatis acuba
relictis me certiorem reddidit, qualiter ab alio latere ciuitatis per viam strata, quae tendit ad quasdam colonias in continenti sitas, et per aliam paruam sibi conti ouam incoli e remixtitan ingrediebantur, egrediebanturi ad libitu, et credebantu, cum oes fuerint coacti ex eo loco exirent. Et quavis ego potius exoptassem eope egressum, quam ipsi mei, quum nos melius damnum eis inferre possemus in continenti constitutis, quam in fortilitio,quod in aquis obtinebant, vi tamen undit circundarentur,et in re nulla possent commodum capere e continenti,maiori executori quanqua effet vulneratus)inluxi, ut castra sua poneret in colonia quada parua, iperueniebat altera ex vi j stratis. Qui discessit comitantibus viginti trib equitibus centum peditibus, cu decem et octo balistis et pixidib'vientibus, et mihi dimisit'riquaginta illos pedites quos mecum semper ducere solebam, et sequenti die eo puenit, et castrassiua locauit eo in loco, ubi eidem iniunxeram, et postea ciuitas emixtitan obsidione cincta est, ut nullus ea per loca, quibus stratis vris egrediebatur in
HAbeba potentissi domine, in castris in illa strata via constitutus,duceto ri spaaos pedites, inter quos erant xxv.rnilites balistis,et pixidibus utentes absque militibus bergantinis custodiendis constitutis, qui erant vltra ducentos et quinquaginta,et cum aliquantulum clausos hostes teneremus , et haberemus multo bello
Patos ex indis nostris amicis, constitui ingredi ciuitatem dictavia strata , quam
99쪽
maxime possem ' bergantini ab utroq; latere essent accire' ut a tergo fauorem praestarent, iussi aliquos equites, pedites ex illis, qui moram trahebant in ciuitate uioacan, ad nostra castra proficiscerentur, t nobiscum ciuitatem aggrederetur, decem equites obsiderent faucem illius stratae vide, fauorem praestantes a tergo nobis pugnantibus,&aliquibus remanentibus in ciuitate Cuioacan, quoniam iii colae ciuitatum Sichimilco, Culuacan, et tapalapa, Chilubusico, Mechichalcingo, Guttagnaca, S Maequeques quae erant inlacus , 8c defecerant fauebant incolis ciuitatis, volentes nos aggredi a tergo, a quibus eramus tuti defendentibus di. stis dece, aut duodecim equitibus, quos iubebam vagari per illam stratam viam, S totidem semper erant in ciukate uioacan, o vltra decem milia Indorum nobis amicitia uia rum Similiter iniunxi executori Maiori, di Petro deAluarado, ex suis stationibus ea die ciuitatem aggrederentur, quoniam a meo latere occuparem maiorem ciuitatis partem quam possem. Et eo modo summo mane castra egressi fuimus, cupedestres sequuti per illam stratam viam, cuprope illa hostes offendimis, ut ab eis demolitam uiae stratae portionem tuerentur ad latitudinem hispanae lanceae,
et ad eandem profunditatem in ea extruxerant aggerem, et inter nos strenue pugnauimus, tandem eam occupauimus, et ulterius secuti fuimus eos, vsic ad ingestum ciuitatis, ubi erat turris suis indolis dicata, et in radice illius pons magnus elatus, et per eum progrediebatur qua lata, cum alio aggere admodum unito Quum eo peruenimus, nobiscum certare coeperunt, tamen quum bergantini essent ab utrol latere, sime periculo occupauimus, quem occupare fuisset impossibile absq; eo ope et fauore, et tuum ipsi coepissent deserere aggerem, existentes in bergantinis terram cepere, et nos ali j quas tranavimus, et similiter incolae e Tascalteca Guaxocingo, Calco, et Te falco, qui erant vltra octuaginta milia hominum, et dum lapidibus, et lateribus crudis implebamus pontem illum, Hispani occuparunt alium aggerem qerat in vico, qui est ex pricipalioribus et latioribus qui sint in uniuersa illa ciuitate, et quum ille non fulciretur aqua, fuit occupare facillimum, et insequuti fuimus hostes pereundem vicum, donec puenerint ad alium ponte, que extulerant pterquatignum latu, per quod transibant, et ingressi sunt stillud et per aqua tuto, cito eum occuparunt an alia pontis parte altu quom aggerem magnum construxerant ex cespitibus et lateribus crudis, et quum eo peruenissemus, non poteramus transire, nisi nos aquis commisissem', et istud erat maximo nostro periculo, maxime hostib acti. ter pugnantibus, et ab utrol dicti vici latere, innumera erat hostium magno animo expauimentis subdiati,is certantium multitudo, et quum illuc peruenere plurimi milites piuidibus ut balistis utentes , et emisimus duo tormenta pervicum illum, Illis maximum inferebamus damnum, et quum hoc noscerent aliqui ex Hispanis, se aquis commisere, et ad aliam ripam tranaruit et suimus certateS, ante qua eo ag- exei6tiri possemus, per horas duas et quum hostes eos tranantes conspexere, aggereris deseruere, et subdialia pauimenta, et tradidere se fuga per eum vicum, et eopaeto omnis transiuit multitudo, et ipse ilicb dictum pontem opplendum curunt, et aggerem dissectedum, et interimHispani vilicum Indis nobis amicis hostes insectiti sunt per eum vicum spatio duorum ballistae iactuum, vso ad alium pontem qui est
proximus foro ex principalioribus ciuitatis hospiti js, hunc non ademerat, nec aggerem construxerant. non enim arbitrati fuerant nos eo die aliquid ex his, quae acquisiveramus, occupaturos. Nec nos ath cogitabamus dimidiam posse partem occupare, et in ipsius fori ingressu collbcaui tormetum unum, quod maximum laostibus damnum inferebat, qui erant tot numero, ut eos forum non caperet Hispani autetri quum conspicerent aquam ibi non contineri, in qua versari solet periculum, consti-xuerunt forum ingredi, et quum incolae ciuitatis conspexissent decretum executioni demandatum, et viderent maximam Indorum nobis amicorum multitudine qua
uis eo sine nostri psentia nihili penderet dederunt terga fugae. Et Hispani, odissi
100쪽
FERDINANDI CORTES II nobis amici eo insecuti sunt, donec eos ingredi coegerint suorum ambitum Idoloram: qui est circundatus calce clapidibus, di ut alia relatione visum est, habet tam amplum ambitum, ut in eo collocari possit ciuitas quadringenta domuum, et iste ambitus ilico fuit ab eis derelictus, o Hispani, lndi nobis amici eum occuparsit, & aliquantulum constiterunt in illis turribus Quum incolsciuitatis vidissent equites non adesse irruerunt, in Hispanos,ac viciecerunt eos e turribus 8 ex ambitu, qua de re videre se in maximo periculo es discrimine, quum retrocederet, constiter inferius in ipsius ambitus porticubus, ecquum hostes eos iam acriter vexarent, retrocessere ad plateam, bc inde eos expulerui, donec eos coegerit ingredi vicum, ita ut tormentum quod ibi erat, abstulerint. Et Hispani quum impetum hostium sustinere non possent, maximo discrimine retrocessere,ac re ipsa fuissent maximo indiscrimine, ni deo placuisset, ut eo instanti aduenissent tres equites, plateamingressi sunt. Hostes illis visis, cogitantes maiorem esse numerum, terga fugae dare coeperunt, et nostri Occupare impluvium et ambitu de quo supra memini, et in turri eminentior illius, quae habebat ultra centum gradus si adsummu decem aut duodecim ex primatibus ciuitatis se munierui, et quatuor aut quinq; Hispani eam
ascenderunt, et quamuis illi acriter se defenderent,occuparunt tamen eam Hispani et eos omnes neci dedere, et deinde aduenere quinq; aut sex alti equites, et nouissimi una cum primis insidias pararunt hostibus, et ex illisvltra triginta interfecerunt. Et quum advesperasset russi receptui cani, et dum milites retrocederent, tanta hostium multitudo ingruebat,s, equitibus opem non ferentibus Hispanis, im possibile fuisset non subire maximum incommodum Quum tamen angustias, vias stratas omnes, ubi Versabatur discrimen tempore, quo retrocedebant,optime aptassem, et equites per eas ingredi et egredi poterant, et quum hostes irruerent in nostrum postremum agmen , nostri equites inuehebantur in eos, et semper aliquos vulnerabant et interliciebant, et quum vicus esset longus, potuere ter aut quater eo modo in hostes inuehi . Et quamuis hostes cernerent sibi da.mnum maximum inferri, rabidi tamen canes tant acriter in nos irruebant,ut nullo pacto eos sustinere possemus, nec obsistere, quin nos insequerentur &omne eum diem in hoc consumpsissemus, si ipsi iam non occupassent pIura subdialia pauimenta,
quae eminent vico, et ea propter equites maximum subibant discrimen, et eo modo deuenimus eadem via strata ad nostra castra, absq; alicuius Hispani quavis multi fuerint vulnerati amissione. Et iniectum ignem reliquimus maioribus, et elegantioribus domibus istius vici, ut alias,quum vicum ingrederemur,ex subdialibus pauimentis nobis obesse non possent. Eodem die maior executor, et Petrus de Aluaradocum hostibus ciuitatis acriter certarunt, quilibete iis stationibus, et dum
certabamus, aberamus unus ab altero perleucam cum dimidia, et per leucam. Tantum em extendebantur loca habitata ciuitatis, quamuis minimum interuallum intercederet, et amici nostri, qui apud eos erant numero infinito acriter certarunt,ec
retrocessere in castra eo die absit aliquo sibi illato incommodo. INterea pis Donfernando dominus ciuitatis Telaico, et prouinciarAculuacari de quo superius a U. memini, studebat allicere omnes incolas ciuitatis et prouinciae sibi subiectos, et praesertim primates in nostri amicitiam Aa eousq; non erat
confirmati, ut postremo se confirmarunt, et quotidie confluebant ad dictum onFernando varh domini, et fratres sui ea intentione ut nobis faueret, et pugnam inirent cum Incolis eae mixtitan et exico. Et quum Donfernado esset adolestes et Hispanis maxime asse 'as e cognosceret beneficia M. U. sibi collata, a qua tam latum Dominium sibi condonatum videret, praesertim quum videret alios iure sibi praeponi debere, inuigilabat quatum eidem fieri poterat, ut omnes eius subditi venirent pugnatum cum incolis ciuitatis, et subirent discrimia et labores quos nos patiebamur, et allocutus est fratres suos qui erant sex aut septem numero iuuenes bel