장음표시 사용
51쪽
damni inserrenius 8 ex eis plurimi caderent, Boeorum celebrem ciuitatem combureremus, destrueremusit, nec cessaturi essem', donec aliquid ex ea et illis aliquid superesset. Responderut se optime cernere a nobis damnum ingens pati, et multos ex eis perire, tamen eos decreuisse nos omnino interficere . Et dicebant ut prospicerem vicos, plateas, et subdialia illa pauimenta viris maxime referta, quia computasse asserebant, si ex eis viginti milia caderent, et ex nostris unus, o cito nos in nihilum deducerent, asserentes nos esse paucos numero, illos vero sine numero,et nobis significabant vias omnes stratas esse demolitas, quemadmodum re ipsa euenerar, quia Omnes Praeter nam erant demolitae, et nulla ex parte nobis patebat iter, nisi aqua et optime scire possent nos commeatu non abundare, et aqua, et nos diu obsistere non poste qua fame perirem dato Φ ipsi nos non interficeret. Et vere vera proferebat quia si aliam oppugnationem non habuissiemus praeter famem, nnonae commeatu iam locaritatem, satis erant, ut mori cogeremur. Diu altercati fuimus,et silibet cau lam tuam tuebatur. Nocte vero secuta egressus sum quibusdam Hispanis comitantibus, et eos incautos flendens vi vicum occupauimus, et in eo ne consumpsimu*Vltra trecentos domos, dum ad eum multitudo conflueret,i alium reuersus sum, et
eo pacto combussimus plures domos illius vici, et praesertim quaedam subdialia pauimenta proxima sortilitio nostro, ex quibus maxime nos offendebant. Et ex gestis illius noctis aliquid timoris illis incussimus, et nocte eadem illas ligneas machinas reficiendas curaui, quas alio die nobis dissipauerant, ut victoriae incumberemus, quam Omnipotens condonabat. Exivi ad eundemvicum, in quo hesterna die nobis machinas destruxerant, ubi non minus acriter, et viriliter obstiterunt, et tamen cum ageretur de vita, et honore, qa ea erat unica integra strata via, ex illis qus ducebant in continentem, quamuis priusquam ad eam deuenire potuissemus, intercederent duo maximi di profundi pontes, cevicus omnis multis excelsis parietibus, domib o turribus munitus, tantum vigorisec animi nobis refulsit sicet certauimus, ut deo auxilium e opem serente quatuor ea die ex pontibus occupauerimus, Nea omnia subdialia pauimenta, domus, di turres usq; ad ultima eo combustae sunt, quanqua fecerat nocte antecedenti plures aggeres laterib'crudis di creta fabricatos in disis pontib' ob edici successerat nocte antecedethadeo, ut tormenta,& balistae sibi obesse non possent,si quatuor pontes terra oppleuim',& crudis illis laterib. Yplurimis lapidibG tignis combustarum domuum tame non potuit fieri tantum si ne periculo, ut mulis Hispani non vulnerarentur Magnam adhibui diligentiam ea noe in custodiedi
illis pontibus, ne denuo nobis eos occuparent . Alia die summo mane exiui, et deus Omnipotens eundem bonum successum concessit, quoniam quamuis multitudo eex innumera, quae alios pontes tueretur, fosiaesset maximi aggeres, quos illi nocte ea erexerant, intercederent, nos eosdem cepimus et implevimus, et equestrium aliqeos insecuti sunt victoriae inhaerentes in continentem usi. Cum ego aptandos eos
Pontes,et replendos curarem, venerunt me vocatum summa celeritate asseretes indos, qui oppugnauerant sortilitium, concordiam cupere,et pacem, et eos expectare
quosdam eorum dominos, et duces. Ibi relictis omnibus commilitonibus,et quibundam tormentis omni eqtatu profectus sum visum, quid nam illi procere cuperent: qui asseruere, si eis fidem praestarem eos de perpetratis impune dimittere, ipsi me ulterius non oppugnarent, denuoq; pontes,& demolitas stratas vias reficiendas curarent, Maiestati Vestrae, ut antea fecerant, inseruirent,dc ut eo adducendum curarem quendam ex religiosis suis apud me captiuum, quem illi veluti generalem suae religionis venerantur . Qui aduenit, Salios allocutus inter illos S me pactum
sanciuit 8 ilico visum est ut ipse asserebat nunciassem V VISU S multi-titudinis in stationibus collocatis , via dicti fortitith oppugnatione abstinerent, Nati omni alia offensione 5 eo pacto discessimus ingressus sortilitium
52쪽
FERO INANDI CORTEs Irprandere coeperam, maxima stinatione mihi allatum est, Indos denuo pontes oecupasse, quos eo die ab eorum manibus acquisiveramus, doquosdam Hispanos occidissie, quo nuncio quantum mihi moeroris acce esserit, Deus testis est, rath senim fueram occupatis pontibus, cum mihi egressus ad continentem pateret, maximum negocinm non superesse, maiori, qua fieri potuit celeritate eo equitaui, ait quo potui celerius cu aliqbus eqtibus, .me subsecuti fuerat totu illud iter emesussium, o nullo in loco mora trahens denuo in medios indos irrui, 8cies pontes a dictos occupaui, 8 eos usq; in continente insecutus fuLEt cu mei pedites e en ex labore lassati, vulnerib' assecti 8 timoreiculsi, e psens periculu consipyreret, nullus eo me subsecutus est. Unde factu est,cuvellem postea pede referre,pontes iam ab Indis occupatos offfendi,exemeranti multum illius materiei, qua praedicto pontes oppleueram, Nubit in ciuitate multitudine omnia referta videbantur, tam terra qua lacu in canois quae multitudo tam crebro in nos undiq; teladosapiales immittebat, , si omnipotens
nos miraculose non seruasset ab eo periculo euadere non erat possibile. Et iam publice fama vagabatur interriispanos qui in ciuitate remanserant. me iam Vita functu. Et perueni ad ultimum pontem ciuitati proximum, comperi equites omnes, qui mecum profecti fuerant in eum dilapsos Zc equum unum cui nullus insidebat, que transire non eualutatam coactus sui ipse unus impetum in hostes facere, Meo modo tantum spach relictum est equitibus, ut pontem superarent Inueni pontem vacuum dc transiitri, magno tamen periculo, quia locus ab utram pontis parte ferme ad hominis statum equo transiliundus erat,' dum e ponte exirem,me, 8 equum lapidib domitibus percussere, tamen quia armis optimis fulciebamur, ultra dolorem in ipso ictu passum, nil mali ulterius intulere. Quare victores remansere quatuor occupatis pontibus, exrelia quatuor pontibus bona relicta custodia, ad fortilitium profectus sum. ec ligneum pontem construendum curaui, quem quadraginta homies portare commode poterant. Considerato magno periculo, in quo constituti eramus, Θ maximo damno nobis quotidie ab indis illato, Stimens ne eam quot stratam viam, quae sola supererat demolirentur, quemadmodum alias demoliti fuerant, qua demolita fame Emellitur mori cogeremur,ac etiam quia multoties a commilitonibus meis monitus fueram, - ά ita. Vt a ciuitate discederemus, quia eorum maior pars erat vulnerata, cadeo male, vi Cortesiis terius cum hostibus congredi non possent, ea nocte me morem gesturum eis constitui, α accepto Maiestatis Vestrae auro, d emblematibus, quae extrahi poterant, in aula illa quibusdam sarcinulis officialibus Maiestatis vestrae conssignaui, quos ego regali Maiestatis vestrae nomine constitueram, iudicibusq; 8c regentibus Salths, si aderant, rogauit eos,& monui, ut operam, d fauorem praestarent ad illa extrahenda,ec ad id exhibui eisdemvnam meam equam, cui imposuere eam portionem, qua ferre poterat,e Hispanos quosdam tam meos, qua alienos familiares, ut dictam qua comitarentur constitui, reliquum vero dicti auri off1ciales iudices, regentes,ac ego dedimus, ex partiti fuimus inter Hispanos, ut illud extraherent, et relicto sortilitici magnis diuithstam vestrae Celsitudinis, quam Hispanorum, et meis exiuimus secretiori modo, quo potuimus, abduximusos nobiscum unum e Blhs, et filias dicti Mute eΣuma, et Cacamacin dominum in Acul uacan, et ipsius fratrem, quem dominu ipseus loco constitueram, et aliarum prouiciarum, et ciuitatum dominos, quos captiuos detinebam. Et cum peruenissem ad pontes per Indos occupatos, in primo iecimus pontem, quem nobiscum portari feceram sine magno labore, nullus enim nobis resistebat, praeter vigiles quosdam, qui in eo ponte consederant, per eos acclamatum fuit, et antequam peruenire potuissem ad secundum pontem, innumera hostium mul ritudo conuenerat, et undit nobissbesse studebat aqua, et terradpue confestim transiui cum quinq; equitibus, et forte centum peditibus, quibus natando pontes omnes I=raeterivimus, eost usque in continentem occupaueram, et peditibus in fronte re
ictis ad secundum pontem redh ad eos, .extremo in agmine consistebant, ubi comperi
53쪽
peri tarn acriter decertari,ut exprimi non possit damnum quod Indi nostrIs Insere bant tam Hispatiis quam Indis ex Churulte cal, qui nobiscum venerant, quos pene
omnes consiumpserant, di etiam intersecerant plures mulieres, quae Hispanis seruiebant, 8 Hisipanos, Nequos,iamque amiserant omne aurum, emblemata, vestes, aliat multa, quae nos extrahebamus, ac tormeta omnia. Collegi eos, qui vivi supererant, , eos anteire iussi, ipse vero comitatus forte quinu equitibus, o septuaginta peditibus, qui mecum permanere ausi sunt, post alios remansi, semper eum hostib' certando, donec peruenimus ad ciuitatem quadam nomine Catacuba, quae continetur vltra omnem stratam viam, ubi Deus est testis, quantum laboris, S periculi subierim, quia quotienscumlar hostes irruebam, egrediebar plenus sagittis,ac sustibus, Ni axis undit percussiis, quia ab trou latere erat lacus, Scios existentes in
canois tuto vulnerabant. Illi vero, qui terram capiebant, quamprimum serebar in illos, se aquis committebant, Neo modo parum damni patiebantur nisi aliqui, qui cum plurima esset multitudo, unus in alium cespitabant, cadebant,ec interficiebantur. Eo labore, M aerumnis eos omnes conduxi usi ad dictam ciuitatem,& non vulnerarunt nisi unum equestrem, qui mecum proficiscebatur a tergo, ec non minora vehementia pugnabatur afronte, di lateribus, sed maior vis erat in extremo agmine, quia multitucio, quae erat in ciuitate semper recentior succedebat,&cum venissem addici am ciuitatem Catacuba, cum dies appareret, inueni milites nostros in una ex plateis illius in globum redactos, qui dicebant se ignorare quorsum tenderent, quibus inluxi, ut festinarent exire ciuitatem, antequam hostes augerentur, Ni dialia pauimenta occuparent, quia ex illis plurimum nobis obesse possent. Illi, qui erant infronte collocati, dixerunt quorsu irent nescire:hos a tergo collocaui, ipse a fronte constiti donec exiremus ciuitatem, eosque ibi quibusdam in cultis campis expect aui, 8 cum eo peruenere qui a tergo remanserant, sciui pΕs maximum damnum accepisse, interfeceranti aliquos ex Hispanis, Indis, multum lauri in itinere remanserat, quod hostes colligebat. Et ibi certaui cum Indis, donec mei prsirent quos sustinui, donec nostri collem occuparent, in quo erat turris, euhospitium satis munitum, quod occuparunt sine nostro damno, quia inde non discessi, nec hostes progredi passus sum, donec illi collem asscendissient. Vbi Deus est testis, quem laborem sustinuerimus, quia iam ex equis, qui numero viginti quatuor supererant nullus poterat carrere, nec eques, qui brachia posset extollere, nec aliquis expeditibus non infirmus, qui posset se ulterius mouereringressi illud hospitium, nos in eo maniuimus, ibit obsidebamur vis in nostem, S adeo o nec per horam quiescere poteramus Ete hac perturbatione inuentum est perscutatione facta qui obierant, ex Hispanis perrisse homines centum d quinquaginta oc equas,equos' quadraginta sex, di plus quam duo milia Indornm,oc mulierum Indarum, quae Hispanis inseruiebant, inter quos interfecere filium o filias domini Muteeauma,& reliquos, quos nobiscu captiuos ducebamus Media nocte cogitantes nos a nemine audiri a dicto hospitio discessimus tacite in eo ignes plures relinquentes, re nullus internos fuerat, qui sciret ubi ememus,aut quorsum tendere deberemus,nisi unus ex regione Tasicaltecal, qui asserebat se nos ducturum in suam regionem, ni iter nobis impediretur. Apud iam diectum hospitium multi collocati erant vigiles, qvbinos audierunt,clamauere ad colonias circumuicinas, Mab illis vocata magna indorum multitudo,nos si ad diem insecuta est, dc equites quinum, qui praecursorum loco anteibant,irruerunt in quoddam agmen Indorum, quod erat in itinere sibi obuium fa cffam,et aliquos ex eo intersecere qui non seruatis ordinibus dispergebantur, arbitrabantur enim plures equites N pedites subsequi Qui autem undique augebantur hostes,ex omnibus militibus qui inter nos erant, magis fanos elegi,&in agmina constitui, collocauit eos fronte, a tergo, S utrout latere, vulneratos vero
inmedio stare iussi, equites partitus sum, d eo ordine tota ea die progressi fuim'
54쪽
undique certando, adeo ν ea nocte,& tota die non emensi fuimus plus paci trium
leucagi, 8 deo sic concedente vidimus nocte iam accedente turrim quadam di optima hospitium, ubi nos muniuim',8 ea nocte ab oppugnatione destitere, nisi fere in aurora habuerimus aliquem tumultum. Quamuis nesciremus qd plus nobis esset metuendum, quam timebamus ex multitudine, quae nos insequebatur. Sequenti die prima hora diei ordine iam dicto discessi deducens milites a tergo, di in fronte collocatos paratos. Ab utroq; tamen latere hostes nos inseqbantur vociferates, ecclamantes per uniuersam illam prouinciam quae est maxime habitata Equestres, quavis essemus pauci numero, in eos irruebamus, paxium tamen damni illis infere-bamus, quia cum collis ille effetasper sese in colle recipiebant, ex sic luimus eo die ad latus quorundam lacuum, donec perueniremus ab quadam colonia, ubi aliquzm controuersiam habere putabamus cum incolis illius . At quamprimum ad eam peruenimus, illi relictis domibus ad alias colonias profecti sunt circumuicinas,8 ibi eo die, M sequenti mora traximus. quia tam iani, quam infirmi erant affati,ic labore, fame, sciti maxime confecti, 8 equi non poterant se substinere,&ibi inuenimus aliquod Maia, ex quo comedim', portauim'nobiscum in itinere elixu,& torrefactum: ex postero die discessi, semper hostibus nos insequentibus, qui nos a tergo, o ronte continuo inuadebant vociferantes,ac secuti fuimus illud iter, per quod incolae Tascat tecat nos deducebat, in quo fuimus varios labores, Merumnas passi, quia multoties cogebamur exire, cu deuiare a recto itineres. Et cum iam advesperasceret, deuenimus ad planitiem quandaira, in qua alique parue erant habitationes dc ea nocte ibi fuimus hospitati summa egestate eopaenuria cibariorum 8 com irrinaciaci, Ocalio die summo mane coepimus nos ad iter dirigere, Z adhuc iter ingressa non fueramus, cum hostes a tergo nos insequi coepere,c leuia praesta cum his committendo deuenimus ad magna coloniam, ck ad dextrum latus illius insidebant aliqui Indi paruo collis vertice, nos arbitrantes eos capere posse, erant enim proximi itineri, S etiam ut exploratum haberemus, an essent plures, quam apparebant, illuc quini equitibus, o peditibus duodecim comitatus profectus sum ambiendo colleiam dictum: post quem erat maxima hominum inultitudo in insidi is collocata, qurbuscum tantum certauimus, , cum locus, in quo constiterant, esset aliquatulum asper, Sc saxosius, digens illa innumera, gnos pauci, necesse fuit nos retrocedere ad
coloniam, ubi nostri existebant, Ninde discessima e vulneratus geminis lapidum ictibus, d post ligata vulnera Hispanos e colonia migrare iussi, quia hospitium nobis non videbatur esse tutum e sic procedendo insequentibus indis processimus ad aliam coloniam, quae ab ante dicta per duas leucas distat: c ibi in itinere nos
aggressi sunt al*Indi sine numero, qui nobiscuadeo certarunt, ut quatuor aut quin Q ispanos, totidem equos vulnerarent, equum unum interficerent, di qua uis eius defectus maximo nobis esset incommodo , 8 eius mortem aegre tulissemus,quia post Deum nulla tutelam habebamus, nisi equos, nos maxime resecu, reeius carnes, Scorium comedimus, ut ex eo nil superesset, tanta enim opprimebamur fame, quia post nostrum a magna ciuitate discessum, nil praeter elixum, et dor refactum M aia comederamus et eo non sempitebamur ad saturitatem, herbasi, quas colligebam'ex campis. Porro considerato, φ indies hostium copiae augebaturnosi indies minuebamur, ea nocte curaui vulneratos, et infirmos quos ducebam equis insidere iussit, atris vero aduncos scipiones brachi j subm ttendos, et alia auxi Iri genera ad iter faciundu fabricanda curaui, quo Hispani nulla aduersa valetudine, aut vulneribus affecti, essent liberi ad pugnam. Equidem arbitor a Deo mihi infusiam hanc prouidentiam, ut sequeti die euenit, quia cum eo mane a dicto hospitio discessissem, nos magna innumera indorum multitudo aggressa est et tanta a tergo, a fronte, et ab utroq; latere, nil ex campis, qui mihi in conspectu erant, vacuuviderem, qui nobiscum tam actiter undit certamen intuere,ut nos ad inuicem nO-
55쪽
noscere non possemus, ta iuncti,&mixti prolicissicebamur, S profecto credidimus illum supremum esse diem vitae omnium considerata hostium multitudine, kneuitate, quam ad eis obsistendum in nobis inuenere, cu omnes pene vulnerati essemuS,atu exanimati, tamen omnipotens magnam suam misericordiam nobiscum demonstrare dignatus est, quia nostra lassitudine illorum ferociam confregimus, superbiam, S ex illis plurimi periere primates, quia tanta eorum erat copia, ut certando, audiendo impedirentur: b hoc labore profecti fuimus magna portione diei, donec omnipotens concesserit eum, qui inter hostes primus esse debebat, interfici, eo enim adempto omnis cessauid oppugnatio, cx eo modo aliquantulum fuimus quietiores, quamuis semper mordendo nos insecuti fuerint, usu ad quandam paruam domum, quae erat in planicie, ubi ea nocte hospitati fuimus stub dio, unde prospectabamus quosdam montes ex prouincia illorum Tascat tecat, Qua ex re non parum Voluptatis accepimus, quia cognoscebamus prouinciam, sciebamus quorsum te-dere deberemus, quamuis pro comperto non haberemus Incolas illius prouinciae fidos nobis amicos, credebamus enim o cum nos adeo debiles cernerent, illi esse deberent, multae nostrae finem imponerent, ut pristina potirentur libertate, quae spitio tantum nobis afflictionis attulit, quantum sustinebamus, quadocum hostibus certauimus. Ut se Quenti cum illuce siceret, coepimus ingredi, iter planum, quo recto tramite proficiebatur ad prouinciam ascalte cal, quod pauci ex hostibus nos subsecuti sunt, quavis ibi vicinae essent plurimar maximae coloniae, tamen ex eis paruis colliculis qdam tam a tergo qua longe vociferabant. Et sic exiuimus eo die, qui fuit dominica VIIIa ulrj. Anno M. D. XX ex omni prouincia uiua &pue
nimus ad loca dicta prouinci. E Tasicaltecat ad coloniam Gualis an stas cedit ad quatuor milia domo', in qua ab Incolis fuimus optie recepti,ac refecimus nos aliquantulum a fame o lassitudine quam patiebamur, quanqua multa ex esculentis ci nobis porrigebant, ea duce pecunia concedebant, aliqetiam volebant nisi au*, S illud dare cogebamur necessitate impulsi, qua mebamur. Hic fuim'tribus diebus, quo me vissum venere Magivicacin, Secutengat, Zooes domini illa prouincia',&me solari conati sunt citasea' nobis euenerant, asserentes eos saepius significasse mihi eos Culua proditores esse,mihil ab illis cauere deberem:tamen nunqua fidem adhibere volueram. Sed postqua, ita euaseram, deberem letari ua mihi opem ferre vel Ient, dum eis vita supesset, ut reficerent me a damno, quod illi e Culua mihi intulerant, quia ultra vinculum,in erant Celsiitudinis V subditi, indolebantoc tristabatur morte plurimos fratrum, di liberoi suoφ,ri ab eis in mea societate fuerant interempti, vari j sup ali j iniurn transactis,pibus ab illis eis illatis, di vere animo conciperem eos futuros fidos mihi, divere amicos. Et 'ego'creliqui oes soch mei eramus vulnerati, proficisceremur ad ciuitate, i aberat ab ea colonia, leucas quatuor, ibit quiesceremus, curareta nobis medicamina adhiberi, ut reficeremur a nostris labo
ribus o lassitudine. Eis gratias egi, o rogationi eo' ac eui,doeis implitus fui emblemata aliqua ex illis' attuleramus, qua uis paucaribus maxime herati sunt, di profectus sum cum eis ad ciuitatem, S sbrtui fuimus bonii hospitium, d Magi scacin afferri curauit lectisterniu ex ignis compactu cum aliqbus ornamentis, ius illi utuntur in quo dormiui, a nullnni nobisicum attuleramus, 8 oia' habebat Z potuit ad nostri refectione implitus em In hac ciuitate dam familiares mei, δἰ alh ex societate mea cum transibam iter faciens ad ciuitare Temixtitan, quaedam dimisere, i fuerunt argentu, vestes, de alia ornamenta domesticari comestibilia aliqua, q mecii adducere facieba, quo expeditiores essemus in itinere, si aliqua nobis eueniret, ut nul Iosmerentur pondere, nisi vestirsiai 8 armoφ, 8 eo loci pcepi alium familiarem meu a ciuitate verae Crucis profectu commeatum, di alia plura ad me P ferentem, iacum eo fuisse quini equites, di pedites quadraginta quina aduersa valetudine oppretas, qsimiliter adduxerant quaedam,qibi remanserant, di iam conualuerant, NE ra omne
56쪽
FERDINANDI CUR TEs Iromne argentum,&alia tam mea, quam sociorum meorum, septues mille pondera auri fusi. Continet autem auri pondus valorem circiter duorum florenorum, qua ibi reliqueram duabus capsis, et alia emblemata, di ultra alia quatuordecim milia Castellanorum aurea in frusta, quae habuerat inprouinciaTeuchi tibeque ille praefectus,que mittebam ad coloniam erigendam in Quacucalco, ex ea ibsdem dimisexat, dialia multa ad ualore ultra triginta milia pondera auri. Sed dicti Indi e Culua illum, cum dictis Hispanis interfecerant in itinere, Meis abstulerant omnia, quae adducebant, aliquas scripturas, quas congesseram cum istarum prouinciaruunco lis Et similiter percepi illos interfecisse Hispanos plures in itinere, qui iter facie-,bant ad ciuitatem Temixtitan, arbitrantes me ibi paci tace degere, di itinera esse tutavi prius habere solebam. Qua re υera astero Maiestati estrae tantum omnes tris tabamur,&dolebamus, ut plus dolere,&tristari non possemus, quia praeter Hispanorum amissionem, & ea, quae fuere deperdita, quae multa fuere, in memoriam suu gerebat mortem Hispanorum, quos interfecerant in magna ciuitate, cupontibus,
e quae postea in itinere successerant, Zc maxime quia suspitionem mihi iniecerant, eos quoq; aggressi fuissent, qui remanserant in ciuitate verae Crucis, di illi, qui amici nostri erant audita nostri profligatione desecssient. Mox igitur expedivi quosdam nuncios cum quibusidam Indis, qui eos conducerent, quibus iniunxi ut per communia itinera non prolicisicerentur usq; addictam ciuitatem, & breui mihi indi- Carent, quae ibi agebantur. Et altissimo placuit, o Hispani incolumes inuenti sunt, dc Omnes incolas, quos amicitia iunctos habebamus pacificose quietos esse, quod nuncium attulit maximum leuamen nostrae amissioni, tristitiae. Ipsi quo nostra successum. profligationem moleste tulare. Fui in ista prouincia ascalaecat viginti diebus meis vulneribus medicamina adhiberi curando, siquidem propter itineris
diuturnitatem,& non adhibita medicamina inoleverant, Ac praesertim vulnera capiti illata,& similiter vulneribus sociorum meorum, quorum aliqmortui sunt, pargim vulneribus, partim niniri perpessis laboribus, 8 aliqui remisere manci, clacidi ob illata magna vulnera, 8 ad medelam comperiebantur pauca me di amina, ocapparatus, ipse autem remansis mancus duobus digitis in sinistra manu. Cum soch mei viderent mulios iam perrisse, 8 eos qui supererant debiles, vulneribust confossos, timidiores effecti periculis,di laboribus, in quibus consti-xuti fuerant, ventura timentes multoties a me petiere, ut ad ciuitatem vers Crucia proficiscerer, ibi nos munitos redderentus, antequam incolae prouinciarum amia
clipi cernentes profligatione nostran exiguas vires, foedus inirent cum hostibus Nostris,' occuparent fauces. ec transitus per quos ire debebamus,& nos aggredea entur ab uno latere, Nilli e ciuitate verae rucis ab alio: cccum essemus coniuncti, B ibi essent naues, esi emus tutiores, Vmelius nos defendere postemus si nos a predi vellent, donec ad insulas ad euocandum subsidium mitteremus. Ego aute videns quincolis potissimum amicis timorem ostendere posset esse causis, in citius nos Eetiererent, e contra nos insurgerere memoria tenes, in semper audentes fortuna uuat, ex nos esse Christicolas, d fretus Ciuina bonitate, di misericordia, ch ex toto Non periremus, di amitterentur tot,dota nobiles prouinciae, quas Maiestati Vestraexam pacifice possidebam, in eo statu, ut eas pacaremus, nec tale seruitium deserexetur, quod fiebat, bellum continuando. Cuius belli gratia sequi debebat omnium
aliarum prouinciarum pacatio, ut prius fuerat. Propterea montes versus mare nullo
Paeto transii re constitui, omnibus laboribus, qui nobis euenire possient, postpossitis, dixit me a bello hoc non destiturum, quia in eo vltra ignominiam, di dedecus persoriae meae ecfocris meis impingendum, erat res Maiest. Uestrae admodu periculosa. Et contra eandem conspirare vibebamur. Imo decreueram, quibuscumq; modis mihi possibilibus in hostes reuerti, eis in quantu possem obesse. Et sic consumptia in hac Prouuacia viginti diecus, nondum pristinae poenitus a vulneribus restitutus
57쪽
NARRATIOSE UNDA sanitati. oeris debilibus, eam exivi prouinclam ad aliam, quae epeae appellator,
quae iuncta erat laedere dc factione cum incolis e Culua hostium nostrorum, in qua perceperam eos decem Hispanos interfecisse, qui veniebant a ciuitate verae Cru. eis ad magnam ciuitatem Temixtitan, per eam enim rectum est ad illam iter, q prouincia Tepeaca est contermia, di confinia habet cum illis ea cinerat, quae est amplissima prouinciasn ingressu ad dictant prouinciam Tepe acatibulae nobis adcer. tandum plurimae gentes factae sunt, ingressumi prohibuerunt, quantu illis fuit possibile, insistendo locis difficilibus 8 munitis,& ne insistam recensendo sigillat mota
quae nobis euenere in illo beso maximaeria uterer prolixitate 8c volumen multum augerem. Faeta monitione, ut venirent ad obediendum mandatis, qu nomine Maiestatis Uestrae sibi iniungebantur circa pacem, ea cum adimolere nollent, bella gessimus cum eisdem,et multoties praelia nobiscum commisere, auxilio tamen diuino, et regali Maiestatis Vestrae fato damna eisdem semper intulimus; multos ieci dedimus, et omni eo benio Hispanum nullum vulnerarunt aut interfecere sit quan- quain ista prouincia est latissima, viginti tamen dierum spacio multas ciuitates, et colonias eiusdem mihi subegeram pacifice, et quiete,et domini et primates earum venerunt oblatum se in vasellos Maiest Vestrae, et ab illis omibus multos e Culua expuli, qui venerant ad eam prouinciam, ut incolarum eiusdem animos ad bellum gerendum inflammarent, obstandum p q, nec vi nec sponte nostra coniugerentur amicitia Adeo φ hactenus semper impeditus sui in hoc bello, quod adhuc non est confectum, quia adhuc quaedam villae et coloniae pacandae supersunt, quas spero breui diuino aspirante fauore regali Maiestatis Uestrae dominio subncere. In quadam istius prouinciae portione, ubi interfecere illos decem Hisipanos, quosda ex incolis seruituti asicripsi, ex quibus quinta portio Maiestatis Vestrae officialibus conssignata fuit, quia incolae in ea semper fuerunt Martiales et multum rebelles, et armo v capti fuere,et vltra illud facinus commissum interficiendi Hispanos, et deficiendi a Maiestate Vestra omnes carnibus humanis vescuntur, et quia hoc publice et notorie patet, aliquid in signum veritatis Maiestati Vestrae non transmitto,et etiam mouit me, ut illos seruituti ascriberem, quo timorem alique incolis e Culua inricerem, sunt enim ea in prouicia multi his non dissiimiles,et si forte seuere in eos non animaduerteretur, nunquam a malo distedetent. In hoc bello nobis opitulati sunt incolae e Tasical tecal, Churultecal, et Guasucingo qui nobiscum amicitiam confirmarunt, et credimus Q semper inseruient tanquam fideles Maiestatis Uestrae vaselli. Cum degeremus in hac prouincia Tepeaca hoc impliciti bello, mihi literae a ciuitate Uerae Crucis redditae sunt, quibus me certiorem reddebant duas Francisci de Garai ad portum Verae Crucis naues applicuisse profligatas, et ut apparet iam dictus Franciscus de Gara denuo miserat ad illud flumen, de quo iam superius mentionem feci Maiestati Vestrae, et incola illius prouinciae cum eis certauerant, et ex illis sedecim aut septedecim interfecerant et plures vulnerauerant,et sentem equos intersecerant.et illi qui euaserant natandy, naues ingressi fuerant, et salutem fuga sibi comparauerant, ea praefectus et illi erant maxime oppressi, et vulneribus affecti, et locumtenens quem ib praefecerastri, eos benigne exceperat, et medicamina eisdem adhiberi curauerat, et ut melius conualescerent,miserat aliquam partem Hispanorum praedictorum ad quendam dominum illius prouinciae vicinum dictae ciuitati, et nobis amicum, ubi optime eis prouidebat. Quod nobis non minus molestum fuit audire, quam nostri ppessi labores. Et forte ea sibi non euenissent, si1 alias ad me profectus esset ut superius retuli Maiestati Vestra, quia cum cognoscerem omnia qssint in istis prouincris, potuissent a me reddi certiores , et ea quae sibi euenere non successissent. Illius em fluun dominus et prouinciae quocabatur Panuco, sese Ma- έestati Vestrae subdiderat,et in signo obedientiae nuncios suos cum muneribus quibusdam transmiserat ad ciuitatemTemlatitan,ut dixi superius Cel. V. scripsi quod
58쪽
FERDINAN D I CORTEgriti sile praesectus dicti Francise de Garai vellet abire ccillis modis omnibus hue
rehopem ferret, It illi cum suis nauibus possent se expedire. Postquam quietam reddideram portionem istius prouinciae, quae adhuc quieta est, subiacet regali seruitio Celsitudinis Uestrae, se officiales, vipse multoties conseIuimus, quisnam ordo pro istius prouinciae conseruatione esset adhibendus. Cum prospicerem incolas dicis prouincia postquam illi sese Celsitudini Vestrae subdiderant, ab eadem defecisse, Ndictos Hispanos neci dedisse,&etia quia per ea
prouinciam est iter, transit omnium commertiorum a portub'maritimis ad reliquas prouincias in continenti illo sitas, ex si dicta pr8uincia sola remaneret, sicut prius, incola prouinciae 8 Dominium e Culua, quod est illis conterminum, denuo eos inducerent, Si persuaderent, ut iterui nos insurgerent,&a Maiestate Vestra delicerent. Vnde impedimentu, di damnum incredibile insurgeret pro tutela haruprouinciarum, ei seruitio Celsitudinis Vestrar&cessarent commertia, maxime quia in toto eo littore non habentur nisi duo portus, Schi multum asperi,&difficiles qui sunt proximi illi prouinciae, facile incola ipsius ad eos descendere possunt, Propter ea, d alias multas rationes ad rem facientes nobis Tum est ad supra dicta evitanda, q, loco magis apto illius prouinciae Tepeaca ciuitas aedilicari deberet, ubi concurrerent qualitates, di necessaria pro illius habitatoribus,8 ut executioni mandaremus ciuitatem istum securitatem appellauimus, constitui iudices, reaentes alios officiales sicuti fieri solitum talis 1 eum locum, ubi coepta est aedificari ciuitas, necessaria ad arcem construenda apportari curau hac enim inprouincia optima inueniuntur in hoc maiori quam
Dum hanc relationem scriptis mandarem, ad me nuncst Domini cuiusdam cinitati rofecti sun Uu abesse dicitur per leucas quindecim ab hac prouincia voca
messico e mihi eorum nomine exposivere,q, a paucis diebus venerant ad exhibendam obedientia Sacra Maiestati Vest. debitam, ex se in subditos 5 vasallos subdicerant,ci eos non arguerem ratus eius consensu sore,quia me certiorem faciebant plures militum praefectos e lua ea in ciuitate hospitari &inean per Ieucam in circuitu erat in armis viginti ct quini, aut triginta milia homista transitum, ne illac transire possemus, 8 etiam, ut prohiberet incolas dicte ciuita tis, realiarum prouinciarum eidem adhaerentiu, ne Celsitudini Vestrae inseruirent. nec mecum amicitia coniungerenturi8 aliqui iam aduenissent ad Res ale Maiestatis Vestrae seruitium, iami illi obstitissent. Et me monebant, villulare remedium afferrem quia ultra impedimentu praestitum illis, qui bono erant animo, dictae ciuiesset multitudo bello apta, plurimum grauabantur, k ab eis male habebantur, Neorum bona,&vxores accipiebant, ocalia, viderem quid eis faciundum commit e- rem Subiunxere, si eis fauorem praestarem, ea ipsi exequerentur, postquam eis
indorum nobis amitarum, d composuerunt se eos dueturos per cum, ubi ad hostium aures peruenire non posset. Ubi autem peruenerint Dominus et illius incolae vasalli et de re secum iuncti, essent cir
nutu ciuitatis Guacachula, per quatuor leucas ab illa. et in qu adam coloniata Prouinciae Guasutago fertur relaturum Hispani φ
59쪽
NARRATIO ACUNDArcedere iuncti illis e Guacachula, et illis e Culua, et eo pretextu ducerent Hi*anos ad eam ciuitate, ut simul oes Hispanos aggrederentur,et eos neci traderent. Et cum iam timor insurgeret, quem illi e Culua in sua prouincia, di ciuitate nobis incussere, ista relatio multum timoris attulit Hispanis, di inuestigarsit sual habuerulqstionem, et postqua rescivere, captiuarunt oes dominos ex Guasucingo, .secum proficiscebantur,nacu nuntn ciuitatis Guacachula, et eiscaptis reuersi sunt ad cioitate Churultecat, laberat quatuor leuca spacio ab eo loco, et inde ad me miserunt e captiuos cum bustim equitibus et peditibus una cu habita informatione. Et scribebant praefecti, nostri milites adeo erant essecti timidi, videbaturi eisdehellti illud periculosam, et postqua aduenere quotidianis interptibus adhibitis eos sum allocutus, et habita diligetia exacta ad veritatem eruenda visum est Hispanos non bene pcepisse, eo illicosilui mandavi, et illis blanditus sum affirmando me penitus credere eos fideles a V vasallos, et ipse volebam proficisci ad debellandos flos e Culua, et ne pusillanimitatem, aut timorem p me ferre viderer incolis prouincia* ta amicis qua hostib.visum est, ut postqua bellu eis inferre coeperam, ab eo non desistere, et ut timore,que Hispanis incussum cerneba,eximere, constitui dimittere negocia et expeditiones, Ous opam daba pro M. V.et ilico celerius qua potui discessi, et eo die perrexi ad ciuitatemChurulleces, abest, leucas octo ab ea ciuitate abii Hisipanos conueni adhuc asseretes se proditione pro compto lire,eode die hospitatus sum in colonia subiecta prouinciae Guas ac1ngo, ubi domini illi fuerant capti Mati, seqnti die composito ordine cum nuth e Guacachula, dc quomodo dicta ciuitatem ingredi debebamus, discessi ab illa, hora ante lucem, pene hora decima
diei peruenimus prope eam, ad quam proficiscebamur, et per leucam obuin mihi facti siunt, ut me exciperent, nunch quidam Domini dictae ciuitatis,et nuntiarunt omnem ciuitatem iam negotio esse accinctam,et hostes aduentum meum non perce pisse, quoniam exploratores quosdam, quos in itinere collocauerant ex incolis ciuitatis, captiuos fecerant, et pariformiter alios, quos praesecti a Culua turres ascendere iusserant,et moenia ut inde pilaniciem inspectarent, et ea propter omnis hosti m altitudo imparata, et ociosa existebat excubris collocatis confidens, sine earu scitu appropinquare non possem. Idcirco etia sestinaui, ut eo puenirem antequaaduentare nos perciperent, iter enim in planicie faciebamus,et a ciuitate nos facillime videre poterant, et ut apparuit suimus ab incolis ciuitatis visi, qui cernentes prope ciuitatem nos esse, ilico hospitia, in quibus erant psecti hostium e Culua, circudedere et coepere certare u reliquis, qhosipitabantur ciuitatem,et cum ad iactu balistae ab ea abessem, mihi obviam ducebant quadraginta captiuos, sempiamen ciui talem ingredifestinauianerant ciuitati maximae vociferationes pliantium cum hostibus per vicos oes. Duce incola ciuitatis deueni ad hospitium, in quo morabantur Plaeti, quod erat circumdatu a tribus milibus holm certantiu et ingredi volentiu et occupabant omnia loca alta, et subdialia pauimenta. Praefecti vero et hi qui cum eis comperti sunt, acriter et viriliter decertabant ut ingredi non possent, quauis pauci essent numero, quia ultra id Φ maxime et strenue pugnabat eo hospitium erat munitum, tamen quaprimum illuc puenimus, intrauimus, et secuta nos est tanta incolarum dictae ciuitatis multitudo, ut nullo modo possemus opem ferre aliquibus e Cuiua, quo minus ab eis non interficerentur, ex eis enim aliquem vivum capere Volebam, vitierem certior de statu magnae ciuitatis,et qui illius dominio potiretur post obitum domini Muteezuma, et alia plura stire desiderabam et non evalui aliquem habere praeter num semimortuum, quo factus fui certiosivi infra exponam. In ciuitate autem plures ex eis qui in illa hospitabantur interempti sunt, superstites vero cum ingressus sium ciuitatem, audito meo aduentu fugieruieorsum, ubi consederant psidia illo' e Culua, et eos insecuti multos neci dedimus. Iam aut cito auditus
est tumultus ab his Q in psidio erant cum in. aeto dc aedito loco consisterent a ciuita
60쪽
FERDINANDI CORTEs IIeth N planiciei imminebat circumcirca&sere tam celeriter venere adclaitatem, Ut ope ferrent suis, sicut illi, qui intus erant, exiuerunt: proficiscebantur ad triginta milia hominum in eorum subsidium, qua gens erat ornatior quam aliqua, quam hactenusviderimus. Portabant multa emblemata ex auro, argento, e plumis Eleuciuitas sit ampla, ignem inhcere coepere per eum locum, per quem ingrediebantur.
Quod mihi ab incolis nunciatum est, Rideo cum equitibus progressus sum pedites
enim iam erant lasore affecti Nirruimus in eos, hostes vero retrocessere ad difficilem transitum, tamen illum occupauimus,& secuti fuimus eos in ascensu laceis feriendo multos montem arduum ascendendo, evadeo a duum cum deuenimus ad montis cacumina nec nos, nec bostium aliquis, nos mouere poteramus,& multi e illis nimio calore oppressi moriebantur, sine aliquo sibi illato vulnere, &duo ex equis nostris steterui, quorum alter mortuus es . Opem nobis tulere multi Indi ex amicis nostris, quorum aduentu hostibus maximum damnum intulimus, quia cum hostes essent lassitudine oppressi, nostri autem a quiete recentes, parum obstiterunt hine re adeo, campus qui prius vivis plenus cernebatur eis esset vacuus,mortuis au rem refertus. Deuenimus ad caselas, hospitia ab eis nouiter constructa in tribus locis, quorum quilibet magnae coloniae situm occupabat, qui praeter milites familiaribus plurimis utebantur, vapparatus pro castris multos congesserant ibidem, quia inter eos erant plurimi primates, quae depopulata, e igne consumpta fuere per Inmdos nobis amicos, ex quibus vera refero Maiestati Vestrae conuenerant ad centa milia hominum Sc vlara, 8 hac victoria expalimus omes hostes a prouincia se ad quosdam transitus pontium, et difficiles egressus, quos illi occupabant Nos vero reuersi sumus in ciuitatem, ubi ab incolis benigne fuimus recepti, dc ibi quieuimusvdies tres, quiete enim egebam . Interim unius magnae coloniae incolae accessere ad me oblatum si seruitio elsitudinis estrae, quae colonia est sita in cacumine montium i lorum per Ieucas duas a castris hostium iam dictis, d etiam in ipsius montis radice, unde alias dixi illusumeu globum exire, quae colonia nuncupatur Occupatulo id asseruere Dominu qui prius eisdem dominabatur, secutum illos e Culuae tempore , quo per ea loca suimus . Ratus nos non prius moraturos , quam veniremus ad eius coloniam, di iam permultos dies voluerant meam amicitiam inire, 8 accessissent ad prestandum obedientiam Maiestati Vestrae,sed Dominus oris noluerat,nec passus fuerat, quamuis multoties ab eo pethssent, nunc aut velle eos
Celsitudinis Vestrae seruitio subfici. Ibi remansisse fratrem dicti eorum Comini, qui eius semper fuit opinionis, sententis, S impraesentiarum ille dicto Dominio
potiretur. Paterer squo animo, quamuis ille reuerteretur consensum non praestarem, ut in Dominum reciperetur, quia nec illi eum reciperent. Respondi,v etsi hactenus secuti fuissent factiones illorum e Culua, deficissentcs, Vestra Maiestatis seruitio, tamen condonare vellem tam bonis quam personis eorum eo quo se excusatum venientes dixissent dominum defectionis elationis suae fuisse autorem Qua ob re ego nomine Celsitudinis Vestrae preteritis eorum erroribus indulgebaillosi recipiebam, S admittebam ad eiusRegale seruitium, ea quidem conditione, ut si futu in huiusmodi errores inciderent, a me grauiter punirentur, castiparetur. si vero fideles Celsitudinis Vestra vasalli existerent, ego regali nomine Maiestatis vestra maximo fauore S auxilio eos prosequerer. Et tales quidem futuros se polliciti sunt. Ista ciuitas uacachula sita est in planicie ab uno latere magnis, Nasperrimis verrucis adhaerens, ab alio vero latere undit planiciem circumdat duo
flumina per iactum balistae inter se distantia,& eorum quodlibet altissimos habet anrractus, ex profundos adeo quod obstantibus dictis anfractibus ad eam ab eo latere pauci sint ingressus , o qui reperiuntur sunt difficiles in ascensu, ut vix equitando superari possint. Ciuitas est circumdata munitissimis