장음표시 사용
41쪽
viles scientitiea ac retia pereontie meati in custemia a pilis fetentiam ab Maii, Ma mali hor. 8e laticiis imo arti a
ii passiones me .stetrix demou mabilea suetsta aia demonis strativa ex par ae medies Raanima saeulta a nerativa de
test operari,cum externa egeat materia tum circa quam, tum cum qua operatur; quae in I o, ac in tempore per se senIibilis, ac operabilis sit. Scientifica autem communiter est Medicina tu eo,quia de scientiae eonditionibus in sua disterentia parti ei pat, ut infra patebit, tum eo quod ab aliis artibus doctrinalibus mechanicis dictat. Nam ex obiecto scientifica communiter inue.mtur,clim proprias pallione S, & causas, nec non proprium subicctum possideat secundum es naturae humanae corporeae, quae scientis sunt conditiones. Moibi emni,causaeque morbificae, di loci corporis humani affecti non quidem hominum consultatione, inuentione,& generatione fiunt: immo naturae humanae corpores accidunt, quae etsi extra semper, & extra ncquenter ip contingant,nillilominus ubique,de semper eodem modo prodeeuntur, quatenus temper nat ra se ipsam tueri eodem modo intendit se opponendo contra priter naturalia, ad se ipsam con- set uandam. Et hac ratione ipsorum est scientia certior, quam obiecti aIiarum attium nr chania earum, cum de passionibus,de causis, 3c de subiecto facile tractabili, facilique emendabili, ceu de ambiguis,qus artificis opera sunt,consultet,inueniat,ae generat Artifex aliarum artium. Medicus autem de ijs nullam consultationcm, nullamque inuentionem, neque ullam generationem habet: Nanque solo in eorum,quae per nos fiunt hec requiruntur ait Arist.medicus vero cognitionem eorum communiter scientificam, ac certam demonstrativam rationale in . artificia leuia, ct experimentalem possidet in eorum curationis spatiam . Quocirca etiam ob eam geminam, demonstrationem ipsarum rerum in natura constitutarum certiorem, quam rerum alte factatu Medicina ars communiter scientifica attificiosa,& certa,recta,& inculpabilis est,magi que certa, quam aliae artes doctrinales. 8c rationales omnino ine iam, ut ex Hippocratis decreto exploratum habeo: νbi etiam habet. aturam H ἀπι- omnes ea co ordine conItituerunt,qua nutur homnes natue t ei mmyuam eodem modo se habentis e recta sint sue non recta.Qua vero Dis saluerintea semper reflase habent. Hinc ea,quae secundum naturam sunt,semper eodem modo fiunt: Ex parte itaque prs sidiorum consultabilium, eligibilium,ia operabilium optimi operandi, ad res prater naturales a distantia recessus flatus naturalis occupati mensuratas tollendas, nec non initio esse naturali manu tenendas medico conuenit consultatio, inuentio,& operatio. Tametsi in omnibus instru mentis medicinalibus generatio minime cadat, cum aliqua instrumenta iam ilnatura genita sint, qualia simplicia medicamenta sua essentia,& facultate sunt. Quae a medico non pendent nisi consultatione,inuentione, de application quid,quale,quantum,quando, bi,& puomodo. Alia veris consultanda, inuenienda, de generanda,seu componenda, quoad messicamenta componenda ex simplicibus naturalibus medicamentis. Alia vero absolute consultanda,inuenienda,& generanda, ut sanguinis emissio,carnis combustio,& alia iis simiIia. Neque obiiciat quispiam si dixerit, si scientia differentia medicinae sit, ergo genus iii differentiam diui sum scientificam erit scientia,aut Medicina erit Ars mentis humanς ptacties communiter scie ti&ε: Quandoquidem generis medicini aut propria disserentia diuisiva generis in suas species,
nec non constitutiva speciei conspicitur, prout Virtus mentis humanet iam in habitu acquisit a recta.& certa sit,aut differentia generis non diuisiva, neque constitutiva est; Uerum tantum disserentia in modo,quo ars mediea,vt virtus mentis humanae factive iam in habitu imo acquisita nobis medicis patefacta fuit,ex parte medicini disciplinalis, seu doctrinalis, alia quoque parte experimentali certificata ita, ut iam vis alis. eu exercitaIis firma euaserit,ad disterentiam modi sciendi aliarum artium, nullatenus scienti sicarum.Cum autem modus sciendi, artificiosus tamen, in arte medica sit per demostiationem quasi potissimam artificalem ex terminis internis, di conuertibilibus conflatam antea uberrime declaratam, atque saneam medicae maxim Z m priam rerum quae semper in specie eodem modo ope naturae humanae eorporeet vltro producu tur,atque a Natuta ista tolluntur per se, de primo ut a sanante Ideo sicuti ea demonstratio communiter scientifica artificialis, di medicinalis se habet pariens scientiam aeternorum artificios in specie, sic etiam aequum est,utea, medicam virtute istius instrumenti logici artificiosi nos appellare posse communiter scientificam,artificiosam,de medicinalem, tu ut dilucidetur,quo Odo edicina sit communiter scientia, non propri , ut ait Galenus, tum etiam ut hanc disterentia amplectamur, ad omnimodam patefactionem; tum denique ad ostendendum genus a Monta no positum, non esse genus, immo disieientiam,quam etiam non esie divisivam neque constitu tiuam certum est.Hinc etiani nihil sequitur,eam da fierentiam esse genus diuidens, neque etiam Medicinam habitum mentis practica operati ut, ut scientifice, quippe quod solum ut operativae a mens demonstratione ea communiter scientifica, ut attificiali tamen de ut medicinati v titur, in operis gratiam tantum. At vero dubitatu dignissimum esse inuenio .si quis asseret eam demonstrationem simplicem medicinalem proprio,commaniter vero scientificam supeistuam esse eo, quia videtur talia demonstratio non concedi, prirer quam quod Ars medica per regressum de monstrativum suas passioncs proprias demonstrare potesti Aut per demonstrationem sin,plis potissimam nuncupatam passiones dignoscere valet, dum a mente speculativa obtinet mes pr ctica Medici ut liae passiones curabiles per se sensibilcs, a mente speculativa demonstrarentur eRpotissima demonsi ratione proprie scicntifica specu latiua,ceu a mente,ac instrumento dispone
tet operationem, curationcm salubrem a Medico moliendam. Λς inde pession s illae ita do
42쪽
A mons ratae a mente speculativa, ita quoque 2 mente operativa hoc modo dcfinitae accipi ut irrcum videatur mentem hanc iactivam eam demonstrationem potis limam Medicinalem fabiica. RMi . re non poste,tum respectu vitiuersalium terminorum demonstrationis a mente fili in indorum, tum ratione oognitionis discut suae,quae in ea demonstratione, potissi ina essicicndarcquiritus, ia).υό- . quae t mente operativa non attingitur. Vettim enim uero intonstratio haec simplex proprie me dicinalis,necnon improptie scientisca, superuacanea quidem non habetur,quia in medica arte haec necessaria es scuti Medico optimo logica verum a salso discernens necessiria introspicitur, AA , niti t. cum regressu demonstrativo etiam anima Attilicis mschanici ignara sine ulla lagici seientisci q- cognitione artificialiter tantum demonstrare valeat. Ideo tegrestus ille demonstat unis tantum palli artis medicae experimentali rationabiliter factae inseritit, non autem parti artis medicae di ,ὸ , fit,iάελ cui siudi doctrinali ut rationali,seu dogm araca, cui illa potissinia demonstratio medicinalis pio Prae arta sciatis deseruit, quae nedum alti sciatis,uet una etiam scientisca impropriEeile conspicitur,cum messica ars ut secundum naturam se habens, etiam communiter scienti, ea sit ἐν Retum B nanque naturalium,ut medicinalimn scientia praestatur: simul vi etiam rerum praeter naturali ii,
cum oppositorum eadem tum disciplina, tu in doctrina inspiciatur: Ergo si res medio altis atti-sciales smulque scientificae sint, ac scientificae proprie esse nequeant: ideo tantum communiter scientiscae erunt. Vnde regressit demonstrativo demonstati nequeunt: immo demonstaticino simplici non regressiua a medio termino uniuersali medico notiori, sensata notitia, molita, sin vlla demonstratione,quia a posteriori peracta. Neque asserendum est, mentem operatiua egere Ad a alio usa. mente speculativa disponente operationem certam a mente factiva assequendam in morborum curatione, in altis medio speculat tua: ut labro sequenti, si Deo placuerit,dieam. Tum quia stu- phys tui , stra sunt per plura ea, quae optime perpauciora fieri possunt. praeterea ridiculum est assii mare quod id quod propria ope feti valet, alieno auxilio adimplere debeamus. Cum itaque talis de-rnon stlatro per mentem operativam solam,d: proprio munere consequi possit. Igitur s usita, &ridiculum Get,id per duas mentes principaliter,& aliena virtute acquirere. Quoniam eam de- A A. Misto moniliationem potissimam medicinalem mens medici optimi quidem sol mare didicit etiam asilis pia ceptoribus,quando iuuenis nondum peritus medicus erat, eodem tempore, quo aliam
C potissimam demonstrationem speculatiuam omnino scientiscam conuiuere incepit. Quand quidem sicuti mens speculativa illam potissimam speculativam proprie scientiscam format demonstrationem .se etiam mens sectiva docta, logicalibusque instructionibus decorata aliam
laicate artificialem potest demonstrationem . nec dicendum est,quod dum mens speculativa lo sicalia praecepta rerum speculabilium acquisiuit, otiosa alia mens operativa eiusdem studenti naanserit, in thsdem maceptis logicalibus rerum artificialium,& medicinalium secundum esse naturale exissentium adipiscendis. Vnde mens operativa medici non minus uniuersalia rerum m sdicinalium sens bilium format aquam etiam alia mens speculativa medici uniuersalia speculatitia i tacet. Ea propter mens iactiva passiones causas, ac subiectum in uniuersale considerat; na-que si medicus oculi ophtalmiam Socratis introspexerit, id tanquam hominis in specie optita liniam intelligat, videt, ut infra vide his. Immo mens ipsa medici praeceptis logicalibus cunctis λι, .. i. Omnino docta,rationabilitet per se dat currendo, cogni oncm discursitiam prius acqu irere debet passio ius subiecio in herescentis per causam syllogistica, in gratiam operationis, curationis illius opassionis postea auferendae quod quidem attingit,dum a causa ea syllogi silea uniuersali, ei notiori sine ulla demonstratione qu iaci possetiuti facta,ad eius passionem ignotam progressum fa' D cit. Quocirca .etissimum est eam demonstrationem potitsi main medicvralim a mente, periti medici docta sabricari; etsi nullum iuueni Autorem ipsius demonstrationis, sed ego diuino ope
uentem Hipp. de Ga .dccietis medicinalibus,eam exploratam habui. iterum hanc demons rationem arti medica proniam est e patet eum soli alti medicae,& omni parti principaliter at hi, . - tificiali sensateae semper competat: scuti sola ars medica secundum naturam se habet, quia hi
manam, corpoream,salubrem, insalubrem,& neutram naturam medicina respicit. Hanc mςdscti ai p..hiula
na propite est ars secundum naturam quo ad vero sciendi gradum potissimum scientiis specuu ἴ .-ή, . itiuis conuini nem, ars secundum naturam est communitet scientisca. Vnde quo ad hunc potissimum sciendi gradum hac demonstratio potissima medicinalis nec specie, nec gradu ab alia pin 1 .i ... h. a . tritima speculativa proprie scientisca distat ut vero ista medicinalis.& alta scicii illa vero scientifica proprie, genere speculativo,& scientisco dissonant. Alia vcro pars medicinae specti trua ,sia.. hia ,, ars secundum naturam est,& communiter scientisca pet demonstratione di scientificam scicitis communcin Nopter quid quo ad modum, seu gradum certitudinis secundia primum ἰ Ncq; riat-sus obiicias inquiens,etiam attes mechanicae pet regressum demonstrativum ex sngularibus sol ες matum scientis conspiciuntur. Nain regressus demonstrativus non patit mentiam, at solum cognition rectam particularium infinitotum, quae deinde ad unum uniuersale siritum rei gunturia mente operativa cognitum. Ergo duntaxat medicina ars communiter scientifica est , cum tantum ea modum ficu gradum sciendi obtineat scientiis speculatiuis communem .
43쪽
De Medicinae certitudine C A P V Τ VILGeneris Medici disserentia diuisua,&constitutiva ponitur. Medicinae vi operativae ab alijs partibus doctrinalibus operativis differen
tia statuitur. Medicinamque naturae humanae corporeae facultatem reparatricem esse.
pararita a rebus praeternaturalitas. quae pedite a
naturalia es naia uram emen tiale sis eae naturali. At a vilibus
batur Funeamentum primum 4ionis. Nota Ara cita arulem sereniam fui
Edicinam attem mmmuniter scientiscam, artifieialam, demonstrativam, ac aliis altibus demonstrativis Ionge certiorem ex fine communi, & ex obiecto generico rerum in natura humana corporea sempe Se ubique in Ioco prostio affecto productarum hactenus in medium attulit Modo itaque ex eodem biecio formam generi in Artis medicae ab aliis artium sotmis differentem pat facere teneor. Vt subinde ex proprio fine medicinae obiectum proprium a Physicae scientiae,de moralis ficultatis fine, ex obiecto discrepans,elicere valeam: hinc etia artis me dicae formana specificam haut ire possim . Eamque valde iis facultatibus partim certistam esse, depromere queam. Nam medicina hominum industria inuenta non fuit: Immo in hominis natura salubri insalubri, de natura findata, in sucque naturali esse, virium robore tuenda, repara da, ut prouidentia, prius quidem a D. D. M. institutat deinde impulsu diuino ab hominibus i
uenta est. Ex quo artIs medicae formam ait Galenus iacultatem effectricem, ut reparatricem prouidentiam, aut torrectricem vitiosorum esse praeter naturalium corpus humanum ladentili: Qriam in praecautricem, instauratricem,le conservatricem secuit. Quatenus naturae humans corporeae tantum ministrarem naturalem custodien reparatrix ,ae instauratrix est. Ideni alibi etiaait Galenus. Igitur in confesto es eam inter effectivas,aut acquisitiuas este collocandam, pinquamne que intercon emplativas,neque inter activas inuentia est fled neque inter acqinstinas numeratyr: ut ADtes hominum tantum industria inuentae sunt, Se Maechanicae appellatae; de alibi ait. Igitur Medicina o ἡ numero artrumfactivarum re tamen ut aedificatori vel fabrilis,vel textoriasd Hesrtintilita talefactatas ades instaurat, vel dilaceratas venes eonsuit. Caeterum hie dubitatu dignum eta Invenio, hune locum Bra uolam m indice notasse, hoe modo Medicina en rana esse aram aristium nre simpliciter, sed is reparatriar ergo Medieina habitus ratione recta factivus non est simplicitat: Pro cuius dubii solutione; Primo perpendo. Artem simpliciter habitum recta ratione tactivum mentis factivae bifariam desumi poste. Nam vel ut aequisitiuus omnino sit, ad finem
artificialem e fictibilem habitus firmus sit subiecti consultabilis,eligibilis, Si factibilis facit et
tractabilis,ac emendabilis, ac nouiter inuentibilis, ae generabilis . Aut habitus penitus acquis tus,ad finem attificialem, simulque naturalem custodiendum,hine subiecti naturalis ad arter coarctati dron consultabilis,neque eligibilis, nec nuper sicubilis Mee inuentibilis;immo tala subiectitur quale a Deo, de a Natura saetum est, conseruabile,ve eonseruandum se habet . Secundo autem considero Artem primo modo iactivam esse, virerenter factivam reduplicatiue, & si plicitetr secundo autem modo Artem faetitiam non quidem ut nuper factivam esse, versi facti-uam ut reparatricem rei iam a natura factae,seu prouidentiam,sive custodiam artificialem. Ratio autem cur troe secundo modo Medicina simpliciter habitus sit recta ratione opera inius, seu factivus est eo, quia Medicina primo genericὸ eu saetiua, sicutieeterς quoque artes sunt,quia reparativa saeuitas est corporis humani salithris, insalubris, Si neutri ut fictilia est: Ee si faeti nuper non sit. reparate enim qitidem non nisi sacere, seu operari,est: secundo vero postea speci-Mό est reparativa iacultas, ut factiva. de vi reparativa corporis, humani salubris,ceu perdaia serentiam diuisivam, simulque constitutivam,ab alijs artibus secatur, ut liberalis etiam,& ut difficilior caeteris artibus est. Quandoquidem sicuti Machanicae omnino hominum industria in ut re magis factivae sunt in eo,quod recenter fictivae fiunt, ut aedifieatoria, vel Bbtilis, 3c textoria isc Ars Mediea longὸ dissicilior factiva cti, cum versetur circa nobilissimum subiectum difficit. tractabile,difficileque corrigibile,qtiale est corpus humanum ut salubre, insalubre,& neutrum rVnde Medicina ars cist simpliciter laesua, etsi ei rea subiectu,circa passiones, At ca usas nulla cinsultatio,nullaque electio, nee generatio radat a Medico saeta. Ideo sua origine, ipsa est ars secundum naturam.Hint ab Hippocrate pnicustodia quoq. appellata fuit e quia neque passion tun, neque causarum propriarum, neque subiecti eius proprii Ars medica eonsultationein , nec inuentione neque generationem habet. At veth solam gnitionem per signa diagnostica,vera 'iam habita, opifex stibinde ea,quae praeternaturalia sani tollere, & ea, quae secundum naturam aiunt,manutenere possit, prout Ars medica, naturae ministra,ec Rmula perpetuo est.
44쪽
Rationes Medicinam esse proprie scientiam asserentes convelluntur.
l Is autem hune in modum statutis, iam tempus est, quod ad argumenta proban a tia Medicinam es e scientiam soluendareu etiamur Nam ad Avicennae statuisi. dico Medicinam sicientiam esse communiter quo ad modii siciendi doctrinae Me- Ad Adicinalis, per raucas proximas scientificum. 5 demonstratilium;non autemser ma liter, nee proprie, tum quia ad opus, ec ad sanitatem se habet tum etiam ex aliis infinitis antea iactis fiundamentis, Ac rationibus: Ae quatenus scientia per modum hunc sciendi demonstrativum acquisita communiter accepta potius differentia est, co-tra distincta ab Arethus hominum industria inuentis. Ideo Galenus statuit Medicinam tantum improprie,& communiteresse scientiam. Et hoc eodem modo. Ad conciliatoris, Herophili.α Aa . nisi is Montani argumenta respondendum essu reor. He Hii, de
Artis Medicae partem principalem sensibilem certam esse, sicuti scientiae
niam MedieIne quiditatem constituens,eam quoque certam esse ostendi.αμ titudine demonstrativa communiter scientifica,in primo certitudinis gradu r Iata. Proinde nune partem Medicinae sensatam ita certam esse in primo certitudinis gradu demonstrare nitar, ut etiam scientiae mathematicae certae sunt sua
cognitione, in primo certitudinis gradu: ut subinde pateat,quod sicuti Matheismaticae scientiae certiores cognitione lono caeteris scienti js sunt, ita etiam Ars Medica lange certior sua cognitione caeteris artibus habetur. Quandoquidem mmus certitudinis manitionis gradus per demostrationem simplicein potissimam etiam vocatam acquiritur; secundus vero certitudinis cognitionis gradus per demonstrationem regrestiuam propter quid C appellatam conspicitur. Cum autem Mathematicae scientiae per demonstrationem potissimam
dignoscantur,ceterae vero scientiae per demonstrationem propter quid agnoscantur; ergo Mathematicae cognitione ita certae sunt, ut certiores sint alijs omnibus scientijs.Ita vero patiter do Medicinae parte sensibili asserere valeo, quia ipsta sensu manifesta morbos, morborumq; caustu, di locos affectos patentes possidet, ut morborum eorum cognitionem certam per sensatam eam demon strationem propriὲ medicinalem potissimam nuneupatam semper habere possimus: Culis e demonstratio ex terminis internis simul iunctis penitus sensibilibus,ae reciprocabilibus conituta communiter scientifica, recta,u certa elucescat, ut primus certitudinis cognationis gradus,artificiaIiter adfinem Medicinae eoarctatus: Nam alia pars Medicinae speculativa certa est, in secundo gladu certitudinis cognitionis per demonstrationein propter quid habito: Quocirca pars sensibilis Medicinae eerta est absolute; alia vero pars speculativa certa est ex syndrom: conuertibili, & per demonstrationem propter quid communiter scientificam, ut a coniecturalii contra distincta .Modo itaque Medicinae partem artificialem priincipalem. ac sensibilem certam esse modo proposito explanabo Morbi nanque a quibus per se indicatio exhauritur, in triplici
consant genere,vel enim sunt in intemperie, vel in soluta unitate,aut in mala compositione,seu constitutione,aut cosormatione appellata: Verum morbi in intemperie sunt speculabiles, quo-D rum alio in opere meminero. Aliorum Wero Morborum qui in soluta unitate,in malaque compositione habentur,sunt ulcera, vulnera, ossiumque fracturae, & luxationes, 'aeterea humorum collectiones,tumores omnes tam inflammatorii, quam non inflammatorij: Ac eorum omnium aliqui una cum causis eorum immediatis,& in locis insunt affectis patetibus, ac isti manifesti,ac sensu inciti exi stunt. Alij vero latentes sunt interni,ac speculabiles: De his itaque patentibus nucdicam; de aliis autem latentibus mox agam .ssensibilium enim istorum morborum ut passionuindemonstrabilium causae seu coniunctaeJeu continentes vocatae, notitia quidem sensata ab v vlla demonstratione quia a Posteriori facta omnino praecognitae erunt, simulque nobis notio-rcs,atque natura priores,& immediatae, conclusionisque causae perperii o habebuntur ut demonstrationi simplici requiritur.Causa nanque vIeus cfficiens,de gignens queis quaenam est nisi humiditas continens ulceri coniuncta, corrodens carnem nobis notior ulcere ipsis p unde viceris figura rotunda, oblonga, ex caua ,seu prosunda solum est, prout illa humiditas aspera,acrisa mordax, ac deniq; erodens extenditur sua corrosione. Ulterius viceris magnitudo,de malignitas
non nisi copia, di malign itate illius humiditatis carnem corrodentis attingitur; na Galc nus dit: Tomus avarius, B ἰημα
ti hisen . Certii udio ipti retia. & secudus tradus. Mathematiem
45쪽
hquet autem quod exasperantium causarum singula eum imaluerintvlae rationem quIdem aliquam, Aaus corrosionem in partιbus carnalentis asserunt, in ossibus vero caries inducunt, ideo victis solutio s V eontinuationis in earne appetiatur,de est: l. de dist. morborum c. I I.8 3. meth. c. I. 3c 4. meth. c. r . eamis enim disiunctionem Meus appellamus ait,& Rudius inquit eum itaque esciens taceris eansape exsa. ιmmediata sit causa enodeas. Heo υι ratam Foruplex huismoda causa sit nam etsi viiseus ab alijs rebus gigni possiti ab ea humiditate allata, attamen in plerisque prodit immediate, Et proxime se autem cacochymi σpragorumsuccorum in corpore re dantia visuaam daei Ibidem. dentes humores fuciles sunt consideretur,pravi non in assecta parte continetur, O ad affecta artem aut acta fluit, vel fluere potest,abus em artιs medica se toribus antecedens causa qua contentia causam so serente Ii nuncupatarum ulcerumque cain. Meriata, arque remota natuenda est, ut idem Rudius sieribit, nam ut exarat Galenus; sicuti in viceris ratione formali comprehcoit aream humeri, vel alterius partis, ita in viceris medio termino immediato constituendo requiritur, ut ea humiditas erodens eminet carnem humeri, vel cuiuslibet partis ulceratae, simulque ulcerandae seu vicerabilis patenter sensibilis sit, ut reor, ae etiam Rudii sententia pro comperto habetur: Ex Eodem i,o a.
ni is et et quo medio termino sane demonstratio potissima consurgit, sicuti ex alia causa remota demon- P m
e mitis stratio quia habetur, quam viceris causam tum immediatam,& proximam, tum remotam δε- -- --, ii tuens Galenus,ita recensuit,in cicatrice victram carnis ducenda non mod qmd afruit νerum et am Less. ,. humor, qui in ipsa earne eontinetur est consumendus nam qui ex liene, aut alia quavis notabili parte , Methri, stua toto corpore cacochymiae fluxionem, ad ulcus mittente laborant, ipsa prius parte percurata seu toto percurato mox adiaceris eurationem accedemus; hinc ulcera omnia siccanda sunt, pr et
contusa,verum peculiatitet de hoc humore acri mordaci aspero earnem abradente,qui causi est viceris proxima loquendo;eum exerementum duplex sitierassum sordidum,atq.tenue,& sanie,
nempe ictioren appellando, depromit quin etiam ulceribus tenuibus excrementis sanies grac8 ich Hethaea.
rum appellatur, quod erassum en sordes, ae ex tenui quidem excremento taeus hvmulum re duar, ex cras Ardidum: atque duplicibus medicamentis eget υtiq; bumidum es.secantibus, rusordidum,qua ipsum expurgent abstergendo: ergo cum nullo isquam tempore natura cesset, certὸ nec tempus disium erit in quo ambo haec aeria mordacia,aspera, deerodentia cacumque essicientia in eam vicere eoilio uo, Iesstur z eo quod utrumque excrementum in carne ulcerata, simul cum v Icere ipso semper inhaeiarescunci Unde semper cum eo conuertuntur. Caeterum video aliquem obiicientem illi humores m in acres,dc ulcus aeque sensui tactus le visus noti sunt,ergo verum non est, eos humores sensata notitia notiores esse, ipQ vIcere. Cui respondeo quod tametsi rae omnia aeque sensui pateant quoad sensioria, de ad sensum communem iudicantem etiam idiotis nihilominus quatenus ad Mentem Cchirurgici petiti operativam disturtiuam, simulque demonstrativam reseruntur in eo, ut ulcus, ut passionem carnis demonstrare velit, per eam causam ex praecognitione sensata notitia sensitulla,assumatur,tunc certe causa ea notior est sensu quam passio; quo circa viceris cognitio recta . de certa habetur demonstratione sitnpliet,qua etiam Mathematicae scientis certε sunt; sic etiamo ..isi i Vulneris,ossium fracturq, luxationum,contusionuin,omniumque tumorum tensionumq; cogni-νe incidente fit. tio eodem modo certa est. Quandoquidem omne carnis vulnus a re incidente, ceu a causa prim , s 3 ama, de immediata fit dum carni senum incidens,aut res incidens tanto iungitur, quanto etiam amplum vulnus magis,aut minus fit, bc omnis res carnem incidens essicit vulnus, & omne vulnus a re incidente fit,de res incidens sensui patens notior nobis est vulnere ipso, cum sensus visius
adstantium prius rei incidentis carnem ingressum intueatur,quam vulnus: Pariter de nerui, seu tendonis, vel membranae punctura a te pungente oborta asserenduin est; similiter de contusionea re percutiente genita, ac de luxatione a re luxante,seu percutiente,seu distorsionem effetente, vel per casum ab alto exorta,ac de ossi uin stactura a te frangente Otta,vel res frangens percuties sit, vel incidens,aut per ea sutia ab alto gignens, ut laconice ab hac re me expediam. At vero quin oniam quispiam obiicere post et asserensi causam proximam suo effectui in subiecto sensibili tu
ctam non manere, ut res incidens vulneri,res pungens puncturae res contundens contusioni, rcs stangens tactioni. ac res tu sans Iu xationi, semper iuncta non manet. Prsterea hae causae sensata notitia luis effectibus non sern per notiores sunt, ut quando in tenebris nullus homo rei incidentis ingressum in carnem introspIcere potest, tertio res iurans quae cum Iu xatione conuertitur nimis uniuersalis est, unde quia casus ab alto percussio , ac distorsio membri sunt eausae luxatio-ms, ergo una istorum cum luxatione,ceu suo effectu no reciprocatur, ideoq; his tribus de causis Ad sponso. exriter minis demonstratio simplex potistima vocata non einergit Sed has tres obiectiones falcaselle dico,eo quia respondeo ad prima satis esse, causam suo effectui ubiq; dc semper eo tepore λά ,., s .c. ω'tum,qRo coctus ille Producitur ab ea cauca iuncta esse. Ad secunda,dico, in tenebcis satis esse ut praecognitio, sensata notitia tactus adhibita, patienti homini nota,& a patiente homine vulnerato, seu puncto, aut contuso,seu fracto, vel luxato i Medico chirurgo apprehendatur, absque ulla demonstratione d polleriori molita. Ad tertiam vero depromo i rem luxantem Ada .responso e illa caucini primam, hinc etiam immediatam, & proximam luxationis, proindeque non ex cedete luxationem,nec nimis uniuersalem esse; Casus autem ab alto, percussio, de distorsio caustquidem remotae sunt luxationis a de modi quibua luxatio i te lux ante fit i Quo circa p*tet
46쪽
A horum morborum certam cognitionem nos attingere posse, ad certam quoque operationem , salubre n. relatam demonstratione potissima tum acquisitam,tum intellectam, quod etiam do moribus seu tensionibus ex humorum collectione genitis asseuerare poteris, cum his tum t moribus, tum tensionibus partium sensibilium sua causae immediatae, & proximae inhaerescant, eradu reiinudi simulque hae causet nobis earum efictibus notiores perpetuo sint,co quod tumor generice non iis , -- ' collectio materiae copia peccantis introspicitur in aliqua parte fluxae, ac residentis,seu colle a del.de tum . ctae eamdem partem tumefactam secundum spatium in longitudinem, latitudinem, dc prosun-P R '' dilatet , extendentis prout ea materia copiosa sit, hinc ut ait Galen. Graeci patrem in longitudinem
I de . Iiiζudinem, profunditatem nominarunt atini vero tumorem appellantanterdum etiam quod est supra id quod est Iec indum naturam incremeruum dicunt rumorem latino sermone,ea propter tumoris ii Ndide filii causa immediata materia quidem sua copia peccans est, carnosam partem secundum augmen-
ον inixi. ci spatium Iongitudinis, latitudinis, di profunditatis extendens: sicuti etiam tumor nonnisi
carnosae patiis extensio est secundum augmentum eliis carnis, & spatium trium dimensionum. Eamque sanὸ ob causam ambo simul nuicta sunt,& unum sine altero esse nequit, Si conuertuntur simul, priusque nota causa est replens, ac extendens, quam caro intus repleta, ac extensa tumoris: Nam sensata notitia Medicus peritus, in anatome pluries sensu tactus, ac visus acquisita eam partem nunc tumefactim naturaliter spatiosam, raram, inanem, mollem,ac planam prius fuisse scit, unde si augmentum,& spatium tumoris per latitudinem, altitudinem , ac profundiatatem dignoscere voluerit tactu,ac intuitione sensata notitia, prius hercle causam replentemia, ac extendentem praecognoscere tenetur, non stolum in genere, at vero etiam in specie: duq etenim generis generalissimi species transcendunt, nempe tu mor saluosus, ac tumor humor alis,
quae becies dignosci nequeuntini si prius an caussa illa ex qua immediate fiant; an status vel potius humor sit distinguatur; nec similiter humotalis tumoris quatuor species legitimae seorsunt contradistinctae in eo xt quatuor masset humoralissum sanguinis nimirum,dilis, pituitae,& m lancholit etiam vicillim contradi itineti sint; hoc est phlegmone legitimus, erysipelas legitimu, ruoi speciei, Geo dema legitimet m,ae scit thus legitimus dignosci nequeunt, quin prius causam proximam, seu syllogisticam phlegmonis, erysipeIatis,eo dematis, ac scirrhi sensata praecognitione dignoscamus: idipsum de spurio phlegmone, tum erysipelatode,tum aedematode, tum scirrhosode asseuerandum sit: Ulterius etiam idem de sputio erysipelate, alias phlegmonoso, alias aedetnat so, alias sciri hola, simulque de ordemate spurio interim phlegmonoso, interim erysipilaceo, interim sciri is asserere poteris; sicuti etiam descit tho spurio aliquando phlegmonoso, inter
dum et spelaceo, quandoque vero Oedematoso promulgare audeo; cum neutrum isto ruri sensata praecognitione apprehendcte ullatenus valeamus, quin prius eliis causam syllogisticams praecognoueri nuus; sine ulla demonstratione quia a maiori extremo, ad medium praecognoscendum, de a polletiori malita; Quam ob rem nihil,seu minimi facerena, si quis obiiceret dicens:
multas istorum tumorum causas immediatas praecognitas esse pura notitia sensata, sed aliquo etiam discur tu facto a posteriori; ergo potius hi tumores certam dignotionem communiter icietificam obtinent per demonstrationem te grvitiuam propter quid di na,non aut m per demonstrationem simplicem, quam logici potissimam vocant: Quandoquid . a concedo o dema,ac scit thum digno ei non polle, nisi digitorum comprestione, hoc enim modo, a fouea permanen te paulo post digitorum compressionem Dedem a dignoscitur, cum eius alb do sitis non fit; quia ea etiam tumori fiat uoso communis habetur,1 tam vero minime doloroso foueam non .essiciente, scii rhum notum fieri patet, unde quodammodo discursus in horum cognitione concurrit, ut a signo tamen sensato oborto,non tamen a demonstratione quia adhibitus, ut progressus sit a maiori extrem ad medium terminum pr cognoscendum quippe tantum a quadam operatione causῆ sensata a digitis peracta, causa ipsa patefit, quemadmodum enim ad hominis risibilitatem simpliciter demonstrandam rationalitas necessario praecognoscenda sensata piae. cognitione, qus cum apprehendi nequeat ullo sensu,requiritur. ut assigno B: ab operatione pret-- cognoscatur; non autem in eius praecognitione discursus fit,i risibilitate, ad rationalitatem ipsa O per demonstrationem quia quoniani tune risibilitas simpliciter non demonstraretur; in imore glessiua, de coposita demonstratione ex duabus demonstrationibusconsurgente scilicet ex quia& propter quid; ira quoque ad demonstrandos eos tumores simpliciter nobis magis decet e tum causas syllogisticas parti in sensui tactus partimque sensui visus sensata notitia patentes, postea ad materie,& humoris speciem ab alia specie distinguendam alique dii cursum improprie, Be sensatum ab operatione digitorum foueam imprimente, seu non, vel sensum doloros una esta uente, vel non, omnino prius speciem causae dignoscere faciente, consequenterque postea spe elem tumoris,non autea dignotione speciei tumoris causis species praecognoscitur ergo manet hites. nostrum institutu vertismum esse. Veru set an rursus vereatis, si dixeris; hane artis medios parteptincipale sensibilem certa esse,non per demonstratisne simplice scientifica, imo per regressium demonstrativit artificialem antea latra c. .recensitum, quo oes artes demonstrabiles certae sunt, tam cognitione discursiua, si operatione tua. 'ς terea de monitiatio scientifica simplex scientiis obiectis εὐt miriculatiuis competit. non aut artibus D us,eo, quia ex uniuersalibus a mente speculatiua Toranda anus. B a fata
47쪽
fabricatis,ea demon matio consurgit,qua uniuersalia a mente factiva praetica non emanant; sed Α, mira NI haee dubia nihil sinit quoniam te gressus demonstrativus proprius est artibus machanicis, quatnullatenus artes communiter, scientiscae sentitum quia hominum industria omnino fiunt, tumiqui a te gressus d 'monstrativus etiam 4 mschanicis altis cibus sine ulla logicae cognitione fit, imente praetica indocia. Ais vero medica,ut secundum naturam est, Hippocratis decreto labio de stat ibus in libri principio.non autem hominum industria tantum inest : ideo ars impropite, seu communitet scaentisca introspicitur: proinde regressus demonstrativus in arte medica in parte experimentali tum cognitione,tum operata ne executioni mandatur. postquam pars do. ititialis seu rationalis demonstrationesmplici communiter scientifica, seu logici insitu menti ope iam acquis ta fueritia mente practica docta. Ex quo ars medica certa est per demonsi ia-tiorum simplicem, non simpliciter nec proprie scienti hcaim quippe tantum per dc monstrati nem simplice in improprie, di communiter scientificam, proprie vero aris scialem, di salia brevi. . - ιζ. '' ad finem artis medicae coatctatam. Ad secundam uero obiectonem dicor falsum esse demon strationem scientificam simplicem potissimam vocatam tantum speculari uam esse, scientii pie B solum speculatiuis conserre, cuin duplex ea quidem sit, vel proprie scientifica,quae solis scientiis specu latiu is assignatur ex uniuersalibus terminis speculabilibus emergens, aut proprie arti scialis,& mcdicinalis, improprie veto seu communiter scientifica, ut omm nocerta ex terminis uniuersal bus petabilibus, & salubribus consurgens, quae a incnte medici penitus logici ae docta opera trita producitur, cum mens ipsa uniuersalia inductionalia, & sensata fundamentaliter a
sensu abstrahat, stibindeque ipsa υ niueisal a factibilia, di medicinalia, & salubria secundum esse naturale sundamentaliter, set maliter in ipsa solum mente esse habentia fabricet; quibus fabricatis ixinde a causa . niueisali syllogistica ad subiecti pallionem demonstrandam, piones-
sum iaciet,discurtendor hinc ea demonstratio salubris,ut artiscialis,& medicinalis proprie si . quae communiter icientifica ist,& quoad modum scientiscum mathematici communem sciendi, ut reru in salubrium in esse natu tali ex i Ilantium sit: nam etsi rerum naturae humana corporea sit praeternaturalium, tamen ita piatetnatui ales subna; uralium doctrina cadant, quia oppositorum eadcui doctrina habetur. C
Humanum corpus Physicae scientis,& facultatis moralis, atque medicinae subiectum est; nihilominus finis ratione secatur; hinc medicinae forma specifica a suo fine hauritur; artemque medicam longe non modo facultate morali,verum
etiam ph usica scientia, quodammodo
certiorem esse,quodammodo vero non esse,ostenditur.
Nica autem ex sine omnibus artibus commune; hinc etiam ex generim subiecto sensibile per se, simulque ex genetica forna a kt ita dieanu sectinesum humanam naturam se habente attem medicam fimiam esse , undiq; ut prouidentiai .di reparatricem,& custodem facultatim, ac nutito ceter:s artibus certiore tia cli Jcm , nsitaui. Modo itaque ad particularius accedendo, is ex proprio fine artis,subiectum quoque proprium simul atque semiam specificani colliuere deuincotcst subinde iis altis medice statutis pioorijs iundamentis eam celtcim prorsus eskAt promere valeam; quippe ipi in longe aliis Licultat h. qu;
dem limitantina corpus pro iubiecto licet vario modo habentibus celtiorem este, aut non elluenucleare possina .Quandoquidem medicinae immediatus finis duplex cu, similibetis; iubicctoni: nam aut commune quatenus ad pus,& sensibile, vel ad sanitatem propriam,& prout aegrotabs
te,& sanabile tametsi humauum corpus subiectum sit commune,& physicet scientiae, & faculta tis moralis quoque,& medicinae: nam tum physica,tum medicina homine pio subiecto habenti jambaeq. sanitatim con siderant, velum u: simili ratione id efficiunt. physica enim illud prout eor-
pus naturale assumit,& quatenus speculatiuum, sanitatem l. simpliciter. per eius causas naturales speculat mas contemplatur, ut mentis humanae speculatu)ae uitius iam in habitu acquisita Medicina vero . cum mentis humanae operatiuae virtus omnino in habitu aequisita sit, hominem sumit . ut sensibilcm generice ad opus telatum prius, ut ad finem omnibus altibus commu nem, dehinc specifice ad san itatem esus limitatum, secundum eius naturam, & vires hominem accipit, quatenus salubrem, insalubrem, ac neutrum: per parti ei nationem aut per negationemi; extremotum eorundem. In sensu etenim datur medium tale. Quocirca Aristotelas promulga' uit medicinam omnia ut salubria ,& ut morbosa contemplata Galenus quoque habet. sua e
Ad Thra. ea. mu cor smunm nutarati En. physica scientia subiectum esse dicis tiri quatentis Dubre Medui M. . subiecti m
48쪽
A subiectum esse pased quatenus euin mitin bono habitupraeditum, aut boni habitus exercitatione
Hinc priino aduerto cum Galeno,artes non quidem per praecepta,neque per subiectunaseu per materias distingui. at vero per finem proprium constitui: Ideoq; a salaitate, ceu i fine lito specia repiti ait in iisco Ars Medica in suo esse sol mali constituitur, ut facultas vitae immanae in sua sanitate naturiali, & sensibili virtutibus suis iuncta reparatrix sit . Plaeterea scito, subiectum artis, quod per fi- a finempti . nem specificum construitur, adaequatum esse teneri,iam fini ipsi, quam format ipsius attis . n excedatura praedicato suo, neque excedat suum praedicatum, viduae conditiones adaequatis conditu; biecti,ab Aristotele constituis, una cum tertia conditione, quae est ut subiectum, de praedicatum μ' simuI conuertamur. Quandoquidem omne medicinale est salubre, insalubre, de neutrum, omne tale quoque est medicinale. Cum itaque Hippocrates dixerit aegrotantibusat vi morbotu, ictis non esse imponendas manus, cum insanabiles sint nec non eo quia ijs medicamentis si statorijs vituperandis mors ante tempus celeraretur,tametsi victus ratione recta isti relinque di minime sint, ut saltem cosolati,aliquo modo, pereant. Cui sententis, ac decreto Gal.adscribes, ait.in quo enam desperara alas omnano eIt imprudentis cons*fuerit apud vulgus infamare praesidia, de etiam inquit deploratorum non esse suscipiendam curationem .sed cedere, abstinereq; oportere, cum dixerit. Recordantibus nobis quod deplorios non oportet attin'ere ded relinquere, moi bisnem tantummodoprae Iuntiare. Promdc medicina, etsi corporis Immani aegrotabilis sit reparati ix facultas: hoc tamen ad sinciri eius specificum in relatione ad sanabile corpus tantum,ne subiectum excedat praedicatum, de ne praedicatum in pluribus plus sie habeat, quam sua vis te vera segetat. Ideoq; corpus nostruin artis medicae subiectum est ut salubreseu sanabile simpliciter petse,de reduplicatiuc, seu quatenus ipsum,cum medicina rerum morbosarum correctrix sit, atque rerum naturalium reparatrix, quae praeternaturales evadere possunt, ac iterum ad suum natura tem statum redigi valent. Hinc Galenus ait, quatenus salubre medicinae subiectum ex quibus constat, quod non modo forma specifica artis, de cuius subiectum per sincinniodi licetur, verum etiam & passiones, de camae, ac omnia caetera,quae in ea inueniuntur. Conueniunt autem quo que Ethica, de medicina generice simul non modo subiecto; sed etiam fine, de efficiente z Ambae in i minem .inanque hominem pro subiecto habent. Ambaeque pro sine suo vitae humanae consilitiuae; An haeque tandem suas definitiones rerum minime sensibilium speculabilium a Physica scientiata, Digei iiii. recipiunt, ut Picolomineus adnotauit; Nihilominus discrepant; tum quia medicina doctrina,e perimento,de usu acquiritur: moralis vero ex more idest assuetudine. Praeterea Medicina cum sinem prorsus naturalem possideat ex rei natura: ipsa constituta est, de a Deo dono dat:
suit . Ideo quoque medicina tam ratione sermae, quam respectu subiecti, dc aliarum quoque partium secundum naturam humanam corpoream se habet; Moralis vero Philosophia suum esse obtinet, non a natura, sed hominum induit ria,recta ratione inuentum . Cum finis moralis fo
cultatis sit. liominem meliorem reddere ac vi praeceptis moralibus probus efficiatur, nec non ut prudentiae ope vivendo, propriam rationem in dominio iracundiae,cupiditatis, pecunie, gloriar, honoris, de aliorum iis similium vitiorum moralium contineat, ac vi vita honesta procul a vitiis vivat, atque ut homo sic custodiatur secundum animum. Quocirca hominem assumit moralis, ut prudentiae, dc imprudentiae, & virtutum moralium, ac vetiolum receptiuum, ac ita quatenus prudentiae, ac virtutum receptiuus est, homo accipitur a murali, ut custodiatur,ut v ro i inprudentiae, do vitiorum receptiuus; vi a prudentia, Se virtutibus corrigatur: dissident vite tius,cum medicina quidem hominem in suo esse natu tali consideret,ex sensata cognitioneiquatenus ex virtutibus materiatis, ac sensibilibus, construitur, de ex partibus sensibilibus, de ex causis suis, vi a morbis, Sc a causis inorbosis cusiodiatur: aut addendo naturalip , aut subtrahenis do superuacanea, seu praeternaturalia. Moralis vero hominem assumit virtutibus moralibus decoratum, ac prudentia praeditum, ut a v iiijs,quae aut secundum excessiim, vel secundum de sectum sunt,immunem custodiar, ad felicitatem possidendam. Medicina vero una tantum ars cst, ad unicum snem relata, ita men in septem partes secatur a Galeno, quae primo, re princispaliter sanitatem amplectitur, circa quam primo etiam versatur, secundo vero circa actionem, de pilicritudinem. Moralis vcro ad animi sanitatem valet,sicuti medicina ad corpoream : hinc in morali actiones sunt, qud: non permanent: In medicina vero operationes a seu factiones permanentes corporeae ei sciuntur. Ccrtior autem admodum medita at sinuenitur, quam in talis philosophia; cum medicina non nisi de instrumentis, ceu de ambiguis consultet, non autem de pallionibus morbosis,nec de causis suis, nec de locis assectis; quia a nobis non pendent: immo natura contingunt, ubique, & sim per eodem ni odo specificer Moralis vero de omnibus rebus morali a consultat, ceu de ambiguis,quae a nobis fiunt per nostram voluntatem,ac deliberationcm,ed quae non semper,nec ubique eodem modo fiunt. Insuper medicina usualis progreditur doctrina ccita, scicinisca, & in fallibili duabus demonstrationibus semper simul um-ctis scientificam. dc certam attein patientibus,quaru prior uniuersalium est rationalis, posterior vero singularium est sensata experimentalis. Moralis vero ex more tantum, absque ulla demon
sitatione se habet. Neque mihi obiicias, inquiens medicum de morbi essentia, loco assecto, de iis 'U' 'cause, tanquam de ambiguis consultare . Pr terea saltem istorum cognitio ambigua habetur. mu Quartur. B 3 Quando-
49쪽
Quandoquidem isthae nego. Vera nanque consultatio, quae omnino de ambIguis artificialibus
fit. tantum de inueniendis eligendis, ac generandis ab Artifice instrumentis altis, ad artis finem attingendum, ut Aristoteles statuit. Cum itaque morbus, pars laesa, 8c morbi causa,a nobis non pendeant, nutu naentis artis medicae, immo ut res utique praeter iurus altis snem, atque ut pra ternaturalis ex accidenti praeter semper, ac praeter frequenter natum nostrae corpores eon tu gunt: proinde a medio de his,ctu de ambiguis inueniendis eligendis, ac generandis sua, industria sane nunquam consuliatur. in imo het res ubique, & semper aeque, tum in genere, tum in specie eodem molici nobis eneniunt, hine certae reperimitiar per se tam in suo esse, quam in nostra coenitione. medici nanque sana mente, tumqtie corpore curationem aggredientes,o praesentia pertienigant, depraeteritissim collatione Ortim habita ad praesent a isthaec ratioe nantur cognaticine,nain a medicis quι isti inuenienda facultate valent .rtim Oi in bonis discinnas liberaliteνώηe educari, tum quoa natura non infeliciter sunt coMparati perpetuo cognitio certa penitus eoiun habetur,ex parte artis medicae nostri corporis extrinseca, sensibilique, cum pari ea sane manista ab Hippocrate statuatur, ac undique demonstrativa. simulq; communiter scientisca sit e dem scienda modo eertissanao,quo etiam Mathematicae scientis tales sunt,nempe demonstratione potissima ex medio termino interno subiecto annexo adhibita a neque denuo dubitabis ta metsi Hi ppocrates monumentis prodiderit, at obscuris os,o maxime di iter morbos opinio magis quam ars iudieas,nsam his Narimum imperatiae peritιa praefla de alibi ait, sunt enim apud eos, artem inuis probe callent morbi partim qti dem non obscuri, ijque putici, partim vero obscuri 3que , multi,qtis enim ad internas corporis partes vertunt obscuri, qui fro ad corporis superficiem erumpunt seu tinnorem faciunt manifenustis enim copiam faciunt,tum visti, um tacta H eoatim duristes,o moltitudos niuitur. O quoniam Ohdι,quoniam frigidi quorum in singulis praesentis,atis absentia tales strinor,hinc ctiam Galenus morborum.& causaruin cognitionem coniecturalem esse ex parte spccusativa,ac nostri corporis interna asseuerat. Cum Hippocrates i pse huic dubitationi respondeat, his vel bis,illico post ea verba, ab eo posita nee interim in non manifesis eam inopiam, ac d liam haerere convenit, oc. postea veto ait viae itaque expradictis internis membris scutis intuenti eo pies post idcirco, o a me osseuri moi hi appellati sunt, o ab arte etiam obscuri iadicantur,non , qtiod obstin permaxeant, O cogarisonem nostram superent,sed quare spo iis en cognostantur, o superentur. Tibile tem est quantum, raram natura ad invenean dum eo erunt, O ingenia perstrarantiu ad perscrutandum apta Mat. ειυροὸ quae oculorum eo pectum fugitimae prosetis remis res ociuis obtinentur, superantur,de concludendo,ait quaeum: υer. mala qνι pati tu ob id quod non illico agnoscantur eorum culpa, non m medicos, qui curant, sed in naturam tam aegra,tum agrisuri nas referenda es. Ideoque si quandoque nobis cognitio lateat, morbi; tunc culpa a Matura es ipsius morbi euenit imperitia enim aegri medicus no rem morbum accipit:num aeger dodore confectus, morbum sitim sensu non recte seruratur,nee si alius explieti eum interruit; vel si mente quoque agit non consset, aut s ex sua natura paruo ingenio fuerit, nunquam ager medico suum morbum circunscribere, aut narrare potueriti Ratione vero naturae mothi, ut dum aliquod impediens fuerit, ut morbi es lentia non manifestetur pet sua signa in pria, ut ob corporum densitatem m qua , non conspicui morbi de tescunt, ut idem Hippocrates ait, euius rei meminit etiam Galenus. Ergo In arte tuorum cognatio certa, ut demonstrata, ac scientifica habetur, non autem ambigua, seu dubia per se, licet per accidens impedimenti ratione interdum sallax sit, quoad Galeni autoriis talem,responis et ipse Calenus: quod antequam istorum cognitio ae indieatici sacta suerit, tune eorum cognitio conieeiuralis si sed eoniectura artificiosa quidem, ae scientifica iam adhibita, fimulque eodem tempore eorum cognitio, di indicatio recte iam iam sectar nunc non amplius Indicatio coniecturalis es, nec fallax; quippe undique communiter scientisca repetitur, cum exaratit, quod enim artis coniecturale eri id maxim/ iii aginatim e nitione conmiti quae ibim enta affectiones eurationem, non conieatiraliter , sed scire illae ιηdieant hine ductus suit asseuerare 1M Ionsonum dicere se. Fod ars quaedam e tecturatis sit med cina ut ali ex quot e sis conrivat medicos mesuo frustari, mala dicentes putarunt. Quandoquidem si cognitio indultria rationali, experimentali uestinis artificiosa methodo demonstrativa utique ut suinatur,non quidem ab unico signo mamo a concursu, syndromme uocato, plurium signorum diagnosticorum in unum allirmans coincidentium, conuertibile cum te cognita, ab eo necessario indicata, tunc quidiancognitio non nisi silentifica erat,ac etiam plane scientifica cum ex tali reciprocatione ubiqtie,3c semper scientia certa habeatur, ut At illoteles statuit Ex hoc enim lyndromnae eonuerti hile cranes tum univcrsales, tum particulares moibi causae morbosae, locique laesi cognoscuntur scientificE. Febris tertianae allidum nanque syndromine cum ipsa febre reciprocabile quidem est tertiana periodieatio, signa excrementi si aut bilios ac assiduitas sebiis essentialis , absque stiuore, rigore, seu ori pilatione, sic pariter de tertiana interpolanta, ae de caeteris cunctis febribus asserendum venit,cum omnis febris suum syndiona me di agnosticum proprium reciprocabile obtineat scientiscum: Ita patiter de quocumque moi bo particulari res se habet. pleuritis enim ita scien
tifice,ὰ tussi respitandi diiscultate, solore in eos iis pungitiuo, sebre continua, & pulsu nisi seri,uo, saltem duro semper significatur, sic etiam de caeteris morbos particularibus pluribus intelli
50쪽
Α gas; Verunt nota Galenum 3. de loc.agcap. 3.asseuerasse notas sedem alia, Z morbum ostendentes, atrasdam esse scientificas, aliquas vero artificii participes, ac rectas, idest certas ut lib.3. de cruditatibus recte curandia cap. I .dicam. Medicam vero artem physica quoque scientia cer- 'time in esse tibi pateat ex eo quod ars medica ex qualitatibus secundis per se sensibilibus costat, rem esse vir. n. ac praesertim gustabilibus notitia & cognitione omnino sensata certis, no autem ex primis qua M' Iitatibus haud sensibilibus penitus speculatiuis,hinc notitia incertis, ut ait Hippocrates,exquihus construitur Physica scientia ulterius medica am, me parte sensibili loquendo) ex praecogni- ,.xilio. tione cereiori suas demonstrationes rationales certiores, simulque sensatas doctrinales uniue
salium elicitquam physica scientia, nam medicina id sua propria parte artificiali, & sensibili,
circa malitates gustabiles versaturique pia cognatione sensata dignoscitntur: unde ultra sensum ars non ratiocinatur,tum circa passiones,tum circa locos.& partes essectas eius subiecti,tum denique eitca catasas morbi si eas. physica vero scientia ex qualitatibus primis tantii in speculabili-ι hus per se suas demonstrationes speculatium scientiam patientes ex pretcognitione sensitiuata, non sensata notitia colligit, verum per speculatiuum syllogismum a Post ei lotio sensus enim longe certior est ratione speculatiuat ideo quaerere rationem. & relinquere sensum, intellectus im- hecillitas est peripateticorum principis sententia. post hac ars medica perpetuo sua persectata. 3, itan exercitatione quidem deambulat duobus ins tumentas scientificis, simul,& alti sciat bus certis, tum eque ad cognitionem, tum ad operationem certam,ceu duobus pedibus , alioquin claudata, csset: quorum prior rationalis, ac dogmaticus est. atque uniuersalium fundamentaliter per soquoque sensibilium,ets formaliter rationabilium quoque scientiscus, & certus artificialis in doctrina ex libris ac praeceptoribus se habet:posterior aut experimentalis sens bilis sicuti quoq. rationalis, tum ex consiritu, tum ex pluribus similitudinibus consatus certam cognitione priotis allati instrumenti, operatione eomprobans pluribus sane demonstrationabus sensatis sin mi-ξ latium . t rationabilium artificialibus, ex quibus quidem semper industria nostra perinductrc-
rem sensatam harum plurium demonstrationum iterum in sensu, ceu in fundamento dimon statio cella uniuersalium potentia,actu realium sit,ium certat cognitionis, tum certae operati ris . unde certa operatio finem omnino attingens, iterum ad certam cognitionem resectendo
ipsi operationi adaequatam per experimentum plurium particularium in uniuersale reductum,eeitis limam suisse cognitionem consimat. Quod in Physica scientia sane non inuenit ut, cum tantum unico instrumento scientificologico demonstrat auo progrediatur speculativo prorsus, ex praecognatione haud ita certa, sicuti certa est in arte medica eo, quod praecognitio in physica ita certa non est,quia demonstratur in Physica demonstratione fere semper ex medio extrinseco C quod non cognoscit ut notitia sensata sine demonstratione quia, sin Medicina veto sensata habe stur,medium intrinsecum sensu notis exiliit, ut in matheniaticis sine demonstratione quia:qua ob rem scientia Physica in cognitione solum consstens, factiva operatione caret; ideoq; cognitio in arte medica ex parte morborum externorum, de sensatorum certior est Physica speculativa, eum haec medicina per demonstrationem potissimam, ex medio interno demonstret, physicus vero mi demonstrationcin propici quida Et quo, praeterquam quod counitio in ea non est ita certa asseueratari certa operatione, caret etiam certitudine sensata, quae omnium certitud: num certissima est. Ea propter Physica scientia nonnisi arti medicae inseruiendo coarctetur,ut in morbis speculabilibus haud sensibilabus, ae per accidens habet secundum in frumetum ope rationis comprobans primum instrumentum cognitionis certae . neque alio modo ad sensatam eo nitionem redigi potest . Adde quod uniuersalsum scientisca demonstratio habetur per , Mi .. quam sane certam, & in sala bilem rerum cognitionem, ac scientiam este nos intelligimus, quae potissima appellatur, cui medius terminus sua natura intra mecus est, qui in maiori propositione cum maiori extremo, ceu cum sua passione subiecti eius proprii iniuersalis conuertitur,vi reci' procabilis cum primo extremo,& eius causato,eamque ob causam medius te iminus nobis prς- cognitus sensata cognitione aliique vita probatione a posteriori facta est; aut causa est vera. pri- D ma,immediata, per te ubique,& semper,de omni,& quatenus ipse per sua naturam passionis demonstrarula, que etiam primum extrimum es,de qui notior est nobis,& prior, di causa conciu- sonis est, . t nos docuit Aristoteles. Cum itaque in physica scientia nisi pauca tum rerum vade μ tur dari talis demonstratio, quippe quod vadetur tantum risibilitatis hominis propter rationa-hilitatem, clari talis certa cognitio per potissimam demonstrationem; in arte vero medica rationali siue dogmatica, simulq; sensata plurali, ac pluriu retu naturalium, ac praeternaturalium per sesens biliu quatenus rationa bellum sub ratione mentis factivae cadentium, ac medicinali,m,talis certa coanitio per hanc simplicem demonstrationem scientiscam, tamen ut artificialem possidetur, in scientia vero Phy sica thectus plures a causs esicientibus a subiecto disiunctis, & ei itinsecis habentur: proinde in philosophia naturali non ita certa cognitio fit, ut in arte medica, cum se omnium rerum naturalium speculabilium cognitio, seu scientia sit per demonstratio . nem propter quid. Vetum dubitatur, quia in Physica res simpliciter, ac propriὰ conuertuntur muti eo quia soli homini competit rationaratas, ac risibilitas, unde medius terminus de subiecto quidem praedicatur, in primo modo dicendi per se; in demonstratione autem telum in alte medica