장음표시 사용
51쪽
modus diei per demonstaticlrem penissina impediatu . a. Coditio tre alia oditio eapos dei nempe
n de avita ira datur in aracia medies.
o De Medicinae certitudinenarratarum, ae aliarum medius terminus Maedicatur de subiecto in quarto modo dieenda per se
in modo causandi,ut morborum patentium caula sunt,uel materiales, vel essetet essed non verendum est quoniam quartus modus dicendi per se potissimam demonstrationem ingreditur,ut antea tetigi, dummodo ille quartus modus eandem vim sibi intrinsecam omnino certar cogniationis habuerit,quam etiam primus modus dicendi per se conuenienter possidet: pm quo obtinendo quatuor conditiones obtinere debet, quarum alia est, quod loco, & lubiecto ubique, flesemper idem simul sint medius terminus ut causa, de maius extremum ut esse ius, praeterea quod causa eius est ictus,seu pallionis sit vera, immediata,& minia sua natura, per se,& quatenus ipsa rvlterius quod ipsa causa,& eius effectus idem sint omni. do soli subiecto eius proprio,& ubique, di semper non in relatione ad aliud, seu ad aliquid constituta sint, sed quatenus per eoru in dis rentias constitutivas talia si ut,& conuersi In dieantur limul. Insuper quod eausa talis nobis suo effectu notior,prior,& causa conclusionis sit, quotiescunque enim hae coditiones omnes fuerint simul, tunc semper quartus modus dicendi per se, qui modus est eausandi fiet modus definiendi adeo, ut naturam, ac vim primi modi dicendi per te acquirat, veluti demonstrationem potissimam ingrediatur,tametsi per accidens ut adnotauit Averroe,tunc enim quartus modus praedi eandi per se vim necessariam habebit,tanquam etiam primus modus eandem vim possidet,cum omne nece luctum quod nullo alio modo se possit habere nisi eo modo quo se habet, sit per se, di rationem reddit Arist. cum talia praedicata suis subiectis in sint ex necessitate non autem per se quartus modus dicendi per se in hane sim icem demonstrationem introducitur,dum causa a efficiens separata est a subiecto,& a suo effectu ipso ut arbitratus est Album arar,de Alphorabius quia causae extrinsec nunquam reru m definitionem itigrediuntur, ut Aristoteles,& Averro eo dem textu asseuerarunt, neque necessariae sunt modo dudum allatorex quibus, nota febris definitionem Atticen camalem ,habere tamen vim essentialem, ae formalem; ubi ait sebris calor igneus est cordis&c. Caeterum perpendo in Rrte medita simplicem talem demonstrationem
dari tum per caulam efficientem non veram,nempe non extrinsecam, tuin per causam materia
tem Nam tales causae, ut ait Aristoteles determinatae, ae certi sunt per subiectum uniuercale sibi proprium r praeterea etiam per causam formalem subiecti,qui eausa est passionis intrinseca eta ciens. Sed per causam formalem medicus demonstrat selum res naturales, ut salubres causam formalem habentes per finem salubrem,non autem res prςter naturales fine carentes demostrat per formam,cum ea forma etiam careant. Sed mihi videtur, quod pateat quomodo opposite ars medica m mus certa, id magis certa sit; aliquem autem video ingenio prςditum asserere posse, artem medicam minus certam esse,quam naturalis scientia sit, nam quod certum est per alterius participationem, minus certum est,quam id quod primario,de eius ratione certum est: vcria ars medica certa est secundario, per primarii modi participationem, ergo sequitur assumptum
maior patet, ac minor probatur: omnis enim habitus qui certus est per rem per causam cognoscere,ac per demonstrationem intelligere,ialis est solum,quatenus scietiae particeps est; at mediea ars certus habitus est, in eo quod per scire allatum progreditur; ergo ars medica habitus cerotus habetur lecundario, ae per participationem scientiae, hinc Ars certa solum ex uniuersalibus, quor uineti scientia certa,non autem ex singularibus per sensatam notitiam sine demonstratione quia habitam; neque dicendum est in Phylica non esse plures propositiones conuertibiles, ut primus motor,ac primum mobile,& primus csti motus;insuper mobiIe,dc naturale, potentia,&actus,de alia iis similia, re infinita, sunt termini in pmpositionibus conuertibiles. Vlterius ceristitudo seientiae subiecti invariabiliratem sequitur,tanquam eausam efficientem principale eius, di quo magis subiectum certum erit, eo etiam erit certior scientia ab ipso invariabili subiecto causa tar Uerum scientiae naturalis subiectum cum pendeat totaliter deausa necessaria inuaria is Ilus est,quam subiectum artis medicae, quod totaIiter non est necessarium, immo partim necessarium partim vero a causa contingente procedita ergo scientia naturalis certior est arte medica b.
Insuper illa scientia est certior, ius finis magis infallibilis est, sed magis infallibilis est finis scie
tiae naturalis,quam finis medicae, ergo sequitur institutum:Maior patet; minor pto turacustic tia naturalis suum fine in omnino in fallibilem perpetuo possideat, hoc est eius lubiectum cognoeere; at medicina suo sine sultetur, cum non semper infimorum sanitatem ipsa medicina con-stquatur. Respondeo autem artem medicam certam esse, ut scientificam communiter,non autem proprie, nec per participationem alterius scientiae proprie dictae. Quippe quod solum per demonstrationem potistimam communiter scientiscam, quo admodum scientificum dignoscendi, mathematicis etiam scientijs communem, quatenus per instrumentum commune om nibus doctrinis, tum conimuniteritum proprie scientificis, nec tamen, de logica participat sicuti nee de Physica participat ut certa si hoe modo ars medica; Cum ipsa eo minus certa sit, quo magis de physica participat, ut in morbis internis,qui ante cognitionem factam,de ad signa reis Iati,ambigui, e coniecturales sunt: unde ars medica similis est mathematieis scientiis, prout scietifica sit communiter, pet demonstrationem in plerisque potissimam i ergo an medica non es certa secundario, manio primario primitate scientifica communi,de per se, ut communiter scit n
iuica . Praeterea perpendo certitudinem nostr cognitionis,vel simpliciter, de absolutam esse, absque B
52쪽
Λ absque ulla telatione ad aliquid, vel cum relatione ad eertam operationem certiscantem, prae cedentem connitionem, omnino adaequatε certam, ac certificatam experimento sensato, utra tionali operationum circa infimia singularia. ad unum uniuersale speciscum reductar si primo modo certitudinem sumes, procul dubio physca certior est arte medica, quae certa est hoc nam
do, pro ut scientiae particeps sit,cii in se scientia communiter ex parte disciplinabilir sin altero
inodo certitudo capiatur, tunc totalis ars medica ex parte disciplinati, seu doctrinali, simul u ex parte experiant itali iuncti v si tali, seu exercitati certa,atque certiscata repetitur, at prout cerI , ILI, ' distata certis an sinatis operationibus, in unum snitum specificum operatum iam iam certum terminatis: ars medica certior est naturali non certis eata,nee relata ad operationes natuis: hinc certa medicina non est ex particularibus per sensatam notitiam habitis. .erum certa est persci&tiseam, & sinplicem demons rationem: certior . ero est,quam ipsa Physica, ut certiscata, I pro maiori notitia huius tesponsionis,& pro luenda secunda ratione perpede,quod sicuti Ma, i nimis, ese, Atrei g. thema dicar mediae res sunt inter sens bilia, & species ut ait Aristoteles ex Platoms mente, quia mathematicae serentiae ex preet istenti cognitione sensata fiunt notitia sensata, absque ciemon- rmissi ras. : ,.n t . stratione quia cum dicat Atilioteles. Hi enim habent causuram dem Hrmones equenser neserui: λὴ d. . , hinc ait Aueri oes demonii rationum mathematicarum maximam partem simplicems esse,quas etiam potissimas vocamus, ideo Aristoteles inquit mathematicas demostratione sce , sha u. tiorcs esse naturalibus demonstrationibus, cum magis propositiones in in athimaticis conuet tantur,quam in naturali scientia, in qua progredimur ex praeexissenti cognitione, ut plurimum per demon fitationem quia, per euectum conuertibilem, cum sua causa, quae euadere potest hoc modo demonstratio propter quid, in causa non sit nota notitia sensata, mamo effectus notiora. a Laei. eso Unde per demonstrationem quia, quae sensibilium est seire progredimur in naturali Philosopitia: Ideo propolitiones omnes praeteream sere a me allatam,quae conuerribiles sutit,conuerri biles quidem sunt in demonstratione regressiua, non autem in demonstratione potissima, ut in mallum alicis sunt. Primus enim motor non nisi ab effectu cognoscitur,nec mobile naturale es. s. . . se, nec Onancm potent am ad actum esse paratam, nec pariter actum este a potentia deditetum. u. ., in is , nisi a posteriori. Quo circa mathematica sunt scientiarum primae, ae eius demonstrationes in ptimo ordine colitudinis este constat ; hine etiam mathematicas demonstrationes esseatiores esse ait. Vettim ais dica se habet inter species. ae sensibilia, ac similes demonstrationes m . themati eis ellicacia habet, ergo ars medica est ceri ior etiam quoad nostram cognitionem, qua ita. ' iii βnaturalis seientia suntlamna mathematio, & ars medica res mediae inter species, ac sens tali ara sitia μυ- singularia, non ut sormae dentur quae Ideae sunt, Platonis modo; sed quatenus species certiores . c sunt .ex iis singularibus sensibitibus quoad nostram cognationem: ciam dein nitratum in mathe vi qua ma , .s Ai st i m. . . A. maticis, & medicina simpliciter verum non sit sed ut in speciebus cetiis sit. Quoad tertium at- : Vet gumentum rei pondeo subiecivin altis medicae esse omnino in uaria bale, per ea ulam quoque in- ς υο3 in uariarn lena, quoad subiecti artis medicae palliones invariabiles 'per eamus etiam harum passo δ' ' ' μ'
num inuatiabitis,quae cum semper in specie acceptae eode modo naturae humanae accidant cot-poteae, sine attineis consultatione, inuentione,& generaticine,sub ordine rerum naturalium inua. tiabilium inueniuntur; quare unusquisque morbus a suo humore, ceu a causa eius propria prodit, vi febris synocha pulti a sanguine: tertiana a bile salia; pariter phlegmone a sanguine, eryli petasa satiabile, Oedema a pituita semper sunt: sicuti pleuricis in pleura, peripnctimonia in pulmone,angina in gutture; N alij smiles morbi particulates ubiqtie, & semper eodem modo Atier. I. diri specilice invariabiles gignuntur: Vlterius rei pondeo eum Auertoe, demonstrationes naturales quoad res subiectas invariabiles, ac natura perfectiores, certiores, & efficatiores esse secundum naturam, demons rationes vero mathematicas certiores,& cfficaciores naturalibus demonstra tionibus quoad modum procedenda, & quantum ad modum sciendi fimplici demonstratione, quoad nostiam certiorem cognitionem. Verum ars medita omnino se habet, sicuti mathematicae sunt quoad modum procedendi ac sciendi quoad nostrana cognitionem : Ergo in eo, ut Ars D Medica in parte sens bili, modum cognoscendi mathematicis communem habet certior est longe philosophia natural apta . Quoad quartum dico non eae verum sesentiam per finem certa ' Adonum. rem esse,quia scientia caret fine extrinseco,neque formam recipit per suum finem, ut ais medica facit,cum scientia nullum finem habeat, nisi scite; Ars vero medita sanitatem reparare; & licet aliqua medicinalia contingentia snt, attamen vita lubria semper,aut frequenter eodem modo . se habent, conii derant utque, ut necessaria ratione, & ez peramento certa scata, ut plurimu m, ut P ait Calenus Si vero interdum ais medica finem suum in infimis sanandis attingere non potest, id per accidens est respectu impedimenti: nam vel propter morbi vehementiam, aut berrores externos aut indaspositionem subiecti,& ob naturam 4 vi morbi exuperatam non lanantem .;
non autem ob artem recte per se ubique, di semper curantem, agri pereunt.
53쪽
De Medicinae certitudine C A P V T XI.
Cum omni Ars uniuersalia dignoscat, Ideo Ars Medica certa est ex certis uniuersalibus, in sensu sundatis.
Vm .lla Ars rationalis seu dogmatica suum exercere nequeat opus, nisi circa externam materiam singularaum per se sensibilium in loco,ae tempore, hic, Scnunc exitantem: attamen quaelibet Ars tantum uniuersalia per se intelligibilia, ae rationabilia dignoscit: singulatia vero non ut sensibilia hic,& nue agnoscit sed solum ut rationabilia,& uniuersalia potestate ubique,& semper: V tum quoniam solum Ars rationalis est: quantum sundamentaliter sensata est; Ideo quaecumque Ars certa eli cognitione, & operatione per sensum sundamentaliter, in quo sundantur uniuersalia certa. qus talia ubique.& semper sunt: Quocirca Attes principaliterce tae pet rationem ex his certis uniuersalibus habent ut: Ea propter tanto Artes seientiis speculatiuis plater matta ematicao certiores sunt, quanto Artes ipsae sundamentaliter sensu,ceu fundamento certitudinis primo celtiores sunt his scientiis: cum itaque Ars Mentis iactiva virtus sit. in habitu iam persecto acquisita, ae eo quia Mens ipsa per se tantum uniuersalia cognoscit, a sentibus etiam obiectis; si ii sensus per se particularia dignoscit presentibus obiectis solum. Hinc semper sensus verum dicit, undique certum in ptoptiis singularibus; salsum vero in uniuersalibus. Intellectus vero tum speculativus tum operativus, e contrario, verum dicit in uniuersalibus, falsum uero in singulatibus,cum sensus in Anima iudicante sinetiam absente obiecto, maneant vero singularium simia lacra in memoria, ac imaginatione o Intelligentia vero causet, per qtiam demonstratur, in ell.Quocirca,& si artes plincipaliter,& sormaliter per rationem ex uniuersalibus,& per intelligentiam ex causa certa, per quam rei demonstrandς cognitio certa quoque habetur,certae sint. Attamen certat quoque sunt ex causa sine qua non senaamentaliter, seu materialiter per sensum ex materia, tum circa quam versantur, tum cum qua suum opus eiu ciunt,eeu ex singulatibus per se sensibilibus,terminatis, loco, atque tempore, cuius sensus erata cognitio, ac forma singulatium ipsorum est in anima sentiente, ae iudicantea Vnde licet sensus scientia minime sit neque attingat uniuersale tamen sundamentaliter est ipsus uniuersalis; cuuniuersale,aut nilal sit, aut posterius suis particularibus sit. Ideoque non modo sensus est via ad scientiam; Verum etiam eandem scientiae vim possidet. Ea propter viroque modo iam iam en-narato, fimul iuncto artes quidem certae sunt.Hine ait Hippocrates Iliade esse o medici in principio. 76. Ex his,qua maximi sim momenti, aut Deillime cognos tur, dat qtiavis via, o ratione comprelanduntur,quae o visione Otactu, auditisne percipiuntur quaeque invisunas, oditionis ta estis,narsum,ungua,ta instauratis sensio cadunt, ea quibus omnis notira etantiis connal .Q suam ob causam vis medica ut certissuma: ptollas se habet. Caeterum haec omnia penitiora nudio dilucidanda veniunt. Hipp. nanque ut eximius Philosophus primus suit cognoscens artium sermas, a Mete factiva humana attificum proflaisci,ctu a prima eausa esset tua eius, ac magis, S minus Atti sera. & Medicos platantes esse tum mente sol maliter tum manu instrumentaliter. Idem confirmauit ubi ait, Mediei nunque sana mense Janoque corpore aggressientes, . c. Inquit pariter. Nens aurem Miu ipsa acceperat et Ii Hai, Rea ad veri utem perdueit. Si maliter habet, Omne demons rarum proferentes, O ad verita em ae demonstriamnem, ibi enim decreuit. Mentem humanam operati uani deniOnstiatilia intelligentia,certitudinas, principium esse perceptiuum,ae receptiuum terum artificialium. Quam ob causam statuit artem tantum ex uniuersalibus and, cari,ac veram sermaliter elia in mente humana Αttifc:s,ceu in principio suo effectivo rationali ubique,de semper per se Id in qu et alibi aistinauit. Quocirca Medicinam rationalein, ac dogmata eam appellarunt ramnes Medicins Autores, cuius Ptincipem suisse asseuerat Hippocratem Herodotus lib.Galeno asclipio.Qua sane Hippocratis decreta ab Atis. de Gai.confirmata suere,eum isti consimarint Artemio purati uana rationalem, mentalem quidem, seu intellectualem xirtutem esse iam iam in habitu firmo prosius acquisitam,i mente hominis facilua artificis eo- sultiva, appetit tua .ae electiva:cuius cum meminerit Aristo.ait eum duplex Uutir virtus sit, inlectimaa. ac meritatis c.Vetum in uniuersali id patefacit Hinc ex uniuersalibus Aletes demoniliativa ic doctrinales filius latitation audi m ex singularibus; cum uniuersale hercle prima causa ,, immediata mi se,N quatenus ipsa passomun demonstrativarum in omnibus sintularibus. vhique,ec semper aut stequentius sit. Inqhit enim sed non tanqtiam sim es certe in visendos d tan, quum habentes uniuersati rademus ex eo,quod videmus insentire o inredigere simul est. Uuoniam in omnibusseo snguraribus Ῥhique erit se ex quibus seiuersale it manifestimperiistitii em. Proinde pergens Arist. iuersale autem honoraliti, quoniam onendit capsum: Quare de huiusmcdi honorabilior es sensius o regnitisne Fortimetimqtie altera capsu. Idem affirmauit. Praeterea statuit. Semper enim est Omnis donario Miuersaris, non enim in quodam ocνω dicit sanabile Nedicus,
54쪽
adit in omni, aut in specie determinans. Postea vero ait. Facile ratem est magis singulare definire, quam uniuersale: Unde oportet asiingularibus in uniuersabaas endere. mniam sensibilia a principio notiora sunt, instructionibus autem & abstractione de viduetione iam facta, uniuersalia notiora sum. Usterius exara . . Er1 nulla singularia considerat,m Medicina pud Socrati, aut Calliasa tabi insed quid talia. vel talibus,id enim artifitiosium e l,singularia autem infinita sunt, scientia nequeunt contineri. Quandoquidem Medicus si quidem Socratem,& Calliam sub sensu cadente curauerit; curabit equidem eos,tanquam artifex intelligens olimem hominem in uniuersali spe oscum sanabilem aegrotabilem Unde hominem videt,& eurat,tanquam eum antelligens; ite Geometrae citca magnitudines,ac Arithmetico circa numerum & Rhetorico circa persuadendi vim in uniuersali versari, competit: Catetum quiispiam pollet Averrois autoritate biicere Cum dixerit Medicum hominem sanare per accidens. pct se vero Socratem, de Calliam curare; Cui respondeo, duplici modo hominem curari, vel ennia intentione diatrinali, vel executione reali; Medicus nanque Socratem curat tanquam homuacua, intentione doctrinali, simul oue cxperimentali,tamen quia executio curationis realis non in homine administratur,sed in Socrate, ideo curatur socrates a Medico rcaliter in executione: Unde singularia in intentione cognoscit Atti sex,ut tot particulas,ex ovibus uniuersale constat: id etiam de subiecit passionibus, R de causis intelligas. Paraterque de instrumentis. Cuin quibus Artifex operatur, ut ubique,& semper talia sunt per se; alioquin progrederetur in infinitum per comprobatione unius post aliud. Nona vero Aristotilis autoritas est I .Rhet. c. q. asserrentis. Verum certius singularia enumera ei ac ιnypecies redigeres adimi nec statem Oc. Decima autoritas erit I . Metapi .. . S. ut videre poterilat Galenus vero idem quoque consentat. Artes in particulari non disci :eque pleuritis in homine esse quo reque in Di me curatvrsed tamen in commentationem specierum, O generum. Quamobrem
Pleuratis in Didone curatur, ut in singulati rationabili sub ordinato uniuersali specilico talis per se existentis ubique,& semper in subiecto uniuersali,ac proprio determinato, d eius intelligentia caulla uniuersali immediatae, de reciprocabili ineliinon autem singularia simpliciter ut sensibilia iudicant artes,ut hic, de nunc: sicuti etiam decIarauit Aristotiles deophia linia in oculo, vidicium est. Porto exarat Gal. Artem medicam semper in singularibus exercendam, ac singularia infinita esse:Sed opus est, unum generale omnibus,ad quod omnia haec infinita veluti ad finitu, ac certum redigantur. Quibus de causis iam patet uberrime,artes doctrinales, ac demonstatiuas, prosecto formaliter, ac principaliter ex uniuersalibus tantum certas esse: hane tantum per se uniuersalia cognoscere. Vniuersalia vero quorum scientia est, realia quidem sunt fundamentali ter, ut infra dicam. Vnde si artes singulatia cognostunt per se sensibilia, non quidem ut talia. Uerum tantum ut rationabilia,S: artificialia,N ut tot sundamenta realia, atque tot particulae uniuersalis specifici luit. Quam ob causam constitutum hoc duplaxat Artium demonstrativarum perpetuo quidem cile alseuerandum venit: minime autem in artibus aliquibus, in quibus iuxta lentum de per actionem ex singularibus in infinitum potentia progrediuntur Artifices, quae nullatenus per demonii raciones, neque per intelligentiam in caula uniuersali immediata, & reciprocabili passionis ubi lite, emper per se progrediuntur, ut in Grammatica, ut Aristo. statuit. Dubitauit tamen Arist.de Medicina comparata cum ipsa Grammaticar quomodo Medici in deliberationem electivam secundum certam operationem utilem, ac optimam ponant ea, quae speculatione complectuntur, tum quia in 'alte speculativa intelligetia plus se habet,quam operatio in sensu se habet. tum etiam eo, quod in Grammatica sicuti mens operativa intelligit uniuertalia, ita etiam aeque secundum senium iuxta actionem ex singularibus in infinitum fit: omnis error enim in arte,aut ratiocinando,aut in sensu cadit, ait Rr illo. Vertim in Medicina specu Iatiuai Sicuti certa cognitio rerum speculabilium se gerit, ita certa operatio cadit, nisi abali. quo impedimento impediatur;& sicuti certa actio in Grammatica est per sensum,ceu per causa sine qua non, ex singularibus haud redactis ad unicum finitum certum uniuersale: immo ex particularibus infinitis in infinitum potentia processus est; sic in medicina certa deliberatis,ac ce ta operatio cognitioni speculatiuae adaequata prorsus lia tur iuxta sesum speculationi interno
Ium norbo tu ur inseruientem, per experimentum, operationem comprobans ex singularibus infinitis rationabilibus ac inedicinalibus ad unum sinitum,ac certum,specificum, univcrsale r latis . Vnde Medicina tum in rationc, tum in sensu certa se habet etiam ex parte speculativa, ut intimiori studio videbo loco proprio. caeterum Adoardus Gualandus negligentiae Aristotillam, cum adnotassct inquit. mut in medicina non olum dicitur contraria contrariis esse curandata, sed etiam qua qui Drique a cctibμέ contrariasueta, Et quo pacto debeant adhiberium in ciuiti factitiale, cre. Et pollea pergens, ait. Ea Pe o particidaria, qua etd ipsam artem explicandam sunt necessaria niremur Arisot: em praetermisisse, μι enim particularia neglgu,prudentiam videtur excluder e,qvs In te IIus practicι persessio est. Verum enim vero omne re veta artificiosum uniuersale esse ten tur, ut Atili. an Medicinae nanque principium genericum es, contraria contrarijs esse curanda e specificum vero, tuae contraria sint, quibus passonibusque contraria sunt, de quomodo,& quando, Sc ubi,& quanta dari, aut auferri oporteat. Quocirca primo decipitur, cum assumat Ad
ardus specili a uniuersalia pro singularibus. Praeterea ait Civilem facultatem artem esse,quod
55쪽
salsismii me si,ut antea ostensum est. Neque Prudentia, ut pet&ictio intelllectus practici se ha- Αbet, cum fit accidens,ae virtus aequisita ab intellectu ipso, de intelIectus praeticus potentia animae nqata est. Neque diminutus, neque negligens fuit Aristoteles. Nam de medicina nonnisiunii tersaliter gite tenebatur; at uniuersalia nonnisi suis particularibus posteriora sunt: Vnde eo minitis uniuersalibus etiam particularia, ex quibus fiunt uniuersalia realia dignosci neeesse est.
a Ire ituri, ma- At vero Artes doctrinales,atque demonstrativae certae,& rect iam enarratae haud minus eret est ' per sensum in anima sentiente extilentem sundamentaliter, seu materialiter, ex singulari bus tamen ut rationalibus ad sint m artis coarctatis in Ioco hic,& in tempore nune existentibus undique per se sentibilibus quatenus tamen ubique, Et semper per se talia sunt haec particulatia specilicE eoarctata ad unum finitum,ae certum specificum,tumes,quia Artes versantur circa materiam externam in loco, ac tempore terminata duplicem tam circa quam, quam cum qua Imp.llisa operantur artifices , ut antea allatum est: Qua materia operabilis tantum est, prout serisibilis, tu et illeae rationabilis est per se: hinc etiam certa per rationem,& per sensum, ceu per cognitionem fir- uitu C l. mam, accertam, ut iam dictum est:etsi improprie Aristo. vocarit artes sensibilium scientias, ut 6 Mis antea ostensum est. Pinterea eo,quod ratio sola non satis est, praesertim in arte medica, neque I ' ίι iaetiam experimentum Ium omnino rationem comprobatas, quod fit per sensatas plures singu- glarium demonstrationes in unicam uniuersalis realis de monitiationem certam definitas; ut exa- vili. - Aescctiorem habeamus scientiam artis Medita quam iduenire possimus: cum duntaxat iis duobus modis scientia inueniatur, ut Aristo.fassiis est, inquiens. Si quidem discimus aut per indu em, eine. r.&i. aElper demem mationem. En autem demonstratio ex lucrsalibus: Inductio vero exi siqua sunt pasetieularia. Quocirca demonstratio ex uniuersalibus medicinalibus facta ut Artificialis medici- ia i nalis certa tantum est per dictum de omni, & per dictum de νbique, & semper, non autem per dictum de hie,le nune . Ultra quila etiam vi cemonstratio Arti medicat inseruiens quoque est scienti sica, ut iamdudiim ante vidistit quoad instrumenrum sicIemiam pariens communiterycceptam.
Sensibilitaris singularium principium cognitionem ceriam sensatam glis pnens obiective tradituit simulque uniuersalia quorum in artibus cer
titudo principalis est explanantur tum realia, tum intentiona lia:Quo modoque intentionalia,&rationalia simul mentis ope fabricentur: Discrimemque uniuersalium Memtis operativae, & speculativae: certiora tu uniuersalia Artium, quam scientiae speculatiuae Physice esse proba-
hedii principii indiuiduationis
m inta, ex quibus res constant sua exacta cognitione deuenite tenemur Aristotilis praeepto. ritne enim putamus cognoscere unumquodque eum causas primas c gnoverimus, principia prima, ct que ad elementa. Ideo omnia iam proposita expendenda mihi sunt, ut integre Artium incommuni certitudinis cogniti nem ingredi valeam. Sensus itaque eo, quia ad fingularium cognitionem certam conditi suerunti Hinc sensibilia corpora quidem esse patent singularia coni posita ex materia, & forma si euti speculabilia a corpore quidem seiuncta sunt. ideoque omne sensibile in materia est: Pt inde nonnisi quantum sensibile per se est. Quantum enim materiae conditio prinia est. Iccirco Il-cet sensus in anima per receptionem simulachri sensibilis sine materia fiat, ae sensus nonnisi in anima. Cimi materiae tas nen conditionibus rei tantum sensibilis extra animam existcntis talissimulachri spiritaliter, seu intentioualiter receptio ab rinima fit: cum sensus comprehendat sim gularia determinata loco, ac re inpore.Quam obeausam ait Averr. sensus comprehendere sensio bili ad materia abstracta composita ex materia, & set ma. Quocirca materia principium pase suum singularitatis,ac sensibilitatis esse patet. Forma vero principium activum,adeo ut compositio ex utrasque ipsis consurgat haeceitas Scoti, quae non modo principium singularitatis per
56쪽
A effectiva sensilitatis, quae tactilitas quidem est: cum omnis sensatio per eontactum fiatiae sensus
tactus communis sit omnibus sensibus. Hinc ait Arist. primas qualitateS tangibiles principia
prima esse corporis sensilis. At cum primε qualitates speculatiuae sint ideo in mixti generatione za.' ' is
.ib.de puc me ita simul confranguntur, ut minimam vim sensilem habeant, ut Hipp. ait. Iccirco secundae, ac ter P tiae qualitates in mixto genito maximam vim sensilem habent non aut prim , quae secundae, ut
ait Hipp.a substantia sensibili,ut tangibili prima elementorvsa a sensu perceptiua per se,de primo primitate causali substantiali sensibili emanant. Quoeirca mixtu sensibile per se est ut mix- 2steia, hi sentum ex elementorum substantiis per se sensibilibus consatum; quibus substantiis potissimu gu ' '' 2.im
stabiles facultates per se sensibiles insent . quae tales potentia sunt, quales actu tales sentiuntur. Et D ' ν Η κIicet primi qualitates in aliquibus mixtis actuales,de sensibiles maneant non omnino confractς, tamen id in paucissimis mutingit,& comunes sunt omnib.artibus. Neq; tu Artisi x vltra substa Dm xvira iratiam sensilem aliam causam priorem dignoscite sed tin speculatiuus naturalis: ideo primς quali a tales apud speculatiuu sunt principium sensilitatis. Apud vero Artificem ea substantia elemen- Ρ'sii totum gustabilis enarrata principiti effecti usi est obiective sensilitatis.Sensibile itaq1 per se pro- - αμ-cul omni dubio est,quod sua serma mouet ae format sensum, ut corporeum,seu materiatu,& c di positum ex materia,& forma. Quamobrem duntaxat in secundo modo dicendi per se sensibilia apud ani fi mi sunt,quae talia actis sunt,qualia potentia virtuali obiectiva quoq; reperiti latur. Duplex aut sensi. z-ziata. ἐειhim. is. bile per se est. Nam vel proprium. quod per se,& primo primitate sol mali sensum mouet, cuius stant gusta di est proprium, ut sapor gustum,color visum,de odor olfactum moueat. Aut coe,quod per se mo- rabilis ii,q. uet non tris primo,at solum sub primaria ratione proprii sensibilis, de se datio, ut motus quies, numerus, figura,magnitudo, partiuntq situs, seu positura,& distantia. Principium aut allatum M - μον lasensilitatis secundarum omnium qualitatum commune quidem est iis omni Mensilibus tu proprii tum coibus ab Arist. v beninae declaratis. Quod autem artes,et sensibile per se in propriii. d. sis c. di incommune diuidere possint, patet. Quandoquidem sapores propiusunt Artis medie secu- η ὀ' dum naturam accepti, cum soli arti medicae uni, dc semper competant. Reliqua vero sensibilia . Fumatum propria dudum alIata,tu communia omni b. certE artibus communiter accomodantur Cil semet itaq; artes mente operativa tantum extendantur suis operationibus,& suis cognitionibus prout sensus apprehendunt; ac sensus ad certam singularium cognitionem a Deo, dei Natura statutic suerint.Hine per sensum circa sensibilia certa suo principio sensibilitatis artes m mente operat
ua certE sunt considerantes singulatia per se sensibilia,ut rationabilia iii sub rone specifica finita iis optinita l. ,, i uniuersali. Ideoqὲ uniuersalia altificiosa, ut certae vetitatis artium sint,non in prima artium do- ctrinali,de rationali tin reperiuntur, sed in tertia parte usuali composita, de secunda parte simulaunctis, ut sensu certo, singularia sensibilia certa ut rationabilia cognoscente ex iis singularibus
certis uniuersale quoq; certum emanet.Quod quidem de uniuersalibus speeu latiuis non est a Gserendum. Sunt.n .distincta haec uniuersalia: sicuti distinctae operationes sunt sormantes univer ta .cMiis salia a speculativo intellectu formata, e factivo intellectu fabricata, ad finem variti directa. In- a s.-tellectus nanq; practicus operativus liabet opus, em fine suu verum non modo intellectus arti- v ni': 'ficis,ut opificis operam date e verum etiam est cognoscere uniuersalia,eaq; construere in gra--ψici'tiam eius finis enarrati consequendi,quae utilia,ac necessaria sunt in parte proprie artificiali. In dia Tibri, de parte vero speculatiua eget intellectu speculativo per accidens parti artificiali inseruiente. Vn uersalia vero opero a duplicia sunt. Nam vel disciplinaria, pureq; rationabilia a Praeceptoribus tapiuratiorum
ista oriri a libris, seu scriptis, de quandoqi etiam ab Idiotis absq; vlla nostra praxi, docta ae reuelata Qus . clis . t une minime sessiciunt: cum dixerit Hipp.cum ob scientiam sermonum uniuersilium sibi ipsis per- mna solis o
mio acessi L 1. suadeantsese ipsum etiam artis opiis singularia novasse non aliter,ac aurum adulto mum ab igne exami- natur, ita eorum ignorantia hae professione aravitur. Postea inquit. Sin vero, non ex sensibus comperta Hiνν. lib. si ei obseruatione cd solum ex probabili rarionis figmento proficiscatur frequenter gravem, ac trinem di ito ia shmisara id di .. ,-. tbcsim asteri roc est, dammsealamitate aegris infert. Ii.n.viam muιam ingredι tur. Tenudprofectδ l .ectis. malum videret: πιsolam mercedem auferrenthh sin remedicinam facisnt: Nile vero aegris ira tincti se qua
etiam extra culpam sunt, quibus calamitosa vis morbι non satis violenta esse videarar, nis O medici ni Nazimperitias illi consociaret. Sed de his quidem haereasticiant disseruisse, nimirum quod neq, his solum,
quae fota ratione colluvntur dere oportet, nee etiam his, quae sola operis ofensione. Periculi enim plena, ad errorem praeceps est asertio, qua fit cam nugacitare, quare σνniuersa ea, qua exploratas, st q: est comperta esse debent est circa eademsingillatim non tenuiter exerceri,siqvιsfacilem, inculpa- Aui retiae eo itum habitum, quem medicinam vocamus. Vec tamen cuncteris etιam ab idiotis inquirere, si quid ad medenssi occasonem facere deatur. Ita enim puto totam artem constitutam fuisse eo, quod in Fl azib dsiis
unoquoquesngulari perfecta obseruatio facta ad uniuersalem reuocatafue t rationem. Animam ::: le ζζζζζ:
itaque ad obseruationem vertere docet, quae plerunque obvia tu ,σei potius quae cum commodo, O peii veto
lenitate fit, quam cum pollicuaticne aut excusatι emunm euenises. Idem quoq; Arit t. confirmare z: ρ ri trvoluisse, patet asseuerantem non ex solis libris,seu scii piis Medicos petitos euadere, verum tempore ac experimento,& exercitatione; sic pariter de aliis artibus dicendum est. Ut igitur ars ha- zizissi' bitus sit certus inculpatus di ficilis ex urtiuersalibus doctrinalibus certis, undique comprobam l0nso experimento , alliduis exercitationibus circa particularia infinita certa compro- ea itum . nauartus. C bant a
57쪽
bantia uniuersalia ad . num finitum specificum ratione demonstrativa σα tum retiolata κοῦ i. rei in . . habentibus, constare tenetur: me uniuersalia procul omni dubio certa prursus euadimi motu reflexilio prius dcorsum descendente, ac sursum posterius a Pendente ab uniuersali velis ibina iter dilciplinario prius, de a sola ratione ad particularia infinita, di ad sensu in progrediente, . . : i 'Ac lectum ab ipsi sinet particularibus infinitis, exploratas, accertis comprobantibus rati a M oδ un nem disciplinarem , ad rationem ipsam iam doctrinalem certam, di facilem factam, nee, .u,' 'ia non ad uniuersiale dιsciplinarium iam doctrinarium facile. ae certum factum finitum, specificum redaciis motu regrediente . di retrogrado. Quoestra permotum aggrestiuum descendentem primo ab uniuersali finito ad particulatia infinitar deinde per alium motum primo motur contrarium regressinum Se retrogradum astendentem, ac incipientem ubi alterae de immis tali motus prior terminauit, nec non desinentem, ubi alius peior motus incepitr haec enim v naue
salia formari hoc modo certum est. Quae sane omnia proficisti a mente humana operativa, ceu i Ita .., ne Mil in in νη principio effectivo certo rationali,& a singularibus ema omnino me se sensibilibus, veluti a fu χις damentis realibus certis, cognitione sensata,ac missibili umuersiale gignentibus, & eamde vim
scipuli primo format univercale,artificiosum,disciplinarium ex infinitas partieularibus suis se a a. zzzz-- positis absque ulla comprobatione perinductionem sentatam ipsorum primo notioni m. Dem- tzec .L
ita sensatis construitur uniuersala,quod notius est menti operatiuae. Vnde ali Arist. sensum esse i visi uti salia te a sus uniuersalia sundamentum idc fi forma luet sensus non attingat uniuetiale. Unde ex parte res datur uniuersale reale fundamentaliter per inductionem sensatam infinitorum singularium, ad unum finitum reale uniuersale relatorum. Quod Averr.asseuerare voluisse patet,comprobante, , Iuti. ' Vnimersis non scitum, sed cum eo sciuntur rescrect quod repertum in naturarer scientiari impo tentia. Ideo υmuersalia demonIIrata reperiuntur in minuta ,- habeant esse extra animamr In an ma vero ruersatia adis, non autem demonstrata. Quod ex Arist. habuit promulgante, mentiam
Hia Hi per demonstrationem, aru per insiman adipiscit Cum sensu deficiente, eesse sit etiam scientiam deficere. Ideo uniuersalium sendamentum inductio quidem est, ex particularibus pluribus facta. 1 leo ait Arist sensus arum uniuersalis G ut hominis non callia hominis. i. uniuersalis fundamentalis,non autem formalis, quia primum quidem in anima uniuersale est,ctnmqu/senm exequidem simulare. Manifestum igitur inmoniam vobis inductume cognoscere Mersarium est, σnamque ensissicumversalefacit. Verum scias uniuer Iale artificiosum etiam disciplmarium timentionale adaequatum este alio suo fundamentali uniuersiali retii, ut rationabili. Hi scieristiam uni u er alium intentionalium etiam esse uniuersalium realium tanquam de doctrinali re να inis .bri to universali Patet, cognito vero uniuersali mentali intentionaIiq; di vi rationabili ex singulanitieitati disi- ribus iis, ri rationalibus prodeo me libris,aut scripturis,aut voce Praeceptorum oportet subinde; ποῦ ἡ tu si iuuenis discipulus Artem discere,& callere certam vorierit, ut exercitatione longa, temporisu μαι - decurtu facta, occasionitas opportunis, sub optulit, permine fortunati Pisceptoris iudicium sa- Ηἰνν libala νε cile habentis eruditione obseruationem faciatiexperimento sensato, a consultu habito; ae exploret,nunquid cognitio, de operatio in singulatibus infinitis operabilibus certa ita se habeat, ex Coesicuti ratio . niuersalium docteinalium disci pimalium disciplinaria iret natura destim a , & ex ti 'It κοε , libris,scriptis, ic ex voce PKceptoris antea acquisita promiserat. Quandoqu dem ubi experi- , mentum sensatum certum rationi addendum est ibi sensatis demon lirationibus infinitis singu- -ά-3. . latium, ut rationabilium acceptatum proportione ipsi rationi respondere debet. Deinde hse in- ἰ 43'finita particularia ad ratio iis m νntueri alium specificam finitamae certa usualem, ac exercitia Ie Dreuocare poteris: Sin vero non pio mitione respondebitatunc ratio nihil valet, nec ulla verito habetur. Et hoc modo Hipp. intelligere volvisse patet Artem certa tota esse undiq; mut 39M- D. M steriit. monstrationibus ambabus demonstrata ars sit.Quod autem suber ictione Praeceptoris id esti- ei debeat ex Hipp.ellaias. au. Umtione ais a reinaturasumes,m viri posterius ad veritatem tilpareitulariam, tum υmuersaliu per Mit. Postea veto uiti orsena praceptorumui1ι fida veruare se νει ib. I. II,, - i . iudagare possesperet citra Geuisai in conamin. Quocirca ait Hip. δι nobis medicis dogtnavor mediet ta- ticis et obseruationes empirici lis quandoq; utiles esse posse rationabili se nobis tame factas,cu ibiai u ris. istiuste. ., i dixerit. Horum quamvis coli Ia iungerer non tamen de medendi ratisne cum aliis tonsilium iungerem,
ziz a sed considenter peterem,Ut rusia proferrent.ει quamuis hinecessario sinthidocti Frmo tamen
exeies a io . .e exercitatιonem horum Utilem csse,ponquam Praecepto meognitione fraudantur. Quare hoe m eooeentibus mdem istιsa cultandum esse.at operantibus resiliendum esse. Unde coneludit Hipp. legem. ii . cim it nodis eoia signando. cum novi solo verbo rat/onali s d σ spere at magis opere mediet eximeriona meri oporteat. Quocirca a primo uniuersali rationabili, disciplinabili ad singularia infinita, ut ei que a m rationabilia progredι edo; ac iterum abiis singularibus ad uniuersale reflecte do, tu e eii adit ν ni uersale fatale accertissitati,specificu artificiosum tili tonataleati simul experimetate. Aeno allo
μ' hi, modo Arta aedicus stactificus omnino euadat,& d inalis anis Medicae collega, de sponsus Ni Mici. admiratus.Vι ii uersalia aut speculatiua,q mctis huinans speculatius abstractione a primis notio 2ta, a rub. ad secudas uotiones saeta formatur, prius inductione iacta infimiotu linguutius sata, tam
58쪽
A qua sensibilia singulatia evadant rationabilia,intellectus spem latiui optatam fundamentaliter causiae reales sint ipsius uniuersalim. Ex quo, niuersale aut nihil est, aut posterius est suis ipsis v. Post. t. i 26 realibus particularibus, ceu causis reipsa existentibus . Quamobrem fundamentaliter quidemisti A. Id . singularia non modo via ad scientiam adipiscendam inueniuntur esse, verum etiam singularia realia eandem vim scientiae realis habent, veIuti realia nobis sensu notiora , & Deiliota an i,. ω instructionem factam, tum inductionis sensatae, tum abstractionis intellectualis speculat iura ..ia linia, ceptae scientiae. Ea propter tδntum ad cognitionem rerum speculatiuatum inlitumni ipsa di a rearn rem uniuersalia speculatiua: sicuti Mens speculatiua cognoscit tua, tantum cognoscit tua est, nihil autem operativa, nihi'; activa, nisi per accidens parti speculativae Artis medicat, physica scie-tia inseruiet, ceu instrumentiam ut iso Ioco dicam. Quamobrem talia uniuersalia fiunt simili modo,quo uniuersale artificiosum doctrinale rationabile, nihil experimentale fit quod incelatum est. Unde uniuer alia attificiosa declarata certiora qui de iis τniuersalibus speculatiuis sunt. - Vltra quod etiam certiora sunt singularia altis pec se sensibilia omnino certa, ex quibus fiunt - uniuersalia artificiosa , quam singularia speculativa non per se sensibilia r immo tantum quae notificantur nobis sensata cognitione facta ratione sylIogissima posteriori, Ze a signo tantiam, interdum fallaei facta. Ex quibus Artem medieam certiorem esse patet, scientia naturali; cum uniuersalia huius scientia sundata non sint in singulatibus omnino sensibilibus, ut sunt
uniuetialia partis erincipalis & sensibilis Artis Medicat.
Ex Hippocratis Philosophia penitus sensibilli proprie Medic, nati; in facultatibus existente gustabilibus certis,
Medicam Artem certam essed monstrare proponitur. Is autem Medicina: certitudinem ostendentibus tonstitutis; idem ex Hippoia
eratis Philosephia undiquὸ patenti Hoprie Medicinali comprobare nitar, qu go gustabilibus eertis viget facultatibus; Ηine in hoc tractatu tria effetam. Primo enim qualitates gustabiles Arti Medicq proprias esse ostendam, citeris vero artibus reliquas sensibiles competere qualitates: ut ex hoc perspicuum sit. lato artem medicam certiorem cognitionem habere aliis omnibus re Iiquis actibus,quanto hae gustabiIes certiores sunt qualitates, esteris sensibilibus qualitatibus. Poste. vero magnam vim in arte medica gustabiles possidere qualitates r minimam vero primas qualitates demonstrabo. Cum het primae qualitates speculabiles sint ἐν ad scientiam naturalem spectantes, ut etiam manifessum sit, eo artem medicam certio temesie scientia naturali, quo hε gustabiles tertiores sunt qualitates his speeulabilibus primis qualitatibus. Denique in qua gusta-bjeconstet facultate sanitatis sensibilis tenor disqui .ram, ut consequenter gustabilium faculta. tam hominem tgrotare facien. tium certam acquiramus cognitionem. rimas martus:
59쪽
De Medicinae certitudine C A P U Τ XIV.
Artes per omnes sensus carum opus exercere. Artem vero Medicam po
tissimum per sensum gustus proprie desumptum e cum itaq; sensus gustus cognitione nobis certior sit alijs caeteris sensibus. Hinc Ars medica longe reliquis artibus omnibus demonstrativis certior est.
Vm iam dudum exaratum sit, omnes sensus communiter eunctis artibus con- Bducere, sensum autem gustus proprie arti medicae inseruire eo, quia Hipp. id consiluit dum contra Georgiam Leontinum, di contra Poli discipulos sophi. nee is Cu ii stas disputat Attis medici certitudinem negantes, ut adnotauit Heumius,existinantesque artem ipsa mea sola vana hypothesi ex sallacissimis exemplis, dilii M& ex vanis similitudinibus constate. Quandoquidem issi sophisi tantum ' odorum, At colorum, tactiliumque qualitatum ea emplis, ae inductionibus utebantur. Vnde non modo in alte mcdica,verem etiam in naturali Philosophia decepti sunt; prauissimam sententiam habentes, sensu in pro nihilo tenentes. Ea propicr ex prauis principiis, non es mirum, si quoque prauam habuerint opinionem non modode hominis, verum etiam de medicamentorum, acalimentorum natura. Quani opinionem Gal. etiam fregit, sicuti Hipp. iam se celati Ambo manu tenentes Artem medicam sundamentaliter prorsus certam esse ob sensatam,ac certam notitiam propi iam Artis Medicae per gussa tales qualitates potissimum acquisitam. Cum natuetit Gal. neq; a colate, neq; ab odore, neq; a consistentia, viqi a conglaciatione, nec a du- Critie,nec a leuitate per tafium t. s indagare posse medicamentorem simplicium facultatem,& tedi', rationem,& causam in iudicium sensus venientim, ac traditam per experientiam , sensata notis ci ,Σω2tia,Obsetuatam: iunctis solum paucis epilogismis, siue rationssius communibus , sicuti omitet in certa cognitione adipiscenda. Immo duntaxat iudicio, ac experientia allata sensus pussus de l. .
terram, ae veram demonstrativamque probationem in arte medica nos aequirere posse. Ratio τοῦδ' a doc' autem est,quod sola Ars medica si tecundum naturam humanam corpoream, fgmtabilem, Ssanabilem,tum victus ratione salubri, & insalubri in qualitatibus gusabilibus,sa habribus,& i P r. vi
salubribus existente, tum qi medicamentissmplicibus, salubribus, & insalubribus, ex quibus D medicamenta composta consciuntur, de quae secundum naturam se habent in qualitati s gu-sabilibus, naturalibus, salubribus, & insalubtibus quae sensbilia propria sunt lingua vi sensorii - ἡ
gustus,& quae corpore ,& subsantialis, ac nutrimentales sunt, & alterativa qualitatis regenis e . D. tesidi gubernantes iis modis corpus nostum suta virtutibus decoratum. Gretum tu assetis aris V 4 tim medicam non solum ccitam ex qualitatibus gustabilibus, at vero ex aliis sensibilibus. Insuper qualitates gustabiles a Philosopho naturali considerantur, & ad aliis at tibus, ergo faculta- Ds siti dubium: tes gusabiles non sunt proprie attis Medicae . Plaeterea qualitates gustabiles ex primis plodeunt, & liae primae qualitates a Medico consider*ntur, eigo primo medicus has primas quasi- .... l ' ' η' tates coiisderat,secundo vero has qualitates. Ad primum dico quoitti s Medicina etiam ex aliis sensbilibus constet qualitatibus,attamen principaliter, & maxin' ex saporibus certa est. Cum medicinae subicctum sic libre,& in subrest ex Ialubibbus . vel insalubribus saporibus, ita etiam passiones,& cauis,ut sali bie de insalti h es gustabiles corpus noctium regunt: ita in lac studinibus moibis.& setitium peti ut eat tombus ut Magnam vim in arte medica iis facultates gustabiles contineant,quia etiam instrumenta nempe med:eamenta smplicia per saporem dia Ad stoindum. gnoscuntur r Ad secundum respondeo quod licet ab aliis doti tinis qualitates gustabiles confiderentur, non tamen ad finem illius artis, nee etiam principaliter ad essentiam physica a Phys, co perpenduntur scutit Medico principaliter, &ad finem Attis Medicae considerantur, cumprster alia enarrata, victus ratio salubris, insalu Nisq; pars principalis cet te attis Mediis sit, omnino in qualitatibus gustabilibus, ut salubribus,& insali blibus consistens; ergo hs proprie sunt.ὸ .. .is arti Medi .quia hae ira consideratae omni, sola arti medicae, & sim per cena petunt. Ad tet ' ' tium dico Medicum .i artifici m sensitiuum nonni si qualitatis sensibiles considerare, non autem xltra sensita ratiocinari debite . ideoq: si primae qualitatcs, ex quibus gustabilis pendent
acultates consuetantiara Medico tunc sane res des nitas seu demonstratas ab Anima spe culati-u a Medicus artifex recipit, ut insta lis omnia patebunt. Quanto bieni antiqui similis Asclapi des, qui ante Hipp. fuerant, in cibo. ac potu ex qualitatibus sens bilibus orto ceu in victus ratione salubri N in alu hii Aite medicti certa inueneriit. per qualitates eas gustati. lex, salubres,l: missalubres, primo a cibis beluinis insalubribus cibit humanu si cates c hane victus ionem in arte medica, ad corporis nostri sanitate a se queda, corporea nutritione, simulq; co seruatione inuenied . :ζti
Deinde dimidetis Musa uolua victu ἴgrotoiu. Haec lingua ex acie medican etorsi simpliciti sa- ti bi ,ε Ρ' cultates
60쪽
ultates alterativas minime nutrimetaIes, percipit, de anima iudicans ternit,ut Gal. 8t Platonis mente,ac ea Hipp.decreto,asseuerauit. Ideovi de linguae sensibilibus agit peculiariter,quae sapo μιρο si res appellantur a Galeno;&qualitates, seu facultates gustabiles, aut gustatoriae, aut gustabiles substantiae quatenus passiones sunt gustabiles substantiales, in linguam passiones inserentes,ut ii Ilingua, & senistium gustus, primo,& per se nutritioni inseruiens secundario vero inseruit, ad do i si potibus medicamentorum simplicium facultates ex mixtione elementorum emanantes dignoscendas. Lingua vero alteratur ab eo sapore, non ut in omnes linguae partes passio percipiatur, sed ut e uis. ea parte primo alterata,in totam deinde substantiam linguae alteratio diffiindatur, ut ait Gal. a sapori Alteratur autem lingua,& a prima qualitate,& a secunda qualitate,& a tertia item qualitate,& a substantia elementaria,cum detur mixtio ex variis substant ijs eIementorum per se gustu eisi a. - . sensibilibusi quae certia quatuor simul iuncta in omni qualitate,& facultate simu I gustabili, ceu sapore certitudinem sensatam iaciunt. Addita ratione demonstrativa coi certa, ut ait GaI. de si Tinta '' prim g qualitates per qualitates per se sensiles,qitae tales actu,quales et potentia sunt, percipiantur in lingua; ut castorei calor, & siceitas in lingua per amaritudinem percipitur, ac per ama- regumbite .ritudinem abstersio,tenuatio,& punctio percipitur concurrente fiubstantiale vi in iis facultatib. Unde sensus gustus citeris omnibus sensibus certior est, cum sit sotma gustabilis obiecti adaequata, in anima existens, ceu cognitio vera,& certa secundarum, ac tertiarum qualitatu, necno uomixtionis substantiae elemetorum simu I iunctarum in corpore mixto per se sensibili utiquq pro- ii ii, '. Δ:eu I omni dubio ad quatὰ talem passionem in linguam patientem per se, ubique, & semper, de M': ' 'et hi primo primitate obiectiva sormati,qualem quoq; ad equa te essentiam formalem habent im- bili iis Mum. primere de actu etiam imprimunt: Uerum cum qualis passio a lingua percipitur, talis quoque passio iudicetur a sensu communi iudieante; nec non tale simulachrum passionis ab anima iudicante recipiatur. Eamq. sane ob causam sensus gustus via certa, non modo ad artim medica certam adipiscendam est, at vero etiam eandem artis medicie cert vim obtinet, ut ex ijs Hipp. Restat.& Galeni statutis iam patet. Quo quidem ita eerta cognitio rei giis labilis est, sicuti res gustabilis reuera se habet in arte medica, ut ob varias substantias &aliquando seorsum coir rias in vesco mixto corpore existentes varias quoq.& implicatas et virtutes in eodem corpore mixto exploramus esse: Ac non aliunde Medici ultra primarum qualitatum mixtione ab Hipp. via Philosopho,& ab Arist. cognitam,aliam mixtionem sensibilem gustabilem variae substatiqelementorum,& mixtionem plurium substantiarum gustabilium iuuenerunt,quam Arist.delm tuisse patet. Hipp. nanq.& Gal. ne dum primas qualitates in mixti generatione complicati voluerunt; verum et plures substantias iungi,rati sunt.Quae variae substantiae diuersas quoq. facul- 'sta Ivitates in unico mixto continent mine Gai. totum librum quartum de sim . med. fac. de saporum': Zasubstantia,& facu ltate egit, ut etiam fassus est alibi. Proinde simplicia medicamenta inquit va- isIm ει---rijs constare substantiis: hinc etiam variis facultatibus substantialibus, diuersisq; secundis, ae v Moisi tertijs qualitatibus materiatis, Se gustabilibus decorata esse. Ideoq. simplicia medicamenta ob Mmp: π didissimilares substantias,quas continet insedissimilaria a Gal. nuncupantur,atq. hinc cu varias Tisi: ii, facultates gustabiles possideant. Ae id ex Chrysippi sententia fortassis censuit Gal. qui de eleme Miis agendo. de substantiis elementorum egit. Unde depromit in similaribus cerporibus calidita & misit,in su tem, frigiditatem, humiditatem,Sc siccitatem particulares omnes esse differentias diuisitias, Se
constitutivas. In disisimilatibus vero mixtiis corporibus, ut acrimoniae, acidit alta, ali steritates, M. acerbitate dulcedineS, amaritates,salsitates, aquositates, unctuositates,omnes dii serentias esse.' i lia:: ἰzzPergit autem Gai exemplificando unquiens. Quemadmodum insistoribus ante mcni Imras millam latis eat. prope eorum alienae esse qualitates experte Uerum siue in arboribus,siue in herbis, siue in fructibus. Ita in medicamentis intelligere oportet malias diuersi generis mixtas esse iunantias. Cum dixerit. Atque in hisce Wique sub tantia mixtura clareperspicitur, at in alijs etiamsi non appareat ea tamen ratione colligere oportet,ac non putare alivd. Nam concludit omnia mixta esse diis imilia ex variis substantijs,etiam Boisum contrarijs, cum per sensum gustus, iudicio, de experientia id pateat et Ideoq. si plures facultates ni stabiles in mixto fuerint, plures et subflantias simul imixtas esse necesse est. cum omnes facultates a substantia emanent ut etiam statuit alibi, cum omnia propomodum medicamenta natura mixta sint,ex variissubstantiis, etsi sensui gullus simplicia appareant, ut ea, quae confractas substantias continent. In cichoreo taq; S: isti ultra si iam facultate substrigidam, duas substantias, itemque duas facultates seorsum contrarias conspicimus , suta amaram nempe extersiuamque hinc etiam apertivam os lotum venarum in sema hepatis ad ea su in gibba sunt, de validam. Aliam vero minorem austeram, adstrictoriam. Praeterea de coriandro ait, coriandrum ex contrarus facultatibus, defacultatem compositam haber. Docet autem modum,quo contratias facultates gustabiles iudieare, 3: dignoscere post in us per eo trarias substantias, in mixto simul genitas, ait enim. Quamobrem ling a tangentibus ipsum os. Λ ,. dissimiliaribus corporibus, ac per diuersu partes, Oe. Verum video aliquem ob ljcere posse eo, . quia a substantia Insabili exigua quidem, sed validis praedita viribus mixta alteris bIlautia plu-riniae, eidemque imbecillam corpus intro peruenitgunamfallit.Verum respondeo Primu Galen. ibi suuiso.
nos docere,ut Blo sensus gustus iudicio nu sit fidendum,cum requiratur etiam ex per uitia circa . Tomus mari M. C a infinita