장음표시 사용
51쪽
, M t.ii. Item,quae subiungis euertinat sententiam Aristotelis. ego enim loquutus sum de uiris sortibus. Vulta luem Aristoteles non esse uiri fortis pugnare meliori conditi ne, ne* armatum cum inerme, re huiusmodi alia. 4iod cuin ita sit, ergo tu pugnas non mecum sed cum ipso Aristotele. item Si Alexander ec Caesar potuitiant uincere sola ipsorum uirtute, sine insidiis di huiusmodi proculdubio laoc malui Tent. Etenim maluiisent ea quae maior laus echonor sequitur. quod tu cu neges intelligi perspicue poteth cp longe a uero aberres. 'rod autem uictoriam quae par ta sit sola uirtute, sequatur maior honor oc laus, ita patet,ut in dubium uenire nil istolido non possit. . Neq; hoc etiam praetereundum uidetur, quod ais, non licere mendacium dicere, licere autem insidi is uti. Illud enim quid est aliud nisi uti insidi s Etenim deceptio . nes sunt inlidiae,dicere mendacium est decipere: ergo dicere mendacium est insidiari. ltav si licet per te uti insidiis, licebit etiam mendacium dicere. Sunt enim hae instediae. quod cum negas tecum ipse pugnes necesse est. Adde etiam quod sunt minora mala quam insidiae mendacia:si non sunt insidiae. post uni enim dici sine hominum caede,& urbium euersionibus. Praeterea laoc est non intelligere ea quae dixi in libro De honore,quod scilicet bellum uniuersale pleru* non geritur ab Imperiatoribus, ut tueantur honorem suum, . pertinentem ad proprios mores, de fortitudinem animi cte corporis. ut positum esse in superioribus: sed ut tueantur sua regna,vel acquirant aliena, ec ideo possunt uti
Etenim satis est ipsis, quo ad illam speciem honoris attinet, si stantes etiam domi
consequantur quod cupiunt. Si autem ageretur de proprio ipsorum honore, nihil Probarent per uos milites,nem polient illu tueri nisi propria uirtute. At singuli homines qui pugnant de proprio honore,contendentes uerbi gratia se no n eise ignavos,neque proditores, non uideo quomodo id possint ostendere,nia ostendant a quo marte. aliter enim uictoria semper attribueretur meliori conditioni, qua alter usus suillet. Praeterea non soluisti rationem qua meam sententiam probaui,cum dicerem ii norem cile praemium uirtutis. uirtute igitur esse tuendum,non insidqs. iod etiam si exempla abs te prolata ostenderent aliter aliquando factu esse nihil ad nos: quippe qui professi sumus sequi Aristotclem. Oc rationem. qui enim aliter secerunt, eos lectile contra rationem ostensum est. Perperam igitur secerunt Athenienses licet
etiam illi pugnassent pro regno, non pro honore: quod si pro honore pugnarent, multo peius etiam secissent.
ita, . Nemo etiam negabit, quinuin hoc genere ualeat argumentum, sum ptum a bello uniuersali ad certamen singulare,& reliqua.
AN T. B E R. TStis uerbis plane demonstras, ignorare te quae ante dixeris Nam si bellum uniueri sale sit iustum.&singulare certamen sit pars illius: necessario eficitur,ut etiam singulare certame sit iustum ex eis quae concessisti. Etenim concessisti, licuisse militicum esset in exercitu, singulari certamine prouocare alique hostium, etiam sine causa. Ergo id fuit superii acaneum quod addidisti: posito quod utriin psit iustuli quia ex eis quae dixisti, non requiritur nisi ut bellum uni iter ale sit iustum. Praeterea dicas mihi quid sciunt milites an bella sint iusta, ut liceat eis pugnare in acie di non liceat pugnare pro tuenda sua existimatione, quam sciunt ueram esse Equidem fatis mirari n5 possum unde hic autor in istas opiniones inciderit.Nul li enim modo sit sanus dubium esse potest maiori ex parte milites ignorare bella iusta 'ne sint, an iniusta. itam qui uersantur in hac ignoratione, non uideo q uomodo in exercitu etiam possint reete pugnare. Non enim tradenda fuit regula illa ab isto, ut diceret inter hos huiusmodi pugnam esse posse.s nunqua licet pugnare nisi iuste. Quod autem dicis,ualere argumentum ab uniuersali ad singulare certamen.cum singulare est pars uniuersalis: nihil ad rem nostram. non enim uideris percepit Iear gumenti nolui uim: quae ut appareat, dicimus nos negasse ualere argumentiim ab
52쪽
OBER II. rouniuersali ad singulare quantu ad omnes conditiones. rursus assirmasse ualere quod . ad illud attine ut sit iustum 5 toleranda hoc modo: Ea quae sunt iusta, sunt perini, tenda bellum uniuersale id est quod fit ab aliquo rege uel ab aliqua republica,ut de sendat stia regna uel recuperet tibi ablata per uim aut per insidias est iustu: ergo permittendum. Probatur minori inria iustu unumquenzest tueri sua regna,ec recuperare ea quae sunt ipsi per irim uel per insidias erepta. Ergo iustii est huiusnio di bellum gerere: non enim potesst alter rex cogi per magistratum, aut legibus. Praeterea arguitur sic: Ea quae sunt iusta sunt permittenda: aliquod singulare certa men est iustum: ergo permittendum. Probatur minor : ita iustum est,singulos defendere quod suum est, ut domum, ut honorem: item ablatum recuperare. non e nim maior est ratio cur liceat regi quam singulis.Ergo iustum est,singulos interdum pugnare, cum non possint alia uia consequi quod suum est: ut exempli gratia, cum .
aduersarius non potest cogi a magistratu uel quia fugit, uel quia desunt testes 5c ido
neat probationes, uel quia inagistratus non habet potestatem eius rei de qua disce piatur, ut si quis alteri obiecerit ignauiam Sc timiditatem. non enim potest magistratus hominem ignauum ec timidum reddere sorte ec strenuum. Si dicas debere eum qui sit iniuria avectus, sene aequo animo, ta non pugnare,quia hoc est eligibilius: Ogo etiam dicam, melius esse regi, ut serat aequo animo sibi illatas iniurias, re ut relinquat regnum nec pugnet, praesertim cum non possit pugnare nisi maximo cum periculo ruinae N euersionis ciuitatum N prouinciarum. Si dicas, oportere reges facere bellum, quia nihil ipsis relinqueretur: dicam, etiam oporterc singulos pugnare aliquando: aliter enim fierent praedaNysorum, ut inquit Aristotcles. Idq; eo magis 3.RM. ι conuenit eos sacere,quod accidit ut pugnent pro honore si io, qui ad mores ipsorum 5 ad turtutes pertinet. Similitudo igitur singularis certaminis ad uniuer ale pro, cedit hoc modo non quantum ad omnes codiciones. Etenim aliud est pugnare pro honore proprio simpliciter.aliud est pugnare pro honore quod ad maiorem potentiam spectat, ut in primo libro diximus: quia reges ut plurimum certant de honore maioris potentiae regni, maiorum diuitiarum, ec plurium subditorum. Uulgo enim dicuntur maiores reges illi, qui aliis in his rebus praestant: non pugnant de uirtute propria ipsorum. nam si hoc facerent,non possent tot copiis militum uti: quia uirtus militum non arguit uirtutem propriam regis. Et ideo multa conueniunt ipsis pugnatibus pro ijs quae diximus: quae non conuenirent, s pugnarent pro uirtute propria. iod ipse cum ignoraueris, manifeste apparet te non intellexisse uim nostri argu menti 5 ita frustra protulisse uerba illa. Si etiam diceremus perperam factum esse ab Atheniensibus 5 ab Alexandro dia reliquis quos commemorasti, cum irisdijs usi sunt in bello: non modo id non esset contra rationem,sed maxime cum ratione consentiret. quia uti insidijs est contra fortitudinem: ergo contra uirtutem,er8o perperam tactum. Id quod antecedit,colligi tur ex Aristotele in secundo modo tortitudinis non uerae.Ex quibus patet,nihil pos 3 μ. υse magis a uirtute abhorrere quam id quod sentit iste homo. Quod uero subdis,Si uelles sequi me,fore ut incideres in magnas tricas: hoc euenit, quia non considerasti ea quae a nobis dicta sunt. Sed sat suit tibi, posse dicere, te mihi repugnasse: an uero recte.nec ne, nihil prorsus curasti. Nam declarauimus rationibus firmis ut opinamur) quando esset restituendus gladius, 5c quando non: quibus rationibus nihil respondisti. Omitto etiam, quod ea quae attulisti exempla, nihil pertinent ad illud singulare certamen de quo nos locuti sumus,net ullam uim habent ad labefactandum illud. Longe enim diuersa est ratio: ut perspicuum est ex eis quae diximus.Erustra igitur laborasti, re nillil potuisset afferti quod magis opinioni tuae repugnaret. Etenim quid potest esse tam apertum, tam perspicuum, quam quod uerba tua concedunt singulare certamen contra quam tibi suit propositum illud autem quod rem facerent infinitam ec inextricabilem, sic uideris protuliste: iquia non intellexisti quae a me dicta sunt. Declaraui enim gladium oportere aliquando reddi,certis tamenrationibus, quas tu non disioluisti.
Nihil preterea est magis alienum ab eis quς scripsimus in libris De honore,quam quod ais in e dixisse, aliquem iuulneratum uirtute aducuatij, uel debilitatu, ad aequa
53쪽
3o EVERI. I I N G. CERTA M. Istatem era redigendam. Dixi enim prorsus contrarium in quinto libro: ex quo quidem iacile intelligi potest , te non modo non considerasse, sed ne legi me quidem illi Ilibrum. iid uero potest essi: iniquius magist reprehendendum,quam uelle ea impugnare, quae radii uideris aut intellexeris: Sed id non laboramus nunc: satis est nihis,poste esse in hoc rationem diuersitatis. SECTIO D E C I M A Q V I N T A.
stor, Resutatur opinio ista eiusdein Liu in exemplo alio: qui, Consertis in . qui0 manibus duo Romani, super alium alius,& caetera quae sequuntur.
r. nil π Qt idem non possum non tuam uicem dolere, qui tantum operae frustra consit binas. ista enim quae profers, plane sunt a re nostra aliena.neque enim illi dimica-hant ob proprium honorem, ut ostenderent se uiros honore dignos. Q sanquam etiam dedecori est,tres pugnare aduersus unum: quod si factum est pessime saeium fuit &pessima est consuetudo.aduersatur enim uirtuti, quicquid dicant nonnulli. Q iod uero addis, Explosis puerilibus istis erga aduersarium liberalitatibus, re istior est sententia,Sc. perspicuum est, tantum abest e ut illa sint puerilia, ut nihil ho-V mo prudens dicere possit rectius. Imo puer est habendus, qui contrarium asserit Nasi ea quae aduersantur uirtuti, minime sunt ab aliquo proserenda: plane sequitur,ut ista non sint recte a te dieta. rod autem aduersentur uirtuti, ita perspicuum est, ut ridiculum suturum sit id uelle ostedere. Quis enim dicat puerilia esse ea quae exigit fortitudo. Q iid enim est detestabilius,& quod humano generi plus obsit, quam laudare insidias, eas cp opinari magis esse extollendas,quam agere per uirtutem ista sine opinio mea quide sen- . tentia prorsus resut ada est, omnii cotentione uelis ut ita dicam remisci sustienda. Ridicula pri terea est tua ista aequalitas quam exigis.&ais dari non post e si enim legisses ea quae de hac ipsa re scriptimus ipsaq; considerasses,facile cognouisses quo modo detur aequalitas , inter eos qui hoc genere certaminis coguntur dimicare, ec. quomodo non detur. Nam praeter caetera quae eo loco hac de re egimus,illud etiam ostendimus. si qui ita sint impares, ut alter prae debilitate non possit uti gladio, ne cesse non esse illi pugnare. quinimo perperam eum facere, si gerat gladium quo nota
postit uti. Si igitur legisses ut dixi oc considerastes quae illic a me di 'sta sunt, intellexisses quomodo detur ista aequalitas,& quomodo non detur nec me ita temere re prehenderes, in quo tu maxime reprehendendus cs. neque enim effugere potes, quin in maximum uel turpissimum negligentiae, uel certe per iniquae calumniae
A ctor. Sequuntur hare in definitione uerba: In loco ab externa ui tuto, & --
pedimentis uacuo,& reliqua. ANT EAn. Alium est, quod illa quae diximus, non declarent substantiam duelli, eo modo Γ quo habet . quia si remoueantur ista non erit illud duellum de quo egimus, ec de
quo nunc loquuntur homines:nem sane cum ratione consentit, ut in plures dies hoc certamen prorogetur. Nam cum spatium unius diei satis sit, in quo fiat uel centum millia hominum praelium: honestum uidetur suime propter multos sumptus,5c pro pter multa alia incommoda quae sequerentur, constitui spacium unius diei: praeseratim si certaretur honeste,quemadmodum ostendimus certari debere. Missium etiam sacio me loquutum esse de duello ut nunc loquuntur homines Illa enim singularia certamina, quae sunt sine illis conditionibus . non appellantur sit gularia certamina proprie. Corruptus est autem hoc loco Textus libri De hon . te, ubi dicitur: Alteri uero propositum est probare. debet enim reponi, Alteri propositum est sustinere: quia probare non attinet ad rem,ut ex solio trecentesimo decimo ,
54쪽
LIBER III. 31sECTIO DECIMAsEPTIMA.
Hactenus probauille mihi uideor nonnulla ex propositis, istos uideli, Maoncet scriptores nesciuisse quid esset proprie duellum, & quae sequuntur.
' Antum uero abest ut hactenus probaueris nonnulla ex propositis, atque illud AN T. zz R. perspicue nos qui de hacre scripsimus, nesciuisse quid esset proprie duellum,de quo scribebamus,eiusci proprium nomen ignorauisse, ac multo magis originem ecinitium: ut omnino perspicuum sit, te nesciuisse quid esset proprie duellum, de quo
egimus.Etenim egimus de illo duello de quo nunc loquuntur homines, quibus placuit, illud certamen quo solus cum solo dimicat, appellare duellum. etenim nomina sunt ad placitu. Omitto etiam quod potuerunt illud uocare a duali numero Grae corum ut dieium est oc ita esset magis proprium quam singulare certamen,& mo. nomachia. uocirca inanis prorsus atm ridicula putanda est oratio tua,qui non consideraueris satis nobis esse,antiquitus suisse certanae inter duos,quod certamen Graeci monomachiam, ec Romani singulare certamen uocauerint . inlid ergo prohi-huit,quod neque Itali hoc ipsum certamen, etiamsi fieret alio modo ec ex aliis causis, non possent appellare duellum. Aster causam hone uir quas .ini id tantum exclamas, nos ignorauisie quid esset proprie duellum De quo loquimur Cur etiam tot maledictis nos tam acerbe quali iaculis quibusdam figere conatus es inlid autem fecisses si ratio tecum uerba Aristotelis estent Dabis igiturniihi ueniam si te repungam lacessitus. non enim idcirco putandus sum te iniuria afficere ex Aristotelis
Postea digrederis multum praeter rem, ec multa uerba facis de origine huius m a. Iae consuetudinis : sed hoc est hallucinari ec inania dicere, cum antiquissimus suerit iste pugnandi mos Sc cosuetudo, di non sine ratione, eis etiam que tu ipse dixisiti. sECTIO DECIMA OCTAVA.
Desinitionem antiquam ponam: no erit alienum ab instituto, si meam Auctoride hae immanitate opinionem aurea sententia,&c.
Ouantum extra causam labores, asseredo etiam ut ipse ais Ioannis Gersonis sen AN T. Agnitentiam,iudicare poterit,qui nostros libros De honore legerit: in qui b. duella reiiciuntur a nobis, 5c admittuntur solum ea quae sunt ob honestate ec ob iusticiami ut expressum est in definitione nostri duelli. Quia qui uult ostendere se uirum uere honore dignum,ostendit se esse uirum bonum echonestum:-non dicuntur homi nes pugnare pro uero,nisi quia pugnant propter honestat .etenim si aliter pugnarent. non essent uere sortes, ut declarat Aristoteles.Et si pugnatur pro diuitiis ec con , tis biugibus ec aliis rebus,pugnatur: quatenus ille,cursurripiuntur diuitiae,ec huiusmodi negligitur.non enim aliquare dignus esset,ec ita nullo honore dignus. quod Aristoteles ostendit ex sententia Homeri his uerbis: Au Niλλ γ Ο '' , oes ,. λων γάρ ἔχων ραρα .: ἀπάρας, v ῶς Mm' sis , με τανάςlis, ἄρε - τα .Qtii ergo pugnat ob aliam causam quam ob iusticiam ec honestatem, non legitime
pugnat. non enim homines sunt interficiendi ob diuitias, & ob alia quae non sunt
honesta. 4Qii id uero quod assere sententiam Ioannis Gersonis, quae aperte euertit tuam nam uel Ioannes Gerso improbat illa singularia certamina, quae ob cupiditatem o pum ec ambitionem gloris fiunt uel non improbat.Si non improbat,nihil ab eo ad iuuaris quippe qui profiteris euertere hanc ut tu appellas immanitatem. Sin*utem improbat tuam sententiam improbat: quippe qui insuperioribus concessisti singil- .laria certamina propter opes, ec propter regna, ec propter gloriam, di ex prouoca
tione, nulla etiam cogente causa. ,
Praeterea Ioannes quomodo haec improbat, s ostendit multos consequi suum fi nem, ut illi qui cupiditate opum-ambitione adducti singulari certamine certant:
non ergo,ex eius sententia,frustra certant,
55쪽
3a E VER s. SING. CERTA M. Item, si non ualeret, quia nonulli non sint assequuti suum sinem propter illam au dacia: ergo nunquam csset pugnandum pro patria pro coniuge,&huiusmodi,qui 3 multi non sint suum sinem assequuti ita sentctialoannis nullo modo opinionem
tuam confirmat. Quocim cpigitur te taciteris ut iaceat tu sententia neceste est.
Verba etiam Ciceronis labeiaciant ec trangunt tuam opinionem. nam si in uitio est pugna sine tuiticia, ergo in uitio fuit tua illa punira quae suit sine causa: fuit enim sine milicia, ut patet. Sed tu insuperioribus assiemitti, sepenumero permissum fuisse certamen sine causa: ergo sine iusticia. ergo perperam sitit permillum, contra quam dixisti. ergo tuam ipsius sententiam comtellis. SECΤIO DECI MA NON A.
et εμβρ' Ex Iais omnibus haec mihi uidetur esstici poste apta degnitio: Duellum
est singulare certamen,quod homines quidam,&quae sequuntur.
ANT. DEN, T Sta definitio duelli,quam tradis liabet plura peccata quam uerba. Primo non defiinis illudduellum, quod impugnare conatus es. Etenim definis illud quod a nobis . cxcluditur in libris De honore quod scilicet non est propter honestum:& sic frustra illud definis. neq; aliquis est qui concedat, Duellum a te desinitum. non enim est ad rem, sed finxisti tibi hanc definitionem. Falsum enim est, illos qui pugnant singulari illo certamine quod positum est a nobis, fuisse contemptores legum: quia non pu
mant, nisi cum leges ec magistratus non possunt iniurias ad ius aequum exigere. Falsum est etiam, quod fieri debeat propter alium finem quam propter honorem, ut indicat honestatem. Nam qui aliter pugnant,ex eis quae in eisdem libris diximus, re liciuntur ab honore. rod si tibi in animo fixeris, omnes quicunt pugnant singulari certamine, pugnare propter falsam gloriam. aut pecuniarum, aut affectatae uindicto uel aemulationis causa ec ideo reiicienda esse singularia certamina'. ergo tua etiam sunt reiicienda. Nam ego dicam, eos quorum tu exempla protulisti, non pugnare patriae conse uandae causa, neq; coniugum: sed reuera pecuniarum, aut falsae gloriae, aut affectatae uindictae,aut aemulationis causa. Nihil enim potest prohibere, quin ego hac ratione . tua etiam singularia certamina evertam, s tu uis ista quae ego permisi euertere. Et enim quaecunque tu in medium attuleris adum ius nostra quin eadem aduersus tua ipse quo p asterre possim, nemo quidem qui sanus sit dubitare potest. illa autem uerba quae adiungis, Misssis ultro citrom libellis: sunt superuacanea. imseruntur enim ex illa definitione quam nos tradidimus: ex qua sequitur,etiam opor tere illum qui prouocat, postmodum indicare propositum suum reo, alioquin non assequeretur id quod intendit. Illa uero Armis a prouocato electis non modo sunt superuacanea quia potest esse duellum etiamsi eligantur arma a quocunm: sed ea a uero etiam abhorrent. quia Primo uocatus, aliquando sit actor: ut patet ex libris De honore. Itaque cum tibi Propositum suerit, tua ista definitione nostram euertere, uidere licet, ut in foveam quam ipse secisti misere incideris.tantum enim abest ut id quod uolebas asseqtiutus sis ut ex tuis ipsis uerbis cum nostra definitio firma maneat,nihil* labefactetur,tua Plane
56쪽
OVaerit auctor libri De honore, quod alid quoq; quaesiuerunt prius, Auctori ad quem praecipere & disputare de duello,&c.
Vam facile consutauerit ea qus eo loco diximus uidelicet honorem per. A N T. BER recte loquutus sit,cum dixerit, ad haec confutanda sibi uideri non inultis opus esse, tum quia quaestio est quodammodo puerilis, non tanti certe momenti quanti ego puto:tum quia nititur fundamentis S positionibus manifeste falsis. Sed primum ostendamus,ipsum pueriliter esse loquutum,atq; imprudenter.igitur sic argumentor: Scire an aliquid attineat ad aliquam facultatem, est tanti momenti, ut nulla de eo doctrina recte tradi possit, nisi hoc sit conspicuum. Ergo qui hanc quaestionem sibi dii Ioluendam proponit,non pueriliter agit imis ex arte ali prudentissime. Consequentia perspicua est.Antecedens eis ipsum per i e patet,tamen ita probe mus. Si uelimus dis ere aliquid quomodo ignorantes, ad qua facultatem pertineat, sciemus quo nobis sit eundum. neri enim posset, ut quaerent stire quo pacto opti ma ualetudo conciliaretur, iremus ad sutores ec ad alios artifices qui non et Ierit medici. cupientes etiam discere aliquid quod attineret ad Arithmeticam, iremus ad Geometriam, uel ad Philosophiam naturalem. Sed cum haec sint ab urda omnia enim coniunderentur.5 nihil aliud esset quam miscere quadrata rotundis quin sit e etiam absurdum id unde emanant,in dubium sane uenire non potest. Praeterea, Si proponere ad quam iacultatem pertineat aliquid, & hoc dissoluere, si ponere quaestionem puerilem Oc nullius momenti: omnino Aristoteles est puer: quippe qui in principio Ethicorum, cum ostedistet in actionibus humanis dari sumismum bonum tum cius cognitionem esse maximi momenti ad uitam nostram dixit, conandum esse ut intelligeretur quod est et istud summum bonum, di ex omnibus scientiis uel facultatib. cuius praecipue esset eius desinitionem tradere :& laborauit maxime in eo ut ostenderet ipsum ad facultatem ciuilem pertinere. Prsterea in li-hris Physici ec Metaphys c. declarauit, quae attinerent ad primam philosophiam, Nad naturalem dc ad mathematicam:& alibi etiam dixit scientiam de natura esse circa i.ciis texti corpora re magnitudines. Puer est ergo Aristoteles, qui proposuit lias quaestio nes, di distatuit: multiso praeterea in locis licet eas non proposuisset, tamen declara uit, propterea quod iudicaret illas esse ad cognoscendum necessarias & magni momenti. Sed qui dicit Aristotelem in rebus humanis esse puerum, non minore poena mulcstandus uidetur esse, ne* minus sere exterminandus, quam si in dubium uocaret utrum oporteat Deos uereri,& parentes amare nectie: sensu quidem prorsus carere iudicandus est, perinde ac si dubitaret alba ne sit nix, necne. Q iam igitur ni hil iste homo cogitat,quam nihil uide qui ea dicit, ex quibus tam absurda Oc ab omni ratione alien atq; adeo poenis coercenda aperte sequantur Item,inii dissoluit quaestionem dubiam quae errores obiicit hominibus non pueriliter agit. Q ii distatuit, ad quem artificem attineat uerba tacere de singulari certa mine, dii soluit eiusmodi quaestionem:ergo qui dii luithosinon pueriliter agit. Maior propositio clara est. Minor etiam perspicua, quia ad hoc usin tempus logum professores putarunt attinere hoc ad ipsos suo nomine ac suo iure,non ob eam causam quod moralis philosopliti personam induerint: Sc tu, qui uidisti rationes contra a nobis allatas, nec dissoluisti, permanes adhuc in errore qui quidem error tari tam uim apud te habuit,ut eo adductus posueris falcem in messem aliena quia profiteris tractare causas ex legibus,re putas te agendo de istis agere personam i egumla torum, praesertim cum negas haec pertinere ad philosophum moralem. Ponis eringo ista ut diuersa a legib. quas profiteris. N cum attineant ad morale philosophiam, cum disputas de iis totius rei ueritatem in praesentia omittemus, qua plurit . declarauimus in libro De honore ponis ex tua ipsius sententia salcem in messem alienam.
57쪽
34 ι EVERS. SING. CERTA M. Quod uero sandamenta di positiones nostrae non sint salsae, sed maxime uerae M
mscp ex Peripatetica doctrina, quam nunc profitemur: ex eis quς dicentur sacile in telligere poterunt, qui modo aliquam liarum rerum intelligentiam consequuti sunt. Et si ridiculum est, uelle tueri nos ea quae scriptimus in libris De honore aduersus haiusmodi hominem,qui ex eis quae dicit in hoc loco aperte ostendit se illa aut non logisse, au t certe non intellex ille . Ex quo plane apparet. illum uel non serio aduersus nos disputasse, sed ingenii ostentandi gratia, ut ostenderet se etiam scire perturbare ueritatem: uel certandi gratia. aliter enim prosee o nem inciditi et in istos turbulen . tissimos errores, Sc diluillet rationes nostras, quod non fecit: uel certe tacuit feta sed ad propositum. Ego dixi libros Emicorum docere quomodo efficiatur ciuitas selix persei te: Nillam doctrinam esse politicam uere ac sufficientem per se:&politicam de magi stratio hus 5c legibus esse necessariam per accidens: posita uidelicet ignoratione oc in pro hi tate hominum. Multa praeterea dixi hac ipsa de re, quae ille non uidetur considoralle. ad quae re acto lectorem. Ex iis essicitur, ut superuacanea omnino sint quae disecit de legibus. Sed hoc parum est. sequitur enim ex eis quae dicit ut contra ipsius sententiam doeirina libri Ethicorum sit domina & princeps, 5c architectonica, utpote in qua declaretur summum hominis bonum. Sequitur etiam illum.non intellexisse ea quae diximus in libris De honore: ubi ostendimus, quod omnia illa quae dicta sunt de politica, quae est architectonica, conueniunt politicae de moribus, non deIegibus: idq; probauimus. Oc ita apparet, citatum fuisse ab isto eum locum qui facit contra ipsium. Non uidit etiam iste homo quod ego declaraui iniuriari esse, laede- . Eihie.,. re contra lenes: quia est contra proportionem & aequum, ut inquit Aristotcles: definiri Q ab iplo Aristotese, iniuriari ei se contra leges: quoniam leges tendunt ad aequitatem,&ad iustum. ne P enim sunt iustae nisi per accidens,id est quatenus ducunt ad ι.ειHe. in iusticiam. ec sunt magis manifestae, quam iustae, ut Aristoteles declarauit. Dicere autem quod quaedam iniuriae pertinent ad leges, que uidelicet sunt contra proprio leges, aliae non: est ignorare, quod ad quam facultatem pertinet Renus, ad eandem Pertinent oc species inrod si iniuriari pertinet ad Ethicam, ergo oc eius species. Est etiam ignorare quod ad eandem facultatem pertinent uitia, ad quam pertinet uim rus. sunt enim opposita. 8c uitia sunt praui mores. Possemus demonstrare multa alia absilrda, sed haec erunt satis. ii autem uult uidere errores huius hominis, uideat diligeter nostros libros De honore:& tunc intelliget, quam prudenter iste ediderit in luce hunc suum libellum. i. et . o. Praeterea, quomodo noluit Aristoteles moralem plutosophiam habere etiam cignitionem iniuriarum persediam, quia dixit,iniuriari esse laedere contra leges: cum, Me . ipsemet alio loco dixerit, Rhetoricam esse compositam ex parte resolutiva. &exeapolitica qus est circa mores Ex his enim uerbis plane sequitur ea qui ibi tractat, pertinere ad politicam de moribus. tractat autem de inivrq s. ergo de his tractat ut m ratis philosophus: & cum perfecte tradiet, patet eum uelle ut moralis habeat perse clam ipsarum cognitionem. reto reo. Item perspicuum est, diuisionem legum quam tradidit Aristoteles, ct quae citaturi.Eillic. ii. ab isto, esse eandem re quae est diuisio iusti politici, quam posuit idem Atilio teles. iustum enim generaliter quin attineat ad moralem,negari non potest. 5c ita cognoscis
tur, quod leges positae in illa definitione sunt pro iusto politico: de sic nihil contra
nos. Mirum aut uidetur esse. istu accepisse definitione iniuriae.ut suam stabiliret sentetiam: di no refellisse expositione eam qua ego tradidi huic dei initioni qua contra me ipsum attulera. Sed argumetari pergamus, o si edentes iniurias attinere ad morale philosophu: A fieri no poste ut per leges uere definiantur, hoc modo: Cognoscere speciem illa iusticiae particularis, quae uersatur circa comercia cladestina Sc uio leter facta, attinet ad politica de mori b. ergo ad eande attinet,cognoscere huiusimo . s. talis. s. dico mercia. Consequetia liquet ex uerbis Aristotelis ubi dixit hac iusticia uersari
in huiusmodi comerciis. sine ipsis ergo n5 potest cognosci iusticia illa: quadoquidem hil aliud est q; correctio coimercioru sue sint spotanea siue inulta. In his em est ii here plus oc minus. Sed comercia huiusmodi sunt iniuriae. ergo ad eande politicam
LEthic. r. attinet cognoscere iniurias. Antecedens patet ex uerbis Aristotelis: quoniam fuse
58쪽
. LIBER III. Πtum,adulterium, uenescium, lenocinium, seruorum seductio, dolose perpetratum homicidium salsa testificatio, quae sunt commercia clandestina, si fiant cum electio
ne,ut dicemus sunt propriae iniuriae. hem, Flagellatio,vincula,mors rapina mutilatio,conuiciatio,contumelis illatio, quae sunt commercia uiolenta sunt iniuriae: attinent ergo ad politicam de moribus.
igitur i sum est, quod cognoscere quid sit iniuriari,&quae sint iniuriae, attineat ad politicam de legibus.
Item,Si aliquae iniuriae attinent ad politicam de moribus: ergo omnes. sunt enim eiusdem rationis. Item iniusticia attinet ad eam facultatem, ad quam attinet iusticia: sunt enim op. posita.Sed iusticia attinet ad moralemfacultatem etenim est una ex uirtutibus moralibus.ergo iniusticia attinebit ad eandem. Sed iniuriae sunt iniusticis sunt enim laesones contra proportionem ec aequum. ergo iniuria attinent ad facultatem de mo ribus non ergo ad eam quae est de legibus. Ex quo efficitur, ut si iniuriae definiantur Per leges definiantur ex posterioribus: quia cum priores sint legibus, necesse est ut possint est e sine legibus. Id aute quod est Prius natura posse reperiri sine eo quod inposterius ita perspicuum est ut nulla ostensione indigere uideatur. Confirmatur autem, iniurias natura leges antecedere, hoc modo: Virtus est
prior legibus, ergo ec uitium sent enim opposita,& simul natura. Sediniuris sunt uicia,ergo sunt priores legibus:ergo non possimi recte definiri per leges. Quod enim est prius,ut definiatur uere per posterius,fieri non potest. Na quod natura est prius, potest existere non existente postesiori: habebit ergo suam substantiam sine poste riori. ergo poterit definiri sine posteriori. ὀd si per posterius definietur, illa non crit eius uera definitio. etenim definitio uera est ex priorib. Ergo si iniuriae definian, turperleges, illa definitio erit ex posterioribusmon ergo ualet. In definitione ipsius
iniuriari ponuntur leges: ergo leges sunt priores. etenim illa non erit uera definitio, sed descriptio. Et hoc conceditur uere: sed nihil faciet aduersus nostram sententiam. Item Felicitas est legibus prior, ergo se uirtus. etenim uirtus necessario ponitur in definitione selicitatis est enim felicitas operatio secundum uirtutem. Quod antecedit, perspicuum est ex mollis Aristotelis locis, sed maxime ex prooemio Politi corum, in quo probauit, ciuitatem appetere summum bonum etenim secundum id quod exigit summum bonum traduntur magistratusta leges. alioquin Prooemium illud in eo loco non esset ad rem. lConfirmatur etiam uirtutem re uitium priora esse legibus his uel bis Aristotelis: ; psit. αDe uirtute ec uitio politici considerant, quicunm curant de bonaru legum sanctio,
ne: quale manifestum opus csse,ciuitatem quae uere nominata est ciuitas, non causa
sermonis,curam habere de uirtute di uitio. Vitium igitur 6c uirtus sunt praesuppo sta ut ita dicamus ab eo qui bonas leges uult scire: ergo priora sunt uitium ec uiristus,quam leges.ergo neutrum ipsorum potest uere per leges definiri. Ratio etiam hoc aperte indicat: quia neu ulli magistratus, nem ullae leges meliores esse probari possimi nisi quatenus magis abducunt homines a uitiis, oc melius perducunt ad virtutes ec ita ad selicitatem. Item, Felicitas est principium omnium quae continentur in philosophia humana: ergo est prior omnibus. Consequentia perspicua est principium enim est eis qus oriuntur ex ipso prius: ergo quantum est ex se, potest esse sine aliis. inrod autem elicitas sit principium declarauit Aristoteles: ergo etiam uirtutes 5c uitia sunt prio- traici ra legibus. non possinit igitur uere per leges desiniti. Plaeterea declarauit seipsum Aristoteles, cum dixit, Iniuria assidi est pati iniusta a l.RAt .ii. uolentibus:&non dixit, esse pati contra leges a uolentibus:nobis uolens innuere,si dixerat prius esse pati contra leges hoc se dixisse, quia erat cotra iusticiam,quatenus Didelicet leges ducunt homines ad iusticiam. Confirmatur item uerbis Aristotelis, quod leges sint posteriores uirtutibus,& ς.tabis. quod dicantur iustae quia sunt effectivae ec coseruatiuae selicitatis: Uno enim inquit. ε ι inodo iusta dicimus ea quae essiciunt di coseruant selicitate di partes ipsius in ciuili ιι cietate. Praescribit autem lex iacere opera sortis, ut non relinquere ordinem,ncs fugere,neis deincere armiaec ea quae sunt teperati,u non adulterari, no contumelia ι ι assicere.
59쪽
assicere: Θc ea quae sunt mamueli ut non uerberare nev conuiciari. Similiter autem secundum alias uirtutes Sc uitia. haec quidem iubens,llaec autem prohibens. recte autem, qus recta est posita peior autem, quae inconsulto posita est. Sunt ergo leges posteriores uirtutibus oculiijs, liquidem debent iubere ea quae faciunt ad uirtutem, ecprohibere quae ad uitia. Ita necessitas cogit, ut qui serre uolunt leges, prius cognoscant uirtutes Ruitia: alioquin non pollent recte cas ferre. Dei ς Hoc idem ostendit locus ille Aristotelis: Fere enim multa ex legibus sunt ordina
γ ν ta ab uniuersa uirtute. Etenim secundum unam quamq; uirtutem iubet uiuere,ec se cundum unum quodU uitium prohibet lex. et Iechua enim uniuersae uirtutis sunt o
. D. mnia illa iura quae ad publicam pertinent disciplinam. Ex quibus omnibus peripi. cue patet,neces Iarium esse ut legislator cognoscat prius uirtutes 5c uitia, si laturus sit leges quae praescribant uiuere ex uirtute di prohibeat uitia. Ergo necesse est, ut idem prius cognoscat iniurias antequam leges serat de ipsis. Sed non potest cognoscere uere uirtutes & uitia, nisi cognoscat eoru definitiones & sub stantias. ut perspicuum est. ergo neq; poterit cognoscere iniurias, nisi cognoscat earum definitiones. Ergo definitio iniuriae non potest tradi perleges uerῆ, quia iniuriae antecedunt leges in Dpso esse. Ergo si sunt perleges desinitae sunt ex posterioribus. Ergo necesse est ut Politica de moribus habeat persectam cognitionem iniuriarum sine legibus: ergo euersa est sententia huius boni uiri. Item, De iniurijs agitur in libris Ethicorum uel ergo poterant persecte intelligi ine legibus, uel no. Si non perperam secit Aristoteles, qui prius de eis egit, cum non
possent intelligi sine legibus, de quibus agit postea. Erustra igitur laborauit,& prae
ter rotam ordinem, nulla necessitate coactius. Si uero poterant perfecite intelligi sine
legibus: ergo poterant definiri sine legibus. Probatur consequentia: ita si non potuissent desviri sine legibus non potuin sent persectie intelligi sine legibus. non enim fieri potest ut aliquid perfecte cogno-
scatur, nisi ex cognitione eius substantiae,& ex desinitione: ut consipicuum est, oc ha- , MI texi. betur ex Aristotele, qui dixit: Ignorato motu, necesse est ignorare naturam: quandoquidem motus fuerat positus in ea definitione, quam poterat habere natura.
In dubium igitur uenire non potest quin leges politae in definitione ipsius ini riari, sint positae ut aliquid posterius, quia & notiores erant, non ut aliquid quod e
ius naturam uere declaret. Quod cum ita sit, neminem non intelligcre arbitror, illud miti recte dictum fuisse a nobis in libris De honore,iniuriari attinere ad eam iacultatem quae est de moribus.
item Nullae sunt iniuriae, neq; possunt aliquae excogitari, de quibus per se non G, Eibis. gerit Aristoteles in Ethicis ergo superuacaneum est de eisdem per se agere in alio loco.cum satis iam de ipsis dictum sit. Quod si in aliis locis agatur, necetiario dicenda est agi ex suppositione. Si ergo in libris de legibus tractetur de iniurijs, erit per acci dens, Sc ex suppositione. Non enim in duobus locis per se primo sine errore potest agi de aliqua re. Igitur salsum est quod cognoscere quid sit iniuriari, re quae sint ima riae attineat per se primo ad Politicam de legibus: quod est id quod nos asserimus 1.2rbis.y. Antecedens patet: quia omnes iniuriae sunt iniusticiae.& Aristoteles proponit se uelle uerba sacere de iusticia dc iniusticia ergo de iniuriis per se: quod si non loqueretur de omnibus iniuriis, mancus esisti Aristoteles, di diminutus. consequens est sal sum, ergo R id unde iluxit. Praeterea homines dicuntur simpliciter boni 5c mali inmitibus moralibus, ct uiatiis items felices, atque felicitatis expertes: ergo ad hoc ut sint boni uel mali peris,.rthie. in D. simpliciter, non indigent legibus. Antecedens colligitur ex multis Aristotelis lo-ο. Dbκ. ιn D. cis,sed praesertim ex libris Ethicorum. Consequentia etiam per se liquet: quia si in digeremus legibus ad hoc, ut diceremur simpliciter boni uel mali, non diceremur in Poetica simpliciter tales ex uirtutibus di uitius. Sed hoc est contra Aristotelem Sc ueritatemυ ergo ec id unde manavit. Ergo leges non sunt per se necessariae ad id quod diximus: ergo per accidens, quatenus scilicet iubent homines uiuere ex uirtutibus, ut declara λ. tibi ,. uit Aristoteles, Ergo non debent poni per se in desinitione neq; uitiorum neq; ut
tutum: quia quod est per accidens, non declarat substantiam eius quod est per se. Ex his omnibus perspicuum esse arbitror, latum abesse ut quaesitionem puerilem posuerim,
60쪽
LIBER III. posuerim, ec parui mometi, innitaro si indamentis manifeste salsis,ut nihil magis ex arte facere potuerimus, nihili ueritis, ec quod magis Peripateticae doctrinae con sentiat allerere. ex quibus sundamentis sequitur demum, reete a nobis dictum esse, cognitionem singularis certaminis, quqd propter honorem oc honestate tuendam fit,non polle ad alium artificem attinere, quam ad philosophum moralem quando quidem fieri non possit, ut quisquam cognoscat honore he aliquis an uituperio dignus sit,nili ex cognitione uirtutum ec honoris: item an su iniuria affectus,& honore priuatus,nisi cognitum habeat quid sit ipsum iniuriari sicut fieri non potest ut cognosseatur queriam perfecte esse hominem nisi ex cognitione definitionis hominis. Qiiod confirmat Aristoteles ijs uerbis: Propter hoc opus est de his determinare, quid iurium, quid iniuria,quid contumelia quid adulterium,ut siue esse si te non esse iusium uelimus ostendere sacere queamus. nam de omnibus his quaestio est, utruiniustus sit,uel improbus uel non. Fieri igitur ex Aristotelis sententia non potest. Ut cognoscamus aliquem ei se adulterum, uel larem, uel iniuria alterum affecisse , nisi ex horum definitionibus: quod est i quod uolumus nos. non ergo finximus nobis hanc opinionem, cum perspicue oriatur ex uerbis Aristotelis. Q iis enim potuis set inficiari honorem qui est praemium uirtutum: de iniuriari, quod est uti pratiis moribus, attinere ad eam philosophiae partem quae de moribus agit nemo certe ut opinor qui Aristotelis doctrinam uel primis labi js attigerit. illud praeterea falsum est, Aristotelem posuisse, Dialecticam subiectam esse Poli
licae: cum non enumerauerit nisi rem militarem, oeconomicam, rhetoricam, ut dixi
mus in primo libro. aliod autem usi et otio sit politicae subiecta non est id ea ratio ne quod eadem est in substantia.quae Dialectica: sed est ratione illius partis quae est
ciuilis. ut dicemus. ait enim Aristoteles primo illaei. cap. quarto, loco superius citato, ipsam Rhetoricam esse compositam ex resolutiua scientia, ec ex ea ciuili quae est de moribus. ec in principio secundi capitis intulit ipsam esse propaginem Dialecti,cae N eius negocij quod circa affectiones est,quod aequum est appellare civilem uel politicam. Ratione igitur huius partis quae tractat de moribus & uirtutibus 5cassi ictibus 'dicitur esse subiecta politicat: non ratione locorum communium persuasibialium uel probabilium. insod enim ad eas attinet, non est alicuius certi ac definiti generis. ec hoc modo est eadem in substantia, quaeDialectica. etenim ambae sunt facultates quςdam inueniendi sermones,id est inueniendi uel considerandi probabilia ocpersualibilia. idem enim sunt re, quae uersantur circa unumquodi genus. ex quo se quitur, neutrum ipsarum uersari circa aliquod definitu ec determinatum genus, sed de quocun* genere proposito ex communibus probabilibus uerba facere. Cum ergo Rhetorica hac ratione,quae est eius substantia,non possit esse subiecta ciuili quae est eadem in substantia,quae Dialectica,est enim communis omnium: ra
tio exigere postulares uidetur,ut neq; etiam Dialectica sit ipsi ciuili subiecta quippe quae est eadem in substantia quae Rhetorio. Sed cum Aristoteles dicit Rhetori, ea subiecta esse citrili, necesse est ut intelligatur de ea parte cui est applicata, qus quidem est materia ciuilis,ratione cuius ipsa seiungitur a Dialectica. Dialectica enim talos locos communes separatim,& non ut sunt alicui determinatae materiae applicati, nisi tantum quatuor generibus problematum, quae sunt generalissima, contempla tur. Ipsa uero Rhetorica eosdem quidem locos communes complectitur,at non simpliciter,nel etiam ut applicati sunt quatuor illis generibus problematum,sed ut materiae ciuili accommodamur, cuius quidem accommodationis ratione a Dialectica
separatur: 5c hinc sane oriri differentias omnes, quas ponit Aristoteles inter Diale elicam ec Rhetoricam.omnibus qui diligenter uerba Aristotelis considerabunt ut opinor erit perspicuum: quoniam desnitiones illarum quae explicant quid utraque
uere sit,sunt eaedem. extrinsecus ergo aduenit eis, quod differant. Nos tamen totam hanc rem in eis quae sequuntur demonstrare conabimur:ad quem locum me rethcio.
Falsa est igitur opinio tua, qui putasti Aristotelem enumerasse Dialecticam inter eas honoratissimas facultates, quas posuit ciuili facultati subiectast quia hoc non se. cit Aristoteles,sed solum enumerauit Rhetoricam rem militarem, oc oeconomicam: nem inter has nominauit Dialectica tu propter ratione dictam,tum quia ipsa n5 est
honoratissima : neq; est enim conleplativa, nec de diuinis rebus oc honore dignis.