장음표시 사용
521쪽
magnis, ut ipse ostendit loco citato. Sed Pompon tius o nulla re particulari uisa concludere potest hominem posse aliquando generari expuri materia. Q risera spuenda uidetur haec Pomponatij opinio.
Ed statim urgeret dicens, Aristotelem in secundo Polit aperti sensile, homia O nem posse generati ex putri materia, quippe qui ita scriptum reliquit: Verimis mile est,Priscos illos homines,sive ex terra geniti fuerunt, siue ex corruptione alti,, qua seruati,similes esse,N quoscunet, Ninultos, quemadmodum dicitur ec degia is gantibus,ita quod absurdum sit manere in eorum traditionibus. ri tom inribus uerbis uidetur omnino concedere, quod item asserit Plato in MenoM x o,homines & cumsta animalia beneficio corporum coelestium eri terra generari posse, imo antiquitus generatos fuisse. quod plane non solum nostram senistentiam labefactat, uerum etiam ipsius Aristo telis, in eis locis quos citaui in s. et nim in libro de Generatione animalium posuit alia generari ex sola putredine, alia ex sola propagatione,alia utro* modo,ut diximus in superioribus. quae uero ge nerantur ex sola propagatione,sunt homines,& caetera animalia persecta. 7 ' Quod autem dentur quae non possint generari nisi ex propanatione, indis eat Aristoteles in septimo Meta. loco superius citato ob aliam occa sonem, cuius M haec sunt uerba: Atqui quorum materies, ut ibi, di a seipsa eo motu moveri potest, D quo semen mouit,ea a casu fiunt: quorsi uero non potest, ea nullo alio modo quam a Mim. ex generationibus fieri possiunt. Hoc idem significat in secundo de Anima, rex. 3αῖε cuius uerba supra quot citauimus ad aliam rem probandam. inquit autem:Natu υ ralissimum operum uiuentibus est, quaecun* persecta, oc non orbata,aut gener h. tionem spontaneam non habent,iacere alterum quale ipsum, animal quidem ansem mal, planta autem plantam.
Dantur erso quae possunt generari ex propagatione,quia non possunt geonerari sponte . si enim sponte generarentur,non esset necessarium ut facerent ab rerum quale ipsum. iniare necesse est ut respondeamus ad illum texti sexti P
litie.ec dieendum uidetur, Aristotelem non loquutum esse eo in loco ex animi sus sententia, sed ex antiquorum illorum opinione, quos fortasse dixit ex terra geni eos, ec ex corruptione, propter eorum ignorationem 5c inscitiam, quae eas leges tulerant, quae non erant dignae ut a ueris hominibus promulgarentur. se loquitum esse ex eis quae uulgo ferrentur, indicat, cum Inquit: Quemadmodum rede . r. terra naris dicitur, mod item uidetur indicas e in decima particula Problem pro Problem blemate decimoquinto. inde enim aperte colligitur, eum loquutum non esse mr animisui sententia. Quare Avicenna in libro de diluuio perperam asserit homines ec cuncta animalia benescio corporum coelestium ex terra genita suisbe. Ee Pomponatium, qui profitetur se loqui ex sententia Aristotelis, in maximo eum re uersari, conspicuum esse arbitror, α ex eis quae nune diximus, ec quae in superioribus de hae ipsa re pluribus disputauimus,ad quem locum lectores reiicimus. Praeterea si sermo est hominis proprius, ergo uelluae noniossunt loqui,neque aer. Consequentia perspicua est. Antecedens ostendit Aristoteles in quinto de
. de Gen. Generatione animalium, ubi ait: In caeteris animalibus scemina uocem emittit, . . . quam mas,acutiorem quod maxime in homine patet. Hanc enim facultatem n
,, tura homini potissimum tribuit, quoniam oratione solus animalium homo uis 3 pctu. tur: orationis autem materia est vox. Et in primo Politic.his uerbis: Nihil enim natura frustra iaci horationem solum exanimalibus homo habet. Est igitur oratio Propria hominis:ergo non potest conuenire alijs prsterquam homini. quod enim alicuius est proprium,id ei soli conuenit. Ho e idem in primo Rhetori confirmauit Aristoteles.
vlud uero quod Pomponatius addit in secundo lib. Apologiae Jrobabisse esse
argumentsi at non iacere sdem, quod homo uel equus non generet exputri materia, quia nunquam uisum est aliquem sic generari. hoe inquam uidetur omnino ara ac abhorrere,propterea quod nulla maior sides baberi potest in philotaphiaciaturali.
522쪽
rratural quam illa quae habetur ex sensu.Cum igitur nullis unc' taculis, nem in distuli is,nel in alijs humani generis,caeterorum , animantium cladibus atq; internitionibus unum fuerit,hominem uel equum ex terra esse generatum, plane debet philosophus naturalis asserere, ipsos non posse ita generari: quia si post et ita generari, aliquando hoc uisum fuisset. quod si aliquis tamen hoc, cum nunquam fuerit uisum,a merere audeat, in sine ratione ac temere loqui,qui dubitet arbitror esse ne
Quod deinde addidit Pomponatius,loquens ex sententia Alberti Magni, benetici: c. Frporima an rebus inanimatis diuersa simulachra figurari polle:igitur re in phantasia,cum maxime receptiua sit simulachrorum,& idonea ad ipsa hoc nullo modo probandum nobis uidetur,propterea quod negamus simulachra illa ligurari in rebus inanimatis beneficio corporum coelestium principaliter: nullume possumus.Etenim ita reperiri ex necessitate materiae o pus est,cx sic temere fieri quemadmodum videmus in nubibus uarias figuras, quae apparent ex necessitate materiae,& ex diuerso situ ipsus coeli sicut ex eis quae dieia tuere ab Aristotele in lib.Meteor. intelligi potest coelum enim non habet instrumentum quo possit in aliquo marmore regiam figuram imprimere) ec in conchis Piticium figuras multorum serpentu haec enim eueniunt,quia materia ita fuit affecta.attribuere autem illa coelo,tam mihi uideturabsurdum,quam quod absurdissimum.Quod si etiam hoc daretur, quod tamen nullo modo mihi dandum uidetur
non uideo cur sequatur,coelum posse imprimere in phantasia species illas cum sin spirituales.sunt enim sine qualitatibus sensibilibus, di non sunt reales: illa uero simulachra sunt realia, quia sunt cum qualitatibus sensibilibus:quae quidem possunt iacilius a coelo produci quam spiritualia. quare rejcienda omnino hac in re nobis uidetur Pomponatij opinio. Non minus quoq; respuenda uidetur eius responso ad rationes ec auctositates dictas, quam in secundo lib. suae Apologiae scriptam reliquit. Quare ad omnes illas
quas affert opinionis suae confirmationes una sit responsio: propositiones illas esse intelligendas secundum communem cursium naturae, re non secundum portenta
uel monstruolitatem:quoniam ista non sunt monstra,cum nullo modo pollini fieria coelo: quoniam coelum caret huiusinodi instrumento,quo possit producere immediate species in phantasia,sine beneficio sensuum exteriorum. Item,nunquam suit uisum nos non procedere ex nobis notis ad nota naturae renobis ignota. a Praeterea nunae fuit uisum,intelligentem phantasmata non speculari. Praeterea
nunquam sitit uisum fieri uniuersale in scientia,nisi eo modo quo declarauit Atisioteles in fine secundi Post.& primi Meta. 8 r. Post. σItem Aristoteles in secundo Pos L quaerens quomodo fiant in nobis primae pro- in . positiones,non fuisset coactius dicere ipsas fieri ex sensu, cum alia uia possent fieri *JVt Mirum praeterea esse uidetur nunquam Aristotelem meminisse de istis monstris sicut de aliis quae a natura possimi ser eum meminisse multis in locis compertu est. Neq; illa uerba quae affert Pomponatius ex sexto deHistoria animalium Utralia nos exponimus, ut magna ex parte res euertit ad rem faciat. de qua anitur quia eo inloco loquitur Aristoteles de tempore quo coeunt pisces, re quo serunt uterore quo pariunt.quae cum explicasset, intelligeret* haec aliquando non euenire,ad didit:se ita nunc exposuisse,quia res magna exparte sic euenit non semper Praeterea ciuid afferre potuit,quod magis ostenderet, falsam esse eius opinione, quam illa uerba,quibus ut suum tertium argumentum in secundo Apologiae libri dissolueret,ad hunc modum usius est: Ad tertium dicitur, quod quamuis loquutio relatina uel graeca nobis sit ad placitum,tamen loquutionis graecae,uel latinae eo ni ictio Deo di intelligent ijs est naturalis.naturaliter enim secundum modum ei con- μgruum cognoscunt omnia haec inseriora quandoquidem sunt causae istorum infe- ωriorum, ec naturalium,&ad placitum secundum intellectum re uoluntatem. Qua- rere stat quod istae loquutiones sisnificent nobis ad placitum:& tamen naturaliter si iaanta corporibus coelestibus,una cum suis intelligentiis: imo principaliter ab ipsis i. intelli gentiis.Ad ea autem quae annectebantur,uidelicet cur omae bos sit loquii α
523쪽
tus latine &non eraece,& in isto tempore,&no in illo: cui magis lacta merit per , hunc bouem J per illum,uel magis per bouem,quam per atinu, curve Potius huichininini ouam alteri Dicimus hoc prouenire ex prouidentia intestigentiae, ecdispo , siti 'palla gum nim ratione finis, oc intendunt bonum,quare disponunt secun-
raliter di faciat ipsam loquutionem graecam & latinam nobis messi naturaliter e tur fieri non potest ut significet nobis ad placitum.quia quod in nobis ines natura
men naturaliter fieri a corporibus coelestibus una cum intelligentiis. Millum etiam facio uia naturali demonstratum suisse, insuperioribus Deum S intelligentias nullam l arum rerum cognitionem tenere. Quare falsum quot erit, ex prouidentiai luis Dei.ex dispo sitione passi factum est. ut Romae hos loqueretur latine, ecnon praece N in isto tepore, di non in illo,idq; magis per bouem quam per asinum sere quia hoc non potuit fieri prouidentia eius,quod nullam eius nodi rerum ha- Pittere nos, Pent ut diximus Deli,5 intelligentiae instrunientum quo pos sint loquutiones illas imprimerem hominum animis: ergo fallum, aratione anum, lubd imprimant id quod antecedit ex eis quae dicta sunt perspicue patet. Respuenda initur omnino ac repudianda est istius lententia. . Pi aeterea quid dici potuit quod magis absurdum sit, qu/m illδ qu h se iste Etenim ex eius uerbis aperti sequitur casum 5c fortunam in rebus non p
ficio coeli sua prouidentia producunt omnes emedius in ius inserioribus erro nin
i ines sest , inferiori us. sed hoc in doctrina Ai
dum est ut nulla ostensione indigere uideatur. Quamobrem pergendum eli ad cisolutionem quaestionum propositarum cum Pomponatius nobism'e eas ex sententia Aristotelis ac ex philosophia naturali ditatuisse,sicut prosteba Adptiui m igitur argumentum cum dicitur, dati portenta, auguria, uaticinia,
oracula ex sententia Aristotelis,quorum non potest reddi causa nisu ex coelo: ergposse coelum esse causam illarum rerum ec non habitu corporis. Negamus id q'o antecedit uidelicet dari illa ex sententia Aristotelis eo modo quo ipsi loquuntur. Ad auctoritatem ex tertio lib.de Historia animalium prolatam, dicimus Aristo telem eo in loco loqui ex sententia uulgi,ut ipse testatu reliquit iis uerbis. Sed hae ostentis annumeranda potius ducunt - Vsus enim est uerbo Ducunt,uolens significare se id non Lentire, sed ita uulgo existimari. Q uod si ex liis ipsis aliquando praedictum fuit aliquid futurum quoa ouenerit,temere eueniisse diceret Aristoteles:sicut de oraculis etiam dicemus in eis oua sequentu quod aliqua sunt ex habitu corporis, aliqua ex deceptionem mi num,di aliqua ex daemone.Et ita de eis auguriis, quae recitat in nono de Hii iona animalium cap.ptimo.Diceret enim augures illos temere & casu colligere ex dio animalium quae carniuora sunt, bella ec omnem discordiam: ex considio aut
uia Ueripatetica Gutritare poteli. non enim minus accidit dissidio illorum animali um uel considio ut sequatur bellum uel pax, ψ accidit illi, qui est in balneo ut fiat eortustatio. Quare sicut ille qui est in balneo,no est causa illius corruscationis ne*sgrin ira cosidia illa ec dissidiano sunt causa,neet signum belli,ne pacis, sed acci-
524쪽
Li α' π π π. o dit ut post illa inter homines cosequatur bella uel pax. alioquin sequeretur,n5 dari t.se H A ex Aristotelis sententia ea sum nem fortunam, ut diximus Quare eodem modo di Animi cendum est de sternutamento,de quo meminit in primo de Historia animalium, cum dixit ipsi esse signum augurale ex spirituum omnium genetibus, sanctum, di sacrum quoniam loquutus est ex uulgata hominum opinione, quae peruenit eotiam usin ad tempora nostr non quia significet aliquid nisi quod aperiuntur meatus cerebri ec narium,ex quo sanat cerebrii 5cita signum aliquo modo sanitatis. ac Ppterea sternutamentu ex generibus omni u spirituit,sanctu oc sacrii existimadu est. Quod item scribit nono de Histo. animalium cap ι. Coruos desecisse in locis A- ρ. Hist. thenarum,Peloponnesii tempore quo apud Pharsala hospites Mediae petierunt, Amm.31. quiuis sunt habere aliquem sensum quo inter se rerum euenta significarent: existi mandum est hoc euenisse ob aliquam aliam causam, quam ob hanc. Etenim uel temere uel inopia alimenti in eis locis desecerunt corvi,non quia ira ticinarentur. quod si eo ipse tempore aliquid accidit illis hospitibus, hoc temere euenit,& casu,non ob defeetum coruorum. nem enim defecerunt illi in illis locis propter Mediae hospites. Qirod uero de uenefici js affertur ex secundo de Histo.animalium, ubi meminit , tinia. de remora pisce diximus,ipsum eo in loco ostendisse,se loqui ex uulgata hominum Animi a quod ita ipse senserit cum haec protulit uerba: Vtilis ad iudiciorum M
causas, ad amatoria ueneficia ut aliqui uolui.neq; enim remora piscis est causia nem signum amotis illius.Concederet tamen Aristoteles,poste fieri ueneficia: quia con cederet,etiam homines posse necati ueneno:negaret autem, posse ex his quencsi in amorem compelli.
Quod si aliquando post huiusmodi ueneficia aliqui visi sunt in amorem impelli,
existimaret hoc euenire ob aliam causa multae enim post uni esse amoris sausae, ut notissimum est illis qui in huiusinodi amoribus quotidie uersantur. Ex uulgata item hominum opinione se loquutum esse in nono de His . animatium de grege,satis clare mihi uidetur ostendere,cu ait: rem maleficam ei tribuisse, a qui rerum callent cognitionem. i. 'Ad id uero quod Lane omnium maxime urgere uidetur indelicet aliquos qui iriguae latinae &graecae ignari essent,loquutos tamen suisse eclatine & graece:& ali. quos pueros statim natos loquutos eisq& praedixisse sutura aliqua quae postea euenerunt,ut ille puer de quo narrat Halin ebenragel:ad id inquam respondens Ari-
insuperioribus commemorauimus:etenim coelum est agens uniuersale, eiusm in
strumenta sunt motus & lumen,ex quibus imagines rem proficisci nequeunt ne unquam compertum est,e coelo ipsas in animo cuium fuisse productas. Quod Icotra asterretur multorum testi monium,qui dicerent se audisse aliquos loqui iis linguis quorum notum erat nullam eos cognitionem unquam finite consequutos:di ceret Aristoteles istos deceptos suisse, putantes eos omnino esse ignaros illarum linguarii quibus loquerentur,cum tamen non essent penitus ignati,sed ea quae diacerent, loqui didicissent ias qui audierunt inscientibus. sic fieri deceptio quotidie ut diximus in superioribus facile capiuntur homines, nil opinionemtiones, quibus qua semel imbuti sunt ita mordicus tenent,ut uitam malint quam ipsam relinquere. huiusque rei hoc signum daret Aristoteles, quod illi qui sic loquuntur, paucis uerbis loduunturiquod non facerent,si a coelo has cognitiones haberent. Eodem* modo de pueris nupernatis,qui loquuti sitassent, dicendum putaret Testimonio autem ipsius Halij fidem habendam negaret: quoniam fieri non potuerit, ut ille puer statim natus eo modo loqueretur,sicut narrat Halli .Dicere in euhoc finxisse quo maior sdes haberetur Astrologiae, quam ipse facultatem profit hatur. Necp mirum cum temporibus etiam nostris inueniantur multi qui ut suas facultates tueantur, iisq; fidem auctoritatem pariant,ea mendacia non dubitant inserere,quae pueri quidem dicerent tanta est hominum improbitas, tanta cupiaditas ignoratio. Negaret igitur Aristoteles haec nia, ex eis sundamentis quae
525쪽
eremus ut ted ores sine ullo labore habeant ante oculos uerba illa, ex quibus Ciu uehi non Ili' nt ii aetas ueniat qua uocabula suo tempore explanare possint et i incipiant: 5c ubi aliquid expresse dixerint, rursus obmutescantat mutorius depant Quousin solitum tempus loquendi accedati quae quidem a plerismi orient esse utantur.Iam aliquos etiam statim cum in lucem uenerunt,ioquinos esse proditu est. An magna quidem ex parte secundum naturam hominesunt Itan illud paucis acciait: sed naturae ratione simul haec contingere, ac perficilent. amobrem simul & audiunt di uocem emittunt: simul &uit Miunculis te audiendi 8c loquuntur,& explicant.euenit tamen interdum ut haec simul conti in
contra qvi scilicet quae loquuntur, intelligere nequeant.iniae enim au erint,ss .mulate eadem reddanti Sed cum tempus anuerit, mulate eadem reclaunia ea cum mPUS assueri utrol iam munere naturae iungat incipiant. Quibus autem prius sensa auditus in animo ualeant, quam membrum id ' absoluatur quo primo uocem movemus, rationem in condimus, ηs nonum am , ubi iam multa intellexerint ficultas quo* membri illius,& absolutio propere con tingit maxime quidem a somno.cuius rei causa est,quod somnus data requie, tum' stas est redeat ad suam naturam,ac obmutescat,dum tempus corroborandi, absol-
'E quihu pei pleuum est Aristotelem sentire, eos pueros qui loquuntur antee
mram retina et erit loci ut ea citiae audierunt. Patet etiam ius tempore narratum fuis
eum sensisse haec esse mendaciaeetenim ei uera putassaet,conatus suill et aliquas reo
eum sensisse haec elle menclacia. etenim II Ucradere huius rei causas:alioquin mancus& mutilatus extitillet.
Non erat etiam hoc ab ipso negligendum, propterea quod si fuisset uerum euertebant fundamenta naturalia. non igitur existimandum est, tantum philosopha hanc rem,quam ad autes suas peruenisse ipse testatum reliquit,& quae erat in philosophia tanti mouenti silentio ptaetermisit te, si putasset eam esse ueram. quam cuni miserit,in dubium uenire non potest quin existimauerit taliam esse atq; Ita poterimus etiam nos dicere,ipsum Halil salsa narrasse de puero illo regis , ob ea causam,quam diximus. Q uodsi aliquis fide iecisset Aristoteli,homines quosdam linauae latinae dc graece prorsus ignaros di pueros etiam statim natos,loquutos esse latine S graece sicut mnore Christi sensatotis nostri uere contigisse compertum est sicut etiam te
tempore Christi seruatotis noliri uere con 1gωC ULMUL LM
poribus nostris multi,& illi quidem fide digni ast ruerunt non confugisset tille ad
causas naturales sicut secit Pomponatius,quoniam hae non possunt horum ei tectisum rationem reddere: sed ad causas quae excedunt uires causarum naturalium. α
quimur,dicimus, eos effectus quos commemorauimus, no posse redigi ad causas naturales:sed redigendos ess. ad Desi optimax.uel ad eius ministros bonos aut malos uicibus data est ab ipso Deo potestas essiciendi maiora etiam quiR sint illa uus exposuimus.Modu aut quo Deus optimax. uel eius ministri hos essectus pro suis
526쪽
numen noluit nobis omnia aperire.
Verum Aristoteles non confugit ad Deum opi maxuel ad eius ministros, pio. pterea quod qui latine loqui dicebantur ipsus tempore uel graece,cum essent ignari illarum linguatu. eos ipse non credebat uete ita esse loquutos, sed existimabat has esse deceptiones sicut temporibus.etia nostris multi in eiusmodi rebus fuerunt de
cepti,& quotidie decipiuntur. Quod si ille uidisset ea quae nos Christiani uidimus, ct audisset quae asseruit ipsemet Christus Dei filius,sne dubio ad tavos aliquassu
pra naturae ordine postas coniugisset. Qilare improbandus est omnino Pomponatius,qui ad causas naturales eos retulit essectus,quos narrauimus. quos quidem nullo modo ab illis proficisci potuisse constat. Quod uero afferebatur ex Alberto, de duobus pueris quorum alteri ad sinistulatus stia aperiebantur,alteri aut ad dextrum rideret hare Aristoteles, diceret* Albertu narrare somnia:& qui dixerunt haec se uidisse,eos quom fuisse deceptos. ita nihili faceret Alberti auctoritatem,praesertim cum is sit qui suo tempore unus uiderit plura in rebus naturalibus miracula quam caeteri omnes a principio mundi uis
ad hoc tempus. Quae quidem cum rationi consentire non uideantur, rationi cosentaneum est,ut opinemur eum sibi finxisse illa quae narrat se uidisse, praesertim cui sint praeter naturae ordinem:ipse autem ea non referat ad causas supra naturam. in
suo sane eo magis uidetur esse reprehendendus cum esset ex eis qui Christi semctis sinam religionem sectantur. nam fas erat,s inteli geret se non decipi, neq; ea seri aliquo humano arti scio, ut sepe accidit, fas inquam erat ut ad causas supra naturae ordinem constitutas coniageret: a naturalibus enim causis nullo modo posse eius modi essectus proscisci ex eis quae dicta sunt neminem qui si mentis compos, ocin philosophia naturali aliquantum uersatus, latere arbitror. Quare cum Pomponatius fidem omnitius istis miraculis habuerit ne* ea ad causas supra ordinem natuis rat constitutas : sed ad naturales retuleri ut in maximo errore uersetur necesieta: quippe cum huiusmodi causae non sint eius uirtutis ut possint hos effectus prodicete. Nihil ergo contra nos sequitur ex iis quae dixit Albertus Magnus. Idem responderet Aristoteles de Marsis quos nos dicimus habere gratiam sincti Pauli.diceret enim eos uel decipere homines, qui facillime se decipi patiuntur ut diximus,&in suis deceptionibus diu perseuerant: uel si omnino non decipiunt, pro
ducere effectus illos aliqua naturali causa,qua nobis occultat. aciem enim oculoruimperitis hominibus usq; adeo perstringunt,ut ijs uideat unu esse duo,& duo unλec alba nigra:&quae mouentur quiescere dc quae quiescunt moueri.Qirare fieri nopotest ut certi aliquid statuamus ex eis quae quide homines sie uidisse testantur,propterea quod facillimsi est ipsos fuisse deceptos.maior enim pars hominu non considerat res ea ingenii acie qua sunt considerandae. are facile est eos decipi, ut diximus. itaq; putandum est Aristotelem non credidisse eiusmodi effectus, qui suo tempore narrarentur, esse ueros:propter P si eis fidem habuisset, cu nonpossent reserri ad causas secundu naturae ordinem costitutas,posuisset alias causas, sicut nos po nimus. Nem hoc mirum uideri debet.etenim hoc ei potuit accidere, ut tepore suo eiusmodi effectus ueros non uideriti quoniam temporibus etia nostris,nos qui fide
maxima habemus eis qui gratia sancti Pauli habere existimantur,a multis qui uere ipsam non habent deciperemur, nisi diligentia & cura adhiberemus. sicut multos imperitos homines ab istis ipsis circunforaneis falsis suis artibus decipi, quotidie videmus. non opus igit tir est,ob hos enectius ad coelum confugere. De regibus autem Galloris,qui canant id morbi genus quoddiali strophulas uo eant, diceret Aristoteles, hoc euenire ex opinione hominu,no ex rei ueritate:quoniameiusmodi effectus non potest redigi ad causam naturalem.nel enim potest dies,proficisci ex proprietate alicuius indiuidui:quia hoc asserat fieri ab omnibus qui sunt reges Galliae quatenus sunt reges Galliae. Quod aut isti effectus eueniat ex opinione hominu no ex ipsa rei ueritate illud argumeto est,quod ex dece millibus quitanῖuntur his regib.dece non sanant:quos ipsos sanari putandu est ex dispositione pati potius cst ex alia causa quod scilicet ex eo tempore sic illi dispositi sunt, at pinecti,ut facile adiuuante phantasia, qua mirum in modum in mo bis sanandis ua
527쪽
Quare si huiusmodi effectus uere Droficiscerentur a regibus Uitaliae: quatenus sunt Galliae reges, necesse esset ut illi hanc uirtutem consequuti ei Iem ab aliqua causa. ex natura enim ips quatenus homines sunt . . inest ipsis huiusmodi uirtus.sed cum huius uirtutis causa non pon
Deo sine beneficio alicuius rei, uel ab eius ministris. Quare si Aristoteles uidisset hos reges sanare huiusmodi morbos ut multi,ct illi quidem fide digni se uidi sitate
stati sunocum non posset hanc uirtutem attribuere causis naturalibus, nam causae naturales non possunt regi Bus Calliae,qua: enus tales sunt,hanc inrtutem tribuere: non enim eos cognoscunsin phabent instrumentum, quo hanc ipsam uirtutem itilis conferant ipsi Deo,uel eius ministris,qui sine beneficio alicuius instrumenti a ount sine dubio attribueret.Quod cum non fecerit Pomponatius,quin a sententia ricotelis recesserit,iure negare non possumus.Sed quia multi decipiuntur .in hac re Aristoteles negaret hoc fieti,totumq; attribueret opimoni uulgi: quo nihil facilius potest decipi, A eas quas recitauimus causas.multitudo enim ignara di imperiista est. 8c omnia afferunt ei admirationem: qua refacillime decipitur.
Quod uerὁ Plinius reseri de Xantho historiarum auctore responderet Aristo, tele anthum deceptum hiule, crederet catulum illume mortuum,cum t mentan esset mortuus:quia si sunt et mortuus,non potuisset ad uitam reuocari benefieio illius herbae quam balim nominati inceri Eundem diceret deceptum, cum crederet Tillonem a dracone occisum iuisse, quem asserit eadem herba saluti esse restitutum: eum enim illi uisum esse mortuum cum reipsa non emet mortuus sicut accidisse compertum est nonnullis qui mortui sunt existimati,di tamen sine beneficio alicuius herbae reuixerunt. Idem sentiret de homine illo quem idem auctor tradit, in Arabia esse ad unire uocatum iuba herbae negaret enim illum uere fui me mortuum:rationem huius restonsionis redderet.quia herba illa non potest habere talem uirtutem, ut faciat eorruntum reuerti. Nam secundo de Generatione re corruptione tex ultimo hate scri, eliciuii principium autem intentionis rursus hoc utrum similiter omnia iteran mrau: n sed hoc quidem numero,hoc aut specie solum: quorum quidem incorer cor p. tu aut ΠQR μ' minis sestum quod eodem numero erunt.motus enim ist. Alt o ruptibili di autem non sed corruptibilis,necesse specie,nume ori fellerari.Ideo aqua ex aere, di aes ex aciua specie idem, non aut numero.' τα; hie eadem numero sed non quorum subflantia generatur, existens tali,' initae contingit non esse. Comigitur tali sint animalium corpora ut eorum sub te falsum prodidit ut solent multi ex eis qui historias conscribunt, sicut diximus in
funerioribus: uel deceptus fuit credens eos homines esse mortuos,cum tamen mortui non essent. Fieri tamen potuit ut prae magnitudine doloris perinde afficeremur atra illi cui eadunt in syncopim,ita ut mortui uiderentur, et beneficio illarum herbaram amissias animi uires recuperarent. habent enim herbae multas uirtutes, prstieratim sanandi quas no habent solum beneficio ipsius coeli sed maxime ex uirtute sui Ec- temperamenti.Etenim inquit Aristotcles quarto de Generatione animium p. labia tertio: Valet autem semper in generando magis,quod proprium N particulare est. Causa enim particularis plus ualet ad effectus particulares producendos,& sibi asi 'Τ similandos quam causa uniuersalis licet principalius causa uniuersalis concurratiouare manis etiam unusquism effectus attribuendus est causae propriae, quam uersalualiter enim omnia essent eandem consequuta uirtutem: quandoquidem
528쪽
L 1 8 E R X X I V. si eausa uniuersalis est communis omnibus. quamobre quin ea quae dicit Xanthus demortuis illis ad uitam reuocatis philosophiae naturali repugnent, dubitare no posse sumus. corruptu enim no potest idem numero reuerti naturaliter, quia corruptum est 5 non amplius est alioquin sequeretur a priuatione ad habitum fieri polle mutationem.quod quidem aueritate abhorrere, ostendit Aristoteles in Poli praedica- in postpiamentis, ijs plane uerbis: Uerum in priuatione & habitu impostibile est mutatio. dic nou. nem inter se fieri, sed ex habitu in priuationem fit mutatio:a priuatione uero in habi ιι tum impossibile est. nem enim caecus iactus,rursus uidit mel cum emet caluus,ruris rasus comatus esi factus nem cum effet sine dentibus, dentes iterum orti sunt.Conso ciquentia aute perspicua esst,propterea quod, si fieri potest ut mortui uia naturali re uiuiscant, cum sint uita priuati, necesssitas cogit ut uia naturalis a priuatione ad trabitum sit regressius. Quare resipuenda sim atque omnino reficienda quae scribit Ainthus. Ita diceret Aristoteles,uia naturali: qui tamen si cognouisset uere mortuos. reuixisse, re uere caecos uidisse sicut nos qui Christi seruatoris nostri religionem sectamur cognouimus, dubit adum non est quin asseruisset, dari aliqua causam supra natura aetentem,& stne beneficio alicuius producente eos effectus,quos caulae naturales non possunt producere. Verum si aliqua herba possiet homines reuocare ex mortuis in uita beneficio ipsius caeli: dubium no et ciuin quod emet corruptum, posset idenumero reuertinaturaliter, ec quin escus pollet uidere: S ita perpera aD seruisset Aristoteles ea quae diximus, ex naturae ordine loquens. Quare cum nobis qui Christi relistionem 1 quimur, omnino compertum sit atm etaploratu, mortuos ad uita fuisse reuocatos ec eaecos uidisse, multam eiusmodi alia miracula culta suis se: est Quod Deo opt. max. gratias immortales aetamus, qui his miraculis nobis ad mirabilis numinis siti uim ait potestatem patefecit, nos* eo maximis tenebris mclarissiniam lucem traduxit quae miracula si cognouisset Aristoteles,' diximus nemini dubium esse debeqquin ea credidisseisicut ec nos credimus.Sed quia haec miracula non uidit,A ratio naturalis ipsis repugnabat, nemini mirum eme debet livia naturali protulerit propositiones illas unitreriales,mortuos scilicet non polle ad uitam reuocari ec caecos non posse uidere: quia reipsa ita est. etenim ratione natures,liaee fieri non'possunt, quicquid dicat Pomponatius. Ad id uero quod affertur de bobus qui loquuta siunc uoce humana, ut tradit in te ius Maximus Liuius Ec Plutarchus: respondet Aristoteles,somnia haec fuisse ne Que potuisse fieri ex causis natii ratibus,illos scripsisse qus audisset a uulgo. Quod si ipsi assererent se audisse illos boves loquentes: diceret Aristoteles, eos deceptos , fuisse de falsa memoriae prodidisse, sicut multi faciunt qui historias scribulamios in μ'
siderioribus posuimus. Quis enim negare audeat libros istorum plenos esse men, daciis ob eas quas commemorauimus causas certe nemo negabit, qui in eorum lectione uegatus fuerit. sunt enim reserti rebus inter se pugnantibus . Et temporibus etiam nostris pro certo compertum est,historicos multos falsa scriptiisse. Quare sine errore uidetur Aristoteles posse negare illa quae traduntur ab istis historiai um au ctoribus, quando repugnat naturae principiis Qxiod si uere cognouisset eos boves uoce humana essta loquutos, nihil est quod dubitemus, quin causam musimodi esto ctus retulisset non ad causas naturales quae agunt necessario. . - .nNaiori ex parte producunt suos effectus salioquin sententiam suam euertimet)sed in causias agenistes ex uoluntate, di libere,& supra naturam, ec sine beneficio alicuius instrumenti. etenim causae cuiusnodi est coelum, darent omnibus,ta non uni magis quam alteri, ec haberent instrumentum idoneum ad hoc agendum: quod non uidetur.Sed non credendu esse omnibus iis quae reseruntur ab hominibus, nem uera esse omnia quae uidentur, indicauit Aristoteles iis uerbis quae citauimus insuperioribuq ob aliamo ccasionem: tam puerum ortum capite arietis aut uis reseriant, i lit in caeteris iraembru nominant animalis diuersi uitulit capite pueri Noue capite bovis natam . , erueranti quae omnia accidunt quide causis supradictis.sed nihil ex qs quae nomi anant,quamuis similitudo quaedam generatu quod euenit etiam non in monstrum Deruersis. Qiiamobrem saepenumero per conuicium nonnulli deformes aiunt Lm atur aut caprae ignem emanti aut arieti peculeo. Physiognomon quidam omneN ad . duorum,uel trium animalium formas redigebat,et dicendo plerump .
529쪽
L I π E R. π tib latante in balneo corruscaret.Illa enim fiunt ex necessitate materiae & nihil estiplis cum imperatoribus ec regibus. Diceret etiam Aristoteles multas saepe comeras apparuisse di multa signa in coelo uisa fuisse sine morte uel ortu imperatorum re regum: sed quia aliquado accidit ut post cometas interierint imperatores di reges, homines ignari rerum naturalium, putauerunt esse facias a coelo, ut haec significarent. & hoc euenit quia ipsi ignorant coelum non maiore cura gerere imperatorum re regum quam lapidum ec plantarum, di vermium, ec alterius cuiuslibet rei quae est sub ipso. Loquimur autem eri fundamentis naturae. etenim coelum est causa uniuersalis, quae beneficio motus di luminis, omnia quae sunt in hoc mundo nullo di crimine alterat re vegetat,nullam ipsarum rerum cognitionem habens. Etenim si cometς sunt exhalationes quae lumine solis eleuantur e terra quare uelint ipsas indieare interitus imperatorum lc regum,non uideo. ccelum enim mino sundamentis naturae continue fertur circa terram, deserens solem, cuius benescio omnia inferiora aequaliter gubernat & re quia omnia recipiunt uirtutem ex ipso, quatenus natura ipsarum rerum est receptiua talis uirtutis, non cognoscens ea quibus uirtutem Diceret etiam Aristoteles saepenumero imperatores®es esse mortuos,&e uersa esse regna, re tamen non apparuisse cometas in ipsorum regionibus: sicut hoc
A. - ... . . m. - - . em Aram e mortuus est in Hispania Carolus
nno qui est millesimus quinquagesimus o flavus,mortui
imperator,ex illustrissima Austriae familia uir gestarum
ct mortuae sunt Maria ec Leonora, eius sorores, quarum una fuit regina Pannoniae, altera Galliae: mortua est item Cathetina Anglorum regina optima sanctis sima Remina cuius quidem morte quantum damnum secerit illis in locis Christia ria religio , declarant quae postea consequuta sunt di tamen nulla cometa appa
ruit, neque in Hispania, neque in Anglia, ut reserunt qui in illis regionibus hoc an
Diceret item Aristoteles multos imperatores ec reges eile natos, nullis in coeIosignis apparentibus. Quare concludendum est, quicquid ex his signis praedicitur,
id temere fieri. Neque experientiam contra nos possunt assore, quia contrariam maiori eae parte accidit : non est enim annus, nec sortasse mensis, in quo non nascaturinor,
he Christiano aliquis magnus uir, ec tamen nulla circumspiciuntur in coelo sim
Idem diceret Aristoteles de uocibus quae auditae sunt in aere, uidelicet esse hominum figmenta, uulgus decipere uolentium, uel eorum qui decepti sunt ipsi ex similitudine uom. Et sta de imastinibus uarijs ec hominu re aliorum animaliu,apparetibus in aere: etenim diceret illud idem accidisse istis, sicut accidit illis qui retulerant puerum esse natum capite arietis, aut bovis, di vitulum capite pueri: qui deis inepti fuerunt ex similitudine quadam, non quod re ipsa ita esset. Imo facilius est ex similitudine decipi ab iis quae apparent. in aere : quia quotidie videmus ex uario nubium situ, modo apparere unam figuram, modo aliam, non solum beneficio ipsius coeli, sed ex uaria materiae nubium dispositione, quatenus in uariis sit Dbus sunt collocatae: quae collocatio nubiu in aere non fit a coelo sed temere. Quare negaret Aristoteles uoces illas uere auditas fuisse in aere: sed talem sonum sortasse ibi auditum esse, que homines ignari rerum naturalium existimauerunt uoce esse, uel quosdam homines finxisse se audisse eiusmodi uoces gratia alicuius sui corrimodi, uel propter alias causas quibus solent homines commoueri: ec diceret Aristos tetes, uarias illas imagines ita uideri ex uaria materiae nubium dispositione. Ad Plutarchum uero, narrantem de hastis illis quae ignem emiserunt, responis
deret Aristoteles falsum esse hastas illas potuisse ex te ignem emittere: uel hoc fuisse figmentum aliquorum,ut dictum est de multis alijs:&ita non esse necesse reserre
Concederet Aristoteles sedente senatu in teplo Bellonae, Sc super fis rebus operam uatibus dant fieri potuisse ut passer inspectantibus cunistis inuolaret ore cicadam gerem,clusi partem eiectam relinquere partem retinens abscinderet: Ac au
530쪽
gures consectasse, seditionem agrestium aduersus urbanam reserensem multitudianem suturam, atm ita euenisse.sed negaret illius seditionis signum, causam ue fuisse illum pas Ierem Scillam cicadam. Quod sita evenerit, diceret Aristoteles hoc euenil se temere, ec ex accidenti, non ex aliqua ratione:propterea quod ille passer nullam habet conuenientiam neque causae, neque signi, cum seditione agrestium ecurbanorum, quod tamen esset necessarium ut significaret seditionem illam futuriam . Idem igitur necessario dicendum est de isto passere, quod dixit Aristoteles in libro de Diuinatione per somnium,de lammis, quo in loco haec scripta reliquit: ilia. Diui Necesse est igitur, somnia uel causis esse,uel signa,eorum quae fiunt,aut accidentia. Milo. pro uel Omnia,uel alqua eorum,uel unu solum. Dico aut causam, ut lunam defectus so-soriis. Iis,& laborem febris: signum uero desectus lunam subintrare,asperitatem uero lingus febriendi: adimens uero,ambulate aliquo deficere solem.nem enim simu deficiendi hoe est,neq; causa,nel desectus ambulandi. Ideo accidentium nullum ne semper iit,nel ut multum.
Etenim eum passer ille non fuerit causa, nes signa illius seditionis,necessitas cogit ut illa seditio acciderit illi passeri.quod cum detur,in dubium uenire non potest, quin euenerit temere,sicut accidit temere,ut aliquo deambulante sol deficiat. deam hulare enim non est nem signum nessi causa solis defectus, neque desedius solis est causa uel signum deambulationis. quare si uates illi ex illopasiere praedixerunt seditionem illam, a casu praedixisse diceret Aristoteles, ec se se passer diceretur causa, uel signum illius seditionis ex accidenti: ex quo accidenti nihil certi possumus concludere. non enim erit ex coelo. Qirare uel necesse est euertere sententiam Aristotelis prolatam de diuinatione per somnium:uel asserere idem de aliis quae non sunt nes signa, neq; causae illorum quae praedicuntur, sed sunt accidentia, eadem enim est omnino ratio: alioquin quodlibet posset dici causa & signum cuiuslibet. quod quidem ita absurdum est, quam quod absurdissimum. nullam enim maiorem con uenientiam signi di eausae habet passer ille ore tenens cicadam, eum seditione a restium 5c urbanorum, quam habeat quodlibet cum quolibet. di hoc mea quide se tentia perspicuum est. Ad Albertum autem, dicet em,si uirga lupi in alicuius nomine in ri ues muliois, ligetur,illum uim non posse coire,donec nodus ille solutus fuerit:responderet Atistoteles hoc esse aliud figmentum ipsius Alber propterea quod exsundamentis
naturae loquendo hoc heri non potest. Etenim necesse est omne mouens tangere
id quod mouetur. Fieri enim non potest, inquit Aristoteles,ut moueat quod non tangit:& ut ab eo quod non mouet, aliquid efiiciatur. Et propter istam causam dixit etiam in primo Meteor. loco insuperioribus obesiam occasionem citato: Necesse esse hunc mundum inferiorem superiobus lationibus esse contiguum,ut omnis inde uirtus gubernetur. quia si elementum ignis
non tangeret coelum, non posset mouere elementa coelum.necesse ergo est, omne mouens tangere id quod mouetur.
EIn uacuo item non est actio. sed qui ligat uirgam lupi in nomine alicuius, non tangit ipsum ,ergo non potest ipsum mouere, neque aliquo modo asticere: ergo non poterit prohibere ut non coeat,nisi dissoluatur. nihil enim eu eoitu habet eommune illud uinculum uirgae lupi, sed est trinium di figmentum hominum alios
decipere uolentium.quod si aliquando hoc accidere uideatur,erit potius ex uehe menti phantasa,quam ex rei ueritate. Quod si hoc tamen uerum esse contacere tur, non ad coelum sicut facit Pomponatius sed ad ueriores causas confugeret Aristoteles, sicut in aliis supra diximus. Quare nihil quod sententiae nostrae re pugnet, attulit Albertus: quia hoe non fieret ex coelo. Abeat igitur eum suis miraculis naturalibus Albertus. Nos enim, qui Iesu Christi seruatoris nostri religionem siectamur, non concedimus miracula fieri posse ex causis naturalibus,sed ex causis supra ordinem naturae constitutis: idi ex uoluntate Dei optimi maximi, qui miracula edit quum place sine beneficio coeli,& aliarum particularium. Diceret item Aristoteles de annulo impresso charactere Iouis , uel alicui
idoli, depellente sebrem ab aliquo, esse figmentum. od si alicui hoe uia