Aretalogiae libellus A R.P.M. Iohanne Baptista Irriguo Florentino, regente S. Spiritus, Florentiae compositus

51쪽

ri Memoria est requisitio scibilium in phantasma 4, tibus, quae prius fuerunt a sensu vel intellectu

ra Memoria est vis mentis reeeptiua di retentiva i telligibilium specierum a conditionibus materia

libus abstractarum. . . I

Caput Quadragesimum Tertium conti-

. nens notiones Rationis.

a D Alio est mentis solertia motus eeleritate a summis ad ima, permedia recte discurrens. 2 Ratio est vis animae indicans atq; docens quid discendum agendumve sit, tacendum vel deuitadum . . s Ratio est operatio intellectus veritatem rerum scibilia naturaliter ex principiis cognitaru percipies.1 4 Ratio est lux mentis dirigens hominis voluntatemper congruentia media ad optimii scientie finem. s Rat io est praucipium apprehensivit boni 3c pulchriordinis rerum, tam arte quam natura constantiu . 6 Ratio est nature finis ad quem omnia iura & humanae vitae actiones debent referri. Ratio est activae uitae , dc contemplativae prscipua norma a natura praescripta nihil unquam ab homine temere vel frustra fieri sinens.s Ratio est diligens inuestigatio veritatis cunctorum, entium principia .media, fine'; considerans.s Ratio est cognitarum assignatio caussarum a quibus effectus naturales voluntariiq; procedunt. 3o Ratio est lumen intellectus in quod respiciens per conuersionem ad phalasmata sapiens quis efficitur. 3I Ratio est actus animae intellecti uar no impeditus 2 discursum circa scibilium veritatem consistens . εχ Ratia est scientiarum omnium fundamentum imtellectum mentemque perficiens,& perspicuam omnium conclusionum veritatem ostendens. .

52쪽

' Caput Quadragesimum Quartum

continens notiones iudicij.

r. Udicium est declaratio veritatis agnitae per prol babilia vel necessaria argumenta. Σ Iudicium est alterius partis contradictionis optimae cognitae legitima comprobatio . 3 Iudicium est sententia sapientis verum a falso, bonum a malo, & aptum ab inepto discernens . Iudicium est dictio iuris laedentium iniurias a laesis superiori authoritate repellens.s Iudicium est rationum hine inde propositarum examen, seu discusso rei veritatem perspectam recte discernens.

ε Iudicium est cotrouersiarum diremptio litibus dicsidentium finem imponens. γ Iudicium est eruditi hominis decretum iustu ab ierrore ab iniusto distinguens . 1 Iudicium est iniuriarum expulsio publici magistratus officio constituta. s Iudicium est sententia electi arbitri vel iudieis a principe instituti authotitate firmata. to Iudicivm est cause ei uilis vel eriminalis eognitia

quae agitur inter actorem dc reum qua iudicans alterum illorum absoluit aut condemnat.

xi Iudicium est legitima sap ientis deliberatio ad con

cordiam contendentes reducens.

Ia Iudicium est discreta scaeterum punitio secundum leges a principe constituta.

Caput Quadragesimum Quintum Com

tinens notiones Euentus. 3 G Uentus est exitus cuiuscunq; negocii optima ita ratione vel perperam instituti seu peracti. D 3 aEuc

53쪽

F - Aretalogiae

a Euentus est probatio actionum hominibus eoα-

tingentium.

3 Euentus. est consiliorum,di factorum finis ab agenre principali intentus bene vel male succedens. Euentus est enectus ab ordinata quocunque modo: serie causarum procedens.s Euentus est terminus actionum in tempore deter- . minato productus. 6. Euentus est humanarum actionum ad finem aliquem directarum extremum utilitatem asserens aut iacturam. 7 Euentus est operationum. complementum ex ne cessit,ite conditionata proueniens .s Euentus est quodcunque boni veI mali humanas

actiones consequitur.

9 Euentus est prosperitas vel aduersitas rerum hominibus accidentium. ' EuenIus est terminatio actionum hominibus feli. citer vel infeliciter contingentium. M Euentus est consecutio finis ab agente intenti seu propositi qui tamen ob impedimentum alicuius cause potest aliter se habere . 13 Euentus est quorumlibet negociorum coclusio pre ter vel contra, vel secundum intentionem agen- tis succedens.

Caput Quadragesimum Sextum continens notiones Insidiarum.

Nsidiae sunt actus incautis occulte damna velli iniurias inserentes. Insidiae sunt callide illata nocumenta in quibus aliqui incidunt imprudenter. 3Jnsidiae sunt laesiones sponte illatae in quibus sensim inuite aliqui inducuntur.

54쪽

. Insidiae sunt ostensiones ex prauitate odientium icontingentes .

s Insidiae sunt fraudes quibus latenter damna imprudentibus inferuntur. 6 Insidiae sunt uafrae deceptiones incautos homines ad exitium perducentes . Insidiae sunt noxie actiones aduersarios induce tes in maxima detrimenta.

dentibus re odio habitis praeparatae. 9 Insidiae sunt fictiones dolosae amicitiam simulantes in calamitatem aliquam incautos perducentes. io Insidiae sunt fallaces amoris simulationes malum ingens amari se putantibus inserentes. xl Insidiae sunt inuidae proditiones tranquillo statui hominum perniciem si valeant inserentes. ia Insidiae sunt incognitae illationes maloium clam aliquibus latenti odio praeparatae.

Caput Quadragesimum Septimum continens Primam Conclusionem Prudentiq.

Ρ Rudentia rationis iudicio recte discurrit .

t q. respicit finem . a q. pdhibet mentem rebus diligenter agendis . 3 q. cuncta impedimenta prospiciendo deuitae atq3. repellit. 4 q. in omnibus rebus seeuritate de cautione requirits q. nullo discrimini se ipsum prudens exponit, uri'. de nec pericula subit.

55쪽

siq. cuncta prouide gubernando recte disponit. o q. omni conatu sapienter Dei gratiam bene bona ἰ operando prudens requirit q. se ipsum cognoscens quae Dei sunt solummo. do querit. lixa q. prudentia est custos & moderatrix omnium alia

Ium virtutum

C iput Quadragesimum Oftauum continens Secundam Conclusi nem Prudentiae.

Ρ Rudent;a praecauet euentuum suturorum insidias .

i q. nulli nocet. ιλ q omnibus prodest . i I

s. q. bonorum amicitiam quaerit ut prosint de malo latim ne velint obesse . 6 q. Prudens liberat iter ae munifice vivens multas habet cautiones,cum hostibus careat. 7 q. quamuis hominesmariira declinent ab aerumnis.. id tamen tunc maxime sit eum ratio superadditur.

s q. imprudeles tantum incidunt in rebus aduersis. 3oq. prudens dimittit negocia ubi noxia illa foret perspeXerit ..1I q. nullus errare nec decipi eupit nec alios falle re debet. rx q. prudens Deum semper exorat ut ab omnibus malis active N passive se liberet, ac bona cuiuscunque generis ingentilita benignitate sibi perpetuo largiatur,seq; de manib' hostiu visibiliu & inuis bibit misericorditer eriae sua elemeti pietate dignex. . I Caput

56쪽

Caput Quadragesimum Nonum conti nens dictinctiones Prudentiae.

P Rudentia quae est virtus intellectualis de moralis,

Fc versatur circa bonum commune uel propria publicum vel priuatum distinguitur in veram de si . mu latam , carnis de spiritus , perfectam de imperfectini, gratuitam vel acquisitam , ct potest considerarii quo ad aptitudinem , actum,habitum, potentiam, iectum, consilium, iudicium, praeceptum , impodimentum auxilium , applicationem , experientiam curam, solicitudinem, principium actionum , mediuatq; finem, electionem vel reprobationem rerum vel personarum, quoad rationem materialem vel se malem , uniuersalem vel particularem, intellectus practici vel speculativi, que consistit in necessariis operabilibus vel contingentibus recte disponendis dediti Oendis in propositum finem , quo ad bona sequenda & mala cauenda vel relinquenda quo ad regimen

ciuitatis, exercitus societatis aut familie, quo ad exereitationem, imitationem, usum, dc complementum . oportunitatem M ordinem rerum, quo ad coniectura existimationem & inuentionem rerum dicendarum , vel agendarum, quo ad notitiam vel apprehensionem sensuum exteriorum vel interiorum & quo ad ino nium vel iudicium rationis. Debet in super considerari prudentiae virtus in se , vel respectu aliarum virtutum quarum actus

ab illa dirigi semper debent ad

summum bonum tanquam ad ultimum humanae beatitudinis

finem.

57쪽

18 Aretalogiae

Caput Quinquagesimum continens proprietates & effectius Prudentiae '

Ρ Rudontia dicitur amabilis apprehensiva carnis .

cauta, circumspecta, caelestis .considerativa, conullativa di screta, discussiua, diuina,electiva, executiva,

ficta garrula, grauis, humana, inepta, intellectiva, inuentiva, iocunda, iudicativa, moralis, multa, ossiciosa optabilis, perspicax, praeceptiua, prouida, rata , Iecta. . sagax, sedula, solers,stultorum, vana, vera , & multa.

alia propria huic eximiς virtuti conueniunt. Effemis. autem eius multi sunt. Nam dirigit actus omni u aliarum virtutum, ostendens a quo, quid, cur ubi, quando, quomodo, qualiter,& quoties aliquid negocii, vesoperis sit, agendum. Fisicit opera Deo grata , hominibus utilia, agent.bus iocunda, dc proximo proficua, ordinat affectus humanos , furorem animi de impetia moderatur, Providet necessaria affluenter, fideliter dispensat, ordinate dimibuit, deposita seruat , ab im. choatis malis desistit, aut ea non incipit, Personis, locis,ac temporibus se accomodat, omnia recte disponit, sibi cauet a turpibus rebus tam in occulto quam in publico,omnia consulto dc nihil frustra, seu temere operatur, interiora oc exteriora optime regit, per uersas cogitationes de vanas noxiasq; dimittit,curiositatem, stultitiam, de opiniones falsas erroneasque deuitat ex memoria praeteritorum , praesentia ordinat, dc futura praenoscit. Casuum praeuidct diaersos euentus temeraria liudicia fugit, nimiam vitat celeritatem, vel tarditatem arandorum rationes perpendit, consilia examinat, inania non credit incognita non iudicat, dubia non tenet pro certis, obscaena verba de detractiones non audit, sermonem moderatur, neminet

.vituperat,caute promittit, taciturnitatem amataoqua citatem

58쪽

Caput Quinquagesimum. I9

eliatem relinquit, non sibi sed Deo eredit, in domino virtutum confidit. Prudentia conseruat homines in bono, astutias diaboli superat, Dona Dei conserua domultiplicat , defectus honeste supplet, optime perscrutatur agenda, praeuenit tempus necessitatis, prouidet in tempore oportuno, malas consuetudines reicit,perditorum commerciu relinquit, impios non tuetur, delinquetes caute corrigit, ignaros blande instruit maerentes benigne consolatur, inopes sustentat ac tadem omnes hominum actiones in Deum dirigit tanquam in suae proprium felicitatis obiectum. Reducuntur ad prudentiam multi actus habitu' ivirtutum, quemadmodum affabilitas, cautio, circumspectio, consideratio,contemplatio, disciplina,discursus docilitas doctrina, ethica, eubulia eudochia, eustochia,gnomi imperatoria, intelligentia lepiditas memoratio, militaris nomica,aeconomica,politica, prouidentia, regnum, sapientia, scientia solertia, solicitudo, studium synesis taciturnitas vigilantia , urbanitas Jcquam plurimae aliae virtutes tanquam comites prudentiam semper secuntur,& ab ipsa procedunt.

Caput Quinquagesimum primum continens notiones Iustitiq.

x T Vstitia est habitus constanti & perpetua volun- 1 tale ius suum unicuiq; tribuens .

a Iustitia eth virtus dirigens actus humanos ad alium . ordinatos ad debitum finem .s Iustitia est affectio animi societatem coniunctionis humanae illςsam custodiens. Iustitia est commune bonnm, quo fas leges, iura , optimiq; mores rite a iubis hominibus co seruatur. s Iustitia est medietas reperta inter excessu dc defectu,multum ac modicum nimium atque parum.

59쪽

6 Iustitia est communicationis bonorum eluilium proportionalis aequalitas. Iustitia est ciuilis facultas qua singuli sua secundule res possident sicut iniustitia est vitium quo aliqui contra leges retinent aliena .s Iustitia est animi bonitas qua omnis usurpatio amentibus hominum remouetur.

9 Iustitia est qualitas animi qua sponte unusquisqs recte sunpitur ossicio suo. io Iustitia est aequanimitas tolerandi inopiam , di ain abundantia temperandi. Iustitia est adaequatio praemiorum .

ia Commensuratio meritorum. . 13 Concordie nexus . i

x. Conseruatio decori. Is Conuenientia status diuersi .i6 Correctio prauitatis.1 Custodia iuris.18 Directio hominis in Deum. 0 Iniuriarum expulsio .ao Iudicii norma . a i Ius foederis humani .dia Limitatio noxij appetitus. 23 obseruatio legum, & ordinatio primit ad merita 2 Rectitudo voluntatis. aue Represso iniquorum. 26 Sedatio litigorum . N az stabilitas probitatisa S superbiae frenum. as Taxatio paenae ad culpam unde prouenit tranquillitas ciuitatum. 3o Vinculum & tutela societatis ciuilis. 3i Iustitia est aequabilitas vite, qua unicuiq; eauenis dum est ne in aliquod incidat detrimentum. 32 Iustitia est fatisfactio qua laesis aequi ualens damno utilitas restituitur.

60쪽

Caput Quinquagesimu Prini u. i

s 3 Iustitia est retributio bonorum & malorum, secundum exigentiam meritorum .s Iustitia est amor seruiens tantum Deo,& recte imperans rebus humane voIuntati subiectis. 31 Iustitia est vitae integritas qua oderunt peccare bo , ni Deitatis amore . 36 Iustitia est condecentia bonitatis publici & pri

uati iuris continens rationem .

- .37 Iustitia est probitas mentis qua sanctis legibus ho

mines parere conantur.

38 Iustitia est connexio mutua, pro dignitate cuiuslibet aequa pmutatione inter cotrahetes conseruas . 39 Iustitia est morum perscctio generalis , Ria Spter Deu idoneus quis emcitur ad iusta uolenda decernenda , di facienda. o Iustitia est regula voluntatis propter Deum remoto quocunq; ab usu omnibus creaturis recte utes.

Caput quinquagesimum Secundum con

tinens notiones habitus. a TT Λbitu; est perfectio habentis de habiti.

α ab L Habitus est assidua rerum agendarum tractatio, propositum sibi iacile finem attingens . 3 Habitus est qualitas difficile mobilis a subiecto distincta secundum formalem differentia obiectorii. 4 Habitus est actio toties iterata, quousque agens bonum facilei & delectabiliter operetur.3 Habitus est frequetatio actuu solers ac diuturna, donec opus, suum acquirere valeat complementum .a Habitus est pricipi u recte ac rationabiliter operadi ν Habitus est assuefacta dc stabilis animi de corporis in bono exercitatio. s Habit' e couenies moderati us' ac discreta Scepti

, s habitus est medium quo potentia cito & iaciliter exit in actum. ro Habi-