장음표시 사용
151쪽
quod & alibi contingit , ubicunque de illo magnum quippia
loqui voluimis. Qiua enim de deo prout volumus,propter infirmitatem loqui non possumus, elusinodi sermonibus nos est necesse Deo loquentes vii , quos ex nostris rebus inuenire possumus.Nihil em condignit illius magnificetiae valemus exprimere,qui est super ora,& ante ora inuisibilis, ineia fabilis,in sita iternitate intrasmutabilis sena benedict '. me. CAP. XXIIII. De temporis proprietatibus. Vemadmodum loco prius sunt quaedam proprietates attributae,ita,tempori quinque subiiciuntur ei naturae declarativae,quarum prima est haec.
Tempus quodammodo datur minimum,& quodammodo non datur
Id est tempora ut subiacent numero,& numerantur, da tur minima,sicut numerus minimus, ut duo tempora. nenim est numerus,binario minor,secundu in partes successivas non datur minimum tempus, quantumuis enim paruo tempore dato,secundum partes p oportionales de quo prius dictum est)in infinitum est diuisibile, quemadmodum & linea quaevis. Secunda proprietas est.
Tempus dicitur multum ac paucum,' longum & breue, velox autem aut tardum non dicitur.
Tempus enim ut numeratur est paucii aut inultsi, ut unum tempus,duo,tria,quatuor utrinque tepor a,& ita deinceps, ut vero quantitas continua est,tongu n est aut breue, idque secundum successus partes, sicut quantitas continua permanem qualia sunt linea,superficies,corpus secundia in extensas Partes,quod vero nec velox nec tardum sit,probat Aristo.quia nec numerus ullus,nec ulla quantitas continua talis dicitur. sequitur tertia proprietas, haec scilicet.
Est etiam 1 dem tempus simul ubique.
Id est, idem tempus uniuei sale, numero, mensurat Omnia
152쪽
ET TEMPOR F, LIBER IIII. s suae tempore mensurabilia si int,vbicunque locorum fuerint. ita ut non sit singulis fusi tempus attribuendum, quid sit tem pus uniuersale,& quo modo sit mensura,prius dictum est. sequitur quarta.
Vt motus idem ac unus, iterum atque
iterum esse potest, sic dc tempus idem
Hoc est,sicut semper redit motus idem nomine cum praeterito ipsius coeli, ita redit tempus idem nomine, cum praeterito exempli gratia in sicut coelum nunc mouetur ex Oriente in occidentem, eodem modo ut heri, ita & nunc dies est veheri,quia minc mouetur sol a primo puncto cancri, ut anno praecedente, nunc quoque ver est ut anno praeterito. Similiter dicendum est de aestate, antumno, bieme, anno, &c. sequiιur quinta propr ietas,haec.
Non solum tempore motum, sed etiatempus motu metimur.
Hoc est,uti duratio motus mensuratur tempore,ita & tempus motus duratione mensuratur atque cognoscitur exempli causa) colligimus motum coeli tam diu durasse aut taneam coeli partem circunuolutam esse, quia una hora transit. aut dies unus, aut mensis, aut annus. Et ediuerso cognoscim nos, una, duabus, aut tribus horis studuisse, quia coelum huc vel illuc usque volutum seu motum est, aut ipse sol.Sic de mese, hebdomada, anno & quouis tempore dicendum est. Atque ita huic libro finem imponimus, nostro more Psalmo iaissum creatorem tendentes.
FINIT LIBER QS ARTV s. PSALMVs INFINITO, IN CIRCUN-
scripto sterno,& intransmutabili domino. Eus quis similis assignabitur tibi: aut quis stabit D contra te ut conferetur tibi Veniat, ut stet contra tuam gloriosam magnitudine, veniat e coelo, aut desuper lum, de terra ascendat aut d prosundis maris.
153쪽
Tu solus in sinitus in circunscriptus,inde gnitus credetis:& csi fessionis labiis amrmaris. Omne quod creasti Dens. finisti pariteri stringens proprias
quibusque rebus essentias, atque operationum virtutes. Nulla quidem & magna fecisti potentissime Deus mirabilia tua sed nihil infinitum essentia, aut virtute. simile tibi. Et quanquam benignissimus es creator omnium: a tame creaturarum tuarum nullam tibi parem constituisti. Neque vero est hoc de tua impotentia, insipientia aut malitia domine Deus: qui es sapientissim', optimus. x suauissim'. Omnia quaecunque voluit Deus noster, fecit in coelo & in terra,& in maris nouissimis. Clotiam tamen suam sibi seruauit: nec alteri totam eandem tradere aut volet aliquando, aut poterit.
D quam es dilactus domine : α quam amabilis, plenitudo uniuersae bonitatis. Si sic pulchra sunt nobis atque suauia,que finita sunt si sic nos parua miramur. Tu,qui es super omnia infinita pulchritudo,infini: a gloria atque luauitas: o quam es super omnia mirabilis, & super cuncta de*derabilis. Spaciosi sunt coelorum orbes, & ampli in omni dimensione sua:&quasi infinita nobis stellarum multitudo aestimatur. Tu vero mensuras altitudinem coeli: & stellarum multitudi
Singulis tu nomina vocas: singulis singulas dispensasti virtutes ab initio. Stant haec omnia, & quae sub ipsis sunt: legem quam tu descri- psisti eis conseritantia in solicitudine sempiterna. Tu autem nullo conclusus loco nec orientis initium, nec Occidentis icrminu admittes, in infinitu pertransis immesior. Omnem imples locum omnibus intimus,omnibus praesentissimus omnibus penitissimus. Sic neque a tempore initium ut esses sumpsisti: nee finem tibi imponet temporis finis. Super omne tempus aeternitas tua,aeterne Deus r omne tempus includens, sicut includitur punctulum in coeli magni
'ribi praeteritum omne & sui urum,prcsens coram est absquν
154쪽
Io suetur sicuti nobis adsunt sola praesentia. Nil tibi praeteritum in obliuionem veniet, fluxu intrationis tuae: neque futurum aliquid est ante te absconditum. Quae praeterita sunt atque futura , simul omnia nuda sunt de aperta oculis tuas: qui contueris abyssos, & intima terrae viscera illuminas. Ergo Domine Deus, quis alius sic aptus atque coueniens: qui accipiat iudicium super filios hominum, aut spirituales' nequitias. Laetentur gentes,exultent pauperefrin Deo saluatore suo adueniente in iudicium, pro mansuetis terrae. Non iuxta erroneam visionem oculora arguet: neque iuxta aurium fallacem auditum iudicabit iudicia. Testis est ipse omnium qitae facta sunt ab initio quoniam in cunctis praesens omnia nouit Omlua conspicit, omnia m moria firmissima tenet. Timete gentes Deum ocelsum:& in magna humilitate semper ser vite illi.
Gloria patri,& filio,& spiritui lancto. Sicut erat in principio & nunc, & semper: 3 in sicula γῆ
de generatione dc corruptiod reru natur alui.
Cminus Deus omnipotens, pater silux i& spiritu D sanctus, ut multitudinem ac plenitudinem suae maiestatis filiis hominum demonstraret, horum visibilium quaedam fecit ntilli obnoxia corruptioni, itemque generationis nescientia propagationem. Huiusmodi sunt cor tellia corpora & asstra quae per tuo stabilia per sese,generatione non multiplicantur, neque posteritatem relinquun
155쪽
es Alia vero corruptioni subiecit, quae proinde si perpetuarῖ
debeant, opus habent generatione: ut quae in se perdurare non possunt sempiterna multiplicatione atque propagatione speciem suam ut minimum conseruent. CEt est sane opus hoc Dei, attente conjderantibus admirabile cum continua sit indiuiduorum corruptio, & fuerit ab initio: non defecisse tamen usque modo ex his speciebus aliquam, quae adi otius uniuersi sunt complementum ab optimo conditore de , si nataemeque in posterum aliquando defecturan , usque da ipse iubeat, cuius verbo primum instituta sunt omnia. e Rursum. inter haec, quaedam simplicia elementa creauit, quaedam vero imo plurima ex his commiscuit. Quae omnias sobrie fuerint cognita,quo ordine, quibusve fiant rationibusAredo non paru diuinae magnificentiae gloriam ex eis manifestanda.Volumus ergo sequentis libri processu, de harum rerum generationibus & corruptionibus, latius aliquatulum ad omnipotentis gloriam pertractare.
C A P. I. Quomodo generatio de corruptio ab alijs motus specieb'
Rimum quidem indubitatum est, generationem &P corruptionem motus esse species.Vnde ad ea ruplenius cognoscendam naturam, expediens fuerit ante omnia, duas has species ab aliis quae ex aequo sub motu locantur, distinguere: augmentatione dico, diminutione, alteratione,ac loci mutatione. Eltaque omissis variis veterum sententiis sic breuiter species motus venitit separandae.Quo-Disseren- niam generatio est,que nullo subiecto sensibili Hoc est nullatia genera completa substantiaὶ eodem permanente ante dc post, remtionis ab secundum formam substantialem nouam constituit. Vt cum alteratioe ex aqua fit aer, de ex ligno ignis, nulla completa res eadem ex Arist. li. manet ante & post, sed per generationem noua res di noua . de gene- acquiritur lubstantia, scilicet aer dc ignis. CDicitur autem ratione. substantiam completam nullam permanere eandem, ob materiam, quae eadem penitus manet ante de post: verum ipsa
non est completa substantia, sed substantia tantum potentia est, dc incompleta substatiaeque pars altera,magis quam ipsa substantia. Alieratio autem proprie dicta, subiecto sen-sbili quod est substantia completa) eodem permanente ante
156쪽
RERUM NATV. LIBER V. ci& post,rem tantum secundum qualitates φariat & alterat. aanie & post calefactione, ide homo permanet secundit substalia sed de frigore transit in calore. Augmentatio vero& diminutio differ sua praedictis,primu quide extermino ad que sunt quonia hae ad quantitate, illae vero ad substantia tedunt.
aut qualitatem .Esecundo,etia disserunt ex modo te ansmut.itionis.In generatione enim & corruptione,non manet eadem substantia ante & post. In augmentatione vero & diminutione salua eadem substantia, sola variatur quantitas.In altera tione res eade substantialiter manens locli non necessario malaian augmentatione autem & diminutione, substantia eademanens nunc maiorem, nunc minorem necessiario occupat
locum. De quibus omnibus sic generaliter praelibatis,per ordinem erit dicendum latius, singula particularius tractando. Colligitur ex verbis Aristo. haec generation:s definitio.
Generatio est cum totum mutatur,
nec sensibile quicqua vi subiectu idem
permanet. vel haec Generatio est mutatio huius totius, in hoc totu, nullo sensibili subiecto permanente eodem.
Hoc est, generatio substantialis est motus,quo mediante ex una substantia generatur alia, ita ut nulla substantia quae prius erat,in ipso generato maneat.Vt patuit in hoc eoda capite. Alteratio secundum Aristo.sic definitur.
Alteratio est, quando sensibile subiectum permanens, in suis mutatur a sectibus, qui aut contrarii, aut inter cotrarios medii sunt.
Hoc est alteratio proprie dicta,est motus,quo mediante substantia acquirit aut perdit qualitates tertiae speciei, ipsa subsitantia integra permanente. Dicit autem Aristot.in I. physicorum alterationem solum esse inter qualitates sensibiles.
157쪽
CAP. II. Tractantur illa &quae sequu
inris .i. lib. de Senerat De augmentatione & diminutione proprie dictis. 'gmentatio larga significatione solet accipi, ut signi A scet etiam eam,quae fit per appositionem solam alterius corporis, vel per sub ingressum intra partes alterius, etiam si id quod aduenit, non conuertatur in substantiam eius citi additur. Sic dicitur aqua augeri per terrae commi Itionem ,& lana per aeris intra partes ingressiim. Aliqu in 'o autem magis proprie dicitur augmentario , quando id quod apponitur est eiusdem speciei, vel si eiusdem species, cum eo cui apponitur, Vt multum Wini, per modicae aquae appositionem augetur: Ac ignis adiectione lignorum, hae tamen non sunt proprie augmentationes de quibus hic loqui intendimus. si Nam secundum physicam considerationem n Istro proposito conuenientem, proprie augmctatio Adiminutio in solis viventibus inuenitur, que alimento ututur, ει quod sic pugetur secundum omnes partes suas similiter augetur & quod minuitur. secundum omnes partes suas similiter minuitur. Quare homo praeciso pede no dicitur diminu tus aut decreuille hoc modo, sed potius mutilatus. CA P. IlI. Quae sit augmentationis causa ,& eius in nutritio-i ne disserentia. Si autem anima vegetatiua in vegetantibus huius E augmentationis de diminutionis principium , utens pro inritamento calore naturali: qui in principio tantae est virtutis, ut possit non solum alimentum in substatiam vertere eius quod nutritur vel alitur, & intertcnere in priori quantitate ed ei iam potens est ut sngulas partes uniformiter augmentet, maiorem quantitatem inducendo. Qui tandem calor debilitatus, de quasi longo labore nugatus atriae confractus. satagit interienere priorem quantitatem noecidat. Postremo& ipse decrescens, ne quid ultra substantiae luam quantitatem inter tenere:& tunc substantia decrescit eius deserui. Nutrire tamen non desinit, & alimentum vertere in substantiam, donec ob nimiam impuritatem ει nimis diutinam commistionem cum materia adueniente ca- loris huius virtus opprimitur, & naturae virtus deficit: quando nccesse est ipsam substantiam descere. Omne siquidem
158쪽
,hiens. quo ad vivit nutriri oportetr augeri, non item neque Dictum
xsilinii. Et iux a huius caloris atque virtu: is nutritiuae quali- Aristo. tatem res vel multum, vel diu, vel parum augetur vel minuitur . Patet ergo ex praedictis. alimento adueniente fieri augmentationem, sicut Jc nutritionem. es Disserentia tamen est inter augmentationem εἰ nutritionem : quoniam nutritio est quaedam partialis generatio, nempe conuersio nutrimenti in substantia nutriti, atque mutatio secundum forma subitati alem. Augmentatio aute est, sola maioris quatitatis acquisitio Rique hoc ipsum voluit Aristoteles,cu diceret ex eodem fieri
generationem, ni uratione S augmentarionem. Caro enim ut est caro,nutrit quatenus vero est quanta, auget.subitantia enim carnis, est nutritionis materia r sed quantitas augmentationis. Quatentis vero materia,nutrimenti aduenientis fornat
Priorem perdir, 3c formam substantialem sec indum speciem nutriti nouam acquirit, partialis quaedam est generatio.
es Quemadmodum sat augmen alio atque diminutio.
Ana igitur patent eorum somnia, qui ex aliquo se- V parato putant fieri augmentationem, aut ex incorporeo. Nam illud si indivisibile fuerit de non quantum,non facit aliquid maius suo aduentu.Cu indivisibile ad
ditu indivisibili siue et a diuisibili non faciat maius illud cui
accedit. Neque etiam per sola extensionem aut rare famone fieri dicenda est. Aloqui nullus videtur vius,aut ut minima nulla necessitas,adhibendi alimenti: quod tamen in hoc indabie sumitur, ut quod caloris actione deperditur, nutrimenti adhibitione restauretur. E sit igitur augmentatio ut ante dictum est ex alimento quanzo adueniente: quod est quide ante nutritionem illi quod ex ipso nutritur de augetur dissimile,sed vegetas anima caloris ministerio assinulat illini sibi, ut sat ex eo nutritio & augmctatio. Sic enim fit nutritio de augmentatio ex cibo,actu quidem contrario ut fiat actior & potentia simili,ut fiat conuersio in nutriti substantiam. Contrariorum enim proprium est, ad inuicem agere dc pati. Nec agit simile in sibi simile.Unde st,ut quod augetur, ex primum dissimili N postinodum assimilato,augeatuI & nutrIMur.
159쪽
CAP. V.C soluitur dubitatio, de modo augmentationis atque dimia
Frum de ipso hoc augmentationis ac diminuti V nis modo, dubitet fori an aliquis, quonam pacto
fieri possit haec augmentatio atque di minutio, ut non admittatur neque vacui positio neque dimensionum penetratior quorum utrumque est naturae prorsus repugnans
. S Dmnino impossibile. Nam si augmentatio sui modo dixi-ις- rariis) fat per aduentum alicuius quanti, quod intra partes eius quod augetur suscipitur, in plenone recipiatur an in vacuo 3 Et si quidem in pleno dicatur recipi, quomodo non est ibi dimensionem penetratio λ Si vero in vacuo dicas, admitti videtur positio vacui. Similiter de de di minutione quaestio formari potest, dum auferetur quantum de partibus eius quod minuitur: partes illae descendentes, an plenum relinquant,an vacuum. Si plenum quomodo non ergo priusquam
adscederent erat dimensionum penetratio si vero vacuum relinquant, quomodo non admittitur vacui positio CHuic soluisα νςῖς dubitationi facile satis respondebimus, dicentes,ali mentum adueniens in pleno suscipit pleno utique, non per aliud cum quo simul penetrarive susciperetur, sed pleno ipso alimeto.quod suscipitur In diminutione autem partes quae resoluuntur, e pleno decedunt: ex pleno utique, non alio corpore ut sie dimensionum prius fuisse dicamus penetrationem,
sed ipso quod subtrahitur. Atque hoc pacto,neque vacui positionem, neque dimensionum penetrationem requirit predicto modo posita augmentatio vel diminutio. EEst autem similis haec quaestio qualis fieri solet de motu locali: quo da corpus de loco in locum fertur,quaeri similiter potest,dum locum deserit, an plenum relinquat, an vacuum t & dum in locum intrat, an in plenum an in vacuum suscipiatur. Sed ex dictis facilius est solutio etiam huius qliaestionis. Et quemadmodum cum in locum corpus ingreditur, partes aeris suscipientis, ad ingressiim corporis abinuicem elongantur, α veluti scinduntur, rursumque egrediente corpore simul concluduntur, ne remaneat vacuum: ita in proposito. dum partes alimenti aduentvt,dicendum videtur,quod partes corporia cui aduenit alimentum abinuicem licet imperceptibili
160쪽
modo distenduntur,ut id quod advenit intra se suscipiam.In
diminutione autem dum resoluuntur partes aliquae, eae quae circumacent n. ox se concludunt & velut contristantur. Cuius rei veritatem probant, infarusi iuuenumque magis inflata, senii vero de decrepitoria cotracta & velut couiscata corpora. C A P. VI. Quid sit dicendum augeri. Llud autem dicitur augeri, quod idem manet ante de I post augmenrationemnion id quod post augmentationem habetur. Cibus enim adueniens, ut quantus auget. Illud vero quod ante erat& post manet per adiectionem partium aduenietiuin augetur non hoc totum quod post ait 'mentationem factam habebitiir,cum huic toti nulla facta sit quantitatis additio. Augetur enim,cui adiicitur maior quantitas.Cibus vero quantus,& Partes cibi aduenientes corpori quod augetur, licuntur augere, sicut in alteratione sibiectu cui aduenit qualitas dicitur alterari.& qualitas ipsa subiecto adueniens alterare. Ipsum vero aggregatum ex subiecto de qualitate,neque alterare dicitur,neque alterari.
ssi ponuntur proprietates augmetationis & diminutionis sex. C s- X praedictis vero colliguntur sequentes hae proprieta 'ης ' E tes,seu conditiones augmentationis, mentatio
Prima est. Quod augetur, augetur ad num Ari
ueniente aliquo corporeo :& quod mi β' nuitur,minuitur aliquo subtracto corporeo. Secunda. Quod augetur, manet idem ante & post augmentationem. Tertia . Eius quod augetur vel minuitur, quaelibet pars augetur vel minuitur.Quarta. Augmentatio & di